MEB YAYINLARI

D€NYA EDEBİYATINDAN SE‚MELERMİLLƒ EĞİTİM BAKANLIĞI YAYINLARI: 853

BİLİM ve K€LT€R ESERLERİ DİZİSİ : 123

D…nya Edebiyatından Se‡meler : 19

ı

Kitabın adı DELİKANLI I

Yayın Kodu

93.34.Y.0002.399

ISBN 975.11.0051.8 (Tk. No.)

ISBN 975.11.0052.6(1. Cilt)

Baskı yılı

1993 Baskı adedi

20.000

Dizgi, baskı, cilt MiLLƒ EĞiTiM BASIMEVİ

D…nya Edebiyatından Se‡meler

DELİKANLI I

Dostoyevski

‚eviren SERVET L€NEL

Yayımlar Dairesi Başkanlığı 'nın 14.10.1991 tarih ve 9411 sayılı yazıları ile 20.000 adet basılması uygun gŠr…lm…ş, yine

Yayımlar Dairesi Başkanlığı'nın23.6.1993 tarih ve

5822 sayılı yazıları ile beşinci defa birinci parti olarak 5.000 adet basılmıştır.

İSTANBUL, 1993

5495-93DELİKANLI Birinci Kısım

BİRƒNCƒ B‹L€M

I

Daha fazla sabredemiyerek hayat yolunda attığım ilk adımların tarih‡esini yazmak i‡in oturdum, ama bunu yapmasam da olurdu. Pek iyi bildiğim bir şey vardı : y…z yaşıma kadar yaşasam, hal terc…memi yazmaya bir daha oturmam. Hi‡ sıkılmadan insanın kendisi …zerinde yazı yazması i‡in kendisine utanmadan Œşık olması gerektir. Kendimi affedebileceğim bir nokta varsa o da, herkes gibi, yani okuyucunun takdirini kazanmak i‡in yazmayıp, b…sb…t…n başka bir gaye ile yazmanıdır. Ge‡en yıl başımdan ge‡enleri bŠyle birdenbire, harfi harfine yazmaya oturmuştum, ama olan bitenler beni Šyle şaşırttı ki! Bunu sırf i‡imden gelen bir isteğin tesiri altında, ancak şimdi yapıyorum, •şle ilgisi olmıyan şeylerden, en ‡ok da edebiyat g…zelliklerinden, var kuvvetimle ka‡ınarak sadece olayları yazıyorum; bir edebiyat‡ı tam otuz y… habire yazar durur da en sonunda ni‡in bu kadar yıl yazı yazdığını kendisi de anlıyamaz.

Ben edebiyat‡ı değilim, duygularımın g…zel yazılışını, onların edebiyat pazarına s…r…klemeyi yakışık almıyan al‡ak‡a bir hareket sayarım. Ama gene de Šfkeyle hissediyorum ki duygularımı, d…ş…ncelerimi (hattŒ en bayağılarını bile) hi‡ yazmadan da ge‡ip gidemiyeceğim, sırf kendisi i‡in

8

DELİKANLI

yazmaya teşebb•s ettiği halde gene de edebiyatın tesirinden kurtulamamak, insanın •zerinde

„di bir tesir yapmaktan geri kalmıyor. D•ş•ncelere gelince bunlar pek bayağı şeyler de olabilir, …•nk• senin kıymet verdiğin bir şeyin, başkasının g†z•nde hi…bir değeri olmaması pek m•mk•nd•r. Ama bunları bir yana bırakalım, işte †n s†z de oldu bitti; bir daha da buna benzer bir şey olmıyacak. Haydi bakalım iş başına, ger…i herhangi bir işe, belki de b•t•n işlere başlamak kadar zor bir şey yoktur.

II

Hatırlarıma, ge…en yılın on dokuz eyl•l•nden, yani tam ona ilk defa rastladığım g•nden başlıyacağım, daha doğrusu †yle başlamak isterdim...

Ama daha hi… kimse, bir şey bilmezken damdan d•şercesine kimi g†rd•ğ•m• anlatmak bayağılık olur; hem †yle sanıyorum ki b†yle yazılan bir yazı bile …ok bayağı bir şeydir; kendi kendime edeb‡ g•zelliklerden ka…ınmaya s†z verdiğim halde daha ilk satırda bu g•zelliklerin tesirine kapılıyorum. Bundan başka da galiba a…ık yazmayı sadece istemek yetmiyor. Şunu da s†ylemek isterim ki hi…bir Avrupa dilinde yazı yazmak, Rus…a yazmak kadar g•… olmasa gerek. Şu dakikada yazdığımı şimdi okudum, kendimin burada DELİKANLI

9

yazılan şeylerden daha akıllı olduğumu g†r•yorum. Nasıl oluyor da akıllı bir adamın s†ylediği s†zler, onun kafasında kalan şeylerden daha budalaca oluyor? Bu son uğursuz yıl i…inde başka insanlarla karşılaştığım zaman …ok defa kendim de bunun farkına vardım, bunun i…in de …ok, pek …ok eziyet …ektim.

S†ze, on dokuz eyl•l g•n•nden başlıya-cağım, ama gene de kim olduğumu, o g•ne kadar nerede bulunduğumu, hem de on dokuz eyl•l sabahı kafamda neler olabileceğini biraz olsun anlatmak i…in araya birka… s†z sıkıştır-malıyım ki okuyucu, belki de ben kendim, h„diseleri daha iyi anlıy„lım.

III

Ben, liseyi bitirmiş bir talebeyim, şimdi yirmi bir yaşındayım. Soyadım Dolgorukiy, meşru babam, Versilov'ların eski k†lesi Ma-kar Ivanov Dolgorukiy. B†ylece doğuşum meşru oluyorsa da ben hi… de meşru olmıyan bir …ocuğum, soyum sopum da pek ş•pheli. Bu iş, yani d•nyaya gelişim ş†yle olmuş: bundan yirmi iki yıl †nce derebeyi Versilov (asıl babam) Tula vil„yetindeki …iftliğine gelmiş, o zaman yirmi beş yaşındaymış. Šyle sanıyorum ki o zaman daha olduk…a şahsiyetsiz bir adammış. ‹ocukluğumdan beri beni hayretlere d•ş•ren, b•t•n ruhumun derinliklerine giren,10

DELİKANLI

DELİKANLI

11

hatt„ uzun zaman b•t•n geleceğim •zerinde tesir yapan bu adamın, şimdi bile bir…ok şeylerde benim i…in b•sb•t•n bir muamma oluşu da meraka değer. Ama iyisimi gelin de bundan daha sonra konuşalım; bu gibi şeyler †yle gelişig•zel anlatılamaz. Zaten b•t•n hatıra defterimi bu adam dolduracaktır.

Versilov, tam o sırada, yani yirmi beş yaşındayken, dul kalmış, evli olduğu kadın y•ksek tabakadanmış, ama pek de zengin değilmiş, soyadı Fanariotov olan bu kadından oğlu, bir de kızı olmuş. Kendisini b†yle gen… yaşta bırakarak bu d•nyadan g†…•p giden bu kadın hakkındaki bilgilerim pek de …ok değil, hem de elimdeki belgeler arasında kayboluyor; zaten Versilov'un kendi hayatı ile ilgili şeyleri pek bilmiyorum, bu da †n•mde bazan, boyun eğmesine rağmen, bana karşı her zaman gururlu, azametli, …ekingen davrandığını, bana kıymet vermediğini g†sterir. Šnceden şunu da hatırlatmak isterim ki Vesilov, hayatında olduk…a b•y•k •… mirasın altından girip •st•nden …ıkmış, bunların tutarı da d†rt y•z binden fazlaymış. Şimdi tabi‡ meteliği bile yok.

O zaman Œkim bilir ni…in• k†ye gelmiş, hi… değilse sonraları kendisi bana b†yle s†ylemişti.

K•…•k yaşta olan …ocukları, her zaman olduğu gibi, akrabalarının yanındaymış; zaten Versilov, b•t•n hayatınca hem meşru,

hem de gayrimeşru …ocuklarına karşı hep b†yle

hareket edermiş.

Bu …iftlikte k†le

k†yl•lerin sayısı olduk…a …†km•ş; bunların arasında da bah…ıvan Makar ‡vanov Dolgorukiy varmış. Şunu bir daha tekrarlamamak •zere hemen s†yliyeyim ki, soyadına b•t•n hayatınca benim kadar kızan az bulunur. Bu, tabi‡ budalaca bir şeydir, ama ne yapayım, b†yle işte.

Herhangi bir mektebe girdiğim zaman, yahut yaşım itibariyle kendilerine hesap vermek zorunda olduğum herkes, kısacası herhangi bir †ğretmen par…ası, m•rebbi, m•meyyiz, papaz, karşıma …ıkan herkes soyadımı sorupta Dolgorukiy olduğumu duyunca bilmem neden, muhakkak;

— Prens Dolgorukiy mi? diye sormayı bir vazife sayardı. Ben de bu avarelere her zaman:

— Hayır, sadece Dolgorukiy, diye anlatmak zorundaydım.

Bu sadece s†z• en sonunda beni …ileden …ıkarmaya başlamıştı. Bununla beraber, meraka değer olarak, şunu da il„ve edeyim ki bunu sormıyan yoktu. Galiba bunun bazılarına hi…

l•zumu da yok gibiydi; hem de bilmem ki hangi iblise bunun l•zumu olabilirdi? Ama gene de herkes, istisnasız herkes soruyordu, Sadece Dolgorukiy olduğumu duyunca da soran, her zaman beni kendisinin de ni…in sor-12

DELİKANLI

d•ğ•n• bilmediğini belirten m„n„sız, budalaca, kayıtsız g†zlerle s•zerek …ekilip giderdi. Ama okul arkadaşlarımın soruları her-kesinkinden daha hakaretli olurdu. Okul talebesi, bir acemiyi nasıl sorguya …eker? Zaten şaşkına d†nen, utancından kızarıp bozaran acemi, okula girişinin birinci g•n• (hangi okula girerse girsin) herkesin eğlencesi olur: ona emrederler, onu alaya boğarlar, uşak gibi kullanırlar. G•rb•z, tombul bir …ocuk birdenbire gelip kurbanının karşısında durur, g†zlerinin i…ine uzun, sert ve gururlu bakışlarla bakıp bir an karşısındakini s•zer. Acemi talebe de onun †n•nde durur, korkak tabiatlı değilse yan g†zle bakar, dur bakalım ne olacak, diye bekler.

— Bana baksana, senin soyadın ne? '

— Dolgorukiy.

— Prens Dolgorukiy mi?

— Yoo. sadece Dolgorukiy.

'"'

— Ya, demek sadece! Aptal!

Hakkı da yok değil ki! Prens olmadan Dolgorukiy soyadını taşımak kadar budalaca bir şey yoktur. Ben de hi… g•nahım olmadan bu budalalığı sırtımda taşıyıp duruyorum. Sonraları, …ok kızmaya başlayınca:

hep:

— Prens misin? diye sordukları zaman

DELİKANLI

13

— Hayır, bir k†yl•n•n, eski bir k†lenin oğluyum, diye cevap veriyordum.

Daha sonraları b•sb•t•n …ileden …ıkınca: Prens misin? dedikleri zaman sert sert:

— Hayır, sadece Dolgorukiy'im, eski efendim derebeyi Versilov'un gayrimeşru oğlu!

Bunu da lisenin altıncı sınıfındayken uydurmuştum, ger…i budala olduğumu …ok kısa bir zamanda

aniadımsa

da

budalalıktan

hemencecik

vazge…emedim.

Hatırlıyorum,

†ğretmenlerden birisi —zaten o da bir taneydi ya— benim Œbirtakım †… alma ve siyaset fikirleriyle dolu olduğuma• kanaat getirmişti. Ama …oğunluk bu hareketimi bana hakaret gibi g†r•nen bir sessizlikle karşılamıştı. En sonunda arkadaşlardan en acı dili olan birisi ki, kendisiyle yılda yalnız bir defa konuşurdum, cidd‡ bir y•zle, ama biraz yana bakarak:

— B•yle duygular beslemek sizin i‚in elbette bir şeref sayılabilir, hi‚ ş…phe yok ki bununla istediğiniz kadar •v…nebilirsiniz; ama ben sizin yerinizde olsam pi‚ oluşuma gene de pek •yle sevinmezdim... Sizse sanki bayram yapıyorsunuz! dedi.

O g…nden sonra pi‚liğimle •v…nmekten vazge‚tim.

Gene tekrarlıyorum: Rus‚a yazmak ‚ok g…‚; işte ben soyadıma kızdığımı anlatmak14.

DELİKANLI

DELİKANLI

ıs

i‚in tam …‚ sayfa yazı yazdım, okuyucu ise benim prens değil de sadece Dolgorukiy oluşuma kızdığımı sanmıştır. Yeni baştan anlatarak kendimi temize ‚ıkarmak i‚in uğraşmayı kendime yakıştıramıyorum.

IV

B•ylece sayısı pek ‚ok olan k•le k•yl…lerin arasında Makar Ivanov'dan başka bir de kız varmış. Elli yaşlarındaki Makar Dolgorukiy, onunla evlenmek niyetinde olduğunu bildirdiği zaman da bu kız on sekiz yaşındaymış. Bilindiği gibi k•lelik h…k…m s…rd…ğ… sıralarda k•lelerin evlenmeleri efendilerinin m…sadesiyle, bazan da doğrudan doğruya emriyle olurmuş.

O zaman ‚iftlikte bir teyze varmış; yani benim teyzem değil de kendisi de ‚iftlik sahibi olan teyze; ama bilmem neden sade ben değil, herkes, kendilerine hemen hemen akraba olan Versilov'un ‚ocukları bile, ona b…t…n •mr…nce teyze derlerdi. Bu teyzenin adı da Tatyana Pavlovna Prutkova idi. O zaman gene o vilˆyette, o il‚ede kendisinin de otuz beş

k•lesi varmış. Tatyana Pavlovna, Versilov'un 500 k•lelik ‚iftliğini idare etmeyip sade nezaret ediyormuş, hem de bu nezaret, işittiğime g•re, en bilgili bir vekilharcın idaresinden aşağı değilmiş. Ama onun bu bilgileri beni hi‚ ilgilendirmez; hi‚ yaltaklanmadan, pohpohlamadan şunu s•ylemek isterim ki Tatyana Pavlovna hem as‰l hem de merakla değer bir insandır.

işte bu Tatyana Pavlovna, asık y…zl… Makar Dolgorukiy'in (o zamanlar onun asık y…zl…

olduğunu s•ylemişlerdi) evlenmesine engel olmak ş•yle dursun, nedense, onları elinden geldiği kadar bu işe teşvik etmiş. Sofya An-dreyevna (on sekiz yaşındaki k•le kız, yani benim annem) birka‚ yıldan beri •ks…zm…ş; Makar Dolgorukiy'e ‚ok saygı g•steren, hem de bilmem neden minnettarlık duyan kızın babası, ki, o da k•leymiş, bu hˆdiseden altı yıl

•nce •l…m d•şeğine d…ş…nce, s•ylediklerine g•re hattˆ son nefesini vermezden on-beş

dakika •nce (ki k•le olduğu i‚in zaten hi‚bir hakka sahip olmadığından hal icabı bunu bir sayıklama gibi kabul etmek de m…mk…nd…) Makar Dolgorukiy'i yanına ‚ağırmış, b…t…n uşakların, orada bulunan papazın •n…nde kızını g•stererek herkesin işitebileceği bir sesle, hem de ısrarla; ŠOnu b…y…t ve evlen‹ demiş. Bu s•zleri herkes duymuş. Makar Iva-nov'a gelince onun sonradan b…y…k bir memnunlukla mı, yoksa sadece bir vazife yapar gibi mi evlendiğini pek iyi bilmiyorum. Herhalde tam bir kayıtsızlık g•stermiştir. Zaten bu adam

•yle bir adammış ki daha o zaman bile Škendini g•stermesini‹ bilirmiş. Onun i‚in hafız yahut okumuş denemezdi (ger‚i incili, ayrıca da bazı azizlerin hayatım ezbere bilir- *16

DELİKANLI

DELİKANLI

17

mis, ama bunları şunun bunun ağzından duyarak •ğrenmiş), k•lelere akıl hocalığı ettiği de s•ylenemezdi, kısacası inat‚ıymış, bazan bu inat tehlikeli bir hal alırmış; Makar ‰vanov, •nce kendi onurunu g•zeterek konuşur, kesin h…k…mler verir, yani —kendisinin hayret verici tabiriyle— Šsaygı ile yaşarmış.‹ ‰şte onun o zamanki hali! Tabi‰ b•ylece herkesin saygısını kazanmış, ama, s•ylediklerine g•re, ‚ekilmez adamın biriymiş. Yalnız k•lelikten azad edilince mesele b…sb…t…n değişmiş, bu sefer kendisini ‚ilekeş bir aziz, diye anmaya başlamışlar. Bunun da muhakkak b•yle olduğunu s•yliyebilirim.

Annemin karakterine gelince, Tatyana Pavlovna, kŒhyanın onu Moskova'ya okumaya gŠndermek i‡in direnmesine rağmen, on sekiz yaşına kadar yanında alıkoyarak şŠyle bŠyle terbiye etmiş, yani dikiş dikmesini, hanım kızlar gibi y…r…mesini, hattŒ biraz da okumak Šğretmiş. Annem okunabilecek kadar yazı yazmasını hi‡bir zaman becerememişti. Makar

•vanov ile evlenmesi onun i‡in ‡oktan halledilmiş bir şeydi, hem de o zaman başına gelenleri

‡ok g…zel, ‡ok iyi bulmuş, kiliseye nikŒha giderken de bŠyle hŒdiselerde insanın muhafaza edebileceği en sakin bir y…zle gitmiş, Šyleki Tatyana Pavlovna bile ona balık lŒkabını vermiş.

Annemin o zamanki karakte-. rini gŠsteren b…t…n bu bilgileri gene de Tatyana Pavlovna'dan Šğrenmiştim. Versilov, d…ğ…nden tam altı ay sonra kŠye gelmiş.

Yalnız şunu sŠylemek isterim ki annemle onun arasında olup bitenlerin nasıl, ne şekilde başladığını Ne Šğrenebildim, ne de bu yolda beni kandıracak bir tahmin y…r…tebildim.

Ge‡en yıl kendisi pek laubalice, pek Žzeki• ce bir tavırla bana bunları anlatırken (ama buna rağmen gene de y…z… kızanyordu) aralarında Šyle aşka falana benzer bir şey ge‡mediğini,

b…t…n

bunların Šylece oluverdi-ğini temine ‡alışmıştı. Hem ben de buna b…sb…t…n inanmaya hazırım, Šylece oluverdiğine inanıyorum, hem de Rus‡a'da bu Šylece sŠz… Šyle nefis bir sŠzd…r ki! Ama bununla beraber bu işin aralarında nasıl başlamış

olabileceğini her zaman Šğrenmek istemiştim. Bana gelince b…t…n bu iğren‡ şeylerden b…t…n Šm-r…mce nefret ediyorum. Elbette bunu bilmek isteyişim sade k…stah‡a bir merak y…z…nden değildir. Şunu belirteyim ki ge‡en yıla kadar annemi hemen hemen tanımıyordum; Versilov'un rahatı i‡in ‡ocukken beni yabancı ellere vermişlerdi, ama bunu daha sonra

anlatacağım, bu y…zden o zaman annemin y…z…n…n nasıl olabileceğini bir t…rl… gŠzlerimin Šn…ne getiremiyorum. Eğer g…zel değilse o zamanki

18

DELİKANLI

DELİKANLI

19

Versilov gibi bir adamı nesi kendine ‡ekebilirdi? Bu sorunun benim i‡in b…y…k Šnemi var,

‡…nk… onda Versilov'un en meraklı tarafı gizleniyor, •şte ben de ahlŒksızca bir maksat i‡in değil, sırf bu sebepten Šğrenmek istiyorum. Bu asık y…zl… kapalı adam, o sevimli saf tavrı ki, l…zum duyduğu zaman kim bilir nasıl (sanki cebinden ‡ıkarır gibi) hemen takı-

nıveriyordu, kendisi bana o zaman Ž‡ok budala gen‡ bir kŠpek yavrusu• olduğunu, hem de Šyle pek fazla duygulu da olmadığını, ama Šyle işte... Ancak o zamanın gen‡ nesli …zerinde geniş Šl‡…de medenileştirici bir tesiri olan Anton Goremika1 ile Politika Saks adlı ebed• eseri hen…z okuduğunu sŠylemişti. Belki de sırf bu Anton Goremika y…z…nden o zaman kŠye gittiğini ilŒve ediyor, hem de bunu ‡ok ciddi sŠyl…yordu. Peki Šyleyse bu Žbudala kŠpek

yavrusu•

annemle

nasıl

m…nasebete başlamıştı? Şu dakikada bir okuyucum

olsaydı, herhalde

budalaca

masumluğunu

kaybetmi-yerek aklının almadığı şeyler

…zerinde fikir y…r…tmeye, karar vermeye kalkışan, bu işlere burnunu sokan ‡ok g…l…n‡ bir delikanlıyla alay ettikleri gibi kahkahalarla g…lerek benimle alay edeceği aklımdan ge‡ti.

Evet, bu işlere sahiden de hen…z aklım yatmıyor, ger‡i bunu hi‡ de Šv…nmek i‡in itiraf etmiyorum, ‡…nk…

‚ilekeş Anton.

yirmi yaşındaki

bir sıngın

bŠyle

tecr…besiz oluşunun ne kadar budalaca bir şey

sayıldığını bilmiyor değilim; ancak buna karşılık ben de o baya derim ki asıl kendisi anlamıyor, hem bunu ispat da ederim. Doğru, kadınlardan hi‡ anlamıyorum, hem anlamak da istemiyorum, ‡…nk… Šmr…m olduk‡a onlara t…k…rmeye kendi kendime sŠz verdim. Ama şunu da ‡ok iyi biliyorum ki bazı kadınlar vardır, g…zelliğiyle yahut sade kendisinin bildiği bir şeyle hemen insanı b…y…leyiverir;

ama başka birisinin de neyin

nesi

olduğunu

anlıyabilmek i‡in

tam altı ay incelemek gerekir. BŠyle bir kadını gŠr…p Œşık olmak i‡in sadece bakmak, her şeyi gŠze almak da yetmez, bundan başka …stelik insanın kim bilir nasıl bir istidadı da olmalı. Bu işlerden hi… anlamıyorsam da bunun b†yle olduğuna inanıyorum, zaten bunun aksi olsaydı, b•t•n kadınları hep birden evcil hayvanlar mertebesine indirip ancak bu şekilde yanımızda tutabilirdik, belki bunu bir …okları da isterdi. Ger…i bilmem nerede bulunan o zamanki portresini g†rmedim, ama birka… yerden kesin olarak †ğrendiğime g†re annem …ok g•zel denecek bir kadın değilmiş. Demek ki kendisini g†r•r g†rmez „şık olmak imk„nsızdı. G†nl•n• Œeğlendirmek• isteseydi, Versilov, başka bir kadın se…ebilirdi, zaten b†yle birisi varmış, evli de değilmiş, bu da Anfisa Konstantinovna Sapojkova adında bir odalıkmış. Halbuki Anton020-021

DELİKANLI

Goremıka'yı d•ş•nerek gelen bir adamın derebeylik haklarına dayanıp k†lesinin de olsa evlilik haklarını …iğnemesi kendi vicdanına karşı bile ayıptı, …•nk• Versilov, birka… ay

†nce, yani aradan yirmi yıl ge…tiği halde, bu Anton Goremıka •zerinde …ok cidd‡ konuşmuştu,

†yle ama. Anton'un sadece atını aşırmışlardı, buradaysa karısını! Demek ki bambaşka bir şey oldu, sonunda da m-lle Sapojkova oyunu kaybetti (bence kazandı). Ge…en yıl onunla konuşmaya imk„n olduğu zaman (…•nk• onunla her zaman konuşulmuyordu) birka… defa b•t•n bu sorularla kendisini sıkıştırmıştım, ama b•t•n kibarlığına, aradan da yirmi yıl gibi uzun bir zaman ge…mesine rağmen elinden geldiği kadar cevap vermekten ka…ınmıştı. Ama ben gene direndim. Hi… değilse her zaman benimle konuşurken takındığı o kibarlıktan gelen titiz tavriyle, bir defa hatırlıyorum, tuhaf tuhaf mırıldandı: annen †yle Œkoruyucusu olmıyan• bir kadındı ki b†ylesin! sevmek değil de (b†yle bir şey insanın aklından bile gelmez, hayır) kim bilir neden †yle birdenbire acıyıverirsin, uysallığı i…in mi ne, ama gene de nesi i…in? burasını kimse

bilemez, ama uzun zaman acırsın, †ylesine acırsın ki en sonunda bağ-lanıverirsin... ŒS†z•n kısası, aziz dostum, ba-zan †yle olur ki bir daha yakanı kurtaramazsın!• işte bana s†ylediği s†zler bunlardı, sahiden de b†yle olmuşsa, kendi kendinin o

DELİKANLI

21

zaman ne olduğunu s†ylediği gibi, onu pek de †yle Œbudala bir k†pek yavrusu• olarak kabul edemiyeceğim. Benim i…in gerekli olan da zaten buydu.

Ama gene o zaman annemin kendisini Œaczinden• sevdiğini s†ylemişti, elbette, k†lelik hukuku gereğince mi diyecekti! Zariflik olsun diye uydurdu!. Vicdanına karşı, şerefine karşı, haysiyetine karşı yalan s†yledi!

B•t•n bunları, tabi‡ annemi †vmek i…in s†ylemişim gibi oldu, halbuki daha †nce o

zamanki halini hi… bilmediğimi anlatmıştım. Bundan başka …ocukluğundan beri i…inde bulunduğu, sonrada b•t•n hayatınca tesiri altında kaldığı o muhitin, o değersiz inanışların yenilmez kudretini …ok iyi bilirim. Buna rağmen fel„ket baş g†stermiş. Sırası gelmişken s†zlerimi d•zeltmeliyim: bulutlara doğru y•kselirken her şeyden †nce ileri s•r•lmesi gereken olayı unuttum, yani aralarındaki şey asıl fel„ketle başlamış. (Umarım ki okuyucu leb deyince leblebiyi anlamıyacak kadar saflık g†stererek kendisini naza …ekmez). Kısacası m-lle Sapojkova'nın Œyaya• kalmasına rağmen, aralarında her şey derebeyce başlamış. Ama burada artık annemin tarafını tutmak i…in ortaya atılıyorum, bunu yaparken de hi… aykırı hareket etmediğimi s†yl•yorum. ‹•nk• o zamanki Versilov gibi bir adam, annem gibi bir kadınla,22

DELİKANLI

aralarında en derin bir sevgi bile olsa, ne, yarabbi, ne konuşabilirdi? Sefih insanlardan duymuştum, bir erkekle bir kadın birleşirken erkek hi…, konuşmadan başlarmış, ama bu tabi‡, …ok vahşice, mide bulandıran bir şey; buna rağmen Versilov istese bile annemle, galiba, daha başka t•rl• başlıyamazdı. Polinka Saks hik„yesini anlatacak değildi ya? Bundan başka zaten Rus edebiyatiyle uğraşacak vakitleri de yokmuş! Aksine, gene kendisinin s†ylediğine g†re (bir defa coşarak anlatmıştı) k†şe bucak saklanır, birbirlerini daima merdiven başlarında bekler, oradan biri ge…erse kızarmış y•zlerle l„stik top gibi birer yana fırlarlarmış, b•t•n derebeylik haklanna rağmen de Œm•stebit derebeyi• en „di bir bulaşık…ının †n•nde tir tir titrermiş. Ama bu işler ger…i derebeyce başlamışsa da gene †yle, pek de †yle değil, ama hakikate bakacak olursak genede bir şey anlaşılmıyor. Bunun tersine işler

gittik…e

karışıyor.

Aralarındaki

sevginin gelişerek gitgide artmış olması da bir

muamma teşkil ediyor, …•nk• Versilov gibilerin birinci şartı, hedefe ulaşır ulaşmaz hemen bırakmaktır. Ama hi… de †yle olmamış. Sevimli bir fındık…ı k†le kadınla g•nah işlemek

(ama annem hi… de fındık…ı değildi) sefih Œgen… bir k†pek yavrusu• i…in (zaten onların hepsi, ilericiler de, geziciler de hepsi sefihtiler) sade imk„nsız değil, aynı

zamanda ka…ınılmaz bir

DELİKANLI

23

şeydi, hele onup gen… bir dul olması dolayı-siyle romantik durumunu, işsiz g•…s•z dolaştığını g†z †n•ne getirecek olursak... Ama b•t•n †mr•nce sevmek... e, bu kadarı da fazla! Sevip sevmediğini pek temin edemem, ama b•t•n hayatınca peşisıra s•r•klediği de ink„r edilmez.

Ortaya bir…ok soru attım, ama asıl †nemlisi var, ge…en yıl annemle yakından tanışdığım,

•stelik karşısındakiler! kendisine karşı su…lu bulan kaba, nank†r bir k†pek yavrusu gibi, ona karşı pek laubalice davrandığım halde gene sormaya cesaret edemedim. Soruysa şu: altı aydan beri evli olan, nik„h denilen şeyin kutsallığı hakkındaki kavramaların altında tıpkı zayıf bir sinek gibi ezilen, Makar ‡vanovi…'-ini hemen hemen bir Tanrı gibi sayan bir kadın, iki haftalık kısa bir zaman i…inde nasıl olmuş da b†yle bir g•nah işlemişti? Annem sefih bir kadın mıydı? Aksine, †nceden s†yliyeyim ki ondan daha temiz ruhlu olan, sonra b•t•n hayatınca b†yle kalan bir yaratık tasavvur etmek bile g•…. Bunu kendini bilmi-yerek yaptığını s†yliyerek a…ıklamak belki de m•mk•n olur, yani şimdi avukatların kaatilleri, hırsızları m•dafaa ederken iddia ettikleri anlamda değil, hayır, bunu o kuvvetli intibaın tesiri altında yapmış olabilir, b†ylece kurbanın saflığı halinde bu duygu onun benliğine en24

DELİKANLI

korkun…, en uğursuz bir şekilde h„kim olur. Kim bilir, belki de... elbisesinin bi…imini, Paris modasına uygun sa… tuvaletini, Fransız ağziyle Fransızca konuşmasını, (ki bu dilden bir şey anlamıyordu), org …alarak s†ylediği romansı †lesiye sevmiştir, o zamana kadar hi… g†rmediği, duymadığı bir şeyi sevmiştir. (Versilov ise …ok g•zel bir erkekmiş), belki de oldu olacak onu b•t•n bi…imleriyle, romans-lariyle beraber delice sevmiştir, işittiğime g†re k†lelik devrinde k†le kızların, hem de en namuslularının başından b†yle şeyler ge…irmiş. Bunu anlıyorum, bunu da sadece k†lelik hukukiyle, Œacizle• a…ıklıyacak kimse al…aktır! Šyleyse bu gen… adamın o zamana kadar temiz kalan bir yaratığı kendine

…ekebilecek doğrudan doğruya ayartıcı bir kuvveti, hem de daha †nemlisi b†yle kendinden b•sb•t•n ayrı bir cinsten, başka bir d•nyadan, bambaşka bir topraktan olan bir yaratığı ayartıp b†yle bir fel„kete s•r•kleyebilecek bir kuvveti vardı demek? Umarım ki annem de b•t•n †mr•nce bunun bir fel„ket olduğunu anlamıştır; ancak fel„kete atılırken, belki bunu hi…

d•ş•nmemiştir; ama zaten bu Œkoruyucusu olmıyan• yaratıklar hep b†yle yaparlar: bile bile fel„kete

atılırlar.

VI

Ama sorular, rezalet •zerindeki ayrıntılar yeter. Versilov, annemi Makar ‡vanovi…'ten DELİKANLI

25

satın aldıktan sonra k†yden gitmiş, o zamandan beri de yukarda anlattığım gibi, gittiği her yerde kenisiyle beraber s•r•klemeye başlamış; tabi‡ uzun zaman i…in ayrıldığı haller m•stesna; o zaman onu bu gibi hallerde kim bilir nereden …ıkagelen teyzenin, yani Tatyana Pavlovna Prutkova'nın himayesine bırakırmış. B†ylece Moskova'da,

başka

k†ylerde,

kentlerde, hatt„ yabancı illerde de yaşamışlar, en sonunda Petersburg'a gelmişler. B•t•n bu olaylardan daha sonra konuşuruz, yahut konuşmaya da değmez. Yalnız şunu s†yliyeyim ki annem Makar ‡vanovi…'ten ayrıldıktan bir yıl sonra ben d•nyaya gelmişim, daha bir yıl ge…ince kızkardeşim, ondan sonra da onbir yıl ge…ince hastalıklı bir …ocuk olan k•…•k erkek kardeşim d•nyaya gelmiş,

birka… aylıkken

de †lm•ş. Bu …ocuğu acılar i…inde

doğurduktan sonra annemin g•zelliği de gitmiş, hi… değilse bana b†yle s†ylemişlerdi: pek

…abuk ihtiyarlamaya, solmaya başlamış.

Ama Makar Ivanovi…'le teması gene de kesilmemiş. Versilov'lar nerede yaşarlarsa yaşasınlar, birka… yıl bir yerde kaldıkları yahut oradan başka bir yere g†… ettikleri zamanlarda bile, Makar Ivanovi… muhakkak Œailesine• kendine dair bir haber yollardı. B†ylece biraz resm‡, hemen hemen de cidd‡, acayip bir m•nasebet kurulmuştu. Beylerin hayatında bu26

DELİKANLI

gibi m•nasebetlere biraz da komik bir şey karışacağını bilirim, ama burada b†yle bir şey olmamış. Mektuplar yılda, ne fazla ,ne eksik, iki defa gelirdi, hem birbirine …ok benzerdi. Mektupları ben de g†rm•şt•m; bunlarda şahsi şeylerden …ok az bahsedilirdi; aksine m•mk•n olduğu kadar yalnız en umum‡ olaylar, en umum‡ duygular (duygulardan b†yle konuşmak m•mk•nse) yazılırdı; her şeyden †nce kendi sağlığı bildirilir, sonra †tekilerin sağlıkları sorulur, sonra dilekler, parlak sel„mlar, hayır dualar, hepsi bu kadar. Galiba bu basma kalıp s†zler s†ylemekten, kendi duygularından ka…ınmaktan ileri gelen kibarlık, bu muhitteki „detleri bildiğini belirtmek isteği olsa gerek. Œ‹ok l•tufk„r, sayın eşimiz Sofya Andreyevna'ya sonsuz

saygılarımı arz ederim..• ŒAziz …ocuklarımıza ebediyete kadar devam edecek olan babalık hakkımızı hel„l ederiz•. Bu …ocuklar, …oğaldık…a hepsi adlariyle birer birer sıralanıyordu, ben de tabi‡ bu aradaydım. Bununla beraber şuna da işaret edeyim, Makar Ivanovi… o kadar ince zek„lıydı ki hi…bir zaman ŒSaygıdeğer Andrey Petrovi…•'e Œvelinimetim• diye yazmıyordu; ger…i her mektubunda saygı ve sel„mlarını bildiriyor, ondan l•tuf bekliyor, kendisini de Tannnın takdis etmesini diliyordu,

Makar Ivanovi…'e verilecek cevapları

hemen annem verir, konusu da

onunkilerinin aynı olurdu.

DELİKANLI

27

Verislov, tabi‡, bu mektuplaşma işine karışmıyordu, Makar Ivanovi…, Rusya'nın her k†şesinden, her kentinden, bazan uzun zaman yaşadığı manastırlardan mektup yollardı. O

manastır manastır dolaşan bir …eşit gezgin olmuştu. Hi…bir zaman, hi…bir şey istemezdi; ama

•… yılda bir misafirliğe gelir, daima Vevsilov'un evinden ayrı kendi evi bulunan annemin evinde kalırdı. Bundan daha sonra konuşmak gerekecek, ancak burada sadece şuna işaret edeyim ki, Makar Ivanovi…, †yle misafir odasında kanepelere falan kurulmazdı, aksine paravananın arkasında bir yerde sessiz sessiz yerleşir, burada beş g•n, bir hafta gibi kısa bir zaman yaşadı.

Makar Ivanovi…'in ŒDolgorukiy• soyadını …ok sevdiğini, ona karşı saygı duyduğunu s†ylemeyi unuttum. Tabi‡ bu g•l•n… bir budalalıktı. Bunun en g•l•n… tarafı da prens Dolgorukiy'ler olduğu i…in soyadını beğenme-siydi. ‹ok tuhaf bir anlayış, b•sb•t•n akıl ermez bir şey.!

B•t•n ailenin her zaman toplu bir halde bulunduğunu s†ylemiştim, tabi‡ aralarında ben yoktum. Ben kapı dışı edilmiş gibi bir şeydim, hemen doğar doğmaz da yabancıların yanına verilmiştim. Ama bu yapılırken ayn bir maksat g•d•lm•ş değildi, kim bilir neden †yle oluvermişti. Annem beni doğurduğu sı-DELİKANLI

29

28

DELİKANLI

rada hen•z gen…ti, g•zeldi, demek ki Versi-lov'un ona ihtiyacı vardı, viyaklıyan bir …ocuksa tabi‡ her şeye engel oluyordu, seyahat-lerdeyse daha …ok... işte bunun i…in †yle olmuştu ki,

…ok kısa s•ren iki •… g†r•şmeyi saymıyacak olursak, yirmi yaşıma kadar annemi hemen hemen g†rmemiştim. Bu annemin duygusuzluğundan değil, Versilov'un kendisini b•t•n insanlardan •st•n g†rmesinden ileri gelmiştir.

VII

Şimdi de b•sb•t•n başka bir şeyden konuşacağım.

Bir ay †nce, yani on dokuz eyl•lden bir ay †nce, daha Moskova'dayken onların hepsinden vazge…ip b•sb•t•n kendi •lkeme g†m•lmeye karar vermiştim. Bu s†z• b†ylece Œ•lk•me g†m•lmek• diye yazıyorum, …•nk• bu s†z hemen hemen asıl fikrimin tam bir ifadesi olabilir, yani kendisi i…in d•nyada yaşadığım şeyin ifadesi... Œ•lk•m•n• ne olduğunu ilerde uzun uzun anlatacağım. Moskova'da uzun yıllar s•ren h•lyalarla dolu yalnızlık hayatımda, daha orta okulun altıncı sınıfındayken kafamda doğmuştu, o zamandan beri de belki bir an beni bırakmadı. B•t•n hayatımı yuttu. Zaten o doğuncaya kadar da h•lyaların i…inde yaşıyor, t„

…ocukluğumdan beri

pırıltılı hayallerle dolu bir diyarda bulunuyordum; ama i…imdeki her şeyi yutan bu as‡l

•lk•n•n

doğmasiyle

h•lyalarım

kuvvetlendi, hep birden belli bir kalıba d†k•ld•,

sa…malıktan …ıkıp akıllıca bir şey oldu. Okul, h•lyalara engel olmamıştı; •lk•ye de engel olmadı. Ama lisenin son sınıfım fena bitirdim, halbuki yedinci sınıfa kadar hep birinci gelenlerdendim, bu da gene aynı •lk•n•n neticesinde b†yle oldu, belki de ondan

…ıkardığım yanlış sonu… buna sebeboldu. B†ylece lise •lk•ye değil, •lk• liseye, daha sonra da •niversiteye engel oldu. Liseyi bitirdiğim zaman hen•z yirmi yaşıma bastığım halde yalnız herkesle değil, hatt„ gerekirse b•t•n d•nya ile ilgimi kesmeye kesin olarak niyet etmiştim. Gereken kimselere, gereken kimselerin eliyle beni rahat, b•sb•t•n rahat bırakmalarını, okumam, ge…inmem i…in para g†ndermemelerini, m•mk•nse beni b•sb•t•n unutmalarını (yani tabi‡ beni az …ok hatırlıyorlarsa), nihayet •niversiteye asla girmiyeceğimi Petersburg'a yazdım. Šn•mde ka…ınılmaz iki yol vardı, ya •niversiteye girerek okumaya devam etmek, ya da Œ•lk•m•n• ger…ekleştirilmesini d†rt yıl sonraya bırakmak; kılım bile kıpırdamadan Œ•lk•m•n• tarafına ge…tim,

…•nk•

ona

matematik

bir kesinlikle

inanıyordum.

B•t•n †mr•mde yalnız bir defa o da hen•z on yaşımdayken bir an g†rd•ğ•m ba-30

DELİKANLI

bam Versilov (ki bu bir an i…inde beni kendisine hayran bırakmaya muvaffak olmuştu), doğrudan doğruya kendisine yazmadığım halde benim mektubuma kendi eliyle verdiği cevapta hususi bir iş vadederek Petersburg'a …ağrıyordu. Bu soğuk, gururlu, bana y•ksekten bakan, aldırış etmiyen, beni d•nyaya getirip yabancıların eline bıraktıktan sonra bu ana kadar yalnız beni tanımamak ş†yle dursun, yaptıklarına pişman bile olmıyan bir adamın beni

…ağırması (kim bilir belki varlığım hakkında bile silik, yarım yamalak bir bilgisi vardı, …•nk•

sonradan anlaşıldığına g†re Moskova'da yaşamam i…in gereken parayı da o değil, başkaları veriyormuş), evet bu adamın b†yle birdenbire beni hatırlayarak tenezz•l edip kendi eliyle mektup yazarak …ağırması diyorum, evet bu …ağırış, onurumu okşadı, kaderimi t„yin etti. Gariptir ki mektubunda (k•…•k bir mektup k„ğıdının k•…•k bir sayfası) •niversite i…in tek bir s†z bile etmeyişi, kararımı değiştirmemi istemeyişi, okumak istemediğim i…in sitem etmemesi hoşuma gitmişti, kısacası, her ailede olduğu gibi, buna benzer, mızmızlıklar etmiyordu, halbuki asıl fena olan da b†yle hareket etmemiş olmasıydı, …•nk• bu onun bana karşı kayıtsızlığını daha …ok a…ığa vuruyordu. Oraya gitmem asıl h•lyama hi… engel olmıyacağı i…in de gitmeye karar verdim. ŒBakalım ne olacak• diye d•ş•n•-

DELlKANLI

31

yordum, Œdaha da olmazsa onlara kısa bir zaman, belki de …ok kısa bir zaman bağlanırım•.

Ama bir şartla, k•…•k bir adımın bile beni asıldan uzaklaştıracağını g†r•r g†rmez onlarla hemen ilgimi keser, her şeyi bırakıp kendi kabuğuma girer saklanırım. Evet, kabuğuma, Œi…ine girer, tıpkı bir kaplumbağa gibi saklanırım• bu kıyaslama …ok hoşuma gidiyordu.

B•t•n bu son g•nlerde Moskova'da bir deli gibi oraya buraya gidip gelirken: ŒYapayalnız kalmıyacağım, diye fikir y•r•t•yordum, şimdiye kadar ge…irdiğim m•thiş yıllarda olduğu gibi, artık bir daha hi… yalnız kalmıyacağım, oradakilerin hepsini beğensem, bana saadet verseler, hem kendileriyle tam on yıl yaşasam bile gene kendisine hi…bir zaman ihanet etmiyecegim •lk•m benimle beraber olacaktır•. Šnceden işaret edeyim, işte bu tesir, daha Moskova'dayken a…ıklaşan, sonra beni Petersburg'ta da bir an bile bırakmıyan bu ikilik (…•nk•

Petersburg'ta onlarla ilgiyi kesip uzaklaşmak i…in son m•hlet olarak ileri s•rmediğim bir g•n var mıydı bilmem, işte bu ikilik diyorum), galiba o yıl yaptığım dikkatsizliklerin, bir…ok iğren…liklerin, hatt„ bir-‹ok al…aklıkların, tabiatiyle de budalalıkların başlıca. sebeplerin dendi.

Elbette, birdenbire daha †nce hi… olmıyan bir babam meydana …ıkıyordu. Bu fikir32

DELİKANLI

Moskova'da yola …ıkmaya hazırlanırken de, vagonda gelirken de beni sarhoş ediyordu. Bir babam oluşu bir şey değildi, hem ben de pek †yle ince duygulardan, yaltaklanmalardan hoşlanmam, ama bu adam daha †nce beni tanımak bile istememiş, hatt„ k•…•k d•ş•rm•şt•, bense b•t•n bu yıllar onun i…in emercesine (h•lyadan b†yle konuşmak m•mk•nse) h•lya kurmuştum. ‹ocukluğumdan beri b•t•n h•lyalarım onunla doluyor, onun …evresinde d†n•yor, en sonunda onun •zerinde toplanıyordu. Onu seviyor muydum, yoksa ondan nefret mi ediyordum? Bunu s†yliyemem, ama o varlığiyle b•t•n geleceğimi, hayat •zerindeki d•ş•ncelerimi dolduruyordu, bu da †ylece kendiliğinden olmuş, ben b•y•d•k…e o da beraber b•y•m•şt•.

Moskova'dan ayrılmama, …ok b•y•k başka bir olay da, …ekici bir şey de sebebolmuş-tu, onun y•z•nden daha o zaman, hareketimden •… ay †nce (yani ortada Petersburg l„fı bile yokken) kalbim kabarıyor, hızlı hızlı atı--yordu. Beni bu bilmediğim okyanusa …eken başka bir sebep de şuydu: oraya doğrudan doğruya başkalarının Œhem de kimlerin!• kaderinin h„kimi, efendisi olarak gidecektim. Ama i…imde kaynıyan duygular †yle zorbaca değil, iyi kalblice duygulardı, s†zlerim yanlış anlaşılmasın diye bunu †nceden bildiriyorum. Bundan da başka Versilov, işte k•…•k bir …ocuk, liseyi yeni bitirmiş bir talebe geliyor, diye d•ş•nerek (eğer beni d•ş•nmeye tenezz•l ediyorsa) bu işe …ok şaşabilirdi. Bense o zamana kadar onun en gizli taraflarım †ğrenmiştim, yanımda da, …ok †nemli bir belge vardı, †yle ki bu sırn kendisine bildirseydim †mr•nden birka… yıl feda ederdi (şimdi bunu kesin olarak bilmiyorum). Ama, ortaya bir…ok bilmece attığımı g†r•yorum. Olaylar olmadan duygular anlatılmaz. Hem de b•t•n bunlardan sırası gelince yetecek kadar bahsedilecektir, zaten bu niyetle de kalemi elime aldım. Yoksa b†yle yazmak bir sayıklamaya yahut dumana benziyor.

VIII nihayet , belli edilen tarihe kesin olarak ge…ebilmek i…in şimdilik kısaca, iki s†z arasında şunu s†yliyeyim ki onların hepsini, yani Versilov'u, annemi kızkardeşimi (kızkarde-şimi

†mr•mde ilk defa g†recektim), b•y•k bir sıkıntı, hemen hemen sefalet i…inde yahut sefaletin eşiğinde buldum. Bunu daha Moskova'dayken †ğrenmiştim; ama g†zlerimle g†rd•ğ•m kadarını aklımdan bile ge…irmemiştim. Bu adamı, bu Œm•stakbel babamı• …ocukluğumdan beri hemen hemen parlak bir ışık i…inde g†zlerimin †n•ne getirmeye alışmıştım, her yerde de o, mutlaka en †nde gelmeliydi,

Delikanlı I — F.: 3 DELİKANLI I — FOR.: 3/434

DELİKANLI

başka t•rl• olamazdı. Versilov, hi…bir zaman annemle beraber bir evde yaşamamıştı, ona her zaman ayrı bir ev tutardı; bunu da tabi‡ kendilerinin o iğren… Œ„dabı muaşeret• leri uğruna yapıyordu. Ama burada Semionovski mahallesinde, ara sokakta, tahta bir evde hepsi bir arada oturuyorlardı. Artık b•t•n eşyalar Tutu'ya verilmişti, †yle ki bu durum karşısında Ves•ov'dan gizli, cebimdeki esrarlı altmış rublemi bile anneme verdim. Evet esrarli, …•nk• bunları iki yıldan beri bana her ay verilen beşer rublelik cep har…lığımdan biriktirmiştim; biriktirme işi de Œ•lk••m•n doğuşunun birinci g•n•nden başlamıştı, bunun i…in Versilov bu paralara dair hi…bir şey bilmemeliydi.

Benim bu yardımım denize atılan bir damla su gibi gelmişti. Annem …alışıyordu, kızkardeşim de eve dikiş alıyordu; Versilov, bir iş yapmıyor, hır…ınlık ediyor, olduk…a pahalıya mal olan eski „detlerini değiştirmeden eskisi gibi yaşamaya devam ediyordu. Hele yemekte durmadan homurdanıyordu, b•t•n tavırları da m•sbet…iteydi. Ama annem, kızkardeşim, Tatyana Pavlovna, †l• Androni-kov'un (bundan •… ay †nce †len bir daire m•d•r•, aynı zamanda Versilov'un işlerine bakan birisi) bir…ok kadınlardan ibaret ailesi ona bir Tanrı gibi tapıyorlardı. Ben b†yle bir şeyi tahmin etmiyordum, işaret edeyim ki DELİKANLI

35

Versilov dokuz yıl †nce daha …ok zarifti. H•lyalarımda onu bir …eşit parlak ışık i…inde g†rd•ğ•m• daha †nce s†ylemiştim, bunun i…in o zamandan bu zamana kadar ge…en yalnız dokuz yılda bir insan nasıl b†yle ihtiyarlar, …†kebilirdi? Hemen o anda bir h•z•n, acıma, utan… duydum. Petersburg'a geldiğim g•n ona ilk bakışım hayatimin en ağır duyuşlarından biri olmuştu. Ama o hi… de ihtiyar değildi, hen•z kırkbeş yaşındaydı; ona daha derinden bakınca hatırımda kalan g•zelliğinden daha şaşırtıcı bir şey buldum. O zamanki g†sterişten, şıklıktan, hatt„ zariflikten az bir şey kalmakla beraber hayat, sanki bu y•zde eskisinden daha meraklı, ilgi uyandıran bir iz bırakmıştı.

Halbuki sefalet, onun başarısızlıklarının ancak onda yahut yirmide biriydi; ben de bunu …ok iyi biliyordum. Yoksulluktan başka …ok daha cidd‡ bir şey vardı, Versilov'un prens Sokolskiy'lerin aleyhine a…tığı, bir yıldan beri de s•r•p gelen miras d„vasını kazanmak •midi hen•z kaybolmuş değildi, Versilov da gelecekte, en kısa zamanda yet-miş bin yahut daha da fazla değerde bir m•lk•n sahibi olacaktı. Yukarda bu Versilov'un hayatında •… mirasın altından girip •st•nden ‹ıktığını s†ylemiştim, işte gene kendisini bir miras kurtarıyordu!

D„va en yakın bir zamanda mahkeme kararına bağlanacaktı. Ben de36

DELİKANLI

DELİKANLI

37

tam bunun •st•ne gelmiştim. Doğru, •mide kapılarak kimse bor… para vermiyordu, para alacak bir yer de yoktu, şimdilik dayanıyorlardı.

Ama Versilov, bazan b•t•n g•n evden dışarda bulunmakla beraber kimseye de baş

vurmuyordu. Bir yıldan fazla bir zamandan beri sosyeteden kovulmuş bulunuyordu. Petersburg'da tam bir ay yaşamış olmama rağmen bu olay, b•t•n gayretlerimi harcadığım halde, benim i…in, gene anlaşılmadan kalmıştı. Versilov, su…lu muydu, değil miydi, işte benim i…in

†nemli olan buydu, ben de zaten bunun i…in gelmiştim! Bu arada kendileriyle b•t•n †mr•nce temasta bulunmaya muvaffak olduğu b•t•n b•y•k şahsiyetler kendisinden y•z …evirmişlerdi, bu da …ok bayağı, hem de en k†t•s• b•t•n Œsosyetenin• g†z•nde rezaletle kanşık sayılan bir hakaret y•z•nden olmuştu. Olaysa bundan bir yıldan fazla bir zaman †nce Almanya'da ge…miş, hatt„ Versilov, prens Sokolskiy'lerden birisinden herkesin Šn•nde bir tokat yemiş, buna karşılık onu d•elloya …ağırması gerekirken …ağırmamış. Bu y•zden …ocukları bile (meşru olanlar), yani oğlu ile kızı ondan y•z …evirerek ayn yaşamaya başlamışlardı. Doğru, Fanariotovlar'la ihtiyar prens Sokolskiy'in (Versilov'un eski dostu) vasıtasiyle oğlu da, kızı da sosyetenin en y•ksek muhitinde u…uyorlardı. Ama b•t•n bu ay ona dikkat ederken …ok gururlu bir adam olduğunu, sosyetenin onu kendi muhitinden attığına değil, tersine onun sosyeteyi kendi yanından kovduğuna kanaat getirdim, …•nk• †yle bağımsız g†r•n•yordu ki! Ama bakalım b†yle g†r•nmeye hakkı varmıydı, işte zaten beni heyecanlandıran da buydu! B•t•n hakikati en yakın bir zamanda †ğrenmeliydim, …•nk• ben bu adamı yargılamaya gelmiştim! Kuvvetli olduğumu hen•z ondan gizliyordum, ama, onu ya b•sb•t•n tanımam, ya da b•sb•t•n kendimden uzaklaştırmam gerekti. Uzaklaştırmak, benim i…in …ok zor olacaktı, ben de bu y…zden azap ‡ekiyordum. Nihayet tam bir itirafta bulunayım; bu adam benim i‡in kıymetliydi!

Şimdilik de onlarla bir ‡atı altında yaşıyor, işime gidip geliyor, bir kabalık etmemek i‡in kendimi zor tutuyorum. HattŒ kendimi hi‡ tutmuyordum. Bir ay beraber yaşadıktan sonra kesin bir anlaşma i‡in ona baş vurma-maya imkŒn olmadığını g…n ge‡tik‡e daha ‡ok anladım.

Gururlu adam, bana ruhumun derinliklerine kadar hakaret eden bir muamma gibi karşımda duruyordu. Bana karşı pek sevimli davranıyor, hattŒ benimle şaka ediyordu, ama ben bŠyle şaka etmekten ziyade ‡atiş-mak i‡in vesile arıyordum. Kendisiyle ara-38

DELİKANLI

mızda ge‡en b…t…n konuşmalar her zaman bir ‡eşit iki mŒnahhk taşıyordu, yani kısacası o benimle d…ped…z alay ediyordu. Zaten Moskova'dan geldiğim g…nden beri beni cidd•

karşılamamışti. Ni‡in bŠyle yaptığını bir t…rl… anlıyamıyordum. Doğru, o karşımda i‡erisine girilemiyen bir muamma gibi kalmaya mti-vaf•ak oldu; ama ben de gel benimle ciddi davran, diye yalvarmaya tenezz…l etmezdim. Hem de onun ‡ok garip, karşı konulamıyacak ‡eşit ‡eşit usulleri vardı ki bunlara karşı ne yapacağımı, nasıl davranacağımı ben de kes-tiremiyordum.

Kısacası bana pek Žtoy• delikanlıya muamele eder gibi muamele ediyordu, bunun bŠyle olacağım pek iyi bilmeme rağmen hemen hemen dayanamıyacağım bir şey de buydu. Bunun neticesi ben de cidd• konuşmayı bırakıp beklemeye başladım, konuşmaktan bile hemen hemen vazge‡tim. Şimdilik birisini bekliyordum, onun Petersburg'a gelmesiyle hakikati kesin olarak Šğrenecektim; son …midim ondaydı. Her ne olursa olsun ilgimi kesmeye kesin olarak karar vermiş, tedbirlerimi de almıştım. Yalnız anneme'acıyordum, ama... Žya o, ya ben• annemle kızkardeşime teklif etmek istediğim de işte buydu. HattŒ g…n…n… bile se‡miştim; ama şimdilik işime devam ediyordum.

DELİKANLI

ƒKƒNCƒ B‹L€M

39

Bu on dokuz eyl…l g…n… Petersburg'daki Žhususi• işime girişimin ilk ayının aylığını da alacaktım. Bu işi isteyip istemediğimi bana sormamışlardı bile, Šylece tuttular; galiba gelişimin ilk g…n… de beni bu vazifeye yerleştirdiler. Bu bana karşı pek kaba bir hareketti doğrusu, ben de hemen hemen itiraz etmek istemiştim. Bu iş ihtiyar prens Sokolskiy'in evindeydi. Ama hemen o anda itiraz etmek, onlarla derhal ilgiyi kesmek demekti, bu, ger‡i beni hi‡ korkutmuyordu, yalnız asıl gayelerime zarar verebilirdi; bunun i‡in vazifeyi şimdilik sessizce kabul ettim, ses ‡ıkarmamakla da itibarımı korumuş oldum, Šnceden şunu anlatayım ki ‡ok zengin, hem de nazır payesinde olan bu prens Sokolskiy'in Vers-lov'un dŒva ettiği (birka‡ nesilden beri yoksulluk i‡inde olan) Moskova'h prens Sokols-kiy'lerle hi‡bir akrabalığı yoktu, •ki aile de sadece aynı soyadını taşıyorlardı. Ama ihtiyar prens gene de onlarla ilgileniyor, i‡lerinden de soyca en b…y…k olan bir prensi seviyordu, bu da gen‡ bir subaydı. Vers…‘v'un daha pek yakın zamanlara kadar bu ihtiyarın işleri …zerinde b…y…k bir tesiri varmış, hem de prensin imiş, tuhaf bir ahbaplık doğrusu,40

DELİKANLI

DELİKANLI

41

‡…nk… bu zavallı prensin, yalnız benim yanına girdiğim g…nlerde değil, galiba her zaman, ahbaplığın devam ettiği m…ddet‡e dahi ondan ‡ok korktuğunu farkettim. Ama, artık ‡oktan beri gŠr…şmiyorlardı; Versilov'u şerefsizlikle su‡ladıktan o hareket de prensin ailesini ilgilendiriyordu; ama bu arada Tatyana Pav-lovna ‡ıkagelmiş; işte onun vasıtasiyle ben de

‡alışma odasında Žbir delikanlıya• ihtiyacı olan ihtiyarın yanına yerleştirilmiştim. Bu arada prensin Versilov'un hoşuna gidecek bir şey yapmayı, yani ona doğru ilk adımı atmayı ‡ok istediği anlaşılıyordu. Versilov da buna M…saade etmişti, ihtiyar prens bu işi, bir generalden dul kalan kızı burada bulunmadığı bir sırada yapmıştı, o Petersburg'da bulun saydı herhalde b†yle bir adımın atılmasına m•saade etmezdi. Bunun •zerinde de sonra konuşuruz, ama şuna işaret edeyim ki Versilov'a karşı tuhaf bir şekilde davranmalan, beni hayrete d•ş•rm•ş, ondan yana bende birtakım fikirler uyandırmıştı. Mademki hakaret g†ren bir ailenin başı, h„l„

Versilov'a karşı saygı duymaya devam ediyor, diye d•ş•rt•yordum, †yleyse Versilov'un al…aklığına dair. s†ylentiler de ya m„n„sız, ya da hi… olmazsa iki manalıdır, ‡şte bu durum da bir dereceye kadar işe girerken beni itiraz etmemek zorunda bırakmıştı; işe girerken b•t•n bu noktalan incelemeyi umuyordum.

Kendisini Petersburg'da bulunduğum Tatyana Palovna o zaman garip bir rol oynuyordu. Onu hemen hemen unutmuştum, b†yle bir itibarı olacağını da ummuyordum. Daha †nce Moskova'da yaşadığım zaman kendisiyle •… d†rt defa karşılaşmıştım, beni bir yere yerleştirmek gerektiği zaman, hem de Tuşar'ın o k†t• pansiyonuna girerken yahut daha sonra aradan iki yıl ge…ince liseye nakledilirken, h„tırasını hi… unutmadığım Nikolay Seminovi…-'in evine yerleştirildiğim sırada kim bilir pereden, kim bilir kimin dileğini yerine getirmek i…in

…ıkagelirdi. Gelince de b•t•n o g•n• benimle ge…irir, …amaşırlanmı, elbisemi kontrol eder, arabaya binerek benimle beraber Kuznetskiy ile şehre gidip gelir, bana gerekli eşyaları satın alırdı, kısacası b•t•n …eyizimi son sandığına, …ıkınına varıncaya kadar hep yerleştirirdi; bu işleri g†r•rken de durmadan …ıkışır, azarlar, paylar, sınar, bilmem sanki hepsi benden daha iyi olan tanıdıkların, akrabalann, bilmem daha kimlerin hayali …ocuklarım bana

†rnek g†sterir, hatt„ beni …imdiklerdi, daha da olmazsa mutlak itip kakardı, hem de bir…ak defa... olduk…a da acıtırdı. Sonra beni yerleştirip her şeyi yoluna koyunca da birka… yıl i…in sırra kadem basardı. İşte ben Petersburg'a gelir gelmez gene beni yerleştirmek i…in meydana …ıkmıştı. V•cut…a zayıf, ufak tefek bir kadındı, kuş gagasını42

DELİKANLI

DELİKANLI

43

andıran sivri burnu, şahin g†z• gibi keskin bakışlı g†zleri vardı. Versilov'a bir k†le gibi hizmet eder, papanın karşısında boyun eğdikleri gibi †n•nde eğilirdi, ama bunu, kanaati b†yle gerektirdiği i…in yapıyordu. Aradan az zaman ge…tikten sonra Tatyana Pavlovna'ya herkesin her yerde saygı g†sterdiğini herkesin kendisini tanıdığını hayretle g†rd•m, ihtiyar prens Sokolskiy ona sonsuz bir saygı g†steriyordu; prensin ailesi de, Versilov'un o gururlu …ocukları da, Fanariotov'lar da onu sayıyorlardı, halbuki o, dikiş dikerek, dantel„ yıkıyarak ge…iniyor, mağazadan eve iş alıyordu. Onunla daha ilk konuşmamızda atıştık, …•nk• hemencecik, altı yıl

†nce yaptığı gibi bana …ıkışmak istedi; o zamandan beri de her g•n atışmaya devam ediyorduk; ama bu arasıra iyi konuşmamıza engel olmuyordu, aradan bir ay ge…tikten sonra da kendisini „deta beğenmeye başladım, karakteri bağımsız olduğu i…in herhalde... Ama bunu kendisine s†ylemedim.

Beni bu hasta ihtiyarın yanına sadece Œeğlendirmek• i…in yerleştirdiklerini, b•t•n g†revimin de bu olduğunu hemen anladım. Tabi‡ bu benim g•c•me gitti, derhal tedbirlerimi alacaktım, ama aradan …ok ge…meden bu tuhaf ihtiyar, •zerimde acımaya benzer, beklenmedik bir tesir bıraktı, ay sonuna doğru

da kendisine garip bir şekilde bağlandım, hi… değilse kabalık etmek niyetimi bıraktım. Prensin yaşı altmıştan fazla değildi. Burada tam bir mesele …ıkmıştı. Prens bundan bir bu…uk yıl kadar

†nce sinir buhranı ge…irmiş; bir yere gidiyormuş, yolda aklını oynatmış, †yle ki rezalet gibi bir şey …ıkmış, bundan Petersburg'-da da bahsedilmiş. B†yle hallerde her zaman olduğu gibi prensi derhal yabancı bir memlekete g†t•rm•şler, ama beş ay kadar sonra ansızın, hem de b•sb•t•n iyileşerek geri d†nm•şse de memuriyeti bırakmış. Versilov, …ok cidd‡ (hem de olduk…a hararetle), prensin hi… delirmediğini, sadece bir …eşit sinir buhranı ge…irdiğini tasdik ediyordu. Versilov'un bu hararetli s†zlerine hemen mim koydum. Ama şuna işaret edeyim ki ben de hemen hemen onunla bir fikirdeyim, ihtiyar, bazen yaşına yakışmıyacak kadar havailik ediyordu, s†ylediklerine g†re eskiden hi… b†yle bir şeyi yokmuş.

Gene

s†ylediklerine g†re eskiden kim bilir nerede, kim bilir kimlere parlak fikirler verirmiş, hele bir kere kendisine verilen bir †devi b•y•k bir başanyla başardığı i…in g†ze girmiş. Kendisini bir aydan beri yakından tanıdığım i…in ondan †yle pek kuvvetli bir m•şavir olabileceğini hi… tahmin etmezdim, buhranından sonra kendisinde elden gel-i kadar …abuk evlenmek gibi ayn bir istida-44

DELİKANLI

dm geliştiğini fark etmişler (ama ondan b†yle bir şey g†rmedim), bu bir bu…uk yıl i…inde bu fikiri ger…ekleştirmeye ka… defa kalkışmış-mış. Bunu sosyetede de biliyorlarmış, b†yle şeylerle ilgilenmeyi sevenler de ilgi g†steriyor-larmış. Ama b†yle bir niyet, prensin …evresini saran bazı kimselerin menfaatine hi… uygun gelmediğinden ihtiyarı her yandan g†zetliyorlardı.

Prensin ailesi kalabalık değildi; yirmi yıldan beri duldu, şimdi her g•n Moskovadan d†nmesi beklenilen generalden dul kalan yalnız gen… bir kızı vardı, prens de hi… ş•phesiz ondan …ok korkuyordu. Ama ihtiyarın bir…ok uzak akrabaları vardı, bunların da …oğu, hemen hemen fakir denecek bir durumda olan akrabalardı; bundan başka himaye ettiği bir…ok erkek, kadın evl„tlıkları, vasiyetnamesinden birer pay bekledikleri i…in general karısının ihtiyarı g†zetlemesine yardım ediyorlardı. •stelik Šrensin gen…liğinden beri (bilmem g•l•n… m•d•r, değil midir) yoksul kızları evlendirmek gibi garip bir „deti vardı. Onları yirmi beş yıldan beri kocaya vermeye devam ediyordu, bunlar ya uzak akraba kızları, ya karısının kim bilir hangi yeğenlerinin •vey kızları, ya da vaftiz ettiği …ocuklardı, hatt„ uşağının kızını bile evlendirmişti. Onları †nce daha k•…•k kızken evine alır, m•rebbiyelerin, Fransız kadınlarının elinde b•y•t•r, sonra iyi okullarda okutur, en sonunda da …eyiz vererek evlendirirdi. B•t•n bu evl„tlıklar her zaman …evresinde kaynaşır dururlardı. Evlatlıklar evlenince, tabi‡, bir…ok yeni kız …ocuğu doğuruyorlardı; bu kızlar da evl„tlık olmaya can atıyorlardı: prens de oraya buraya vaftiz etmeye gider, b•t•n bu kalabalık da prensin doğum g•n•n• kutlamaya gelirdi, b•t•n bu işler ihtiyarın …ok hoşuna digiyordu.

Prensin hizmetine girince, sosyetede herkesin kendisine tuhaf g†zlerle baktığı, eskiden olduğu gibi kendisine aklı başında bir insana yapılması gereken muamelenin yapılmadığı yolunda ağır bir inancın ihtiyarın kafasına yerleşmiş olduğunu g†rd•m (halbuki b†yle bir şeyi fark etmek hi… de m•mk•n değildi); bu duygu, en neşeli sosyete toplantılarında bile aklından

…ıkmıyordu. Bunun neticesi olarak ihtiyar kuruntu etmeye, herkesin bakışlarında bir şeyler sezmeye başlamıştı. Hal„ deli olduğundan ş•phe ettiklerini d•ş•nmek, galiba onu …ok

•z•yordu; hatt„ bazan beni bile g•vensizlikle s•zd•ğ• oluyordu. Herhangi bir kimsenin onun i…in b†yle bir s†ylenti yaydığını yahut bunu tasdik ettiğini duysaydı, bu yumuşak tabiatlı adam herhalde o kimsenin amansız d•şmanı olurdu, ‡şte bu noktayı g†z †n•nde bulundurmanızı dilerim. Sunuda il„ve edeyim ki ilk g•nlerde ona karşı kabalık et-meyişimin sebebi de buydu; hatt„ prensi ne-46

DELİKANLI

DELİKANLI

47

şelendirmeye, eğlendirmeye muvaffak olduğum zaman memnunluk duyuyordum; bu itirafın haysiyetime dokunacağını sanmıyorum. Prens paralannın b•y•k bir kısmını işletiyordu.

Hastalığından sonra b•y•k anonim şirkete ortak olarak girmişti, şirket de …ok itibarlıydı.

Ger…i şirketin işlerini başkalan …eviriyorlardı, ama o da …ok ilgi g†steriyordu, ortaklann toplantılarına gidiyordu, murahhas •yeliğe se…ilmişti, idare kurulu toplantılarının oturumunda bulunuyor, s†ylevler veriyor, yalanlıyor, g•r•lt• ediyor, bunları yaparken de, galiba zevk duyuyordu. S†ylev vermekten pek hoşlanıyordu, …•nk• hi… olmazsa herkese zek„sını g†sterebilirdi. Hem umumiyetle hususi haya•nda en samimi olduğu zamanlar da bile konuşmalarının arasına zekice s†zler yahut n•kteler sıkıştırmayı dehşetli seviyordu, ben bunu

…ok iyi anlamıştım. Evin aşağı ka•nda ev b•rosu gibi bir şey yapılmıştı, bir memur da işlere bakıyor, hesaplan tutuyor, aynı zamanda da evi idare ediyordu. Bu işlerden başka dlşarda devlet memurluğu da eden bu memur, bu işler i…in yetip artıyordu bile, ama prensin isteği

•zerine, memura bir yardımcı gibi, beni de kadroya il„ve etmişlerdi; ama ben derhal prensin

…alışma odasına alınmıştım, hem de …oğu zaman, hatt„ g†steriş i…in olsun, †n•mde ne bir iş, ne k„ğıt, ne de defter falan bulunmuyordu.

Şimdi bunları …oktan ayılmış, bir…ok bakımdan hemen hemen yabancı kalmış bir insan gibi yazıyorum; ama kalbime yerleşen kederi (şimdi bunu …ok canlı olarak hatırladım), aslına bakılırsa sabırsızlıktan, kendi kendime sorduğum bilmecelerden ilerigelen, beni †yle anlaşılmaz, ateşli bir hale getirerek geceleri uykumu bile ka…ıran o zamanki heyecanımı nasıl anlatayım?

II

insanın vicdanı pek de haketmediği bir parayı almak istediğini fısıldarken para istemek (bu kendi •cretin bile olsa) en iğren… hallerden biridir. Halbuki bir g•n †nce annem, Versilov'dan gizli (Andrey Petrovi…'i •zmemek i…in), kızkardeşimle •sıldaşırken kim bilir neden pek kıymet verdiği kutsal tasviri rehine yatırmağa niyet ettiğini s†yl•yordu. Ben prensin yanında ayda elli ruble •cretle ‹alışıyordum, ama paramı nereden, nasıl alacağımı hi… bilmiyordum; beni yerleştirirken bunun i…in hi…bir şey s†ylememişlerdi. •… g•n kadar †nce aşağıda memurla karşılaştığım zaman; burada aylık kimden istenir? diye sormuştum. O, bana hayret eden bir insan g•l•msemesiyle bak• (beni sevmiyordu):

— Siz, aylık alıyor musunuz?

Verdiğim cevaptan sonra: ŒPeki, ama diye soracağını sandım.48

DELİKANLI

Ama o, sadece soğuk soğuk: Œhi…bir şey bilmediğini• s†yliyerek bir s•r• k„ğıttan rakamlar alıp ge…irdiği …izgili deftere başım eğdi.

Halbuki bazı işler yaptığımı o da bilmiyor değildi, iki hafta †nce gene kendisinin bana verdiği bir iş •zerinde tam ond†rt g•n uğraşmıştım, s†zde bir m•sveddeyi temize …ekecektim, ama sonunda yeniden hazırlamış oldum. Bu, prensin hissedarlar kuruluna vermek i…in hazırladığı Œfikirlerinin•, dağınık bir ifadesiydi. B•t•n bu fikirleri bir araya toplayıp •sl•bunu değiştirmek gerekti. Sonra prensle beraber b•t•n g•n bu k„ğıt •zerinde konuşmuştuk, o da benimle ateşli ateşli tartışmıştı, ama en sonunda memnun kaldı, ancak k„ğıdı kurula verip vermediğini bilmiyorum. Gene prensin dileği •zerine yazdığım iki, •… iş mektubunun s†z•n•

etmiyorum.

Vazifeden ayrılmayı aklıma koyduğum i…in de aylığımı istemek g•c•me gidiyordu, …•nk•

bazı zorlayıcı sebepler y•z•nden ister istemez buradan da ayrılacağımı anlıyordum. O sabah

•st kattaki k•…•k odamda uyanıp giyinmeğe başladığım sırada kalbimin hızlı hızlı …arptığını duydum, sağıma soluma t•-k•rd•mse de prensin evinin kapısından girerken gene aynı heyecanı duydum; bu sabah buraya o kadın gelecekti, onun gelmesiyle de DELİKANLI

49

o ana kadar beni •zen bir…ok şeylerin aydınlanacağını umuyordum! Bu da kendisinden daha

†nce bahsettiğim, Versilov'a m•thiş d•şman olan prensin kızı, gen… dul, general karısı Ahmakova idi. Nihayet, bu adı yazdım! Onu tabi‡ hi… g†rmemiştim, onunla nasıl konuşacağımı da tasarlıyamıyordum, hem ko-nuşak mıydım bakalım; ama †yle sanıyordum ki (bu belki de sebepsiz değildi) bu kadının gelmesiyle Versilov'un i…y•z•n• g†rmeme engel olan perde kalkacaktı. Metin olmak elimden gelmiyordu, daha ilk adımda b†yle korkak, beceriksiz oluşuma kendim de …ok †fkeleniyordum ; …ok merak ediyordum, aslına bakılırsa tiksinti duyuyordum, tam •… duyuş birden! B•t•n o g•n• ezbere biliyorum!

Benim prens, kızının hangi g•n geleceğini kesin olarak hen•z bilmiyordum, belki bir hafta sonra Moskova'dan d†neceğini tahmin ediyordu. Bense bunu akşamleyin tamamiyle bir tesaf•f eseri olarak †ğrenmiştim; general karısından mektup alan Tatyana Pavlovna, benim

†n•mde annemle konuşurken ağzından ka…ırmıştı. Ger…i fısıltıyla konuşuyor, gayip sıygası kullanıyorlardı, ama kimden konuşulduğunu tahmin ettim, Tabi‡ gizlice dinlemiş değildim, ama bu kadının geleceği haberini duyan annemin †yle birdenbire heyecanlandığını g†r•nce dinlememek elimden gelmezdi. O sırada Versilov evde yoktu.

50

DELİKANLI

DELİKANLI

sı

ihtiyara bu haberi bildirmek istemiyordum, …•nk• yanında kaldığım b•t•n bu zaman i…inde kızının gelmesinden ne kadar •rkt•ğ•n• g†rmememe imk„n yoktu. Hatt„ •… g•n kadar †nce, kızı gelince benim y•z•mden bir hayli azar işiteceğini, …ekine …ekine, kapalı bir şekilde anlatmıştı. Ama şunu da il„ve etmeliyim ki Prens aile işlerinde son s†z• s†ylemek hakkını gene de koruyabilmişti, hele parasını istediği gibi kullanmakta b•sb•t•n serbestti, †nceleri tam bir kılıbık olduğuna kanaat getirmiştim; ama sonra bu fikrimi de-•ğiştirmek zorunda kaldım, ger…i kendisi kılıbığın biriydi, ama onda bazan tam bir erkek cesurluğu değilse de bir

…eşit inat…ılık g†ze …arpıyordu, †yle anlar oluyordu ki onun, herhalde korkak, tesir altında kalan tabiatiyle başa …ıkmak imk„nsızlaşıyordu. Daha sonraları Versilov da bunu bana etraflıca anlattı. Onunla hemen hemen hi…bir zaman general karısından konuşmadığımızı şimdi b•y•k bir merakla yazıyorum, yani ondan konuşmaktan sanki ka…ınıyorduk: daha doğrusu ben ka…ınıyordum, o da Versilov'dan konuşmaktan …ekiniyordu, beni o kadar ilgilendiren nazik sorulardan birini soracak olsam buna cevap vermiyeceğini tahmin etmiştim.

B•t•n ay i…inde onunla ne gibi şeylerden konuştuğumuzu bilmek isterseniz, d•nyada bulunan her şeyden, ama daha …ok tuhaf tuhaf

şeylerden, diyebilirim. Prensin bana karşı b•y•k bir saflık g†stermesi …ok hoşuma gidiyordu.

Bazan bu işe hi… akıl erdiremiyerek onu uzun uzun s•zer, kendi kendime sorardım: ŒEskiden hangi toplantılarda, oturumlarda bulunmuş? Onu doğruca bizim okula getirsen, hem de d†rd•nc• sınıfa oturtsan pek sevimli bir arkadaş olurdu, doğrusu. Prensin y•z• de bir…ok defa bende hayret uyandırmıştı; g†r•n•şte bu y•z …ok ciddi (hemen hemen de g•zeldi),

kuruydu; ağarmaya y•z tutan sık kıvırcık sa…ları, a…ık mavi g†zleri vardı; v•cudu zayıftı, kuruydu, boyu tam bir erkek boyu idi: ama y•z•n•n en ciddi bir tavırdan en neşeli bir hale ge…mek gibi pek de hoşa gitmiyen,

hemen hemen kendisine yakışmıyan bir †zelliği

vardı, †yleki kendisini ilk defa g†ren bir insan ondan b†yle bir hareketi hi… bekliyemezdi. Bu izlenimlerimi, beni b•y•k bir merakla dinliyen Versilov'a da s†ylemiştim; galiba b†yle d•ş•nceler y•r•tebileceğimi hi… ummuyordu, s†z arasında prensin hastalıktan sonra, belki de daha son zamanlarda b†yle olduğunu anlattı.

Prensle en …ok iki soyut konu •zerinde konuşurduk, bunlar da Allah ile Onun varlığı *di, yani Allah var mı, yok mu, bir de kadınlar •zerinde... Prens …ok mutaassıptı, duyguluydu. ‹alışma odasında kocaman bir kutsal

.....52

DELİKANLI

DELİKANLI

53

tasvir vardı, bunun †n•nde de hep kandil yanardı. Ama durup dururken †yle bir an olurdu ki ansızın Allahın varlığından ş•phe etmeye başlar, beni a…ık…a cevap vermeye …ağırarak, şaşılacak şeyler anlatırdı. Ben bu d•ş•nceye karşı umumiyetle olduk…a kayıtsız kalırdım, ama gene bu konu •zerinde uzun uzun, hem de i…li i…li konuşurduk. O zaman aramızda ge…en konuşmaları şimdi bile b•y•k bir zevkle hatırlıyorum. Ama en …ok sevdiği şey, kadınlar hakkında gevezelik etmekti, bu konu •zerinde konuşmaktan hi… hoşlanmadığım i…in ona iyi bir arkadaş olamıyordum, bu da bazan prensi m•teessir bile ediyordu.

‡şte sabahleyin ben gelir gelmez de prens tam buna benzer bir şey anlatmaya başlamıştı. Onu neşeli bulmuştum, bir g•n †nceyse kim bilir neden pek •z•nt•l• bırakmıştım. Bu arada aylık meselesini bazı kimseler gelmeden mutlaka o g•n yoluna koymam gerekti. O g•n mutlaka konuşmamızı keseceklerini tahmin ediyordum (kalbim boş yere …arpmamıştı ya), b†yle olunca da paradan konuşmaya bile cesaret edemezdim... Ama' paranın h„l„ s†z• edilmediği i…in tabi‡ olarak ben de kendi budalalığıma kızdım, şimdi bile hatırladığıma g†re pek neşeli bir sorusuna kızarak birden, hem de b•y•k bir coşkunlukla kadınlar •z'e-rindeki g†r•ş•m•

anlattım. Bunun neticesi

olarak o da eskisinden daha …†le ilgilenerek

yakama yapıştı.

III

—... Kadınları, kaba, beceriksiz oldukları, kendi başlarına hareket edemedikleri, hem de a…ık sa…ık elbise giydikleri i…in sevmiyorum! diyerek uzun s†ylevimi kesip attım.

Prens dehşetli neşelenerek:

— Yavrucuğum, merhamet et! diye seslendi, bu da beni daha …ok …ileden …ıkardı.

Ben sadece †nemsiz, değersiz şeylerde uysalım, ama esas olan şeyden hi… vazge…mem. K•…•k şeylerle, mesel„ herhangi bir sosyete usul•ne baş vurarak beni her kalıba sokmak m•mk•nd•r, bendeki bu vasfa her zaman lanet ederim. Kim bilir nereden gelen k†t•, uysal bir tabiatin neticesi olarak bazan kibar bir z•ppenin sırf bana karşı g†sterdiği nezaketin …ekici kuvvetine kapılarak onun her s†z•ne hak vermeğe hazırdım, yahut bunun tersine bir budala ile tartışmaya kalkışırdım, işte asıl affedilmiyecek hareketim de budur. B•t•n bunlar nefsime h„kim olamamaktan, hem de k†şede b•y•m•ş olmamdan ileri geliyordu, ama yarın da gene aynı şey olacaktır, ‡şte bunun i…in bazan beni on altı yaşında bir …ocuk sanıyorlardı. Ama nefsime h„kim olmayı54

DELİKANLI

†ğrenmektense şimdi bile insandan ka…ma haliyle k†şeye …ekilip orada kalmayı her şeye tercih ederim: ŒBeceriksizim, doğru ama sizinle işim yok!• Bunu cidd‡, hem de kesin olarak s†yl•yorum, Ama bunları ne prensten, ne de o zamanki konuşmamdan dolayı yazıyorum.

Ona d†n•p „deta bağıra bağıra:

Bunları hi… de sizi eğlendirmek i…in s†ylemiyorum, dedim, sadece kanaatimi anlatıyorum.

— Ama, nasıl oluyor da kadınlar kaba oluyorlar, a…ık sa…ık bir şekilde giyiniyorlar? Bu yeni bir şey.

— Evet, kabadırlar Tiyatroya, gezme yerlerine gelin de g†r•n. Her erkek, mesel„, yolun sağ tarafından ge…ildiğim bilir, karşılaşınca da hemen sapar, o sağa ben sağa. Ba-yanlarsa, yani kadın, (ben kadınlardan konuşuyorum),- sanki siz muhakkak kenara …ekilerek yol vermek zorundaymışsınız gibi, •zerinize doğru gelir, hatt„ sizi g†rmez bile... Zayıf bir yaratık olması bakımından kendisine yol vermeye hazırım, ama neden bunu kendisine verilmiş bir hak sayıyor, neden benim ille b†yle hareket etmek zorunda olduğumdan o kadar emin bulunuyor? işte insanın g•c•ne giden de bu !Bir kadınla karşılaştığım zaman hep yere t•k•r•r•m. •stelik bir de al…ak

DELİKANLI

55

g†r•ld•klerini s†yliyerek eşitlik istiyorlar; peki, ama beni ayaklarının altında …iğniyerek ağzıma kum doldurmak eşitlik mi?

— Kum mu?

— Evet, …•nk• yakışık almıyacak bir şekilde giyiniyorlar, bunu da ancak ahl„ksız bir adam g†rmemezlikten gelir. Mahkemelerde ayıp şeylerden konuşulduğu zaman kapılan kapıyorlar da neden daha …ok insanın bulunduğu yerlerde, sokaklarda buna g†z yumuyorlar?

Arkalarına ipeğin altına hışırtı yapsın diye g†z g†re g†re astar koyarak g†zel bir kadın olduklarını g†stermek isterler; g†z g†re g†re! Ben bunu farketmeden ge…emem ki, gen… bir erkek de, …ocuk da, yeni y•r•meye başlıyan bir …ocuk bile bunun farkına varır; bu al…aklık değil de nedir? Sefahata d•şk•n ihtiyarlar, dillerini …ıkararak varsın peşlerinden koşsunlar, ama korunması gereken temiz gen…leri de unutmamalı. Bu durum karşısında yapılacak tek bir şey kalıyor, o da t•k•r•p ge…mek.

Bakarsınız

bulvarda gider,

arkasından da bir bu…uk arşın uzunluğunda bir kuyruk bırakır, bununla da tozlan s•p•r•r durur; arkasından gidenin vay haline! Ya †ne ge…, ya yana fırla, yoksa ağzınıza, burnunuza beş okka kum doldurur. Hem de bu elbise „di bir bez değildir, ipektir, oysa sırf modaya uymak i…in g•zelim ipeği taşların, toprakların56

DELİKANLI

•st•nden •… kilometre s•r•kler, kocasıysa senatoda yıllığı beş y•z rubleye …alışır; işte r•şvetin sebebini burada aramalı! Her zaman t•k•r•yorum, y•ksek sesle t•k•r•yor, s†v•p sayıyorum.

Ger…i bu konuşmayı az …ok g•l•n…, hem o zamana uygun bir tarzda yazıyorsam da şimdi bile aynı fikirdeyim.

Prens merak ederek:

— E, hi… başın derde girmedi mi? diye sordu.

—

T•k•r•p

kenara

…ekiliyordum. Tabi‡ o bunun kime s†ylediğini anlar, ama vurdumduymazlıktan gelir, başını bile …evirmeden kurumlu kurumlu y•r•r gider. ‹ok cidd‡ olarak yalnız bir defa bulvarda iki kadına k•frettim, ikisinin de kuyruğu vardı, tabi‡

k†t• s†zlerle k•fretmedim, yalnız y•ksek sesle, kuyruk takmanın insana hakaret etmek demek olduğunu işaret ettim.

— B†ylece s†yledin ha?

— Elbette. Birincisi b†yle bir elbise giyen bir kadın toplum usullerini ayaklar altına alıyor, ikincisi toz kaldırıyor, bulvarsa herkes i…indir; ben giderim, o gider, başkası daha başkası gider, Feodor, ‡van, hepsi bir. İşte ben de bunu s†yledim. Hem zaten arkadan DELİKANLI

57

bakınca kadınların y•r•y•ş•n• hi… beğenmem; bunu da s†yledim, ama …ıtlatarak...

— Peki ama, dostum, cidd‡ bir h„diseyle karşılaşabilirdin; onlar senin aleyhinde

d„va

a…abilirlerdi?

— Hi… de a…amazlardı. Şik„yet i…in ortada bir sebep yoktu ki! Adam sokakta gidiyor, giderken

de

kendi kendine

konuşuyor, bunda ne var? Herkes kanaatini havaya

s†yleyebilir. Ben m•cerret olarak s†yl•yordum, onlara d†nerek değil. Onlar kendileri bana sataştılar, hem …ok daha k†t• s†zlerle k•frettiler, toy da dediler. A… bırakarak cezalandırmalı dediler, nihilist dediler, polise teslim edeceklerini, zayıf birer kadın oldukları i…in kendilerine sataştığımı, yanlarında bir erkek olsaydı hemen bir kenara sineceğimi s†ylediler.

Ben de soğukkanlılıkla; bana sataşmamalarını, kendilerini rahat bırakmak i…in karşı tarafa ge…eceğimi s†yledim. ŒErkeklerinden falan hi… korkum olmadığını, onlarla karşılaşmaya hazır olduğumu g†stermek i…in de yirmi adım geriden t„ evlerine kadar gideceğimi, sonra evlerinin

†n•nde durup erkeklerinin dışarı …ıkmasını bekliyeceğimi• il„ve ettim. Dediğim gibi yaptım.

— Sahi mi?

— Tabi‡, budalalık, ama ne yapayım,

bir kere, Allahın o sıcağında

de58

DELİKANLI

beni •… kilometre, ta enstit•lere kadar s•r•klediler, bir katlı ahşap bir eve girdiler (doğrusu olduk…a iyi bir ev), evin penceresinden bir…ok …i…ekler, iki kanarya, •… ev k†peği, …er…eveler i…inde basma resimler g†r•n•yordu. Sokağın ortasında evin †n•nde yarım saat kadar durdum.

Kadınlar, gizliden gizliye iki •… defa baktılar, sonra b•t•n perdeleri indirdiler. En sonunda avlu kapısından yaşlı bir memur …ıktı; kıyafetinden kendisini mahsus uykudan uyandırdıkları anlaşılıyordu, sırtında hırka değil, ama evde giyilen bir şey vardı; adamcağız kapının †n•nde durdu, ellerini arkaya koyup bana bakmaya başladı, ben de ona baktım... G†zlerini başka tarafa …eviriyor, sonra gene bana bakıyordu, derken birdenbire g•l•msemeye başladı. Ben de d†nd•m gittim.

— Dostum bu schiller'ce bir şey, doğrusu! Buna daima şaşıyorum: al yanaklı, y•z•nden sağlık fışkıran bir gen… olduğun halde kadınlara karşı b†yle tiksinti duyuyorsun!

Kadınların, sen yaştaki bir gencin •zerinde belli tesiri yapmaması m•mk•n m•d•r? Daha on bir yaşındayken, moncber, lalam, Yaz Bah…esindeki heykelleri pek fazla s•zd•ğ•m•

s†ylerdi.

— Galiba buradaki Jozefin'lerinden biri ziyaret ederek olan bitenleri gelip anlatmamı …ok istiyorsunuz. Hi… l•zum yok; hen•z on

DELİKANLI

59

•… yaşımdayken kadın v•cudunu …ini …ıplak g†rd•m; işte o zamandan beri de tiksinti duydum.

-— Sahi mi? Ama, cber enfant, g•zel bir kadın elma kokar, tiksinti bunun neresinde!

—• Eskiden Tuşar'ın k†t• pansiyonunday-ken, daha liseye girmeden †nce, Lambert adında bir arkadaşım vardı. Beni hep d†verdi, …•nk• benden •… d†rt yaş b•y•kt•, ben de ona uşaklık eder, …izmelerini …ıkarırdım. Bu Lambert g•nah …ıkartmaya gittiği zaman Katolik papazı Rigo onu, ilk defa dini cemaate katıldığı i…in kutlamaya gelmişti, ikisi de birbirlerinin kucağına atıldılar, papaz Rigo t•rl• hareketlerle onu kucağında sıktık…a sıkıyordu. O zaman ben de ağlamış, onlara gıpta etmiştim. Lambert, babası †l•nce pansiyondan …ıktı, kendisini iki yıl kadar g†remedim, iki yıl sonra bir g•n sokakta karşılaştık. Bana geleceğini s†yledi. Artık liseye girmiştim, Nikolay Semionovi…'in evinde oturuyordum. Lambert, sabahleyin geldi, beş

y•z rublelik bir banknot g†stererek beraber gelmemi s†yledi. Ger…i iki yıl †nce beni d†verdi, ama bana her zaman da ihtiyacı vardı, sade …izmeler i…in değil tabi‡; bana her şeyi anlatıyordu da ondan... Parayı, annesinin …ekmecesine anahtar uydurarak aşırdığını, …•nk• babasından kalan b•t•n paraların kanun gereğince60

DELİKANLI

kendisinin

olduğunu,

annesinin

vermemeye hakkı olmadığım s†yledi, d•n akşam

papaz Rigo'nun nasihat vermeye gelerek odasına girip baş ucunda dikildiğini, hı…kıra hı…kıra duyduğu dehşeti g†stererek ellerini

havaya kaldırdığını anlattı. ŒBen

de

bı…ak

…ektim, seni keserim• dedim (o, keseghim, diyordu). Ondan sonra ikimiz arabaya binerek Kuzntes-kiy tarafına gittik. Yolda, annesinin papaz Rigo ile seviştiğim, bunu g†rd•ğ•n•, ama her şeyin artık vız geldiğini, din‡ cemaate dair s†ylenenlerin hepsinin sa…ma olduğunu anlattı. Buna benzer daha bir…ok şeyler s†yledi, bense onu dinlerken korku duyuyordum. Kuznets-kiy'de bir …ifte t•fek, av …antası, hazır av fişeği, at kırbacı, sonra da yarım kilo bonbon aldı. Şehir dışına, kıra atış yapmaya gittik, yolda bir kuş…uya rasladık, kuş…unun elinde kafesler vardı, Lambert ondan bir kanarya satın aldı. Korulukta kanaryayı havaya bıraktı, ama kuş kafesten …ıktığı i…in uzağa u…amadı, Lambert de ona ateş etmeğe başladı,

ama vuramadı. Šmr•nde ilk defa ateş ediyordu, halbuki …oktan beri, daha Tuşar'dayken bir t•fek almak istiyordu, biz de …oktan beri t•feğe kavuşmayı

hayal

ediyorduk.

Lambert, saadetinden boğulur gibi oluyordu. Sa…ları …ok siyahtı, y•z•, maskelerde olduğu gibi, bembeyaz, hem de aldı, burnu uzundu, Fransızlann-ki gibi de semerliydi, dişleri bembeyaz, g†z-DELlKANLI

Œl

leri siyahtı. En sonunda kanaryayı iple bir budağa bağladı, bir karış mesafeden hem de her iki namludan birden •zerine ateş etti, kuş-da y•zlerce t•y par…ası olarak par…alandı gitti.

Sonra geri d†nd•k, bir otele girip oda tuttuk, yemek yemeye, şampanya i…meye başladık; derken i…eri bir bayan girdi... Arkasında yeşil ipekli bir elbise vardı, †yle de şık giyinmişti ki ona şaşkın şaşkın baktığımı h„l„ hatırlıyorum, işte orada b•t•n bunları... yani size anlattığım şeyleri g†rd•m... Sonra gene i…meye başladığımız zaman Lambert onu kız-dırmaya, k•fretmeye başladı; kadın …ır …ıplak oturuyordu, Lambert elbisesini elinden almıştı,

kadın

k•fredip giyinmek i…in

entarisini isteyince arkadaşım onun …ıplak

omuzlarına kırba…la var kuvvetiyle vurmaya başladı. Ben ayağa fırladım, Lambert'i

sa…larından †yle bir ustalıkla yakaladım ki bir hamlede yere devirdim. O da …atalı kaparak kaba etime sapladı. Bağırmamız •zerine adamlar odaya doldular, ben de bu kargaşalığı fırsat bilerek ka…abildim. O zamandan beri …ıplak bir kadın v•cudunu tiksinmeden hatırlıyamı-

yorum; inanın …ok da g•zel bir kadındı...

Ben anlattık…a prensin y•z• neşesini kaybederek h•z•nl• bir hal alıyordu.

—

Mon pauvre enfant\

‹ocukluğunda bir-‹ok bahtsız g•nler ge…irdiğine zaten inanıyordum.62

DELİKANLI

— Hi… •z•lmeyin, rica ederim.

— Ama sen yalnızmışsın, bunu kendin s†ylemiştin, mesel„ şu Lambert, bunları †yle anlattı ki! Şu kanarya kuşu, g†z yaşlan d†kerek g†ğ•ste ağlamalar, aradan bir yıl gibi kısa bir zaman ge…tikten sonra da annesiyle papaz

hakkında s†ylediği

s†zler... Ah, mon-cber

zamanımızda bu …ocuk sorusu korkun…tur; bu altın başlar, kıvırcık sa…ları, masum y•zle-riyle ilk …ocukluk …ağında hen•z †n•nde u…uşarak temiz g•l•şleri, temiz g†zleriyle sana

baktıkları zaman tıpkı Tanrının melekleri yahut l„tif kuşcağızlar gibi olurlar... ama sonra da

†yle olur ki keşke hi… b•y•meselerdi daha iyi olurdu, diye d•ş•n•rs•n.

— Ne kadar da i…lisiniz, prens! Sanki kendi …ocuklarınız varmış gibi... ‹ocuklarınız yok değil mi, hem hi…bir zaman da olmayacak?

— Tiensl dedi, hemen o anda y•z• değişti. Tam Aleksandra Petrovna Sinitskaya, •…

hafta kadar †nce sen de kendisiyle burada galiba karşılaşmıştın, işte o, ne dersin, •… g•n †nce ben alayla: şimdi evlenecek olursam hi… değilse …ocuğum olmıyacağından emin olabileceğimi s†ylediğini zaman birdenbire, hem de bir …eşit kinle: ŒTam tersine, asıl sizin …ocuğunuz olur, asıl sizin gibileri muhakak …ocukları oluyor, evlendiğinizin birinci yılında doğmaya başlarlar, bak g†r•rs•n•z• dedi. He he!

DELİKANLI

63

Bilmem neden herkes de benim hemen evleneceğimi sanmıştı; ger…i bu kinle s†ylenen bir s†zd•, ama n•kteli olduğunu da kabul etmelisin.

— N•kteli de olsa g•ce gidecek bir s†z.

— E, cber enfant herkese g•cenmek olmaz. Ben insanlarda her şeyden …ok, şimdi gittik…e azalan ince zek„ya kıymet veririm, ama insan Aleksandra Petovna'nın s†ylediği şeylere aldırış eder mi?

Hemen s•l•k gibi yapıştım;

— Nasıl, nasıl dediniz? Herkese g•cenmek olmaz... tamam! Yani herkes dikkate değmez, …ok g•zel bir kural! ‡şte zaten benim de buna ihtiyacım vardı. Bunu bir kenara kaydedeceğim. Siz prens, bazan pek nefis şeyler s†yl•yorsunuz.

B•t•n y•z• neşeyle parladı.

— N'est-ce pas? Cber enfant, ger…ek ince zek„lar gittik…e azalıyor. C'est moi, qui con na't les f emmes! inan. dostum, herhangi bir kadının hayata, †te yanda ne va'zederse etsin, boyuna birisine boyun eğmeyi aramakla ge-‹er, yani buna bir …eşit boyun eğme isteği denilebilir!' Şuna dikkat et, bunda hi…bir istisna yoktur!

Hayranlıkla:64

DELİKANLI

— ‹ok doğru, …ok g•zel! diye bağırdım.

Başka bir zamanda olsaydı bu konu •zerinde tam bir saat feylesof…a fikirler y•r•t•rd•k, ama o dakika sanki beni bir şey ansızın ısırmış gibi oldu, y•z•m baştan başa kızardı. N•ktesini

†vmekle parayı almadan †nce ona yaltaklandığımı, ben para istemeye başlayınca onun muhakkak b†yle d•ş•neceğini sandım. Şimdi bundan mahsus bahsediyorum.

Birdenbire, hem de kabalık derecesine varan bir sinirlilikle:

— Prens, bu ay i‚in bana bor‚lu olduğunuz elli rubleyi hemen vermenizi ‚ok rica ederim, deyiverdim.

Hatırlıyorum (‚…nk… o sabahın en k…‚…k olayları bile ‚ok iyi hatırımda) o zaman aramızda hayat ger‚ekliği bakımından en iğren‚ sahnelerden biri ge‚ti. Prens, •nce beni anlamadı, uzun uzun y…z…me bakıyor, hangi paradan bahsettiğimi anlamıyordu. Pek tabii olarak benim aylıkla

‚alıştığımı aklına bile getirmiyordu, hem ni‚in aylık alacaktım? Doğru, sonra bunu unuttuğunu temin etmeye ‚alıştı, hem de anlar anlamaz elli rubleyi ‚ıkarmaya başladı, ama

‚ok acele ediyordu, hattˆ kızardı bile. Ben işi anlayınca ayağa kalkarak sert bir sesle: şimdi bu parayı kabul edemiyeceğimi, bu işe girmekten ‚ekinmiye-DELİKANLI

65

yim diye maaş alacağımı herhalde yanlış yahut yalan s•ylemiş olacaklarını, aylık almam i‚in zaten ortada bir sebep olmadığını şimdi ‚ok iyi anladığımı, ‚…nk… aylık almak i‚in hi‚bir iş yapmadığımı s•yledim. Prens korktu, ‚ok, pek ‚ok ‚alıştığımı, daha da fazla ‚alışacağımı temine başladı. ŠElli ruble •yle değersiz bir para ki, zam bile yapacağım, ‚…nk…

mecburum,‹ dedi. Bu yolda Tatyana Pavlovna ile anlaştığını, ama Šne yazık ki hepsini unuttuğunu‹ s•yledi. Ben kızardım, bu sefer kesin olarak, kuyruklu iki kadının peşisıra enstit…lere kadar gittiğime dair rezaletle karışık hikˆyeler anlattığım i‚in aylık almakla bir

‚ak-lık olacağını, kendisini eğlendirmek i‚in bu işe girmediğimi, buraya iş yapmak i‚in geldiğimi s•yledim. Eh mademki iş yoktu, her şeyi de bitirmek gerekti, v.s. v.s. Bu s•zlerimden sonra onun b•yle korkacağı aklıma bile gelmezdi. Tabi‰, en sonunda itiraz etmekten vazge‚tim, o da ne yaptı yaptı elli rubleyi cebime sokuşturdu : bu parayı aldığımı hatırladık‚a hˆlˆ y…z…m kızarıyor! D…nyada her şey her zaman al‚aklıkla sona erer, en k•t…s… o zaman ne yaptı yaptı bu parayı itiraz kabul etmi-yecek bir şekilde hakettiğime hemen hemen beni bile inandırdı; ben de budala gibi kandım, ama almamak, gene de imkˆnsızdı. Prens beni kucaklayıp •perek;

DELİKANLI — FOR, : 5/666

DELİKANLI

— Cber enfant! diyordu, (itiraf ederim, kim bilir hangi iblise uyarak ben de az daha ağlıyacaktım, ama hemen kendimi tuttum, hattˆ şimdi bile bunları hatırlarken y…z…m kızarıyor). Aziz dostum, sen şimdi artık benim •zbe•z akrabam gibisin, bu bir ay i‚inde kalbimin bir par‚ası gibi oldun! ŠSosyetede‹ zaten Šsosyeteden‹ başka hi‚bir şey yoktur.

Katerina Nikolayevna (kızı) fevkalˆde bir kadındır, ben de onunla •v…n…yorum, ama sık sık, sevgili dostum sık sık beni g…cendiriyor.. E isim g…nlerinde gelen kızlarla (elles sont cbarmantes] anneleri, bilirsin ki sadece işledikleri nakışları getirirler, kendileri konuşmasını, bir şey anlatmasını bilmezler. Şimdiye kadar tam elli yastıklık işleme birikti, hepsi de k•peklerle geyiklerden ibaret... Kendilerini ‚ok seviyorum ama, seninle hemen hemen akraba gibiyim, hem de oğulla baba gibi değil de, kardeş gibi, en ‚ok senin itiraz etmen hoşuma gidiyor; sende edebiyat var, eserler okumuşsun, hayranlık duymasını biliyorsun...

— Ben hi‚bir şey okumadım, bende edebiyattan eser bile yok. Rasgele bazı şeyler okumuştum, ama son iki yıl i‚inde bir şey okumadım, okumıyacağım da...

— Sebep?

— Başka gayelerim var.

— Cber... •mr…n…n sonunda benim gibi: Je sais tout, ma's je ne sais rien de b•n, dersen DELİKANLI

67

‚ok yazık olur. Şimdiye kadar bu d…nyada ni‚in yaşadığımı kesin olarak bilmiyorum! Ama!...

sana o kadar bor‚luyum... hattîstemiştim ki...

S•zlerini birden birekesti, durgunlaştı, d…ş…nceye daldı. Heyecan krizlerinden sonra (kim bilir neden daima b•yle krizler ge‚iriyordu) her zaman kısa bir m…ddet aklım kaybediyor, kendini idare etmekten „ciz kalıyordu; ama …abucak kendine geldiği i…in bunun bir zararı olmuyordu.

B†ylece konuşmadan bir dakika kadar oturduk. ‹ok kalın olan alt dudağı sarktı... beni en …ok hayrete d•ş•ren şey, birdenbire, hem de b†yle bir samimilikle kızından konuşmuş olmasıydı.

Tabi‡ bunu sinir bosukluğuna verdim.

Ansızın ağzından şu s†zler …ıktı:

— Cber enfant, sana sen dediğim i…in bana kızmıyorsun değil mi?

— Yo-o. Doğrusu, †nceleri, ilk g•nlerde biraz g•cenmiştim, bunun i…in ben de size Œsen• demek istemiştim, ama bunun budalalıktan başka bir şey olmıyacağım anladım,

‹•nk• beni tahkir etmek maksadiyle sen demiyorsunuz ya?

Prens, artık dinlemiyordu, sorusunu da

unutmuştu.

,

68

DELİKANLI

DELİKANLI

69

Birdenbire d•ş•nce dolu g†zlerini bana …evirerek:

— E, baban nasıl? diye sordu.

Titredim. Birincisi Versilov'u babam olarak belirtmişti, ki b†yle bir şeyi hi…bir zaman benim

†n•mde s†ylemezdi, ikincisi de Versi-lov'dan konuşmuştu, bu hi… g†r•lm•ş şey değildi.

Kısaca:

— Parasız pulsuz oturup duruyor, can sıkıntısı …ekiyor, diye cevap verdim, ama kendim bu sırada meraktan …atlıyordum.

— Evet

para,...

Bug•n

vil„yet

mahkemesinde d„valarına bakılacaktı, ben de prens

Seryoja'yı bekliyorum; bakalım ne haber getirecek. Mahkemeden …ıkınca doğruca bana geleceğini s†ylemişti. B•t•n hayatları şu altmış yahut seksen bine bağlı. Tabi‡ ben Andrey Petrovi…'e (yani Versilov'a) her zaman iyilik dileğinde bulundum, hem galiba o galip gelecek, prensler de bir şey alamıyacaklar. Ne yaparsın, kanun!

Şaşkın şaşkın;

— Bug•n mahkemede mi? diye haykırdım. Versilov'un bana bunu bile s†ylemeye tenezz•l etmediğini d•ş•nerek …ok şaşırmıştım.

ŒŠyleyse ne anneme ,ne de başkasına s†ylemedi, diye d•ş•nd•m, amma da karekter ha•!

Daha başka bir fikir de. beni hayrete d•ş•rd•.

— Prens Sokolskiy, Petersburg'da mı? diye sordum.

— D•nden beri burada. Mahsus bug•ne yetişmek i…in Berlin'den dosdoğru gelmiş!

Bu da benim i…in …ok †nemli bir haberdi.

ŒDemek ki ona tokat atan adam, bug•n buraya gelecekti!•

Prensin b•t•n y•z• birdenbire değişti:

— E, nasıl, gene eskisi gibi Allah hakkında vaz'ediyor mu?.. Hem belki gene gen… kızların peşindedir, ha? He-he! Şimdi bile …ok g•l•n… bir fıkra aklıma geldi... He-he!

— Kim vaz'ediyor? Kim kızların peşinde?

— Andrey Petrovi…! inanır mısın, o zaman hepimize deve dikeni gibi yapışmıştı: ne yiyip i…iyor, ne d•ş•n•yorsunuz? diye... Evet, hemen hemen bunun gibi bir şey. Hem korkutuyor, hem de ş†yle vaz'ediyordu: ŒMadem ki dindarsın, ni…in keşiş olmuyorsun?• Hemen hemen de bunu istiyordu. Mais quelle ideel Bu doğru bir d•ş•nce olsa bile pek şiddetli bir istek değil mi? beni herkesten ziyade kıyamet g•n•yle korkutmaktan hoşlanırdı.70

DELİKANLI

DELİKANLI

71

S†ylediklerini b•y•k bir sabırsızlıkla din-liyerek kulak kabarttım;

— işte tam bir aydır onunla bir arada yaşıyorum, ama b†yle bir şey farketmedim, dedim.

Onun h„l„ kendini toparlıyamayarak b†yle gelişig•zel konuşması beni …ok •z•yordu.

— Bunu belki şimdi s•ylemiyordur, ama inan, b•yleydi. Zeki, hem de ‚ok okumuş bir insan olduğuna ş…phe yok, ama bu doğru bir d…ş…nce midir? B…t…n bunlar Versilov yabancı illerde

…‚ yıl kadar bulunduktan sonra olmuştu, itiraf ederim, …zerimde sarsıcı bir tesir yaptı, herkesi de sarsıyordu... Cber enfant, J'aime b•n Dieu... inanabildiğim kadar inanıyordum, ama o zaman dehşetli kızdım. Diyelim ki

ben

d…ş…ncesizlik

ettim,

ama

bunu

•fkelendiğim i‚in mahsus yaptım, hem de itirazlarım aslında d…nya kurulduğu zaman nasıl ciddiyse gene •yle ciddiydi. Kendisine sordum : ŠMademki y…ksek varlık vardır, hem de yaradılışı bakımından kalıptan kalıba d•k…le-bilen bir ‚eşit ruh? mayi gibi bir şey (‚…nk…

bunu anlamak zor), halinde değil de birkişi-liğin ruhu olarak vardır, •yleyse nerede yaşıyor?‹

Dostum, c'etait bete, bunda hi‚ ş…phem yok, ama b…t…n itirazlar da sonunda gene bunun

…zerinde toplanmıyor mu? Un domi-

cile, bu ‚ok •nemli bir şeydir... Dehşetli kızdı. Orada katoliği kabul etmiş, diyorlar.

— Bu …lk… hakkında da bazı şeyler duydum. Sa‚ma bir şey olmalı.

— Kutsal bildiğim her şeyle seni temin ederim. Ona dikkatlice bak... Ama, şimdi değişmiş

diyorsun. O zamansa hepimize •yle eziyet etmişti ki! inanır mısın, tıpkı bir aziz gibi davranıyordu, sanki hemen keramet g•sterecek

sanırdın...

Hareketlerimizin

hesabını

soruyordu, vallahi! Keramet! En voila …ne autrel Haydi manastırlı yahut keşiş olsun diyelim, buradaysa frakla vesaireyle dolaşan bir insan birdenbire keramet g•steriyor!

Sosyete adamı i‚in garip bir istek, hem de itiraf ederim, acayip bir zevk, doğrusu. Ben bir şey demiyorum, tabi‰ b…t…n bunlar kutsal şeyler, her şey de olabilir... Hem b…t…n bunlar de l'inconnu, ama sosyete adamına yakışmıyor. B•yle bir şey benim başıma gelse yahut bana teklif etselerdi, vallahi kabul etmezdim. Meselˆ bug…n kul…pte yemek yiyorum, sonra da birdenbire nur i‚inde g•kten yere iniyorum! Herkes kahkahalarla g…ler yahu! B…t…n bunları daha o zaman kendisine s•yledim... Koynunda muska taşıyordu.

Hırsımdan kızardım:

Oturulacak yer.72

m…?

DELİKANLI

DELİKANLI

73

Muskaları kendi g•z…n…zle g•rd…n…z

— Ben g•rmedim, ama...

— •yleyse size şunu s•yliyeyim ki b…t…n bunlar

yalan, iğren‚ entrikaların mahsŽl…,

d…şmanların iftirasından başka bir şey değildir, daha doğrusu bir tek d…şmanın iftirası,

‚…nk… onun yalnız bir d…şmanı var, o da sizin kızınız!

Bu sefer de prens kıpkırmızı kesildi;

— Mon cber, bundan b•yle hi‚bir zaman benim •n…mde bu iğren‚ hˆdiseyle birlikte kızımın adını anmamanı rica ederim, hem de ısrarla rica ederim.

Ayağa kalktım. Prens kendine hˆkim değildi; ‚enesi titriyordu.

—

Cette bistoire infamel... Kızıma inanmıyordum, hi‚bir zaman inanmak da istemedim, ama... bana; inan, inan diyorlar, ben...

Bu sırada odaya birdenbire uşak girdi, misafir geldiğini haber verdi; ben gene sandalyeye oturdum.

IV

i‚eri iki bayan girdi, ikisi de kızdı, birisi prensin •l… karısının yeğenlerinden biriydi …vey kızı yahut onun gibi bir şeydi, prens ona ‚eyiz ayırmıştı bile, ama (ilerisi i‚in işaret ediyorum)

kızın kendi parası da vardı: ikinci kız benden …‚ yaş b…y…k olan, erkek kardeşiyle Fanariotova'nın yanında yaşıyan Versilov'un kızı Anna Andreyevna Versilova idi; onu daha •nce hayatımda yalnız bir defa sokakta g•z uciyle g•rm…şt…m, ama gene bir defa g•rd…ğ…m erkek kardeşiyle Moskova'da ‚atışmıştık bile (belki daha sonra bu

…atışmamızdan bahsederim,

tabi‡ yer olursa, …•nk•, aslında

değmez).

Bu

Anna

Andreyevna …ocukluğundan

beri prensin g†zdesiydi (Ver-silov prensle …ok eskiden tanışıyordu). Biraz †nce ge…en h„diseden †yle sıkılmıştım ki kızlar i…eri girince ayağa bile kalkmadım, prens ise onlan karşılamak i…in ayağa kalkmıştı; sonra da artık kalkmak ayıp olur, diye d•ş•nerek oturduğum yerde kaldım. En …ok prensin •… dakika †nce bağırması beni şaşırtmıştı, gitmek mi, kalmak mı gerektiğini h„l„ bilmiyordum. Ama benim ihtiyar, her zaman olduğu gibi, …oktan her şeyi unutmuştu, kızları g†r•nce de neşelenerek canlandı. Hatt„

pek …abuk değişen bir y•zle, hem de esrarlı esrarlı g†z kırparak kızlar odaya girer girmez

…abucak kulağıma şunları fısıldıyabilmişti:

— Olimpiada'ya iyice bak, dikkatle, dikkatle bak, sonra anlatırım...

Ben de ona olduk…a dikkatli bakıyorudum, ama †zel bir şey g†remiyordum: boyu pek uzun değildi, v•cudu tombuldu, yanaldan

L74

DELİKANLI

…ok kırmızıydı. Y•z• olduk…a sevimliydi, tam maddecilerin hoşuna giden y•zlerden... Gene y•z•nde iyikalblilik gibi bir şey okunuyordu, ama pek fazla değildi. Ayrı bir zek„ g†stererek parlıyamazdı, ama aptal da değildi, …•nk• pek kurnaz olduğu g†zlerinden anlaşılıyordu. Yaşı on dokuzdan fazla değildi. S†z•n kısası bir fevkal„deliği yoktu. Bizim lisede olsaydı: duba, derlerdi. (Bunları ilerde gerekeceği i…in b†yle etraflıca yazıyorum).

Hem bir bakıma şimdiye kadar b†yle l•zumsuz gibi g†r•nen ayrıntılarla yazdığım bu şeyler, bizi ileri g†t•rmeye yardım ederek orada işimize yarıyacaktır. Yeri gelince hepsi ayrı ayrı yankı verecektir; bunları yazmadan ge…emedim: eh, ne yapalım, cam sıkılan varsın okumasın.

Versilov'un kızı b•sb•t•n başka bir tipteydi. Uzun boylu, hatt„, biraz zayıf…a idi; biraz uzunca, nefis, solgun bir y•z• vardı, ama sa…ları siyah, kabarıktı; g†zleri koyu renkliydi, b•y•kt•, bakışları der‡ndi; k•…•k al dudakları, taptaze ağzı vardı. Y•r•y•şiyle bana tiksinti vermiyen ilk kadın oydu; ama bu belki ince yapılı, zayıf…a olduğu i…in b†yleydi. Y•z ifadesi pek de yumuşak değildi' ama gururluydu, tabi‡ ya, yirmi iki yaş bu-Dış g†r•n•ş•nde Versilov ile hemen heme• hi… benzerliği yoktu, ama kim bilir hangi mu"

cize y•z ifadesine şaşılacak bir benzerlik vermişti. G•zel olup olmadığını bilmiyorum; bu iş

zevke g†re değişir, ‡kisi de pek sade giyinmişlerdi, bunun i…in tarif etmeye değmez. Versilov'anm bir bakışiyle yahut hareketiyle bana hemen hakaret etmesini bekliyordum, buna hazırlanmıştım da... †mr•mde ilk defa Moskova'da karşılaştığımız zaman ağabeysi bana hakaret etmişti ya! Versilova beni tanıyamazdı, ama prense gelip gittiğimi tabi‡ duymuştu.

Prensin b•t•n fikirleri yahut işleri, b•t•n bu akrabalardan, Œl•tuf bekliyenler• den ibaret kalabalık arasında o anda ilgi uyandırır, onlar i…in bir h„dise sayılırdı, onun bana birdenbire bağlanması bu …eşit olaylardandı.

Prensin Anna

Andreyevna'nın

hayatiyle

…ok

ilgilendiğini, ona yavuklu aradığını kesin olarak biliyordum. Ama Anna Andreyevna'ya yavuklu bulmak gergefle nakış işliyen kızlara yavuklu bulunmaktan daha zordu.

‡şte b•t•n bekleyişlerimin tersine Versilov'a, prensin elini sıkıp sosyetede s†ylenme-„det olan neşeli birka… s†z s†yliyerek onun-la kucaklaştıktan sonra b•y•k bir merakla bana baktı, benim de kendisine baktığımı g†r•nce birdenbire g•l•msiyerek başiyle sel„m verdi. Doğru, hen•z i…eri giren bir insan gibi p sel„m vermişti, ama g•l•mseyişi †yle tat-' ydı ki galiba bunu iyi bir izlem bırakmak

76

DELİKANLI

niyetiyle yapmıştı. Hatırlıyorum, onun bu hareketinden ben de b•y•k bir haz duymuştum.

Prens, onun bana sel„m verdiğini, benimse h„l„ oturduğumu g†rerek;

— Bu

da...

bu da benim sevgili, gen… dostum Arkadiv Andretyevi… Dol... diye mırıldanırken birdenbire duraladı, belki de beni onunla (yani kızkardeşle erkek kardeşi) tanıştırdığı i…in utanmış olabilir. Duba da bana başiyle sel„m verdi, ama ben birdenbire budalaca kızdım, ayağa kalktım; bu hep onurdan ileri gelen m„n„sız yapma bir gururdu.

Bayanların sel„mlarına karşılık vermek gerektiğini b•sb•t•n unutarak, sert bir sesle;

— Affedersiniz, prens, ben Arkadiy And-reyevi… değilim, Arkadiy Makarovi…'im, dedim.

Hay Allah kahretsin bu uğursuz dakikayı! Prens eliyle alnına vurarak;

— Mais... tiensl diye haykırdı.

Bu sırada yanıma yaklaşan duba'nın, s†zleri uzatarak sorduğu budalaca soruyu duydum:

— Nerede okudunuz?

— Moskova'da, lisede.

— Ya! Duymuştum. E, orada iyi okutuyorlar mı??

— ‹ok iyi okutuyorlar.

DELİKANLI

77

Hep ayakta duruyor, tekmil raporu veren bir er gibi konuşuyordum.

Bu kızın sorulan, ş•phesiz, pek de akıllıca değildi, ama gene de o, benim budalaca hareketimi

†rtecek, prensin mak…upluğunu hafifletecek bir …are bulmuştu. Bu sırada prens, Versilova'nın kulağına fısıldadığı neşeli bir fısıltıyı, şen bir g•l•msemeyle dinliyordu, galiba benden konuşulmıyordu. Ama ni…in hi… tanımadığım bu kız budalaca hareketimi ve-saireyi †rtmeye

…alışmıştı? Bununla beraber ortada bir sebep olmalıdan benme konuşmaya başlaması akla bile gelemezdi, burada bir kasit vardı. Bana pek meraklı g†zlerle bakı-yordu, sanki benim de kendisini …ok iyi, el-den geldiği kadar iyi fark etmemi istiyor gibiydi. B•t•n bunları sonra anladım, hem de yanılmamıştım.

Prens birdenbire yerinden fırlıyarak;

— Ne, bug•n m•? diye haykırdı. Versilova buna şaşarak:

—

Bilmiyor

muydunuz?

dedi.

Olympel Prens, Katerina Nikolayevna'nın bug•n

geleceğini bilmiyormuş. Biz zaten onu ziyarete gelmiştik, sabah treniyle geleceği i…in

…oktan evdedir demiştik. Biraz †nce kendisiyle sokak kapısında karşılaştık, yoldan doğruca eve geliyormuş, bize sizin yanınıza girmemizi, şimdi geleceğini s†yledi... Hah, işte kendisi de geldi!78

DELİKANLI

Yan kapı a…ıldı ve... o kadın i…eri girdi!

Onun y•z•n• prensin …alışma odasında duvarda asılı duran hayret verici portresinden biliyordum, b•t•n o ay i…inde bu portreyi inceden inceye g†zden ge…irmiştim. ‹alışma odasında canlısının yanındaysa •… dakika kadar kaldım, hem bir saniye bile g†zlerimi y•z•nden ayırmadım. Ama portrenini g†rmemiş de olsaydım bu •… dakika ge…ince bana: ŒNasıl bir kadın• diye sorsalardı, hi…bir cevap veremezdim, …•nk• o anda g†zlerimi duman b•r•m•şt•.

Bu •… dakika i…inde g†rd•klerimden yalnız prensin †perek eliyle takdis ettiği sahiden de …ok g•zel bir kadını hatırlıyorum. O, birdenbire hızlı hızlı beni g†zden ge…irmeye koyuldu, zaten i…eri girer girmez dosdoğru bana bakmaya başlamıştı. Prensin, galiba ben g†stererek, hafif…e g•lerek; yeni k„tibim, diye bir şeyler mırıldandığını, sonra adımı s†ylediğini a…ık…a duymuştum. Katerina Nikolayevna y•z•n• ş†yle bir oynattı, bana k†t• k†t• baktı, hem de

†yle k•stah…a g•l•msedi ki kendimi tutamadım, birdenbire ilerledim, prense yaklaştım, dehşetli titriyerek, c•mlelerin sonunu getiremeden, galiba dişlerim birbirine …arpa …arpa mırıldandım:

DELİKANLI

79

— O zamandan beri ben... şimdi benim kendi işlerim var... Ben gidiyorum.

Bunları s†yleyince y•zgeri d†nd•m, oda-dan …ıktım gittim. Bana bir kimse bir şey s†ylemedi, prens bile... Hepsi sadece bakıyorlardı. Sonraları prens bana: †yle sararmıştın ki „deta Œ•rkt•m• demişti.

Ne ‡ıkar! . /

,

€‚€NC€ B‹L€M I

Šyle ya ne ‡ıkar: en b…y…k d…ş…nce b…t…n k…‡…k d…ş…nceleri yutuyordu, ‡ok kuvvetli bir duygu her şeyin m…kŒfatını vererek beni tatmin ediyordu. Bir ‡eşit sevin‡ i‡inde dışan ‡ıktım.

Sokağa ‡ıkınca da neşemden az daha şarkı sŠyliyecektim. Sabah da sanki mahsus pek lŒtifti, g…neş, gelip ge‡en insanlar, g…r…lt…, hareket, sevin‡, kalabalık! Ne, demek bu kadın bana hakaret etmedi, ha? Kimin bŠyle bir bakışını, bŠyle k…stah‡a g…l…mseyişini hemen itiraz etmeden, bu budalaca bir itiraz da olsa (hepsi bir), kabul ederdim? Hen…z hi‡ gŠrmediği halde bana elden geldiği kadar ‡abuk hakaret etmek i‡in yola ‡ıktığını da kaydedin, onun gŠz…nde ben ŽVersilov'un temsilcisiydim•, oysa hem o zaman, hem de DELİKANLI

daha sonra Versilov'un kendisinin b…t…n mukadderatını elinde tuttuğuna, isterse bir vesika ile onu mahvedebileceğine inanıyordu, hi‡ değilse bŠyle bir şeyi aklına getiriyordu. Burada muhakkak Šl…mle sona erecek bir d…ello vardı. Bense tahkir edilmemiştim! Ortada bir hakaret vardı, ama ben onu duymamıştım. Duymak şŠyle dursun, memnun bile olmuştum; nefret etmek i‡in geldiğim halde onu sevmeye bile başladığımı anlıyordum. •Bir Šr…mcek gŠz koyup yakalamaya hazırlandığı bir sinekten nefret eder mi? Sevimli sinekcik! Sanırım ki kurban sevilir; hi‡ değilse kurbanı sevmek m…mk…nd…r, işte ben d…şmanımı seviyorum ya, meselŒ onun bŠyle ‡ok g…zel oluşu hoşuma gidiyor. BŠyle gururlu, azametli oluşunuz, hanımefendi, dehşetli hoşuma gidiyor: daha uysal olsaydınız bŠyle bir haz duymazdım. Siz bana t…k…rd…n…z, bense bayram yapıyorum, sahiden de y…z…me t…k…rseydiniz o zaman bile, vallahi, belki kızmazdım, ‡…nk… siz

benim

kurbanınısmız,

onun

değil,

benim

kurbanımsınız. Bu fikir ne kadar hoş! Hayır, gizli kuvvet fikri, gŠzle gŠr…nen hŒkimiyetten

‡ok daha hoştur. Y…z milyonluk bir zengin olsaydım, herhalde

en

eski

elbiseler

giyerek beni en değersiz, hemen hemen sadaka istiyen bir dilenci saymalarından, itip kakarak hor gŠrmelerinden haz duyardım; kendimin kim olduğumu bilmek bana yeterdi•.

DELİKANLI

81

•şte o zamanki d…ş…ncelerimi, sevincimi, duygularımın bir‡oğunu bŠyle ifade ederdim. Yalnız şunu ilŒve edeyim ki şimdi burada yazdıklarım, o zaman duyduklarımdan ‡ok daha havai oldu: hakikatteyse ben daha derin d…ş…n…şt…, daha sıkılgandım. Belki şimdi bile i‡imden, sŠylediğim sŠzlerle yaptığım işlerden ‡ok daha fazla sıkılıyorum; inşallah bŠyledir. Yazmaya oturmakla belki pek fena ettim, ‡…nk… sŠzle ifade etmek istediğimden daha ‡oğu i‡imde kalıyor. Kendi d…ş…nceniz kŠt… bir d…ş…nce de olsa hen…z i‡inizdeyken her zaman daha derindir, sŠzle anlatmak istediğiniz zamansa daha g…l…n‡, daha şerefsizce bir şey oluyor.

Versilov bana, bunun tam tersi yalınız fena insanlarda olur, demişti. Her zaman yalan sŠyledikleri i‡in bunu yapmak onlara kolay gelir; bense yalınız hakikati yazmak istiyorum, işte zor olan da bu ya!

II

Bu on dokuz eyl…lde başka bir Žadım• daha atmıştım.

Betersburg'a gelişimden beri ilk defa cebime para girmişti, ‡…nk… iki yıl i‡inde biriktirdiğim altmış rubleyi, yukarda da sŠylediğim gibi, anneme vermiştim; ama bundan birka‡ g…n Šnce aylık alır almaz ‡oktan beri hayal ettiğim bir Ždeneme• de bulunmak istiyordum.

Delikanlı I — F.: 682

DELİKANLI

Daha ge‡en akşam gazeteden bir adres kesip almıştım, bu da şŠyle bir ilŒndı; ŽS. Peters-burg

•cra Dairesi Başkanlığı, •cra memurluğundan...• v.s., v.s..,Žeyl…l ayının on dokuzuncu g…n…, saat on ikide falanca kazanın KazŒns-kaya kısmında ve ilŒh, ve ilŒh., falanca numaralı evde bayan Lebrecht'e ait menkullerin satışı yapılacaktır. Satılığa ‡ıkarılacak olan eşyaların listesi, muhammen fiyatları, satılacak eşyalar satış g…n… yerinde gŠr…lebilir• v.s., v.s.

Saat biri ge…iyordu. Hızlı hızlı yaya olarak o adrese yollandım, işte •… yıl vardı ki arabaya binmiyordum, binmemeye kendi kendime s†z vermiştim (yoksa altmış rubleyi bi-riktirebilir miydim?). O g•ne kadar mezat yerlerine daha hi… gitmemiştim, hen•z b†yle bir şeyi kendime m•saade etmiyordum; ger…i şimdiki Œadım• im bir deneme idi, ama liseyi bitirip herkesle ilgimi keserek kabuğuma …ekildikten sonra, hem de b•sb•t•n serbest kalınca, bu adımı atmıya karar vermiştim, şimdiyse ş†yle hayal kurarak bu işe bir g†z atacak, ondan sonra da belki uzun zaman, bu işe ciddi olarak başlayıncaya kadar bir daha mezat yerine uğramıyacaktım!

Herkese g†re bu k•…•k, budalaca bir mezat yeriydi, benim i…inse Columb'un Amerikayı bulmaya giderken bindiği geminin ilk omurgasıydı.

Mezat yerine gelince il„nda yazılı evin avlusunun i… kısmına ge…tim, bayan Lebrecht'-

DELlKANLI

83

in dairesine girdim. Daire bir hol ile, al…ak tavanlı d†rt k•…•k odadan ibaretti. Holden birinci odada otuz kişi kadar bir kalabalık vardı, yarısı arttırmaya giriyordu, †tekilerse g†r•n•şe bakılacak olursa ya meraklılar, ya hevesliler, ya da Lebrecht'in g†nderdiği adamlardı; altın eşyaya haris g†zlerle bakan t•ccarlarla …ıfıtlar da vardı, Œtemiz• giyinmiş bir ka… kişi bile burada hazır bulunuyordu. Bu baylardan birka…ının y•zleri bile hafızamda yerleşmişti.

Sağdaki odanın a…ık kapısının tam ortasına bir masa konulmuştu, †yle ki buradan †teki odaya ge…mek imkansızdı; orada haczedilerek satılığa …ıkarılan eşyalar duruyordu. Solda daha bir oda vardı, ama kapısı kapalıydı, ger…i her an azıcık aralanıyor, birisinin bu aralıktan baktığı g†r•n•yordu, herhalde bu sırada pek tabi‡ olarak …ok utanan bayan Lebrecht'in kalabalık ailesinden birisi olmalıydı. Kapının iki kanadı arasındaki masanın †n•nde y•z•n• halka

…evirmiş icra memuru oturuyordu, işaret verilince de eşyaların satışını yapıyordu. Ben geldiğim zaman satış işi yarıya gelmişti; i…eri girer girmez tam masanın †n•ne sokuldum. Bu sırada pirin… şamdanlar satılıyordu, Bakmaya başladım.

Baktım baktım, sonra d•ş•nmeye koyuldum; buradaki eşyalardan ne alabilirdim? Hem şimdi bu pirin… şamdanları alsam bile nereye koyacaktım, alırsam hedefe ulaşmış

84

DELİKANLI

olacak mıydım, bu iş b†yle mi yapılıyordu, evdeki hesap …arşıya Uyacak mıydı? Hem benim yaptığım hesaplar …ocuk…a bir şey değil miydi? Hem d•ş•n•yor, hem de bekliyordum. Bu kumar masasının †n•ne gelip de hen•z elinizdeki k„ğıdı ortaya koymadan †nce duyulan duyguya benziyordu, koymadınızsa da koymak niyetiyle geldiniz, bu arada da: Œistersem koyarım, istemezsem koymam, irade benim• diye d•ş•n•rs•n•z. Bu sırada kalbiniz hen•z

†yle hızlı hızlı …arpmaz, ama hafif hafif sızlar, titrer, hoşa giden bir duygu doğrusu! Ama bu arada kararsızlık sizi birdenbire ezmeye başlar, siz de sanki bu anda k†r olursunuz; elinizi uzatır k„ğıdı alırsınız, ama bunları bir makine gibi, hemen hemen kendi iradeniz dışında yaparsınız, sanki bu sırada elinizi başkası idare eder; nihayet kararınızı verip k„ğıdı koyarsınız, o zaman duyduğunuz şey b•sb•t•n başka, muazzam bir şeydir. Bu yazdıklarım mezata dair değildir, sırf bana dairdir: benden başka mezat yerinde kimin kalbi …arpar?

Burada mezada girenlerin arasında sinirlenenler de, susarak bekliyenler de, satın alıp pişman olanlar da vardır, iyice duymadığı i…in yanlışlıkla g•m•ş alıyorum diye g•m•ş kaplama s•t kabını, iki ruble yerine beş rubleye alan bir baya hi… acımadım, hatt„ hoşuma bile gitti.

M•başir durmadan eşyaları

DELİKANLI

85

değiştiriyordu: şamdanlardan sonra k•peler, k•pelerden sonra sırma işlemeli maroken yastık, ondan sonra bir …ekmece geldi, herhalde değişiklik olsun 'diye yahut alıcıların isteğini g†z

†n•nde tutarak b†yle yapıyordu. On dakika kadar bile beklemeden yastığa, sonra …ekmeceye uzandım, ama son dakika gelip …atınca hemen geriliyordum: bu eşyalar l•zumsuz gibi geliyordu. En sonunda m•başirin elinde bir alb•m belirdi.

ŒKırmızı maroken kaplı, i…inde sulu boya ve …ini m•rekkeple yapılmış resimler bulunan, g•m•ş tokalı, oyma fildişi mahfazalı, kullanılmış ev alb•m•; fiyatı: iki ruble!•

Yaklaştım: g†r•n•şte zarif bir şeydi, ama fildişi oymalann bir yerinde kırık vardı. Bakmak i…in yalnız ben yaklaşmıştım, †tekiler susuyorlardı; rakip yoktu. Mahfazanın tokala-nnı …†z•p, alb•m• …ıkararak ne bi…im bir şey olduğuna bakabilirdim, ama hakkımı kullanmadım, sadece Œe, hepsi bir• der gibi titriyen elimi silktim.

Galiba gene dişlerim birbirine …arparak: — iki ruble beş kapik, dedim.

Bende kaldı. Hemen paraları …ıkarıp bedelini †dedim, alb•m• aldım, odanın bir k†şesine

…ekildim; orada mahfazasından …ıkarıp litreye titreye, …abuk …abuk g†zden ge…irmeye 86

DELİKANLI

başladım: mahfazasını hesaba katmıyacak olursak, bu d•nyada olan k†t• şeylerin en k†-

t•s•yd•, eskiden „det olduğu gibi enstit•den yeni …ıkan kızların edindikleri neviden k•…•k boyda bir mektup k„ğıdı kadar, kenarının altın yaldızı silinmiş, k•…•k bir alb•md•. ‹ini m•rekkeple, sulu boya ile dağ başında mabetler, aşk melekleri, suyun •st•nde y•zen kuğu kuşlariyle bir g†l resmi yapılmıştı; şiirler vardı;

*Uzun bir yolculuğa …ıkıyorum, Uzun bir zaman Moskova'dan ayrılıyorum, Uzun bir zaman i…in sevgilime veda ediyorum, Posta arabasiyle Kırım'a gidiyorum•.

(Ne buyrulur, hafızamdan …ıkmamış ha! Bu imtihanda Œ‹aktığıma• kanaat getirdim; kimseye l•zumu olmıyan bir şey varsa o da bu alb•md•.

ŒZarar yok, diye d•ş•nd•m, kumarda ilk k„ğıt daima kaybedilir; bu iyi bir al„met bile sayılır•.

Neşem pek yerindeydi.

Birdenbire yanımda l„civert paltolu, g†sterişli, iyi giyinmiş bir bayın;

— Ah, ge… kaldım; sizde mi kaldı? Siz n• aldınız? dediğini duydum. O, ge… kalmıştı.

— Geciktim! Ah, ne yazık! Ka…a aldınız?

— ‡ki ruble beş kapiğe.

DELİKANLI

87

— Ah, ne yazık, ne yazık! Baksanıza, onu bana bırakmaz mısınız?

i…im titriyerek:

— Dışarı …ıkalım, diye fısıldadım.

j Merdivene …ıktık.

Sırtımın uyuştuğunu hissederek:

— Onu size on rubleye bırakırım, dedim.

— On ruble mi? Aman ,efendim, ne diyorsunuz!

— Eh, siz bilirsiniz.

G†zlerini hayretle a…mış bana bakıyordu; iyi giyinmiştim: bir …ıfıta yahut vurguncuya benzemiyordum.

— insaf edin, bu k†t• bir alb•m, kime l„zım olacak? Sade mahfazası, ama o da metelik etmez. Kimseye de satamazsınız!

— Siz alıyorsunuz ya?

— †yle, ama benim vaziyetim başka,

ancak d•n †ğrendim; buna talip olabilecek yery•z•nde benden başka daha biri yoktur! İnsaf edin, ne yapıyorsunuz!

—

Yirmi

beş ruble istemeliydim ki bir şeye benzesin; ama †yle yapsaydım, sizin yanaşmamanız, benim de sizi ka…ırmam ihtimali vardı, ben de işi sağlama bağlamak i…in on ruble istedim. Bir kapik bile inmem.

J88

DELİKANLI

D†nd•m, y•r•d•m.

Avluda arkamdan yetişerek:

— Haydi, d†rt ruble vereyim, dedi, peki beş olsun.

Sesimi …ıkarmadan y•r•yordum.

— Peki, alın, alın! diyerek on rublelik bir banknot …ıkardı, ben de kendisine alb•m•

verdim.

— Ama itiraf edin ki bu insafsızlıktır! ‡ ki ruble nerede, on ruble nerede, ha?

— Neden insafsızlık olsun? Piyasa!

— Ne piyasası? (Kızmaya başlamıştı).

—

Arz ve talep meselesi, nerede talep varsa orası piyasa demektir; siz talip olmasaydınız, kırk kapiğe bile satamazdım.

Ger…i kahkaha atmıyordum, cidd‡ konuşuyordum, ama i…imden kahkahalarla g•l•yordum, sevin…ten değil de kim bilir neden g•l•yordum, boğulur gibi oluyordum.

Kendimi tutamıyarak, dost…a, hem de o anda ona karşı i…ten gelen bir sevgi duyarak:

—• Beni dinleyin, diye mırıldandım, beni dinleyin, †l• James Rotschild, Parisli, hani bin yedi y•z milyon frank bırakmıştı ya (karşımdaki başını salladı), 1te o, daha gen…liğinde başkalarından birka… saat †nce Berry dukasının †ld•r•ld•ğ•n• haber alarak bu ha-DELİKANLI

89

beri gereken kimselere elden geldiği kadar …abuk bildirmekle, hem sade bu marifeti y•z•nden bir anda birka… milyon kazanmış, başkalan bakın nasıl yapıyorlar!

Bir budalaya bağırır gibi †fkeli †fkeli:

— Siz de mi Rotschild'siniz, yani! diye bağırdı.

Hızlı adımlarla evden …ıktım gittim. Bir …ırpıda tam yedi ruble doksan beş kapik kazanmıştım!

Bu adım, m„n„sız, …ocuk…a bir şeydi, kabul ediyorum, ama gene de, gene de fikirlerime uygundu, bunun i…in beni heyecanlandırması tabi‡ bir. şeydi.. Ama duygularımı anlatmaya l•zum yok. On rublelik banknot yelek cebindeydi; iki parmağımı oraya sokup yokladım, ondan sonra da elimi …ıkarmadan, yoluma devam ettim. Sokakta y•z adim kadar y•r•d•kten sonra …ıkarıp baktım, baktım, †pmek istedim. Bir evin kapısı †n•ne g•r•lt•yle bir araba yaklaştı, uşak kapıyı a…tı, şatafatlı, gen…, g•zel, zengin, ipeklerle kadifelere b•r•nm•ş, iki arşın uzunluğunda bir kuyruğu bulunan bir bayan, arabaya binmek •zere evden …ıktı.

Birdenbire g•zel, k•…•k el …antası elinden fırlayarak yere d•şt•; bayan arabaya bindi, uşak

…antayı kaldırmak •zere yere eğildi, ama ben daha …abuk davrandım, kaldırdım, şapkamla sel„m vererek bayana teslim ettim. (Başımda silindir şapka vardı, 90

DELİKANLI

olduk…a iyi giyinmiş bir gen… sayılırdım), Bayan, tevazu ile, hem en tatlı bir g•l•msemeyle bana: ŒMerci, monsieur• dedi. Araba g•r•ltiyle ge…ti gitti. Elimdeki on rubleliği †pt•m.

III

Gene o g•n, eski lise arkadaşlarımdan Yefim Zverov'u g†rmem gerekiyordu. Yefim liseyi bırakarak Petersburg'da y•ksek bir meslek okuluna girmişti. O, anlatılmaya değmiyen bir adamdır, hem benim de onunla dostluğum falan yoktu; ama Petersburg'da arayıp buldum: o, Vilon'dan d†nmesi beklenen, bana …ok l•zumu olan Kraft'ın adresini d†ner d†nmez bildirebilirdi (onu t•rl• sebeplerle g†rmem gerekiyordu, bunları da anlatmaya değmez).

Zverov, Kraft'ın bug•n yahut yarın d†neceğini tahmin ediyordu, bunu da •… g•n †nce bana haber vermişti. Petersburgskaya tarafına gitmek gerekiyordu, ama yorgunluk duymuyordum.

Zverov'u (o da on dokuz yaşındaydı) muvakkat olarak yaşadığı teyzesinin evinin avlusunda buldum. Daha yeni yemekten kalkmıştı, avluda ayağında takunyalarla dolaşıyordu; hemen bana Kraft'ın daha d•n geldiğini, gene burada Petersburgskaya tarafındaki eski evinde oturduğunu, pek †nemli bir şeyi hemen

bana bildirmek i…in beni elden geldiği kadar …abuk g†rmek istediğini s†yledi.

Yefim:

— Gene bir yere gidecekmiş, diye il„ve etti.

Bu durum karşısında Kraft'ı g†rmek bence …ok †nemli olduğu i…in Yefim'den buradan iki adım uzakta bir sokak aralığında bulunan Kraft'ın evine beni g†t•rmesini rica ettim. Ama Zverov, onu bir saat †nce Derga…ov'a giderken g†rd•ğ•n• s†yledi.

— Haydi gel, Derga…ov'a gidelim, neden gitmek istemiyorsun; yoksa korkuyor musun?

Sahiden de Kraft, Derga…ov'un evinde ge… vakte kadar oturabilirdi, b†yle olunca onu nerede bekliyecektim? Derga…ov'a gitmekten korkmuyordum, ama Yefim beni oraya •… defa g†t•rmek istediği halde bir t•rl• gitmek istemiyordum. Yefim de bu Œkorkuyor musun?•

s†z•n• benim hesabıma k†t• k†t• g•l•msiye-rek soyuyordu, †nceden şunu da s†yliyeyim ki bu işte korkaklık g†stermiş değildim, korktuğum şey b•sb•t•n başka bir şeydi. Ama bu sefer gitmeye karar verdim; Derga…ov'un evi de iki •… adım †tedeydi. Yolda Yefim'e h„l„

Amerika'ya ka…mak niyetinde olup olmadığını sordu.

Hafif…e g•lerek;92

DELİKANLI

— Belki daha beklerim, diye cevap verdi.

Onu pek sevmiyordum, hatt„ hi… sevmiyordum. Sa…ları keten gibi beyazdı, yusyuvarlak, …ok beyaz, yakışık almıyacak kadar beyaz, …ocuk…a beyaz bir y•z• vardı, boyca benden uzundu, ama on yedi yaşından fazla g†stermiyordu. Onunla konuşacak bir şeyimiz yoktu.

Etraflıca anlamak i…in:

— E, nasıl? Orası her zaman kalabalık †l•yor mu? diye sordum.

Yefim:

— Neden h„l„ korkuyorsun? diyerek gene g•ld•.

Ben i…erledim.

—-Defol oradan sen de, diye bağırdım.

— Hi… de kalabalık olmuyor. Yalınız bildikler geliyor, hepsi de bizden, hi… •z•lme!

— Bildikmiş yahut bildik değilmiş bana ne! Mesel„ işte ben sizden miyim? Neden benden emin olsunlar?

— Ben seni g†t•r•yorum ya, bu yeter. Hatt„ senin i…in bazı şeyler duymuşlar bile.

.Kraft da seni tanıtabilir.

Bana bak, orada Vasin de bulunacak-

mı?

— Bilmem.

DELİKANLI

93

— Eğer oradaysa i…eri girer girmez dirseğinle d•rterek Vasin'i g†ster; i…eri girer, girmez g†ster, anladın mı?

Vasin'e dair bir…ok şeyler duymuştum, …oktan beri de kendisini g†rmeyi merak ediyordum.

Derga…ov, bir t•ccar karısının ahşap evinin avlusunda bulunan ayrı k•…•k bir evde oturuyordu, ama b•t•n evi başlıbaşına tutuyordu. B•t•n ev, tertemiz •… odadan ibaretti. D†rt tane pencerenin hepsinin storfarı indirilmişti. Derga…ov teknisyendi. Petersburg'da iş

tutuyordu; taşrada bir yerede husus‡ k„rlı bir iş bulduğunu, oraya gitmeye hazırlandığını birinden duymuştum.

K•…•k hole girer girmez bazı sesler duyduk ; galiba ateşli bir tartışma vardı, birisi de: ŒQuae medicamenta non sanat ferrum senat, quae ferrum non sanat - ignis sanat!• ' diye bağırıyordu.

Sahiden de bir …eşit huzursuzluk i…indeydim. Tabi‡ kalabalık bir topluma, hatt„ herhangi bir topluma alışkın değildim. Lisedeyken b•t•n arkadaşlarla senli benliydim, ama hemen hi…birisiyle arkadaş değildim kendime bir k†şe yapmıştım, k†şede de yaşıyordum.

1 İl„… iyi etmezse bı…ak kullan, eğer bı…ak iyi etmezse ateş kullan.94

DELİKANLI

Ama beni mahcubeden bu değildi. Kimse hakkında kesin bir h•k•m vermemek i…in ne-olur olmaz, ne diye tartışmalara karışmamaya, yalnız en gerekli şeyleri s†ylemeye kendi kendime s†z vermiştim, en †nemlisi de tartışmamaktı.

Odada, hatt„ pek k•…•k olan bu odada, yedi kişi, bayanlar da sayılırsa on kişi kadar vardı.

Derga…ov yirmi beş yaşındaydı, hem de evliydi. Baldızı, bir de karısının akrabası bir kadın vardı, onlar da Derga…ov'un evinde oturuyorlardı. Oda, ş†yle b†yle d†şenmişti, ama yetecek kadar eşya vardı, hem temizdi de. Duvarda taş basması, en ucuzundan bir resim asılıydı, k†şedeyse sırma †rt•s•z bir kutsal tasvir vardı, †n•nde de bir kandil yanıyordu. Derga…ov yanıma yaklaştı, elimi sıkarak oturmamı rica etti.

— Oturun, burada yabancı yok. Olduk…a g•zel, pek sade giyinmiş gen…

bir kadın da hemen:

— Buyurun, l•tfedin, dedi, bana başiyle hafif…e sel„m vererek hemen odadan …ıktı.

Bu Derga…ov'un karısıydı, hem g†r•n•şe bakılırsa galiba biz gelmeden †nce o da tartışıyordu, şimdi …ocuğu emzirmeye gitmişti. Ama odada iki bayan daha vardı- birisi …ok kısa boylu, yirmi yaşlarındaydı, sırtında siyah bir entari vardı, keskin bakışlıydı. Oturmuş

DELİKANLI

95

dikkatli dikkatli dinliyorlardı, ama konuşmaya katılmıyorlardı.

Erkeklere gelince hepsi ayaktaydılar, benden başka yalnız Kraft ’e Vasin oturuyordu; onları i…eri girer girmez Yefim bana g†stermişti, …•nk• Kraft'ı da hayatımda ilk defa burada g†r•yordum. Yerimden kalkıp yanına gittim, kendimi ona tanıttım, Kraft'ın y•z•n• asla unutamıyacağım: ayrı bir g•zelliği yoktu, ama fazla yumuşaktı, kibardı ger…i her şeyinde kendi kıymetini bilen bir hal g†ze …arpıyordu. Yirmi altı yaşlarında vardı, olduk…a kuru yapılı, ortadan biraz uzunca boylu, san sa…lıydı, y•z• ciddiydi, ama y•z …izgileri yumuşaktı. Her halinden †yle de saki bir şey vardı ki! Bana sorsanız benim belki de pek bayağı olan y•z•m•, onun o kadar …ekici g†r•nen y•ziyle değişmezdim. Y•z•nde †yle bir şey vardı ki benim y•z•mden b†yle bir şey olmasını istemezdim, ş†yle ahl„k bakımından pek sakin, esrarlı; kendisince dahi bilinmiyen bir gurur vardı. Ama o zaman herhalde harfi harfine b†yle bir h•k•m veremezdim, şimdi o zaman b†yle bir h•k•m verdiğimi sanıyorum, yani o vaka olduktan sonra...

Kraff:

— Gelişinize …ok sevindim, dedi. Bende mektubunuz var. Şimdi burada, biraz oturur sonra bize gideriz.96

DELİKANLI

Derga…ov orta boylu, geniş omuzlu, kuvvetli, uzun sakallı esmer bir adamdı; bakışlarında anlayış, her hareketinde de †l…•, bir …eşit sonsuz ihtiyatlılık vardı; daha …ok susuyordu, ama konuşmayı da galiba o idare ediyordu. Vasin'in y•z• beni †yle hayrete d•ş•rmedi, ger…i …ok akıllı bir insan olduğunu duymuştum: sar sa…lı, b•y•k a…ık mavi g†zl• idi, y•z• …ok a…ıktı, ama aynı zamanda onda fazla sert bir hal vardı: insanlarla m•nasebetten uzak kaldığı anlaşılıyordu, ama bakışı …ok zeki idi, Derga…ov'un bakışından daha zeki, daha derindi, odada bulunanların hepsinden zekiydi: ama belki de şimdi bunları g†zlerimde b•y•t•yorumdur. Geri kalan b•t•n †teki gen…lerden yalnız iki kişinin y•z•n• hatırlıyorum : biri uzun boylu, esmer y•zl•, favorili bir adamdı, …ok konuşuyordu, yirmi yedi yaşlarında vardı, †ğretmen yahut ona benzer bir şeydi, †tekiyse ben yaşta bir gen…ti, arkasında Rus bi…imi bir elbise, y•z•nde buruşukluklar vardı, sessiz sessiz oturuyordu. O da dinleyenlerdendi. Sonradan k†yl• olduğu anlaşıldı.

Galiba eski bir iddiayı yeniliyen, herkesten ziyade de hırslanan favorili †ğretmen;

— Hayır, bunu b†yle ortaya koymamalı, diye s†ze başladı. Matematik deliller i…in bir diyeceğim yok, ama bu •lk•ye b†yle deliller olmadan da inanmaya hazırım...

DELİKANLI

97

Derga…ov, onun s†z•n• keserek:

— Biraz dur, Tihomirov, dedi. Yeni gelenler anlamıyorlar.

Sonra birdenbire yalnız bana d†nd• (itiraf ederim ki bir acemiyi sınamak yahut konuşmak zorunda bırakmak gibi bir niyetle b†yle hareket etmişse bu …ok ustaca bir usuld• ; ben de bunu sezerek hazırlandım):

—

Bu biliyor, musunuz, işte †teden beri hem karakteri, hem de inanışlarının sağlamlığı bakımından hepimizin olduk…a iyi tanıdığımız bay

Kraft,

pek

basit

bir hakikatin

neticesi olarak hi… de basit olmıyan, bizi hayrete d•ş•ren bir sonuca varmış. Onun kanaatine g†re Rus milleti, insanlığın alın yazısında başlı-başına bir rol• olmıyan, daha as‡l bir milletin elinde malzeme vazifesi g†rmesi mukadder ikinci derecede...

Birisi:

— •…•nc• derecede, diye bağırdı.

— ... ikinci derecede bir milletmiş, Belki de bu haklı netice •zerine bay Kraft, her Rusun bundan sonraki b•t•n …alışması, bu •lk•n•n tesiri altında kısır kalması gerektiği kanaatine varmış, yani herkesin hevesi kı-nlacak ve...

Tihomirov, sabırsızlıkla:

DELİKANLI İ — FOR.: 7/898

DELİKANLI

— M•saade et, Derga…ov, bu meseleyi b†yle ortaya koymak olmaz, diye s†ze karıştı.

(Derga…ov, itiraz etmeden s†z• ona bıraktı). Kraft, cidd‡ incelemelerde bulunduğuna, fizyoloji esaslarına dayanarak sonu…lar …ıkardığına g†re, ki bunları y•zde y•z doğru olarak kabul ediyor, hem belki de bu •lk•s•n•n uğruna iki yılını feda etmiştir (ben bunu s•k•netle a priori olarak kabul ederim), bunun i…in, yani Kraft'm cidd‡ kaygılarını g†z †n•nde tutarak, bu durumda bu mesele bir vaka olarak ortaya …ıkmaktadır. B•t•n bunlardan Kraft'ın anlamasına imk„n olmıyan bir mesele ortaya …ıkıyor, işte asıl bununla, yani Kraft'ın anlamamasiyle meşgul olmak gerek, …•nk• bu bir vakadır. Şimdi bu phenomene tek bir vaka olarak mı kliniğe aittir, yoksa normal olarak başkalarında da tekrar edebilecek bir hassa mıdır; bu da işin umumiliği bakımından meraklı bir meseledir. Kraft'ın Rusya hakkındaki iddiasına inanırım, hatt„ buna memnun bile oldum diyebilirim; herkes bu •lk•y•

benimsemiş olsaydı, elimizin bağlarını …†zer, bir…oklarını da vatanseverlik gibi bir sa…ma inancın tesirinden kurtarmış olurdu...

Kraft, bir …eşit durgunlukla;

— Ben vatanseverlikten bahsetmiyorum, dedi.

B•t•n bu tartışmalardan galiba hoşlanmıyordu.

O ana kadar hi… ses …ıkarmadan duran

Vasin;

— Vatanseverlik olsun olmasın, bunu şimdilik bir yana bırakalım, dedi.

. Šğretmen;

—

Ama Kraft'ın vardığı bu sonu…, b•t•n insanlığın işlerine karşı olan temay•l• ne ile zayıflatabilirdi?

diye

bağırıyordu

(yalnız

o bağırıyordu,

†tekiler

yavaş

sesle

konuşuyorlardı). Varsın Rusya ikinci derece bir memleket olmaya

mahk•m olsun; ama

yalnız bir tek Rusya i…in de …alışmıyabilirsiniz. Bundan başka da Kraft madem ki Rusya'ya olan inancını kaybetmiştir, bir vatansever olabilir mi?

Gene o ses duyuldu;

— Hem de bir Alman. Kraft:

— Ben, R…sum, dedi. Derga‚ov, s•z… kesene;

— Bunun doğrudan doğruya meseleyle bir ilişiği yok, dedi.

Tihomirov, hi‚ aldırış etmeden s•z…ne devam etti:

— •lk…n…z…n dar ‚er‚evesinden ‚ıkın. Mademki Rusya as‰l milletler i‚in sadece bir malzemedir, neden gene b•yle bir malzeme olarak işe yaramasın? Bu hen…z makbul bir100

DELİKANLI

rold…r. Meselenin genişlediğim g•z •n…nde tutarak neden bu …lk… ile kendimizi avutmı-

yalım? insanlık yenileşme devrinin arifesinde-dir, bu yenileşme başlamıştır bile. Gelecekteki vazifeleri yalnız k•rler inkˆr eder. Mademki Rusya'ya inancınızı kaybettiniz, onu bir yana bırakın da hen…z bilinmiyen, ama ırkları g•z •n…nde tutmadan b…t…n insanlıktan meydana gelecek bir milletin geleceği i‚in ‚alışın. Bu b•yle olmasa bile eninde sonunda Rusya gene bir g…n •lecekti; milletler, hattên kabiliyetli olanları bile, yalnız bin beş y…z, bilemediniz iki bin yıl yaşarlar; iki bin yahut iki y…z yıl olmuş hepsi bir değil mi? Romalılar canlı bir millet olarak bin beş y…z yıl bile yaşayama-dılar, onlar da bir malzemeye d•nd…ler. Onlar, artık

‚oktan beri ortada yoktur, ama arkalarında bir …lk… bıraktılar, bu da insanlığın gelecek kaderine bir unsur olarak girdi. Bir insan i‚in ne zaman olursa olsun yapılacak bir iş

bulunmıyacağını aklıma bile getiremem! insanlık i‚in yapılması gereken her şeyi yapın, •tesi i‚in …z…lmeyin. •evrenize bakacak olursanız yapılacak işler o kadar ‚oktur ki buna bir •m…r yetişmez.

Kapının arkasından bayan Derga‚ova;

— Tabiat kanunlarına uyarak hakikatten ayrılmadan yaşamalı, dedi.

Kapı biraz aralıktı, bayan Derga‚ova'nın eliyle g•ğs…n… •rt…p ‚ocuğuna meme vererek DELİKANLI

101

orada durduğu, b…y…k bir ilgiyle konuşulanları dinlediği g•r…l…yordu.

Kraft, hafif‚e g…l…msiyerek dinliyordu, en sonunda yorgun bir tavırla, ama gene de b…y…k bir i‚lilikle;

— Aklınızla kalbinizin bağlı olduğu bir ana fikrin tesiri altında bulunurken, bu fikrin dışında kalan başka bir şeyle nasıl yaşamak m…mk…n olabileceğini bir t…rl… anlamıyorum.

— Ama size, mantığa, matematiğe dayanarak ‚ıkardığınız sonu‚ yanlıştır derlerse b…t…n fikir yanlış demektir, ikinci derecede bir memleket olarak kalmak Rusya'nın kaderidir diye kendinizi, herkese faydası dokunacak bir ‚alışmanın dışında bırakmaya hakkınız yoktur; size dar bir vatanseverlik …lk…s…n…n ‚er‚evesi, dar bir ufuk yerine •n…n…zde engin bir ufuk a‚ıldığını g•sterirlerse...

Kraft yavaş‚a elini silkerek:

— E! dedi, bu işte vatanseverliğin yeri olmadığını size s•ylemiştim galiba!

Vasin birdenbire s•ze karışarak:

—

Burada, galiba bir teredd…t var, dedi. Yanlışlık şurada ki Kraft'ın vardığı sonu‚

sadece mantıklı bir sonu‚ değil, aynı zamanda bir ‚eşit duyguya ‚evrilen bir sonu‚tur.

Herkesin tabiatı bir olmaz; bir‚oklarında mantığa dayanan bir sonu‚, bazan kuvvetli bir duygu-102

DELİKANLI

ya ‚evrilerek o insanın b…t…n varlığına hˆkim olur, bunu da savmak yahut değiştirmek ‚ok g…‚t…r. B•yle bir insanı tedavi edebilmek i‚in b•yle olaylarda asıl bu duyguyu değiştirmek gerekir ki bu da ancak aynı derecede esiri ola-bir duygu ile değiştirmekle olabilir. B•yle bir şeyi yapabilmek daima zordur, ‚oğu zaman da imkˆnsızdır.

Tartışma heveslisi;

— Yanlış! diye bağırdı. Mantığa dayanan bir sonu‚, sa‚ma inan‚ları kendiliğinden ‚…r…t…r.

Akıllıca bir kanaat da aynı duyguları doğurur. Fikir, duygudan doğar, sonra insanda yerleşerek yeni bir duyguyu meydana getirir.

Vasin, tartışmaya devam etmek istemiyormuş gibi:

— İnsanlar t…rl… t…rl…d…r; kimi duyguları kolaylıkla, kimi de zorlukla hazmeder, diye cevap verdi; ama ben bu fikrine hayran olmuştum.

Birdenbire ona d•nd…m, sıkılganlıktan kurtularak konuşmaya başladım;

—

Evet, bu tam s•ylediğininz gibi! dedim. Evet, bir duyguyu başka bir d…yguyle değiştirmek, yerine başkasını koymak gerek. D•rt yıl •nce, Moskova'da bir general...

Bakın, baylar, ben onu tanımıyordum, ama... Belki bu general kendisine karşı bir saygı uyandırabilirdi de... Hem bundan başka bu olay

DELİKANLI

103

da pek akıllıca bir şey sayılmıyabilir, ama,.. Her neyse, generalin ‚ocuğu, daha doğrusu iki kız

‚ocuğu birbiri ardından kuşpalazından •lm…şt…... Bu •l…m onun …zerinde ‚ok feci tesir yaptı, hep kederleniyor, kederleneniyordu. •yle ki insanın i‚i sızlamadan y…z…ne bakmak imkˆnsızdı, en sonunda aradan hemen hemen altı ay bile ge‚meden •ld… gitti, •l…m…ne bu iki

•l…m…n sebep olduğu da bir ger‚ektir, •yleyse bu generali yeniden nasıl canlandırmak kabildi? Cevap: aynı kuvvette bir duygu ile! Yani •len kız iki ‚ocuğunu mezardan ‚ıkarıp vermek gerekti, işte o kadar, yani bunun gibi bir şey. B•ylece •ld…. Halbuki ona pek ‚ok g…zel misaller getirilebilirdi, hayatın ge‚ici bir şey olduğu s•ylenir, her yıl kuşpalazından •len

‚ocuklar i‚in takvimden statistikler g•sterilebilirdi... O, emekli bir generaldi.

Nefesim kesilerek durdum. Birisi;

— Bunun o şeyle hi‚ ilgisi yok dedi. Vasin bana;

— G•sterdiğiniz misal, bu olayla aynı cinsten olmamakla beraber gene de ona benziyor, meseleyi de aydınlatıyor, dedi.

IV

Burada Vasin'in Š…lk…-duygu‹ ya dair g•sterdiği delilden ni‚in hayranlık duyduğumu 104

DELİKANLI

itiraf etmeliyim, hem aynı zamanda duyduğum dehşetli utancı da itiraf etmeliyim. Evet, Derga‚ov'lara gelmekten …rk…yordum, ger‚i bu Yefim'in tahmin ettiği sebepten ileri gelmiyordu. Daha Moskova'dayken onlardan …rkt…ğ…m i‚in korkaklık duyuyordum.

Biliyordum ki onlar (yani bunlar yahut bu cinsten olan daha başkaları, hepsi bir) dialektik‚i idiler, Šbenim …lk…m…‹ de tuz buz edebilirlerdi. •lk…me dair ağzımdan bir şey ka‚ırmıya-cağımdan, onlara hi‚bir şey s•ylemeyeceğimden emindim, ama onlar (yani gene de bunlar yahut benzerleri) …lk…me dair bir şey hissettirmediğim halde kendiliklerinden bir şey s•yliyerek beni …lk…mden soğutabilirlerdi. •lk…mde‹ hen…z cevaplandıramadığım sorular vardı, ama onları benden başka hi‚ kimsenin bulmasını istemiyordum. Son yıllarda Š…lk…m‹' e aykırı bir şeyle karşılaşmaktan korktuğum i‚in kitap bile okumuyordum, ‚…nk… b•yle bir şey b…t…n varlığımı sarsabilirdi. Halbuki işte Vasin bir ‚ırpıda meseleyi ‚•zerek beni tam manasiyle avutuyordu. Sahiden neden korkmuştum, hem onlar herhangi bir dialek-tikle bana ne yapabilirlerdi? Vasin'in Š…lk… -duygu‹ …zerinde s•ylediği şeyleri belki oradakilerin arasında yalnız ben anlamıştım! G…zel bir …lk…y… sadece yalanlamak yetmez, onu aynı derecede g…zel bir başkasiyle değiştirmek gerektir; yoksa ben duygularımdan DELİKANLI

105

asla ayrılmak istemiyerek onların yalanlamalarım kalbimde yalanlarım, onlar da varsın istediklerini s•ylesinler. Bu duygunun yerine onlar bana ne verebilirlerdi? Bunun i‚in daha cesaretli olabilirdim, daha erkek…e hareket etmek zorundaydım. Vasin'e karşı hayranlık duyunca utandım, kendimi de bir değeri olmıyan bir …ocuk yerine koydum.

Burada utandıncı başka bir şey de oldu. Orada beni soğukluğu bırakıp konuşmak zorunda bırakan şey yalnız zek„mı g†stererek †v•nmek isteği gibi iğren… bir duygu değildi, bu aynı zamanda birisine Œyaltaklanmak• isteğiydi. Beni iyi bir insan sanarak kucaklarını a…maları yahut bunun gibi bir şey (kısacası domuzluk) i…in başkalarının boynuna sarılmak isteğini bendeki utandıncı vasıflann en utandırıcısı olarak kabul ediyorum, b†yle bir şeyin bende zaten bulunduğunu …oktan beri duyuyordum, bu da bunca yıl tek başıma yaşadığım yalnızlık k†şemde başlamıştı, ama bunun i…in gene de pişmanlık duymuyordum, insanların arasında elden geldiği kadar somurtkan durmam gerektiğini biliyordum. B†yle rezaletlerden sonra beni avutan şey, ne de olsa Œ•lk•m•n• gene bende kalarak esrarlığını korumaya devam ettiği, bunu onlara a…mamış olduğum d•ş•ncesiydi. Bazan •lk•m• bir başkasına a…tığım taktirde bende hi…bir şey kaimi-106

DELİKANLI

yacağını, b†yle olunca da başkalarından hi… farkım olmıyacağını d•ş•nd•ğ•m zaman kalbim hopluyordu, b†yle olunca belki •lk•mden de vazge…erdim; işte bunun i…in onu dikkatle koruyor, boşboğazlık ederim diye †d•m kopuyordu. Ama işte Derga…ov'un evinde, hemen hemen daha ilk karşılaşmada kendimi tutamamıştım: tabi‡ ağzımdan bir şey ka…ırmış

değildim, ama gerekli gereksiz gevezelik ederek en sonunda rezil kepaze olmuştum. K†t• bir hatıra! Hayır, insanlarla bir arada yaşamama imk„n yok; şimdi de b†yle d•ş•n•yorum; kırk yıl sonra gene b†yle olacağını s†yliyebi-lirim. Benim •lk•m yalnızlık k†şeme …ekilmektir.

V .

Vasin beni takdir eder etmez birdenbire b•y•k bir konuşma isteği duydum.

Vasin'e;

— Fikrimce, bir kanaati olan her insanın bir duygu beslemeye hakkı vardır... tabi‡ b†yle bir kanaat i…in kimse kendisini kınamamak şartiyle... dedim.

Bunları cesaretle s†ylemiştim, ama sanki s†yliyen ben değilim, ağzımda da sanki başkasının dili kımıldıyordu.

Derga…ov'un s†z•n• kesen, Kraft'a da Alman diye bağıran aynı ses, s†zlerimi alayla DELİKANLI

107

karşılayarak heceleri uzata uzata hemen seslendi :

— A- ca - ba?

Onu bir hi… sayarak, sanki bana bağıran oymuş gibi, †ğretmene d†nd•m.

Artık u…uruma yuvarlandığımı bile bile, hem de titreye titreye:

— Benim kanaatim şu ki, kimseyi yargılamaya hakkım yoktur dedim.

Gene hi…liğin sesi duyuldu:

— Neye bu kadar gizli?

G†zlerimi †ğretmenin g†zlerinin i…ine dikerek :

— Herkesin kendine g†re bir •lk•s• vardır, dedim, †ğretmeme susuyor, g•l•msiyerek beni g†zden ge…iriyordu.

Hi…:

— Sizin de mi? diye bağırdı.

— Anlatması uzun s•rer... Ama •lk•m biraz da rahat bırakılmaklığımdır. Cebimde iki rublem varken yalnız kalarak hi… kimseye bağlı olmamak (hi… •z•lmeyin, itirazları biliyorum), hi…bir şey de yapmamak isterim, hatt„ bay Kraft'ı uğruna …alışmaya davet ettiğiniz insanlığın o y•ce geleceği i…in bile... En †nde kişi h•rriyeti, yani benim h•rriyetim gelir, ondan †tesini ibilmek bile istemem.108

DELİKANLI

B•t•n hata, kızmış olmamdaydı.

— Yani, tok bir ineğin rahatlığını va'-zediyorsunuz.

—

Varsın †yle olsun, inekten insana hakaret gelmez. Kimseye bir borcum yok, beni soymamaları, d†vmemeleri, †ld•rmemeleri i…in de topluma vergi olarak birtakım paralar veriyorum, bundan fazlasını da benden hi… kimse istiyemez. Ben, kişi olarak belki de başka

•lk•lere bağlıyım, insanlığa hizmet etmek is-, tersem belki de ederim, hem de belki b•t•n, o vaizlardan on kere fazla hizmet ederim; ancak hi… kimsenin bunu benden istemeye hakkı olmamalı, hi… kimse bay Kraft'ı zorladıkları gibi beni buna zorlamamalı; hatt„ parmağımı bile kımıldatmasam gene tam m„n„siyle h•r olmalıyım, insanlığa karşı sevgi duyuyorum diye herkesin boynuna sarılmak, yufkay•reklilik, edip g†z yaşları d†kmek g†sterişten başka bir şey değildir. Hem de ni…in yakınımı yahut sizin s†z•n• ettiğiniz p geleceğin insanlığını sevmeğe mecbur olayım, geleceğin o insanlığı ki kendisini hi… g†rmiyeceğim; o da beni hi… tanımıyacak, o insanlık ki sırası gelince hi…bir iz, hi…bir h„tıra bırakmadan ge…ip gidecek (zamanın burada bir tesiri yoktur), o zaman sırası gelince toprak da bir buz par…asına

…evrilerek kendisi gibi sayısı belirsiz buz par…a-lariyle birlikte hava boşluğunda u…acak, yani bundan daha m„n„sız bir şey akla gelmez!

işte sizin nazariyeniz! Madem ki her şey bir dakika kadar kısa bir zaman s•r•yor, neden ben mutlaka asaletli olmalıyım?

.. Ses:

:

— Hoppala! diye bağırdı.

B•t•n bunları sinirli sinirli, hem de kızgınlıkla birdenbire b•t•n ipleri kopararak s†yleyivermiştim. ‹ukura yuvarlandığımı anlıyordum, ama itirazlardan korkarak acele ediyordum. Sa…ma sapan, bağlantısız konuştuğumu, on d•ş•nceden ancak birini anlatabildiğim! de …ok iyi anlıyordum, ama onları kandırmaya, yenmeye acele ediyordum. Bu benim, i…in †yle †nemliydi ki! Buna tam •… yıldan beri hazırlanmıştım! Ama işin hoş tarafı şu ki hepsi, birdenbire sustular, hi…bir şey s†ylemeden sadece dinlemeye başladılar. Bense hep

†ğretmene s†yl•yordum.

— Evet, efendim. ‹ok akıllı bir adam; ŒNeden

mutlaka

asaletli

olmak

gerektir?•

sorusuna cevap vermekten daha zor bir şey yoktur, demiş. Biliyor musunuz, d•nyada •… tip al…ak vardır: safdil al…aklar, yani al…aklıklarının en y•ksek asalet olduğuna kanaat getirmiş

olan al…aklar, utanma duyan al…aklar, yani kendi al…aklıklarından utanan, ama mutlaka niyet edince gene başladıkları al…aklığı tamamlıyan al…aklar, nihayet bayağı al…aklar, safkan al…aklar. M•saade buyurun, Lambert110

DELİKANLI

adında bir arkadaşım vardı, daha hen•z on altı yaşındayken, fakirlerin …ocukları a…lıktan

†l•rken k†pekleri ekmekle, etle beslemekten b•y•k bir zevk duyacağını, yoksulların yakacak bir şeyleri olmadığı zaman da bir ardiye dolusu odun satış alıp kırda yığarak yakacağını, yoksullara bir odun par…ası bile vermi-yeceğini s†ylemişti, işte onun duyguları! Şimdi s†yleyin: Œneden o mutlaka as‡l olmalı?• diye sorduğu zaman bu safkan al…ağa ne cevap verebilirdim? Hele …ok değiştirdiğiniz bu zamanda... …•nk• hi…bir devir şimdikinden k†t•

olmamıştır. Bizim toplumda hi…bir şey a…ık…a anlaşılmıyor, baylar. Siz, Allahı ink„r ediyorsunuz, kahramanlığı ink„r ediyorsunuz, değil mi? Šyleyse başka t•rl• hareket etmek bence daha k„rlıyken hangi k†r, sağır, duygusuz kuvvet beni şu veya bu şekilde hareket etmek zorunda bırakabilir? Diyorsunuz ki: Œinsanlığa karşı akıllıca davranmak da senin i…in bir menfaattir•; ya ben sizin o akıllıca dediğiniz şeyleri ,kovuşlarınızı, falanjlarınızı akıllıca bulmuyorsam? Hem mademki d•nyaya yalnız bir defa geliyorum, onlardan, insanlığın geleceğinden bana ne? M•saade edin de kendi menfaatimi kendim bileyim, bunun b†yle olması daha zevklidir. Mademki yasanıza g†re fedak„rlığıma karşılık bana ne aşk, ne gelecek d•nyadaki hayatım verilecek, ne de kahramanlığım bir, kahramanlık olarak kabul edi-DELİKANLI

111

lecek, Šyleyse bu insanlığınızın bin yıl sonraki geleceğinden bana ne? Hayır, mademki bu bŠyledir, ben de en kaba bir tarzda sırf kendim i‡in yaşıyacağım, benden başka da hepsinin canı cehenneme!

— ‚ok g…zel bir dilek!

— Ama, daima beraber gitmeye de hazırım.

— Bu daha iyi! (Bu hep o ses).

‹tekilerin hepsi susmaya devam ediyor, beni gŠzden ge‡iliyorlardı; ama yavaş yavaş odanın her yanından g…l…şmeler duyulmaya başladı, bu g…l…şmeler hen…z yavaştı, ama hepsi gŠz…m…n i‡ine bakarak g…l…yorlardı. Yalnız Vasin ile Kraft g…lm…yorlardı. Siyah favorili bay da g…lm…yordu, aynı zamanda da gŠzlerini gŠzlerimden ayırmadan dinliyordu.

B…t…n v…cudumla titriyerek:

— Baylar, dedim, ne olursa olsun …lk…m… size sŠylemem, ama tersine,

gene sizin

gŠr…ş…n…ze gŠre sorayım, kendi gŠr…ş…me gŠre sorduğumu sanmayın, ‡…nk… ben hepiniz bir araya gelseniz gene sizden bin misli fazla insanlığı severim! SŠyleyin, (şimdi artık mutlaka cevap vermelisiniz, ‡…nk… g…l…yorsunuz) sŠyleyin peşinizden gelmem i‡in beni ne ile kendinize ‡ekebilirsiniz? SŠyleyin, sizinkinin daha iyi olacağını ne ile temin edersiniz?

Si-112

DELİKANLI

zin o kovuşlarınızda kişiliğimin isyanım ne yapacaksınız? Sizinle karşılaşmayı ‡oktan istiyordum, baylar! Kovuşlarınız, beraber oturduğunuz evler, strict necese saire,1 ateizm,

‡ocuksuz m…şterek kanlarınız olacak, işte gayeniz bu, bilmez miyim? B…t…n bunlar i‡in zekŒnızın bana temin edeceği o k…‡…k ortalama menfaat i‡in bir par‡a yiyecek, ısınacak şey i‡in b…t…n kişiliğimi alacaksınız! M…saade buyurun: Štede karımı alıp gŠt…recekler, hasmımın kafasını ezmemem i‡in kişiliğimi yola getirebilir misiniz? Diyecekciniz ki o zaman kendin de akıllanmış olursun; ama kadın, tabi• kendisine karşı az ‡ok saygısı varsa, bŠyle bir koca i‡in ne der? Bu tabi• bir şey değil yahu, utanın!

Hi‡in bir ‡eşit garez dolu sevin‡le:

— Kadın meselesinde ustaymışsınız, doğrusu, dediği duyuldu.

/

Bir an geldi ki …zerine atılıp yumruklamayı d…ş…nd…m. Bu orta boylu, sa‡ları kızıla ‡alan, ‡illi y…zl… birisiydi... e, b…t…n eşkaliyle cehennemin dibine gitsin.

•lk defa ona dŠnerek:

— Hi‡ …z…lmeyin kadınlarla hen…z hi‡bir alışverişim olmamıştır, diye kesip attım.

ı Zaruri ihtiya‡lar.

—- Burada kadınlar bulunduğu i‡in onların Šn…nde daha nazik bir tarzda sŠylenebilecek pek kıymetli bir bilgi!

Bu sırada hepsi birden bir kitle halinde kımıldadılar; şapkalarını almaya başladılar, gitmeye hazırlanıyorlardı, tabi• benim y…z…mden değil, vakitleri gelmişti de ondan; ama bana karşı gŠsterdikleri bu ilgisizlik yerin dibine ge‡irdi beni. Ben de ayağa kalktım.

‹ğretmen birdenbire y…z…nde en al‡ak‡a bir g…l…msemeyle bana doğru geldi:

— M…sade ederseniz soyadınızı sorayım, demin hep bana bakıyordunuz? dedi.

— Dolgorukiy.

.-•.'"

— Prens Dolgorukiy mi?

— Hayır, sadece Dolgorukiy, eski kŠlelerden

Makar

Dolgorukiy'in

oğlu,

aynı

zamanda da eski efendim bay Versilov'un gari-meşru oğlu. Hi‡ …z…lmeyin, baylar, bunları hemen boynuma sanlasınız, biz de i‡lenerek hep birden danalar gibi bŠğ…r…p ağlıyalım diye sŠylemiyorum.

Şiddetli, hem de en laubali kahkaha g…rleyişi birdenbire top gibi patladı, Šyleki kapının arkasında uyuyan ‡ocuk uyanarak viyaklamaya başladı. Hırsımdan tir tir titriyordum. Hepsi Derga‡ov'un elini sıkarak bana hi‡ aldırış etmeden ‡ıkıp gidiyorlardı.114

DELİKANLI

Kraft, beni d•rterek;

— Gidelim, dedi.

Derga…ov'a yaklaştım, b•t•n kuvvetimle elini sıkarak gene var kuvvetimle birka… defa sarstım.

Derga…ov;

— Kudryumov hep sizi kırdığı i…in †z•r dilerim, dedi. (Kudryumov, o …illi adamdı).

Kraft'm arkasından gittim. Hi…bir şey-deri utanmıyordum.

Tabi‡ o zamanki benle şimdiki ben arasında dağlar kadar fark var.

ŒHi…bir şeyden utanmamaya• devam ederek, Kraft'ı ikinci derece bir insan saydığım i…in kendisinden biraz geride kalıp daha merdivende Vasin'e yaklaştım, sanki bir şey olmamış

gibi, en tabi‡ bir tavırla sordum;

— Siz galiba babamı, yani Versilov'u tanıyordunuz ?

Vasin hemen;

—• Doğrusu kendisiyle tanışmıyorum, diye cevap verdi, (bunları s†ylerken de kibar kimselerin, kepaze olan insanlarla konuşurken takındıkları o insanın g•c•ne giden nezakete hi… baş vurmadı); ama kendisini biraz tanıyorum, b‡r zamanlar karşılaşmış, hatt„ konuşmasını dinlemiştim.

DELİKANLI

115

— Mademki dinlemişsiniz, †yleyse pek tabi‡ olarak onu biliyorsunuz demektir, …•nk• siz, sizsiniz! Hakkındaki d•ş•nceniz nedir? B†yle acele sorduğum i…in †z•r dilerim, ama bunu mutlaka bilmem gerekir Yani onun hakkında siz ne d•ş•n•yorsunuz? Daha doğrusu sizin fikriniz bana …ok l„zım.

—

Bana …ok şey soruyorsunuz, doğrusu. Fikrimce bu kendi nefsinden bir…ok şeyler is-tiyebilecek, hem bunları yerine getirebilecek bir insandır, ancak hareketlerinde hi… kimseye hesap vermek istemez.

— Bu doğru, evet, pek gururlu bir adam! Ama bakalım temiz bir insan mı? Bana bakın, onun katolikliği hakkında ne d•ş•n•yorsunuz? Ha sahi, bu yolda belki bir şey bilmiyorsunuz, bunu d•ş•nemedim...

B†yle heyecanlanmış olmasaydım, hi…bir zaman konuşmadığım, sadece adını duyduğum bir insanı tabi‡ boşu boşuna soru yağmuruna tutmazdım. Vasin'in benim bu deliliğimin farkında olmamasına şaşıyordum.

Gene eski sakin haliyle:

— Buna dair de bir şeyler duymuştum, ama ne dereceye kadar doğru olabileceğini bilmiyorum, dedi.

— Asla! Bu onun i…in uydurulan bir yalandır! Onun Tanrıya inanabileceğim sa-nırmısmız?116

DELİKANLI

— Demin sizin de s†ylediğiniz gibi, pek gururlu bir insandır, pek gururlu olan insanların

…oğu, hele insanlardan az …ok nefret edenler, Tanrıya inanmayı severler. Kuvvetli insanların …oğunun, galiba, †n•nde tapınacak bir kimse yahut bir şey arayıp bulmak gibi bir ihtiya…ları vardır. Kuvvetli bir insana bazan kendi kuvvetini taşımak pek g•… gelir.

Ben gene;

— Beni dinleyin, herhalde …ok, …ok doğru olmalı! diye bağırdım, ancak şunu anlamak isterdim ki...

— Bunun sebebi apa…ık: bu gibiler, insanlara tapmamak i…in Tanrıyı se…erler; bu n•n, kendi varlıklarından nasıl meydana geldiğinin tabi‡ farkında olmazlar; Tanrıya tap-maksa o kadar g•ce gitmez. Bu gibilerin arasından,

b•t•n kalbleriyle Tanrıya inananlar, daha

doğrusu, b•t•n kalbleriyle inanmak isti-yenler …ıkıyor; ama bu inanmak isteğini onlar iman olarak kabul ediyorlar. İ…lerinden en sonunda sık sık hayal kırıklığına uğrıyanlar oluyor. Benim d•ş•nceme g†re bay Versilov'-un karakterinde pek samimi taraflar da var.

Hem umumiyetle o bende kendisine karşı ilgi uyandırmıştır.

— Vasin diye! bağırdım, beni sevindiriyorsunuz! Zek„nıza şaşmıyorum, hayır,, bu kadar y•ksekte duran bir insan olduğunuz

halde sanki hi…bir şey olmamış gibi benimle yan yana y•r•yerek b†yle sade, b†yle nazik konuşmanıza şaşıyorum!

Vasin g•l•msedi:

— Beni pek fazla †y•y†rsuraz, orada olanlar da m•cerret şeylerden konuşmasını sevdiğiniz i…in olmuştur. Anlaşılan bundan †nce uzun zaman susmuştunuz.

— Tam •… yıldan beri susuyordum, •… yıldan beri konuşmaya hazırlanıyordum... Beni bir budala olarak kabul edemezsiniz, …•nk• …ok zekisiniz, ger…i bundan daha budalaca hareket etmek imk„nsızdır, ama beni belki de bir al…ak sayabilirsiniz! ,

— Al…ak mı?

— Evet, ş•phesiz, Versilov'un gayrimeşru oğlu olduğumu s†yliyerek... bir k†lenin oğlu oluşumla †v•nd•ğ•m i…in gizliden gizliye benden nefret etmiyor musunuz?

— Kendinize …ok eziyet ediyorsunuz. Fena bir şey s†ylediğinize inanıyorsanız, bunu bir daha tekrar etmemek yeter; †n•n•zde daha elli yıl †mr•n•z var.

,

— Oh, zaten insanların arasında konuşmadan susup oturmam gerektiğini biliyorum. B•t•n al…aklıklardan

en

k†t•s•

başkalarının boynuna sarılmaktır; bunu demin onlara s†ylemiştim, bakın işte ben de şimdi sizin boy-118

DELİKANLI

nunuza sarılıyor, size yaltaklanıyorum : Ama arada bir fark var, var değil mi? Bu farkı anl„dınızsa, anlıyabildinizse bu anı kendim i…in kutsal sayarım.

Vasin gene g•l•msiyerek :

— istediğiniz zaman bana gelin, dedi. Şimdi …ok işim var, …alışıyorum, ama gelirseniz memnun olurum.

— Demin orada y•z•n•ze bakarak, karakteri

…ok

…etin,

duygularını

başkalariyle

paylaşmıyan bir insan olduğunuza kanaat getirmiştim.

— Bu, belki de …ok doğrudur. Ge…en yıl Luga'da kızkardeşiniz Lizaveta Makarovna ile tanışmıştım... Kraft durdu, galiba sizi bekliyor, başka sokağa sapacak.

Vaşin'in elini sıktım, ben Vasinle konuşurken hep †nden giden Kraft'a koşarak yetiştim, Hi…

konuşmadan evine kadar gittik; hen•z onunla ne bir şey konuşmak istiyor, ne de konuşabiliyordum. Kraft'ın karakterinin en belirgin vasıflarından biri de nezaketiydi.

DŠRD•NC• BŠL•M

Kraft eskiden bir yerde memurdu, bununla beraber, memurluktan başka her zaman hus•s‡ işlerle de uğraşan rahmetli Androni-kov'a da bir m•k„fat karşılığında yardım ediyordu.

Kraft, Andronikoy'a olan husus‡ yakınlığı dolayisiyle beni † kadar ilgilendiren şeylerin bir…oğunu bilebilirdi. Hem ben liseye devam ettiğim sıralarda bunca yıl evinde yaşadığım Nikolay Semionovi…'in karısı, And-ronikov'un †zbe†z yeğeni, evlatlığı, g†zdesi Marya

‡vanovna'dan Kraft'a bana Œtevdi edilmek •zere• bir şey verilmiş olduğunu †ğrenmiştim.

Bunun i…in Kraft'ı tam bir aydan beri d†rt g†zle bekliyordum.

Kraft iki odalı k•…•k bir evde kendi başına yaşıyordu. Şimdiki durumda daha yeni seyahatten d†nd•ğ• i…in hizmet…isi bile yoktu. Yol sandığı ger…i a…ıktı, ama yerleştirilmemiş-ti; eşyalar şurada burada sandalyelerin •st•nde duruyordu, kanepenin †n•ndeki masa-daysa yol

…ekmecesi, bir tabanca, vesaire duruyordu, ‡…eri girdiğimiz zaman Kraft …ok dalgındı, beni b•sb•t•n unutmuş gibiydi; belki yolda gelirken kendisiyle konuşmadığımın farkında bile değildi. Odaya girer girmez bir şey aramaya başladı, ama bir aralık aynaya bakınca durdu, sonra tam bir dakika y•z•n• g†zden ge…irdi. Ger…i bu hareketi fark etmiştim (daha sonraları da her şeyi pek iyi hatırladım), ama o zaman kederliydim, hem-de …ok utanmıştım. Fikirlerimi bir noktada120

DKl.İKANLI

toplıyacak halde değildim. Bir an geldi ki birdenbire kalkıp giderek b•t•n bu işleri y•z•st•

bırakmayı d•ş•nd•m. Hem zaten b•t•n bu işler ne idi? •zerime aldığım yapmacık bir dert değil miydi? Šn•mde daha …ok enerji istiyen bu vazife varken yalnız duygulanma kapıldığım i…in belki de değersiz şeylere pek …ok enerji harcadığımı d•ş•nerek •mitsizliğe d•ş•yordum.

Halbuki Derga…ov'un evinde olan bitenleri g†z †n•nde tutacak olursak cidd‡ bir iş yapabilecek kabiliyette bir insan olmadığım meydandaydı.

Birdenbire:

— Kraft, onlara gene gidecek misiniz? diye sordum. O, sanki s†zlerimi iyi anlamı-yormuş

gibi, yavaş yavaş bana d†nd•. Ben bir sandalyeye oturdum.

Kraft, birdenbire: •— Onları affedin dedi!.

Bu bana, tabi‡, bir alay gibi geldi; ama y•z•ne dikkatlice bakınca y•z•nde †yle acayip, hatt„

şaşılacak bir saflık g†rd•m ki bu kadar cidd‡ bir tarzda onları Œaffetmemi• rica etmesine kendim bile şaştım. Sandalyeyi yanıma koyup oturdu.

—-• Onur denen b•t•n duygulan nefsinde toplıyan bir adamdan başka bir şey olmadığımı belki kendim de biliyorum, diye s†ze başladım, ama gene de †zur dilemiyorum.

DELİKANLI

Kraft, hem yavaş, hem cidd‡ bir sesle;

— Zaten †z•r diliyeceğiniz kimse de yok ki, dedi. Hep sakin, hem de yavaş yavaş ko-nuşuyordu.

- Varsın kendime karşı su…lu olmalıyım Kendime karşı su…lu olmayı severim... Kraft, karşınızda yalan s†ylediğim i…in beni affedin. S†yleyin siz de bu, dernekten misiniz? işte asıl

"sizden sormak istediğim buydu.

—

Onlar, başkalarından ne daha budala, ne de daha akıllıdırlar; onlar da herkes gibi delidirler. -

-

Elimde olmıyan bir merakla ona d†nerek; —-, Sahiden herkes deli mi? diye sordum.

—-,, Şimdi iyi insanların hepsi delirmiştir. Orta tabakadan olanlarla hi…bir şeye istidatları olmıyanları safa s•r•yorlar. Ama bunları ne diye konuşmalı.

Konuşurken havaya bakıyor gibiydi, bir şey s†ylemeye başlıyor, sonra s†z•n• bitirmeden yarıda bırakıyordu. Ayrıca sesindeki h•z•nl• ahenk insanı hayrete d•ş•r•yordu.

— Vasin'de onlarla beraber mi? Vasin'de sek„, Vasin'de ahl„k •lk•s• var! diye ba-girdim.

— Zamanımızda ahl„k •lk•s• diye bir. şey yok; birdenbire bir tane bile kalmayiver-122

DELİKANLI

di, hem de asıl †nemli olan tarafı şu ki b†yle bir şey sanki eskiden de yery•z•nde yokmuş

gibi.

— Eskiden de mi yoktu? G†zle g†r•n•r bir yorgunlukla;

— İyisi mi bunu bırakalım, dedi.

H•z•nl• cidd‡liği bana dokundu! Bencilliğimden utanarak ben de onun ahengine uymaya başladım.

Birka… dakika sustuktan sonra:

—

Şimdiki zaman, diye s†ze başladı, şimdiki zaman, orta insanın parlak zamanı-, duygusuzluğun,

terbiyesizliğe saygının,

tembelliğin, iş kabiliyetsizliğinin, armut piş

ağzıma d•ş deyince her şeyin †n•ne gelmesini istemek ihtiyacını duyan bir neslin devridir.

Kimse bir şeyin •zerinde durup d•ş•nm•yor; kendine bir •lk• edinen de az bulunur.

—

Bug•n Rusya'yı ağaşsızlandırıyor, toprağı kuvvetsiz bırakarak memleketi …†le

…eviriyorlar, b†ylece onu kalmıklara hazırlıyorlar. •mitlerle dolu bir adam gelip bir ağa…

dikse, herkes; ŒYahu, sen o b•y•y•nceye kadar ya-şıyacakmısın?• diye g•ler. Šte yandan insanlık i…in sahiden iyilik diliyen insanlar, bin yıl sonra acaba ne olacak? diye fikir y•r•t•yorlar, insana

kuvvet

veren •lk• b•sb•t•n kaybolmuştur. Hepsi tıpkı bir handa yaşıyormuş gibi

M

K

DELİKANLI

yaşıyorlar, sanki yarın Rusya'dan …ıkıp gidecekler, hepsi yalnız Œbug•n• ile yaşıyorlar...

— M•saade edin, Kraft, siz: ŒBin yıl sonra ne olacağını d•ş•n•rek kaygıya d•ş•yorlar•

dediniz. Ya sizin... Rusya'nın alınyazısı •zerindeki •mitsizliğiniz... bu da aynı cinsten bir kaygı değil mi?

Sinirli sinirli:

;

•—- Bu... bu d•nyada bulunan meselelerin en acelesidir! diyerek hızla ayağa kalktı.

Sonra b•sb•t•n başka bir sesle, bana da şaşkın şaşkın bakarak;

— Oh,

affedersiniz! b•sb•t•n unuttum! dedi. Sizi iş i…in …ağırmıştım, halbuki... Allah aşkına affedin.

Sanki ansızın bir r•yadan uyanmış gibiydi, „deta utandı, masanın •st•nde duran evrak

…antasından bir mektup …ıkararak bana uzattı.

.— işte size teslim etmek istediğim şey. Bu, bir dereceye kadar †nemi olan bir vesi-~ kadir, diyerek- dikkatle, hem de en iyi bir iş adamı gibi konuşmaya başladı.. Sonra, aradan uzun zaman ge…ince onu hatırlarken (kendisi i…irt b†yle †nemli bir anda) başkasının işine karşı b†yle candan bir ilgi g†stererek bu işi †yle sakin, kesin bir ifade ile anlatması, boy-124

DELİKANLI

le bir kabiliyet g†stermesi beni hayretlere d•ş•rm•şt•.

— Bu, †l•m•nden sonra vasiyeti y•z•nden Vers‡lov ile prens Sokolskiyler arasında ' d„va a…ılan Stolbeyev'in mektubudur. Bu d„vaya şimdi mahkemede bakılıyor, herhalde Versilov'un lehine neticelenecektir; …•nk• kanun ondan tarafa. Halbuki iki yıl †nce husus‡ olarak yazılan bu mektupta vasiyetname sahibi ger…ek iradesini, daha doğrusu isteğini anlatmakta, hem de bunu Versilov'dan ziyade prenslerin lehine a…ıklamaktadır. Hi… değilse prens Sokolskiy'lerin vasiyetnameye itiraz ettikleri noktalar, bu mektupla …ok kuvvetlenir. Bunun i…in kanun

†n•nde bir değeri ol-mıyan bu vesika i…in karşı taraf …ok şeyler verirdi. Versilov'un işlerine bakan Aleksey Nikanorovi… (Andronikpv) bu mektubu yanında saklıyordu, †l•m•nden az

†nce, belki de †l•m•n•n yaklaştığını anladığı i…in, k„ğıtlarının akıbetinden korkarak bunu Œiyice saklamam• i…in bana vermişti. Şimdiki halde Aleksey Nikanorovi…'in niyetleri hakkında fikir y•r•tmek istemiyorum, ama itiraf ederim †l•m•nden sonra, hele bu d„vanın yakında sona ereceğini g†z †n•nde tutarak bu vesikayı ne yapmam gerektiği hususunda b•y•k bir kararsızlık i…inde bulunuyordum. Ama Aleksey Ni-karonovi… daha hayattayken kendisine galiba bir…ok sırlar a…tığı Marya İvanovna, eksik olmasın, beni bu zor durumdan kurtardı: •… hafta †nce bana bir mektup yazarak bu vesikayı size yermemi, bunun galiba (onun t„biri) Andronik†v'un dileğine de uygun olacağım kesin olarak bildirdi. B†ylece işte vesika, ben de onu size tevdi ettiğim i…in …ok memnunum.

Bu beklenmedik yeni haber karşısında şaşırıp kalarak:

— Bana bakın, dedim, şimdi bu mektubu ne yapayım? S†yleyin, nasıl hareket edeyim? " diye sordum.

— Bu da artık sizin bileceğiniz bir iş.

— imk„nsız, ben hi… serbest değilim, bunu siz de kabul edersiniz! Versilov, bu mirası †yle bekliyor ki... hem biliyor musunuz, bu yardım olmazsa mahvolur... birdenbire b†yle bir vesikanın bulunması fel„ket!

— Vesika yalnız burada, bu odada bulunuyor.

Y•z•ne dikkatle bakarak:

— •yle mi dersiniz? diye sordum.

— Bu durumda nasıl hareket etmek gerektiğini

bilmiyorsanız,

ben size

ne tavsiye

edebilirim.?

Ama bunu prens Sokolskiy'e de teslim edemem, - .‚…nk… •yle yaparsam Versilov'un b…t…n

…mitlerini suya d…ş…r…r…m, bundan başka da ona ihanet etmiş olurum... •te yandan 126

DELİKANLI

Versilov'a teslim etmekle su‚suzların sefalete d…şmesine sebep olurum, Versilov'u da gene i‚inden ‚ıkılmıyacak bir duruma sokarım, bu durumda ya mirastan vazge‚er, ya hırsız olur.

— ‰şin mahiyetini pek fazla b…y…t…yorsunuz.

— Yalnız bir tek şey s•yleyin: bu vesika işin kesin olarak halledecek mahiyette midir?

— Hayıf. Ben, b…y…k bir hukuk‚u değilim. Hasım tarafın avukatı, tabi‰, bu vesikayı nasıl kullanacağını, ondan m…mk…n olan faydayı elde etmesini bilirdi; ama Aleksey Nika-norovi‚, bu mektubun g•sterilmesinin hukuk bakımından b…y…k bir •nemi olmıyacağına kesin olarak inanıyordu, yani Versilov'un dˆvası •yle de, b•yle de kazanılırdı. Bu vesika, daha

‚ok bir vicdan meselesi olarak g•z •n…nde tutulmalıdır.

S•z…n… keserek:

— ‰şte en •nemli olan bu ya, dedim, işte bunun i‚in Versilov, i‚inden ‚ıkılmıyacak bir duruma d…şecektir.

— Ama o, vesikayı yok edebilir, o za-inan tersine kendini b…t…n tehlikelerden kurtarmış

olur.

— Hakkında

b•yle d…ş…nmek

i‚in bir esasa dayanıyor musunuz, Kraft? ‰şte benim bilmek istediğim de bu; işte bunun i‚in de evinize dakar geldim!

— Onun yerinde olan herkesin b•yle hareket edeceğini sanıyorum.

— Siz de b•yle mi hareket ederdiniz?

— Ben miras almadığım i‚in kendime dair bir şey s•yliyemem.

Mektubu cebime sokarak:

— Eh, peki, dedim. Bu iş şimdilik bitmiştir. Kraft, beni dinleyin, sizi temin ederim ki bana bir‚ok şeyleri

a‚an

Marya

İvanovna, bir bu‚uk yıl •nce Ems'te Versilov ile Ahmakov'ların arasında olan bitenler hakkında sizin ancak sizin hakikati anlatabileceğinizi s•ylemişti. Sizi, her şeyi aydınlatacak bir g…neşi bekler gibi bekledim. Benim ne durumda olduğumu bilmiyorsunuz, Kraft. Yalvarırım, bana b…t…n hakikati olduğu gibi anlatın. Onun nasıl bir adam olduğunu mutlaka bilmek istiyorum,

şimdiyse,

şimdi

buna her

zamankinden daha ‚ok ihtiyacım var!

Marya ‰vanovna'nın bunu size anlatmamasına şaşıyorum; •l… Andronikov'dan b…t…n bunları duymuş olması gerekti, hem tabi‰ duymuştur da, hem de belki benden daha fazla biliyordur.

— Marya

‰vanova'nın

anlattığına g•re Andronikov kendisi de

bu işin i‚inden

‚ıkamamış. Bu k•rd…ğ…m… galiba kimse ‚•-zemiyecek. Şeytan bile bunu ‚•zeyim derken 128

DELİKANLI

ayağını kırar! Bense sizin o zaman Ems'te bulunduğunuzu biliyorum...

— Ben hepsini biliyorum, ama bildiklerimi, eh seve seve anlatırım, ancak sizi tatmin edecek miyim dersiniz?

II:

B…t…n hikˆyeyi harfi harfine anlatmı-yacağım, yalnız kısa bir •z…n… vereceğim.

,Bir bu‚uk yıl •nce, Versilov, ihtiyar prens S•kolskiy vasıtasiyle Ahmakov ailesinin dostu olunca (o zaman hepsi yabancı memlekette, Ems'te bulunuyorlarmış) birincisi hen…z pek yaşlı bir adam olmıyan, ama …‚ yıllık bir evlilik devresinde kansı Katerina Nikolayevna'-mn b…t…n kıymetli ‚eyizini kumarda kaybeden, sefahatten de kendisine bir defa inme inen general Ahmak•v'un …zerinde kuvvetli bir tesir yapmış. General, o zaman inmeden sonra hen…z kendine gelerek yabancı bir memlekette nekahat devresini ge…iriyormuş, Ems'-teyse birinci karısından olan kızı i…in oturu-yormuş. Bu on yedi yaşlarında hastalıklı bir kızmış, g†ğ•s•nden rahatsızmış, s†ylediklerine g†re …ok g•zel, bununla beraber pek de hayalci bir yar„tıkmış. ‹eyizi yokmuş, her zaman olduğu gibi ihtiyar prense •mit bağlıyor-larmış. Gene s†ylediklerine g†re -Katerina, Nikolayevna, iyi kalbli bir •vey anneymiş.

DELİKANLI

Ama kız, her nedense, en …ok Verilov'a bağlanmış. Versilov o zamanlar, Kraft'ın s†ylediği gibi, Œihtiraslı bir şey•, bir …eşit yeni hayat ortaya koyuyormuş, bana aynen s†ylenen Andronkov'un garip, belki de alaylı ifadesine g†re Œy•ksek anlamda bir imamın tesiri altındaymış•. Ama meraka değer taraf şu ki herkes pek …abuk kendisinden soğumuş. General ondan korkuyormuş bile; Kraft, Versilov'un Katerina Nikolayevna'nın (o zaman Enis'ten Paris'e giden) gen… prens Sokolskiy'e karşı z„'fı olduğunu hasta kovanın kafasına yerleştirmeye muvaffak olduğuna dair s†ylentileri hi… de yalanlamıyordu. Gene Kraft'ın ifadesine g†re bunları dosdoğru s†ylemiyerek Œher zaman yaptığı gibi• iftiralarla, imalarla, her t•rl• dolamba…lı c•mlelerle anlatmış Œki o b†yle şeylerin ustasıdır•. Umum‡ olarak şunu s†yliyeyim ki Kraft onu y•ksek bir gayeye yahut hi… olmazsa orijinal bir şeye hizmet olsa bir insan gibi değil de daha ziyade bir hiyleci, doğuştan entrikacı bir adam olarak tanıyordu.

Bense Versilov'un †nceleri Katerina Nikolayevna'nın •zerinde b•y•k n•fuzu varken yavaş

yavaş araları a…ılmış olduğunu Kraft s†ylemeden de biliyordum. B•t•n bu oyunun ne olduğunu Kraft'tan dahi †ğrenememiştim, ama dostluktan sonra aralarında baş-lıyan karşılıklı nefreti herkes tasdik ediyordu. Bundan sonra garip bir h„dise olmuş: Kateri-DELİKANLI I — FOR.: 9/10

129132

DELİKANLI

terina Nikolayevna'ya sevgisini a…mış; Versi-lov'un dostu olan, hatt„ bir m•ddet onun s†zlerinin tesiriyle heyecanlanan, ama daima ona inanmayan, itiraz eden Katerina Nikolayevna, onun bu aşk il„nını b•y•k bir nefretle karşılıyarak y•z•ne karşı kahkahalarla g•lm•ş.

Evinden resmen kovmasına sebep de Versi-lov'un, pek yakın bir zamanda kocasına ikinci bir inme ineceği tahmin edildiğinden Katerina Nikolayevna'ya doğrudan doğrutya evlenme teklifinde bulunmuş olmasıymış. B†ylece Ver-silov'un bu sefer a…ık…a kendi •vey kıziyle evlenmek gibi bir niyet beslemesi Katerina Nikolayevna'da ona karşı ayrı bir nefret uyandırmış olması gerek. Marya İvanovna, Moskova'da bana b•t•n bunları anlatırken hem bu hem de †teki şekil ifadeyle yani hepsine birden inanıyordu: bunların hepsinin bir arada olabileceğini, bunun bir …eşit la haine dans Vamour her iki tarafın aşk gururunun hakarete uğraması gibi bir şey olduğunu tasdik ediyordu, v.s. v.s., kısacası cidd‡, doğru bir insan i…in hi… değeri olmıyan bir …eşit pek ince romantizmle karışık, •stelik de al…aklıkla dolu garip bir macera! Ama, Marya İvanovna pek iyi huylu bir insan olmasına rağmen kendisi de

…ocukluğundan beri gece g•nd•z elinden d•ş•rmediği romanların tesiri altında kalan bir kadındı. Yani Versilov'un al…aklığı, yalancılığı, desiseciliği meydandaydı, kısacası bu karanlık iğren… bir şeydi, sonra b•t•n bunlar ger…ekten de en korkun… bir şekilde sona ermişti: aşk ateşiyle tutuşan zavallı kız, fosforlu kibritlerle kendini zehirlemiş; ama hatt„

şimdi bile bu son s†ylentinin doğru olup olmadığını bilmiyorum; hi… değilse bu s†ylentiyi b•t•n gayretleriyle †rtbas etmeye …alışmışlar. Kızcağız yalnız iki hafta kadar hasta yattıktan sonra †lm•ş. B†ylece kibrit hik„yesi de ş•phe altında kalmış, ama Kraft buna da kesin olarak inanıyordu. Kızının †l•m•nden az sonra da general †lm•ş. S†ylediklerine bakılırsa ikinci inmeye sebebolan keder, †l•m•ne de sebeb olmuş, ama bu †l•m, ancak aradan •… ay ge…tikten sonra gelmiş. Kız g†m•ld•kten sonra Paris'ten Ems'e d†nen gen… prens Sokolskiy, parkta, herkesin †n•nde Ver-silov'a tokat atmış, oysa d•elloya …ağırarak karşılık vermesi gerekirken …ağırmamış; bunun tersine ertesi g•n, sanki hi…bir şey olmamış gibi, Promenad'a gelmiş. Burada, daha sonra da Petersburg'ta herkes kendisinden y•z …evirmiş. Ger…i Versilov, bazı ahbaplariyle g†r•şmeye devam ediyordu, ama bunlar b•sb•t•n başka bir …evredendi.

Sosyetede b•t•n tanıdıkları onu su…lu buluyorlardı, ger…i olan bitenleri b•t•n ayrıntılariyle bilen pek azdı; bildikleri sadece gen… bir kızın romantik †l•-miyle tokat meselesiydi. ‡şin aslını bilenler yalnız iki, •… kişiydi; herkesden …ok bilen de 134

DELİKANLI

Ahmakov'larla iş y•z•nden …oktan beri temasta bulunan Andronikov idi, bir h„dise dolayısiyle de aynca Katerina Nikolayevna'ya yakındı. Ama o, b•t•n bu sırlan kendi ailesinden bile gizliyordu, yalnız Kraft ile Marya ‡vanovna'ya bazı şeyler anlatmıştı, bunu da l•zum g†rd•ğ• i…in yapmıştı.

Kraft, s†zlerim bitirerek;

— Burada şimdi en †nemli olan şey, ba-* yan Ahmakova'mn …ok korktuğu bir vesikadır, dedi.

Buna dair de bana şunları bildirdi.

Katerina Nikolayevna, ihtiyar prens, yani babası, yabancı bir memlekette akıl hastalığından iyileştiği bir sırada Andronikov'a (Katerina Nikolayevna ona tamamiyle itimadedi-yordu) …ok gizli olarak kendisini prensin g†z•nden d•ş•recek bir mektup yazmış. O sıralarda iyileşmekte olan prenste …ok para harcamak arzusu, hemen hemen paralarını sokağa atmak gibi bir arzu belirmiş; yabancı memleketlerde kendisine hi… gereği olmıyan; resimler, vazolar gibi kıymetli eşya almaya kim bilir hangi şeylere, hatt„ oradaki hayır kurumlarına b•y•k paralar bağışlamaya başlamış; kibar bir Rus mirasyedisinden ifl„s halinde bulunan, mahkeme d„valariyle y•kl• bir …iftliği g†ziyle g†rmeden biraz daha fazla bir para karşılığında satın alacakmış; en so-DELlKANLI

135

nurida sahiden evlenmeyi d•ş•nmeye başlamış, işte hastalığı sırasında babasının yanından hi…

ayrılmayan Katerina Nikolayevna b•t•n bu olayları g†z †n•nde tutarak Andronikov'a bir hukuk…u ve Œeski dost• olduğu i…in ş†yle bir şey sormuş: ŒKanunlara g†re prensi vasilik altına almak yahut ehliyetsiz olduğunu il„n etmek kabil midir? Eğer kabilse bir rezalete meydan vermeden, hi… kimseyi su…lamadan, bu işi hem de babasının duygularını sarsmadan nasıl yapmak m•mk•n olur? ves., ves.• diye bir mektup g†ndermiş. S†ylediklerine g†re Andronikov, daha o zaman .Katerina Nikolayevna'yı bu fikirden vazge…irmiŞ; daha sonra prens b•sb•t•n iyileşince, artık bir daha bu fikre d†nmek imk„nsızlaşmış, ama mektup da Andronikov'da kalmış. Derken Andronikov †l•yor, Katerina Nikolayevna da hemen mektubu hatırlıyor: bu mektup †l• avukatın k„ğıtları arasında bulunarak ihtiyar prensin eline ge…seydi, kızını bir daha geri d†nmemek •zere mutlaka evinden kovar, mirasından mahrum eder, hayattayken de metelik bile vermezdi. Aklının yerinde olduğuna †z kızının inanmaması,

•stelik de kendisini deli olarak il„n etmek istemesi, bu kuzuyu bir canavara …evirirdi. Katerina Nikolayevna ise dul olunca kumarbaz kocasının y•z•nden meteliksiz kalmıştı, şimdi de yalnız babasına bel bağlıyordu: ondan birincisi kadar zengin bir …eyiz alacağım •mitdediyordu.136

DELİKANLI

Kraft, bu mektubun sonra ne olduğunu iyice bilmiyordu, ancak Andronikov'un Œgerekli k„ğıtları hi…bir zaman yırtmadığına• işaret etti, hem bundan başka aklı başında bir adam olmakla beraber aynı zamanda Œengin vicdanlı• bir adamdı. (O zaman Androni-kov'u o kadar seven, ona karşı o kadar saygı duyan Kraft'ın b†yle serbest bir fikir y•r•tmesine şaşmış

kalmıştım). Ama Kfrat gene de bu vesikanın, Andronikov'un dul kansiyle, kızlariyle yakından tanışan Versilov'un eline ge…tiğine inanıyordu. Šl• Andronikov'dan kalan b•t•n k„ğıtların hemen, mutlaka Versi-lov'a teslim edildiği de biliniyordu. Kraft aynı zamanda Katerina Nikolayevna'nın bu mektubun Versilov'un eline ge…tiğini d•ş•nerek bundan pek korktuğunu, yabancı memleketten d†n•nce mektubu Petersburg'da aramış olduğunu, Andronikov'lara da gittiğini, şimdi mektubun belki de Versilov'un eline ge…mediğini •midederek h„la araştırmalarına devam ettiğini, en sonunda da sırf bunun i…in Moskova'ya gittiğini, orada Marya tvanovna'-ya yalvararak koruduğu k„ğıtların arasında bu k„ğıdı aramasını rica ettiğini biliyordu. Katerina Nıkolayevna, Marya Invaovna diye birisinin bulunduğunu, onun †l•

Andronikov'-la olan m•nasebetlerini daha pek yakında Petersburg'a d†nd•kten sonra

†ğrenmişti.

Kendi d•ş•ncemi a…ığa vurmadan:

DELİKANLI

137

— Mektubu Marya ‡vanovna'da bulamadığını iyi biliyor musunuz? diye sordum.

— Marya İvanovna size bile bir şey s†ylemediğine g†re belki de elinde birşey yoktur.

— Šyleyse vesikanın Versilov'da olduğunu tahmin ediyorsunuz?

Belli bir yorgunlukla;

— Herhalde †yledir. Ama bilmiyorum, her şey de olabilir, diye mırıldandı.

Sorularımı kestim, hem de ne l•zumu vardı? ilgilenmeye değmiyen b•t•n bu karşıklığa rağmen benim i…in †nemi olan her şey aydınlanmıştı; korktuğum başıma gelmiş, her şey de anlaşılmıştı.

Derin bir •mitsizlik i…inde:

— B•t•n bunlar bir r•yaya, bir hezeyana benziyor, diyerek şapkamı elime aldım.

Kraft o anda y•z•nde okuduğum pek belli, b•y•k bir ilgiyle;

— Bu adam sizin i…in pek mi kıymetli? diye sordum.

— Sizden gene de her şeyi b•sb•t•n †ğrenemiyeceğimi anlıyordum, dedim. Bir •-mit daha var, o da bunları Ahmakova'dan †ğrenmek... Zaten ben de ona bel bağlıyordum.

Belki ona giderim, belki de gitmem.138

DELİKANLI

Kraft, ne demek istediğimi anlamıyarak y•z•me baktı.

•— Allaha ısmarladık, Kraft! sizi istemi-yen insanlara ne diye sırnaşmah? Zorla g•zellik olur mu? Hepsiyle ilgiyi kesmek daha iyi değil mi, ha?

Kraft, yere bakarak bir …eşit sertlikle:

— Sonra nereye gitmeli? diye sordu.

— Kendi i…ine, kendi i…ine! Hepsiyle ilgiyi kesip kendi i…ine …ekilmeli!

— Amerika'ya mı? Hayranlıkla:,

— Neden Amerika'ya olsun! Kendi i…ine, yalnız kendi kabuğuna …ekilmeli! işte benim b•t•n Œ•lk•m• bu, Kraft! dedim.

Bir …eşit merakla y•z•me baktı,

— Sizin Œkendi i…inize• …ekilecek yeriniz var mı?

— Var. Allaha ısmarladık, Kraft; teşekk•r ederim, sizi rahatsız ettiğim i…in †z•r dilerim!

Ben sizin yerinizde olsam, mademki kafamda b†yle bir Rusya yerleşmiş, hepsini cehennemin dibine yollardım; defolun, entrika yapın, dolap …evirin, kendi aranızda birbirinizi k†pekler gibi ısırın, bana ne!

Kraft, beni kapıya kadar g†t•rm•şken birdenbire:

DELİKANLI

— Biraz daha oturun dedi.

Buna biraz şaştım, geri d†n•p oturdum. Kraft da karşıma ge…ip oturdu. Birbirimize g•l•msiyerek baktık, b•t•n bunları sdaha imdi olmuş gibi g†zlerimin †n•nde g†r•yorum. Ona b•y•k bir hayretle baktığımı da hatırlıyorum.

Birdenbire:

— Sizde en …ok hoşuma giden şey, Kraft, b†yle nezaketli bir insan oluşunuzdur, dedim.

— Ya?

— istediğim halde pek seyrek nazik olabildiğim i‚in b•yle s•yl…yorum...

Kim bilir

insanların sana hakaret etmesi, belki daha iyidir: b•ylelikle hi‚ olmazsa kendilerini sevmek zahmetinden kurtarıyorlar.

Kraft, galiba s•zlerimi dinlemiyordu.

— G…n…n hangi saatini daha ‚ok seversiniz? diye sordu.

— Hangi saatim mi? Bilmiyorum. Ama g•n batışını sevmem.

Başka t…rl… bir merakla:

— Ya? diye mırıldandı, ama o anda gene d…ş…nceye daldı.

— Gene bir yere gidiyormuşsunuz, •yle mi?

142

DELİKANLI

DELİKANLI

143

para harcamaya kendi kendime hi‚bir suretle izin vermezdim) henem oracıkta Petersburgskaya'nın

Bolşoy

caddesinde

bir

meyhaneye girdim.

Bir

tabak

‚orba

istedim,

yedikten sonra pencereden dışarısını seyretmeye başladığımı hatırlıyorum:

meyhane

tıklım tıklım doluydu, yanmış yağ, meyhane pe‚etelerinin kendine mahsus kokusiyle t…t…n dumanı ortalığı sarmıştı, iğren‚ti. Tepmede sesi kısılmış, tasalı, d…ş…nceli bir b…lb…l, kafesinin

dibini gagalıyordu. Bitişikteki bilardo salonunda g…r…lt… ediyorlardı, bense oturmuş, derin d…ş…ncelere dalmıştım. G…n batışı (Kraft, g…n batışını sevmediğime ni‚in şaşmışa? hi‚ de yerinde olmadan beni şimdiye kadar duymadığım yeni, beklenmedik duygulara s…r…kledi. Hayalimde hep annemin sakin y…z…, tam bir aydan beri •yle …rkek

…rkek bakan sevimli g•zleri canlanıyordu. Son zamanlarda evde en ‚ok ona karşı pek kaba davranıyordum; Versilov'a kabalık etmek istiyordum, ama cesaret edemediğim i‚in al‚ak‚a ˆdetime uyarak anneme eziyet ediyor, acısını ondan ‚ıkarıyordum. Hattˆ b…sb…t…n korkutmuştum bile, yersiz bir şey yapmamdan korkarak Andrey Pet-rovi‚ i‚eri girdiği zaman sık sık bana •yle yalvaran g•zlerle bakıyordu ki... Şimdi meyhanede otururken ilk defa Versilov'un bana sen, annemin de siz dediğini hatırlayınca bu l iş pek garibime gitti. Buna

•nce de şaşıyor-

dum, (hem annemin lehine değildi bu d…ş…nce) halbuki burada bunu ayrıca hatırladım, arkasından da acayip d…ş…nceler birbiri ardınca kafama dolmaya başladı. Meyhanede uzun zaman, ta karanlık ‚•k…nceye kadar oturdum. Bu arada kızkardeşimi de d…ş…nd…m...

Bu benim i‚in uğursuz dakikaydı; Ne olursa olsun, artık bir şeye karar vermek gerekti! Yoksa karar verecek kadar kuvvetim yok muydu? Mademki …stelik kendileri de beni istemiyorlardı, onlarla ilgimi kesmekte ne zorluk vardı? Annemle kızkardeşim mi? Ama onları, iş ne şekil alırsa alsın gene de bırakmıyacaktım.

Doğrusu şu ki, daha ilk ‚ocukluk ‚ağımda bu adamın hayatıma bir an karışması, kendi kendimi anlamaya başlamama sebebolan o ilk ka‚ınılmaz bir sarsıntı idi. O zaman karşıma

‚ıkmamış olsaydı, kendisinden ka‚ıp kurtulmaya gene de imkˆn bulamıyacağım kaderin bana

•nceden verdiği karektere rağmen, zekˆm, fikir hazinem, talihim herhalde başka bir şekil almış olacaktı..

Neticedeyse bu adam sadece bir h…lya, ‚ocukluk yıllarından beri yaşattığım bir h…lya imiş.

Onu b•yle ben uydurmuştum, hakikat-teyse b…sb…t…n başka, benim hayal ettiğimden ‚ok aşağı bir isnanmış. Ben, temiz bir insana142

DELİKANLI

para harcamaya kendi kendime hi‚bir suretle izin vermezdim) henem oracıkta Petersburgskaya'nın

Bolşoy

caddesinde

bir

meyhaneye girdim.

Bir

tabak

‚orba

istedim,

yedikten sonra pencereden dışarısını seyretmeye başladığımı hatırlıyorum:

meyhane

tıklım tıklım doluydu, yanmış yağ, meyhane pe‚etelerinin kendine mahsus kokusiyle t…t…n dumanı ortalığı sarmıştı, iğren…ti. Tepmede sesi kısılmış, tasalı, d•ş•nceli bir b•lb•l, kafesinin

dibini gagalıyordu. Bitişikteki bilardo salonunda g•r•lt• ediyorlardı, bense oturmuş, derin d•ş•ncelere dalmıştım. G•n batışı (Kraft, g•n batışını sevmediğime ni…in şaşmışa? hi… de yerinde olmadan beni şimdiye kadar duymadığım yeni, beklenmedik duygulara s•r•kledi. Hayalimde hep annemin sakin y•z•, tam bir aydan beri †yle •rkek

•rkek bakan sevimli g†zleri canlanıyordu. Son zamanlarda evde en …ok ona karşı pek kaba davranıyordum; Versilov'a kabalık etmek istiyordum, ama cesaret edemediğim i…in al…ak…a „detime uyarak anneme eziyet ediyor, aş…ımı ondan …ıkarıyordum. Hatt„ b•sb•t•n korkutmuştum bile, yersiz bir şey yapmamdan korkarak Andrey Pet-rovi… i…eri girdiği zaman sık sık bana †yle yalvaran g†zlerle bakıyordu ki... Şimdi meyhanede otururken ilk defa Versilov'un bana sen, annemin de siz dediğini hatırlayınca bu iş pek garibime gitti. Buna

†nce de şaşıyor-

l

DELİKANLI

143

dum, (hem annemin lehine değildi bu d•ş•nce) halbuki burada bunu ayrıca hatırladım, arkasından da acayip d•ş•nceler birbiri ardınca kafama dolmaya başladı. Meyhanede uzun zaman, ta karanlık …†k•nceye kadar oturdum. Bu arada kızkardeşimi de d•ş•nd•m...

Bu benim i…in uğursuz dakikaydı Ne olursa olsun, artık bir şeye karar vermek gerekti! Yoksa karar verecek kadar kuvvetim yok muydu? Mademki •stelik kendileri de beni istemiyorlardı, onlarla ilgimi kesmekte ne zorluk vardı? Annemle kızkardeşim mi? Ama onları, iş ne şekil alırsa alsın gene de bırakmıyacaktım.

Doğrusu şu ki, daha ilk …ocukluk …ağımda bu adamın hayatıma bir an kanşması, kendi kendimi anlamaya başlamama sebebolan o ilk ka…ınılmaz bir sarsıntı idi. O zaman karşıma

…ıkmamış olsaydı, kendisinden ka…ıp kurtulmaya gene de imk„n bulamıyacağım kaderin bana

†nceden verdiği karektere rağmen, zek„m, fikir hazinem, talihim herhalde başka bir şekil almış olacaktı..

Neticedeyse bu adam sadece bir h•lya, …ocukluk yıllarından beri yaşattığım bir h•lya imiş.

Onu b†yle ben uydurmuştum, hakikaV-teyse b•sb•t•n başka, benim hayal ettiğimden …ok aşağı bir insanmış. Ben, temiz bir insana

144

DELİKANLI

DELİKANLI

145

gelmiştim, buna değil. Hem ni…in bir zamanlar, daha …ocukken kendisini bir dakikacık g†rerek ebediyen aşık olmuştum? Bu Œebediyen• s†z• yok olmalıdır. Bir g•n, yazacak yer olursa, bu ilk karşılaşmamızı anlatırım: bu, bir şey ifade etmiyen boş bir hikayedir! Ama ben ondan tam bir piramit yaptım. Bu piramidi …ocukluk yorganımı başıma …ekip uykuya dalarken ağlıyabildiğim, hayal kurabildiğim zaman yapmaya başlamıştım. Ni…in ağlıyordum?

Bunu kendim de bilmiyorum. Beni bırakıp gittikleri i…in mi? Yoksa bana eziyet ettikleri i…in mi? Ama bana biraz sadece iki yıl kadar Tuşar'ın pansiyonunda eziyet etmişlerdi, buraya beni Versilov bırakmış, kendisi de ebediyen gitmişti. Ondan sonra bana kimse eziyet etmedi; hatt„ tersine ben arkadaşlarıma gururla bakıyordum.

Hem zaten kendi †ks•zlerine

ağlıyanlara tahamm•l edemem! Bu gay-rimeşru †ks•zlerin, b•t•n bu sokağa fırlatılıp atılanların, umumiyetle b•t•n bu pisliklerin (ki kendilerine karşı hi… merhametim yoktur) birdenbire muzafferiyetle halkın karşısına …ıkarak acı acı, hem de ısrarla: Œ‡şte bakın, bize karşı nasıl hareket ettiler• diye zırlamaları, en iğren… bir rol oynamaktan farksızdır. Bana kalsa bu gibi †ks•zlere sopa atardım. B•t•n bu hergele g•ruhundan hi… kimse susmanın, zırlayıp şik„yet etmeye tenezz•l etmekten on defa daha hayırlı olduğunu anlamaz.

Ama mademki tenezz•l ettin, sana, aşk …ocuğuna l„yık olan da budur, işte benim fikrim!

Ama g•l•n… olan şey, eskiden Œyorgan altında• kurmuş olduğum h•lyalar değil de-hemen hemen asıl gayelerimi unutarak gene de onun i…in, bu hayali adam i…in buraya gelmiş olmadı, iftiraları yoketmesine, d•şmanları ezmesine yardım etmeğe gelmiştim. Kraft'ın s†ylediği o vesika, bu kadının Andronikov'a yazdığı, şimdi de varlığından o kadar korktuğu, kaderini belli ederek yoksul bir hale getirebilecek olan, Versilov'un elinde olduğunu sandığı o mektup, Versilov'da değil bendeydi, pantolonumun arka cebinde dikili duruyordu! Onu oraya kendi elimle dikmiştim, d•nyada hi… kimsenin de bundan haberi yoktu Romantik huylu Marya İvanovna kendisine Œsaklaması• i…in verilen bu vesikayı kendi d•ş•nce ve iradesiyle başka birisine değil de bana teslim etmişti, bunu a…ıklamak zorunda değilsem de ilerde sırası gelince anlatırım: ama hi… beklemediğim bir sırada elime b†yle bir silah ge…mesi, bende Petersburg'„

gelmek gibi …ekici bir istek uyandırmaktan geri kalamazdı. Tabi‡ bu adama gizliden gizliye, g†steriş yapmadan, sinirlenmeden yardım etmeye buna karşılık ondan ne bir takdir, ne de beni kucaklamasını beklemeye karar vermiştim. Hem hi…bir zaman bunu başına kakmaya tenezz•l de etmiyecektim! Aşık olarak hayali bir •lk•

146

DELİKANLI

yapmış olmam bir su… muydu? Belki de onu hi… sevmiyordum! Orijinal zekası, merak uyandıran

karakteri,

†teyandan

entrikaları,

maceraları,

annemin

onun yanında

bulunması, b•t•n bunlar beni hi… durduramayacak gibi geliyordu bana; hayali bebeğimin kırılmış olması yetiyordu, belki de bir daha onu hi… sevmiyecektim. Šyleyse beni durduran neydi, hangi bataklığa saplanmıştım da i…inden bir t•rl• …ıkamıyordum? ‡şte asıl mesele burada. Neticede de benden başkasının budala olmadığı meydandaydı.

Ama başkalarının namuslu olmalarını isterken kendim de namuslu olmalıydım; itiraf etmek zorundayım ki cebimde dikili bulunan vesika

bende

yalnız

Versilov'un

yardımına

koşmak gibi ihtiraslı bir istek uyandırmakla kalmıyordu. Şimdi bu benim i…in g•n gibi apa…ıktı, zaten o zaman da bu d•ş•nce y•z•m• kızartıyordu ya!

Kendisiyle y•z y•ze

karşılaşacağım, y•ksek tabakanın bir yaratığı olan bir kadın g†zlerimin †n•nde canlanıyordu; o, kaderi elimde olduğundan ş•phe bile etmeden benden nefret edecek, bir fareyle alay eder gibi y•z•me karşı g•lecekti. Bu d•ş•nce, yukarda da itiraf ettiğim gibi, Mosko-vadayken, daha da …ok vagonda buraya gelirken beni sarhoş ediyordu. Evet bu kadına karşı kinim vardı, ama aynı zamanda onu kurbanım olduğu i…in seviyordum, evet, b•t•n bunlar doğruydu, her şey tıpkı anlattığım gibi olmuştu. Ama aynı zamanda gene †yle bir

…ocukluktu ki bunu benim gibi birinden bile beklemezdim. O zamanki duygularımı yazıyorum, yani meyhanede b•lb•l kafesi altında Otururken hemen o gece hepsiyle, bir daha geri d†nmemek •zere ilgimi kesmeye karar verdiğim akşam kafamda dolaşan fikirleri yazıyorum. O kadınla bug•nk• karşılaşmamızı hatırlayınca y•z•m kıpkırmızı kesildi. Rezilce bir karşılaşma! Rezilce, budalaca bir h„tıra, en †nemlisi de benim bir işe yaramadığımı her şeyden daha kuvvetle ispat eden bir karşılaşma! O zaman bu benim hatt„ en budalaca bir avlama karşısında bile duygularımı ye-nemiyeceğimi g†steriyordu, bense daha biraz †nce Kraft'a kendime g†re Œyerim•, kendi işim bulunduğunu, bana •… †m•r verseler gene az geleceğini s†ylemiştim. Bunları gururla s†ylemiştim. •lk•m• bırakarak Versilov'un işlerine dalmış olmamı gene de herhangi bir şeyle bağışlatmak m•mk•nd•; ama şaşkına d†nen bir tavşan gibi bir yandan †te yana atılarak artık her değersiz şeye burnumu sokmam tabu, budalalığımdan ileri geliyordu. Manalı, akıllıca bir şey s†ylemek elimden gel-miyeceğini, benim i…in en k„rlı şey susmak olduğunu …oktan beri bildiğim halde hangi k†r şeytana uyarak Derga…ov'a gitmiş, budalalıklarımla ortaya atılmıştım. Ondan sonra 148

DELİKANLI

bir Vasin par…ası, daha Œilerde elli yıllık †mr•m• olduğunu, b†yle olunca da •mitsizliğe kapılmamam gerektiğini s†yliyerek bana akıl †ğretiyordu. Vasin'in itirazı pek g•zel, bunu ben de kabul ediyorum, hem de onun s†z g†t•rmez zek„sından beklenen bir şeydi; zaten bu itiraz en basit bir itiraz olması bakımından pek g•zeldi, en basit şeylerse ancak sona doğru, yani en allıca yahut en budalaca olan şey denendikten sonra anlaşılmış olur... Ama bu itirazı Vasin'den †nce de biliyordum; bu fikir •… yıl kadar yahut daha fazla bir zaman †nce aklıma gelmişti; dahası var, Œ•lk•m• biraz da bu fikrin i…inde gizleniyordu.

‡şte o zaman meyhanede d•ş•nd•klerim bunlardı.

Akşam saat sekize doğru hem y•r•mekten hem d•ş•nmekten yorulmuştum, Semio-noy mahallesine geldiğim zaman …ok b•y•k bir sıkıntı duyuyordum. Hava b•sb•t•n kararmış, değişmişti; kuruydu, ama pis Petersburg r•zg„rı, zehir gibi esiyor, bir bı…ak gibi sırtıma saplanıyordu, her yandan da havaya toz toprak kaldırıyordu. Sokaklarda fabrikalardan iş

yerlerinden acele acele, kendi k†şelerine d†nen halk tabakasından asık y•zl• o kadar insan vardı ki! Herkesin kendi karanlık d•ş•ncelerine daldığı belliydi, b•t•n bu kalaba-DELlKANLI

149

lığın ;…inde belki de umum‡, birini †tekine bağlıyan bir tek d•ş•nce yoktu! Kraft haklıydı : herkesin yolu ayrı. Bu sırada k•…•k bir …ocuğa rasgeldim, …ocuk o kadar k•…•kt• ki gecenin bu saatinde sokakta bulunmasına şaştım; anlaşılan yolu kaybetmişti; kadının biri onu dinlemek i…in bir dakika kadar durdu, ama bir şey anlıyamadı, ellerini iki yana a…ıp …ocuğu yalnız başına karanlıklarda bırakarak yoluna devam etti. Ben yaklaşmak istedimse de …ocuk bilmem neden benden …ok korktu, koşa koşa ka…tı gitti. Eve yaklaşırken Vasin'e bir daha hi…

gitmemeye karar verdim. Merdivenlerden …ıkarken Versilov eve gelinceye kadar anneme yahut sevgili kardeşime (ona bir aydan beri esaslı birşey hi… s†ylememiştim) tatlı birka… s†z s†yliyebilmek i…in kendilerini evde yalnız bulmayı …ok istiyordum. Tam istediğim gibi de oldu, Versilov evde yoktu...

IV

Sırası gelmişken: ŒH„tıralarımda• bu Œyeni kişi• yi sahneye …ıkarırken (Versilov'dan konuşuyorum) onun kısa, ama gene de bir şey ifade etmiyen, hal terc•mesini anlatayım. Bunu hem okuyucunun olup bitenleri daha iyi anlaması i…in, hem de ileride hik„yeme 150

DELİKANLI

devam

ederken

bu

hal

terc•mesini

nereye sıkıştıracağımı

bilmediğim

i…in

yapıyorum.

Versilov,

•niversitede okurken ordu hizmetine, s•vari alayına girmiş. Fanariotova ile evlendikten sonra istifa ederek ayrılmış. Yabancı memleketlere gitmiş, geri d†n•nce sosyetenin zevklerine dalarak bir m•ddet Moskova'da yaşamış. Karısı †l•nce k†ye gelmiş

burada annemle aralarında o h„dise oluşmuş. Sonra uzun zaman g•neyde bir yerde yaşamış

Rusya ile Avrupa arasında başlıyan savaşta gene orduya girmiş, ama Kırım'a d•şmemiş, savaş devam ettiği m•ddet…e de cephe gerisinde kalmış. Savaş bitip ordudan istifa edince gene yabancı memleketlere gitmiş, hatt„ bu sefer annemi de beraber g†t•rm•ş, ama K†-

nigsberg'de bırakmış. Zavallı annem. K•…•k kıziyle, dilini bilmediği bir memlekette ormanda yaşar gibi yapayalınız nasıl yaşadığını h„l„ bir …eşit korku ile başını sallıya sallıya anlatırdı; en sonunda parasız da kalmış. Derken Tatyana Pavlovna

kendisini

almaya

gelmiş. Nijegorod ilinde bir yere g†t•rm•ş. Bundan sonra Versilov birinci derece barış

hakemliğine girmiş, s†yldeiklerine g†re bu işi iyi pek başanyormuş, ama az sonra bu vazifeden de …ekilerek Petersburg da şunun bunun †zel işleriyle uğraşmaya başlamış.

Andronikov, g†sterdiği kabiliyeti her zaman takdir eder, ona b•y•k bir saygı g†sterir, ancak karakterini bir

t•rl• anlıyamadığını s†ylerdi. Daha sonra bu işi de bırakan Versilov, yabancı memleketlere giderek bu defa uzun zaman, birka… yıl kalmış. Bundan sonra ihtiyar prens So-kolskiy'le i…li dışlı bir ahbaplık başlamış. B•t•n bu zaman i…inde mali durumu iki •… defa esaslı bir şekilde değişmişti: k„h b•sb•t•n yoksul bir duruma d•ş•yor, k„h yeniden zengin olup y•kseliyordu.

E, hatıralarımı bu noktaya kadar getirdikten sonra şimdi de Œ•lk•m•• anlatabilirim. Onu ilk defa doğduğu andan başlıyarak anlatmaya …alışacağım. •lk•m•, ilerde anlatacağım şeylerin daha iyi anlaşılabilmesi i…in okuyucuya a…ıklamaya karar verdim. Hem de yalnız okuyucu değil, kendim yazar olduğum halde beni bu adımlan atmaya sevk eden sebepleri anlatmadan g•…l•kler i…inde bocalamaya başladığımı g†r•yorum. Bu Œsusmak şekliyle• beceriksizliğin y•z•nden ben de elimden olmadan yukarda alay ettiğim romancıların Œg•zelliklerine• gene de kapıldım. B•t•n o y•z kızartıcı maceralarımla Petersburg romanımın kapısından girerken bu †ns†z• yazmayı gerekli buluyorum. Ama şimdiye kadar beni susmak zorunda bırakan şey yalnız Œg•zellikler değil, aynı zamanda işin mahiyeti, yani işin zorluğuydu, şimdi bile, ge…enler …oktan ge…tiği halde bu Œfikri• anlatmakta yenilmez g•…-152

DELİKANLI

l•klerle karşılaşıyorum. Bundan başka onu ş•phesiz ki şimdiki gibi değil de o zaman d•ş•nd•ğ•m şekilde, ayni o zaman almış olduğu şekliyle, o zaman d•ş•nd•ğ•m gibi anlatmam gerek, buysa yeni bir zorluk teşkil ediyor. Hem bazı şeyleri anlatmak da b•sb•t•n imk„nsız. Zaten en basit, en a…ık d•ş•nceleri anlatmak her şeyden zordur.

Eğer

Columb Amerika'yı keşfetmeden †nce bu d•ş•ncesini başkasına anlatmaya

başlasaydı, ne demek istediğini uzun zaman anlamıyacaklarından eminim. Hem zaten anlamışlardı

ki!

Bunu s†ylemekle kendimi

hi…

de

Columb ile

bir tutmak

istemiyorum, olur da birisi bu s†zlerimden b†yle bir m„na …ıkarmaya kalkışırsa bundan kendisi utanacaktır, işte o kadar.

BEŞ“NC“ BŠL•M

I

Benim •lk•m Rohtschild olmaktır. Okuyucuyu, s•k•nete, cidd‡ olmaya …ağırırım.

Tekrar ediyorum, benim •lk•m, Rohtschild olmaktır, Rohtschild gibi zengin olmaktır; sadece zengin değil, tıpkı Rohtschild gibi olmak istiyorum. Neden, ni…in, nasıl bir gaye g•tt•ğ•m•

ilerde anlatacağım. Šnce sadece gayeme ulaşmanın matematik bakımdan elde edilmiş

olduğunu ispat edeceğim.

DELİKANLI

Mesele pek basit, b•t•n sır iki s†z•n i…inde gizleniyor: sebat ve devamlılık.

Bana diyecekler ki:

— Duyduk, yeni bir şey değil. Almanya'da her Œvater• bunu …ocuklarına tekrar eder durur, ama sizin Rohtschild'iniz (s†z•n• ettiğim †l•, Parisli James Rohtschild'dir) bir taneydi Œvater• lerse milyonları bulur.

Buna karşılık ben de şu cevabı verirdim:

-— Duyduk, diyorsunuz, ama hi…bir şey duymamışsınız. Doğru, yalnız bir şeyde siz de haklısınız; bu iş pek basit demiştim, ama bunun aynı zamanda en zorlu bir iş olduğunu s†ylemeyi unuttum. Yery•z•ndeki b•t•n dinler, b•t•n ahl„klar tek bir şey •zerinde toplanır : ŒErdemi severek kusursuz olmaya …alışmak•, insanın aklına; ŒBundan daha basit ne olabilir?• diye bir d•ş•nce gelir. Šyleyse haydi bakalım, erdemli bir şey yapın, kusurlarınızdan hi… olmazsa bir tanesinden ka…ının, bir kere. deneyin, ha? ‡şte bu da †yle!

işte bunun i…in sizin o sayısız Cafer'leriniz, gayenin b•t•n sırrını teşkil eden bu hayret verici iki s†z• sonsuz y•zyıllar boyunca tekrar edebilirler, ama Rohtschild gene bir tane olmakta devam eder. Demek ki †yle, †yle ama gene de †yle değil, vater'lena. tekrar edegeldikleri fikir de o fikir değil.154

DELİKANLI

DELİKANLI

155

Sebat ve devamlılık hakkında, hi‡ ş…phesiz onlar da bazı şeyler duymuşlardır: ama benim gayeme ulaşabilmek i‡in ne vater sebatına, ne de vater dayanışmasına l…zum vardır.

Onun zaten sadece bir vater olması (yalnız Almanlardan konuşmuyorum tabi•), ailesi bulunması, herkes gibi yaşamak zorunda kalması, herkes gibi masraf etmesi, herkes gibi gŠrev gŠrmesi, Rohtschild olmasına engeldir, bŠyle bir durum karşısında sadece orta halli bir adam olabilir. Bense Rohtschild olunca ,. yahut sadece Rohtschild olmak istediğim de-man (ama vater usuliyle değil, ciddilikle) bu hareketimle kendimi hemen toplumun dışına atmış

oluyorum.

Birka‡ yıl Šnce Volga vapurlarından birinde dilencinin biri Šlm…ş; bu dilenci pa‡avralar i‡inde gezer, dilenirmiş, orada herkes de onu tanırmış. ‹ld…ğ… zaman pa‡avra kıvrımlarının arasında dikili tam …‡ bin ruble kŒğıt para bulmuşlar. Ge‡enlerde gene meyhane meyhane dolaşarak avu‡ a‡an, asillerden bir dilenciye dair bir havadis okumuştum. Polis tarafından tutulan bu dilencinin …st…n… aradıkları zaman beş bin ruble kadar bir para ‡ıkmış. Bu hŒdiselerden doğrudan doğruya şu iki netice ‡ıkıyor; birincisi para biriktirme işinde, hŒttŒ

birer kapik birer kapik de olsa, gŠsterilen sebat en sonunda muazzam sonu‡-

lar verir (burada zamanın bir tesiri yoktur), ikincisi de devamlı olmak şartiyle en basit bir kazan‡, y…zde y…z basan sağlar.

Ama belki de bir‡ok saygıdeğer, akıllı, tutumlu insanlar vardır ki (b…t…n gayretlerine rağmen) ne …‡, ne de beş bin rubleleri bulunur, halbuki onlar da bŠyle bir paraya sa-hibolmayı ‡ok isterlerdi. Peki, bu neden bŠyle oluyor? Cevap apa‡ık, ‡…nk… onlardan hi‡biri, b…t…n istemelerine rağmen, gene de bunu son derece istemiyorlar, yani meselŒ başka yoldan kazanmaya imkŒn olmayınca dilencilikle de olsa kazanmasını bilmeli, bundan başka gene dilenci olduktan sonra bile dilendiği ilk kapik-leri kendisine yahut ailesine biraz fazla ekmek almak i‡in harcamıyacak kadar met•n karakterli değildirler de onun i‡in binleri olmaza.

Halbuki bunun gibi biriktirmelerde yani dilencilikle biriktirmelerde bŠyle b…y…k paralar biriktirebilmek i‡in sade tuz ekmekten başka bir şey yememek gerek; hi‡ değilse ben bunu bŠyle anlıyorum. Herhalde yukarda gŠsterdiğim iki dilenci de bŠyle yapmıştır, yani yalnız ekmek yemişler, hemen hemen sokakta yatıp kalkmışlardı. Ş…phe yok ki onların Rohtschild olmaya niyetleri yoktu: onlar, en temiz halleriyle sadece birer Harpagon yahut Pl…şkin idiler, o kadar; ama ne yaptığını bilerek b…sb…t…n başka bir şekilde, ama Rohtschild olmak gayesiyle kazanmaya ‡alışıldığı156

DELİKANLI

zaman da bu iki dilencininkinden daha az bir istek ve irade kuvveti gerekmiyecektir. ŽVater•, bŠyle bir kuvvet gŠsteremez. Yery…z…ndeki kuvvetler, ayrıca irade ve istek kuvveti t…rl…

t…rl…d…r. Suyun kaynama dere-ceysile demirin al oluncaya kadar kızma derecesi vardır.

Burada da aynı manastır, keşişliğin aynı fedakŒrlığı vardır. Burada …lk… değil, duygu başta gelir. Neden? Ni‡in? Bu ahlŒka uygun mudur, …st…nde bŠyle b…y…k bir para taşırken bir

‡uvala b…r…nerek b…t…n Šmr…nce siyah ekmek yemek ‡irkin bir şey değil midir? Bu soruları sonraya bırakalım, şimdiyse sadece hedefe ulaşmanın imkŒnları …zerinde konuşacağız.

Ž€lk…m…• bulduğum zaman (demirin kızıllık derecesinde kızgın hali neyse bu da o demekti) manastıra gitmek, keşiş olmak elimden gelip gelmiyeceğini denemeye başladım. Bu gaye ile birinci ay yalnız ekmek yedim, su i‡tim. Karnımın doyması i‡in her g…n bir kilodan fazla ekmek gitmiyordu. Bu denemeyi yapmak i‡in zeki Nikolay Semionovi‡ ile bana yalnız iyilik dileyen Marya •vanovna'yı aldatmak zorundaydım. Yediklerimi odama getirmeleri i‡in direndim. Kadıncağız buna …z…ld…, nezaketli Nikolay Semionovi‡ de bir ‡eşit şaşkınlık i‡inde kalmıştı. Odama ge-DELİKANLI

157

tirilen yemeği hemen yok ediyordum; …orbayı pencereden ısırgan otları arasına, yahut başka bir yere d†k•yordum, sığır etini de ya pencereden k†peğe atıyor, ya da bir k„ğıda sanp cebime sokarak evden dışarı …ıkarıyordum, v.s., Šğle yemeğiyle beraber verilen ekmek bir kilodan

…ok daha az olduğu i…in buna il„ve olarak ekmeği gizliden gizliye kendi paramla dışardan satın alıyordum. O ay dayandım, ancak biraz midemi bozdum; ama ikinci ay ekmeğe …orba il„ve ettim, sabah, akşam da birer bardak …ay i…meğe başladım, sizi temin ederim ki o yılı tam bir sağlık, memnunluk, ruh…a da saadet, gizliden gizliye daimi bir coşkunluk i…inde ge…irdim.

Yemeklere acımak ş†yle dursun bu hareketimden sonsuz bir haz duyuyordum. Aradan bir yıl ge…ip herhangi bir oruca dayanabilecek bir durumda olduğuma kanaat getirince, bende ev sahiplerim gibi yemeğe başlıyarak gene onlarla beraber yemek yiyordum. Bu denemeye kanaat etmiyerek ikinci bir deneme daha yaptım; Nikolay Semionovi…'e bana bakmak i…in verilen paradan başka bana bir de cep har…lığı olarak ayda beş ruble veriliyordu. Bu paradan yalnız yarısını harcamaya karar verdim. Bu pek g•… bir sınavdı, ama iki yıldan biraz fazla bir zaman sonra Petersburg'a geldiğim g•n cebimde †teki paralardan başka sırf bu cep har…lığından kısarak birktirdiğim158

DELİKANLI

DELİKANLI

159

yetmiş ruble kadar bir param vardı. Bu iki denemenin verdiği sonu…lar benim i…in pek b•y•kt•: kesin olarak †ğrendim ki istesem gayeme ulaşabilirim, tekrar ediyorum, b•t•n Œ•lk•m• bunda gizleniyordu, ondan †tesinin hi…bir †nemi yoktu.

II

Ama gelin şu †nemsiz şeyleri de bir g†zden ge…irelim.

Yaptığım iki denemeyi yukarda anlattım; Petersburg'da da, bilindiği gibi, •…•nc• denemeyi yapmıştım, mezada giderek bir …ırpıda yedi ruble doksan beş kapik k„r ettim. Tabi‡ bu tam bir deneme değildi; gelecekten bir dakika …alarak ilerde nasıl gezip hareket edeceğimi sınamak istemiştim. Umumiyetle de işe ger…ekten girişmeyi daha …ok †nceleri, Moskova'dayken b•sb•t•n serbest kalacağım zamana kadar geri atmıştım; †nce hi… değilse mesel„ lise işini yoluna koymak gerekiyordu. (Bilindiği gibi •niversiteyi feda ediyordum). Hi… ş•phe yok ki Petersburg'a gizli bir †fkeyle gelmiştim: …•nk• hen•z lise sınavından ge…miş ilk defa serbest kalmıştım ki birdenbire Versilov'un işleri beni gene işe başlama anında belirsiz bir zaman i…in uzaklaştınyor-du! Šfkeliydim, ama yolda gelirken gayemden yana b•sb•t•n rahat bir durumdaydım.

Doğru, hen•z tecr•be sahibi değildim; ama arka arkaya tam •… yıl bunu etraflıca d•ş•nm•şt•m, bunun i…in bu yolda bir ş•phem olamazdı, işe nasıl başlıyacağımı binlerce defa g†zlerimin †n•ne getirmiştim; birdenbire sanki g†kten inmiş gibi iki başkentimizden birinde meydana …ıkıveriyordum (başlangı… i…in başkentimizi se…miştim, bu ikisinden de, bazı hesaba dayanan d•ş•ncelere uyarak, Pe-tersburg'u tercih ediyordum), b†ylece g†kten iniveriyordum, ama b•sb•t•n serbesttim, kimseye bağlı değildim sağlığım yerindeydi, iş bir …evirmek i…in de sakladığım y•z ruble tutarında bir d†ner sermayem vardı. Cebinizde y•z rubleniz olmadık…a işe başlamak imk„nsızdır, o zaman başarının daha ilk devresi bile uzun bir zaman i…in uzaklaşmış olur. Y•z rubleden başka bilindiği gibi bende cesaret, sebat, devamlılık, tam bir yalnızlıkla sır vardı. Tutma kabiliyeti, yalnızlık işin esasiydi: son dakikaya kadar insanlarla d•ş•p kalkmaktan, kaynaşmaktan hi… hoşlanmıyordum; umumiyetle de Œ•lk•me• yalnız olarak, tek başıma başlamaya karar vermiştim, insanlar beni sıkıyordu, onlarla bir arada olunca i…im rahat olmazdı, her zaman kaygı i…inde bulunmaksa gayeme zarar verebilirdi. Hem de umumiyetle şimdiye kadar b•t•n †mr•mce, b•t•n h•lyalarımda insanlara karşı nasıl davranacağımı aklımdan ge…irdiğim zaman bu daima pek akıllıca bir150

DELİKANLI

devam

ederken

bu

hal

terc•mesini

nereye sıkıştıracağımı

bilmediğim

i…in

yapıyorum.

Versilov,

•niversitede okurken ordu hizmetine, s•vari alayına girmiş. Fanariotova ile evlendikten sonra istifa ederek ayrılmış. Yabancı memleketlere gitmiş, geri d†n•nce sosyetenin zevklerine dalarak bir m•ddet Moskova'da yaşamış.

Karısı †l•nce k†ye

gelmiş burada annemle aralarında o h„dise oluşmuş. Sonra uzun zaman g•neyde bir yerde yaşamış Rusya ile Avrupa arasında başlıyan savaşta gene orduya girmiş, ama Kırım'a d•şmemiş, savaş devam ettiği m•ddet…e de cephe gerisinde kalmış. Savaş bitip ordudan istifa edince gene yabancı memleketlere gitmiş, hatt„ bu sefer annemi de beraber, g†t•rm•ş, ama K†-nigsberg'de

bırakmış.

Zavallı annem.

K•…•k kıziyle, dilini bilmediği bir

memlekette ormanda yaşar gibi yapayalınız nasıl yaşadığını h„l„ bir …eşit korku ile başını sallıya sallıya anlatırdı; en sonunda parasız da kalmış. Derken Tatyana Pavlovna kendisini almaya gelmiş. Nijegorod ilinde bir yere g†t•rm•ş. Bundan sonra Versilov birinci derece barış hakemliğine girmiş, s†ylediklerine g†re bu işi iyi pek başanyormuş, ama az sonra bu vazifeden de …ekilerek Petersburgda şunun bunun †zel işleriyle uğraşmaya başlamış.

Andronikov, g†sterdiği kabiliyeti her zaman takdir eder, ona b•y•k bir saygı g†sterir, ancak karakterini bir

t•rl• anlıyamadığmı s†ylerdi. Daha sonra bu işi de bırakan Versilov, yabancı memleketlere giderek bu defa uzun zaman, birka… yıl kalmış. Bundan sonra ihtiyar prens So-kolskiy'le i…li dışlı bir ahbaplık başlamış. B•t•n bu zaman i…inde mal‡ durumu iki •… defa esaslı bir şekilde değişmişti: k„h b•sb•t•n yoksul bir duruma d•ş•yor, k„h yeniden zengin olup y•kseliyordu.

E, hatıralarımı bu noktaya kadar getirdikten sonra şimdi de Œ•lk•m•• anlatabilirim. Onu ilk defa doğduğu andan başhyarak anlatmaya …alışacağım. •lk•m•, ilerde anlatacağım şeylerin daha iyi anlaşılabilmesi i…in okuyucuya a…ıklamaya karar verdim. Hem de yalnız okuyucu değil, kendim yazar olduğum halde beni bu adımlan atmaya sevk eden sebepleri anlatmadan g•…l•kler i…inde bocalamaya başladığımı g†r•yorum. Bu Œsusmak şekliyle• beceriksizliğin y•z•nden ben de elimden olmadan yukarda alay ettiğim romancıların Œg•zelliklerine• gene de kapıldım. B•t•n o y•z kızartıcı maceralarımla Petersburg romanımın kapısından girerken bu †ns†z• yazmayı gerekli buluyorum. Ama şimdiye kadar beni susmak zorunda bırakan şey yalnız Œg•zellikler değil, aynı zamanda işin mahiyeti, yani işin zorluğuydu, şimdi bile, ge…enler …oktan ge…tiği halde bu Œfikri• anlatmakta yenilmez g•…-

l

162

DELİKANLI

DELİKANLI

163

renmek m•mk•nd•r, ondan sonra farkında olmadan kendi kendine gider. Bu usulle giyilen ayakkabılar ortalama hesapla zamanın •…te biri nisbetinde daha az eskir. Bu da iki yıllık denemeden …ıkarılan sonu…tur.

Ondan sonra da artık asıl faaliyet başlıyordu.

Şu d•ş•nceye dayanıyordum cebimde y•z rublem vardı. Petersburg'daysa o kadar …ok mezat yeri, satış yeri, bit pazarında †tedenberi satan k•…•k d•kkanlar, paraya ihtiyacı olan o kadar insan vardı ki şu kadar paraya alınan bir şeyi biraz fazla bir fiatla satmak işten bile değildi.

Sermayemden verdiğim iki ruble beş kapiğe karşılık alb•m satışından yedi ruble doksan beş

kapik kazanmış•m. Bu b•y•k k„r, hi… zararı g†ze almadan elde edilmişti; alıcının eli boş geri d†nmiyeceğini g†zlerinden okumuştum. Tabi‡ bunun sadece bir tesad•f eseri olduğunu pek iyi anlıyordum; ama ben de zaten b†yle tesad•fleri arıyordum, işte bunun i…in sokakta yaşamaya karar vermiştim ya! Peki, diyelim ki b†yle tesad•fler pek seyrek olur; ne olursa olsun esas kaidem hi…bir şeyde zararı g†ze almamak, ikincisi de para biriktirme işine bir g•n bile ara vermemek i…in ge…inmeme harcadığım paradan mutlaka biraz fazla kazanmak•r.

Bana diyecekler ki; b•t•n bunlar hayal, siz sokağın ne demek olduğunu bilmiyorsunuz, daha ilk adımda sizi aldatırlar. Šyle ama, benim de iradem karakterim var, sokak bili-miyse b•t•n †teki bilimler gibidir, sebatla, dikkatle kabiliyetle elde edilir. Lisedeyken t„ yedinci sınıfa kadar sınıfın birincisiydim, matematiğim pek kuvvetliydi. Başarısızlığı †nceden haber vermek i…in tecr•beyi, sokak bilimini b†yle g†klere …ıkarmak olur mu ya! Yalnız hi…bir zaman, hi…bir deneme yapmıyan, hi… hayata atılmamış olanlar, her şeyi armut piş ağzıma d•ş

diye hazır bekliyenler var b†yle s†yler dururlar. ŒMademki biri faka basmıştır muhakkak

†teki de basar•. Hayır, hi… de basmam. Karakterim var, •stelik dikkatli de olursam her şeyi

†ğrenirim. Daim‡ bir sebat, daim‡ bir a…ık g†zl•l•k olduktan, her şeyi etraflıca g†zden ge…irerek hesaplamasını bildikten, daima faaliyette bulunarak oraya buraya atıldıktan sonra neticede her g•n fazladan on kapik kazanmak imk„nsız mıdır? Asıl †nemlisi de hi…bir zaman en b•y•k kazan… peşinde koşmamaya, daima soğukkanlı olmaya karar vermiştim. Daha sonra bin, iki bin ruble kazanınca tabi‡ ister istemez komisyonculuğu, sokak alışverişini bırakacaktım. Borsa, tahvil„t, bankacılık gibi şeyleri tabii şimdilik pek az biliyordum. Ama buna karşılık vakti gelince ben de b•t•n bu borsaların, bankacılığı herkesten daha iyi

†ğreneceğimi, bu bilimin kendiliğinden basbayağı elde edi-164

DELİKANLI

leceğini beş parmağım gibi biliyordum …•nk• zaten iş kendiliğinden oraya kadar uzanacaktı.

Bunu başarmak i…in pek o kadar fazla zek„ya mı ihtiya… var, yani? Hz. S•leyman'ın felsefesi mi bu? Yeter ki insanda karakter olsun; kabiliyet, beceriklilik, bilgi sonradan kendiliğinden gelir. Yeter ki elde etmeyi istemekten vazge…mesin.

En †nemlisi zararı g†ze aralamaktır, buysa ancak insanda karakter olunca m•mk•nd•r.

Petersburg'a geldikten sonra daha pek yakında demiryolu tahvillerine yazım başlamıştı; yazılabilenler …ok para kazandılar. Tahvillerin kıymeti bir ara y•kseldi, ‡şte tam bu sırada herhangi bir sebeple tahvillere yazıla-mıyan yahut elinde tahviller olup da h„l„ doymıyan a…

g†zl•n•n biri elimdeki tahvilleri g†rerek mesel„ şu kadar bir prim y•zdesi karşılığında kendisine satmamı teklif etseydi, hi… durmaz satardım. Benimle tabi‡ hemen alay etmeye başlarlardı; beklemiş olsaydınız, on misli fazla kazanırdınız. Evet, evet, ama bakın benim primim sağlama bağlanmıştır, …•nk• cebimde duruyor, sizinkiyse hen•z havalarda u…uyor...

Diyecekler ki b†ylelikle …ok kazanamazsın; e, bunu affedersiniz, işte zaten sizin de, b•t•n Kokorev'Ierin, Polyakov'ların, Gubonin'lerin1 de yanıldığınız nokta bu ya!

1 Tanınmış t•ccar ve zengin kimseler.

Şu hakikati bilmelisiniz; kazanmada, başlıcası da biriktirmede devamlılık, sebat, bir arada sağlanan y•zde y•z kazan…tan daha esaslıdır. Fransız devriminden az †nce Law adında birisi Parise gelerek yalnız başına, prensip bakımından d„hice bir proje …izmiş (sonra işe başlayınca proje dehşetli alt•st olmuş). B•t•n Paris halkı heyecanlanmış; Law'nun tahvilleri kapanın elinde kalıyormuş, herkes tahvil alacağız diye birbirini eziyormuş. Yazımın yapıldığı eve b•t•n Paris'ten oluktan akar gibi para akıyormuş; ama en sonunda ev de bu işe yetmemeye başlamış; sokakta her tabakadan halk yığılıyormuş, aralarında; burjuvalar, asiller, onların

…ocukları, kontlar, markizler, fahişeler, hepsi kuduz k†peğin ısırarak kudurttuğu yarı delilerden toplanmış bir kalabalık gelmiş; haline r•tbeler, mevkiler, t•rl• sa…ma inanışlar, onur, hatt„ namusla şeref, her şey …amurlara bulanmış; birka… tahbil elde etmek i…in (kadınlar bile) her şeylerini feda ediyorlarmış. Yazım işi en sonunda sokakta başlamış, ama yazacak yer yokmuş. Burada bir kambura •zerinde tahvil yazmak i…in masa gibi kullanmak •zere bir m•ddet kamburundan faydalanmayı teklif etmişler. Kambur razı olmuş, ne kadar bir paraya razı olduğunu da siz tahmin edin! Aradan az bir zaman ge…tikten sonra (pek kısa bir zaman) hepsi ifl„s etmişler, her şey sabun k†p•ğ• gi-166

DELİKANLI

bi p•f diye s†nm•ş gitmiş, b•t•n •lk• cehennemin dibini boylamış, tahvillerin bir değeri kalmamış. Peki, bu işte kim kazanmış? Yalnız kambur, …•nk• tahvil almıyor, peşin peşin louis altınlarını cebe indiriyormuş. E, ijte ben de o kamburun t„ kendisiyim! Yemek yememeye, kapiklerden tam yetmiş iki ruble biriktirmeye kuvvetim yetmişti ya; herkesi …evirip d†nd•ren ihtiraslar kasırgasına kendimi kaptırmıyacak, sağlam k•…•k bir kazancı, ş•pheli b•y•k bir kazanca tercih edecek kuvvet de bulurum. Ben k•…•k bir şeyde k•…•lebili-rim, ama b•y•k bir şeyi hi… bırakmam. Œ•lk•m• doğduktan sonra bile k•…•k bir tahamm•l g†stermeye kuvvetim yetmiyordu, b•y•ğ•ne daima yeter. Annem sabahları işe gitmeden †nce bana soğumuş kahve getirdiği zaman kızar, kabalık ederdim, halbuki tam bir ay sade ekmekle ge…inen adam gene bendim.

Kısacası bu durumda kazanmamak, nasıl kazanmak gerektiğini †ğrenmemek hi… de tabii bir şey olmazdı. Arası kesilmeden, intizamla biriktirildiği, daima etrafa bakmarak uyanık fikirle hareket edildiği, nefse hakim olunduğu, tasarruf yapıldığı, durmadan enerji g†sterildiği takdirde, gene tekrar ediyorum, milyoner olmamak tabi‡ olmıyan bir şeydir. Dilenci, paralarını karakterinin taassubu ile, sebatla değil de ne ile biriktirmiştir? Ben bir dilen-DELİKANLI

167

ciden de aşağı mıyım?• E, nihayet, varsın bir şey elde edemiyeyim, varsın hesabım doğru

…ıkmasın, varsın Œ•lk•m• sabun k†p•ğ• gibi s†n•p gitsin, ben de muvaffak olmıyayım, ama ne olursa olsun gene yoluma devam edeceğim. O yolda gideceğim, …•nk• b†yle istiyorum, işte daha Moskova'dayken s†ylediğim s†zler.!

Diyecekler ki bunda ne bir Œ•lk••, ne de yeni bir şey var. Ben de buna karşılık derim ki (ama sonuncu defa ha!) bunda sayısız •lk•ler, sonsuz yenilikler vardır!

ŒUlk••m• anlatırken, b•t•n itirazların, aynı zamanda da kendimin ne kadar bayağı olacağımı

†nceden duyuyordum: e, ne anlattım sanki? Anlatmak istediklerimin y•zde birini bile anlatamadım; bayağı, kaba, •st•n-k†r• bir fikir, hatt„ benden daha gen… birinin fikri gibi olduğunu duyuyorum.

III

Şimdi Œni…in•, Œneden• Œahl„ka uygun-mudur, değil midir• v.s., v.s. ye cevap vermek kalıyor ki bunlara cevap vermeyi zaten vadetmiştim.

Okuyucuyu birdenbire hayal kırıklığına uğratacağım i…in •z•l•yorum, daha doğrusu, heın

•z•l•yor, hem de seviniyorum. Şunu168

DELİKANLI

DELİKANLI

169

bilin ki Œ•lk•m• de ne bir Œintikam• duygusu, ne de Byron'umsu l„netlemeler, †ks•zl•kten şik„yetler, gayrımeşru olduğuma ağlamalar gibi şeyler var. Kısacası, yazdıklarım romantik bir bayanın eline ge…seydi, hemen suratı asardı, Œ•lk•m•n• b•t•n gayesi yalnızlıktır.

— Ama yalnızlık, Rohtschild olmaya yeltenmeden de elde edilebilirdi. Burada Roht-schild'e ne l•zum var, yani?

— Tabi‡ l•zum var, …•nk• yalnızlıktan başka ayrıca bana kudret de l„zım.

Burada bir †ns†z yapmalıyım: okuyucu, belki de itiraflarımı b†yle a…ık…a yazdığım i…in dehşet i…inde kalarak kendi kendine saflıkla: nasıl oldu da yazar kızarmadı? diye soracaktır.

Cevap vereyim, bunları bastırmak i…in yazmıyorum; benim i…in okuyucu herhalde on yıl sonra bulunacaktır, o zamana kadarsa her şey †yle aydınlanacak, ge…ecek, ispat edilmiş olacak ki, artık y•z•m•n kızarmasına da bir sebep kalmıyacak. Bunun i…in h„tıralarımı yazarken arasıra okuyucu diyorsam bu sadece bir usul de ondan. Şimdilik benim okuyucum hayali bir kişidir.

Hayır, ne Tuşar'dayken gayrimeşru oluşumla alay etmeleri, ne …ocukluğumun h•z•nl• yılları, ne †… alma hevesi, ne de itiraz etmeye hak kazanmak hırsı Œ•lk•m•n• doğmasına sebeb olmuştur; herşeyden †nce kabahat karakterimdedir. †yle sanıyorum ki on iki yaşımdan, yani doğru d•ş•nmeğe, h•k•m vermeğe başladığım andan sonra insanları sevmemeye başladım. Buna sevmemek denmez, daha doğrusu onları g†rmek bana ağır geliyordu. Bazan ruhum temiz olduğu anlarda, en yakınlarıma bile i…imi a…madığıma (daha doğrusu, a…abilirdim, ama istemiyordum, işte nedense …ekmiyordum), kimseye inanmayışıma somurtkan oluşuma, sırlarımı kimseye s†yliyemeyişime …ok •z•l•yordum. Gene de …oktan, hemen …ocukluğumdan beri başkalarını sık sık, su…ladığımı su…lamaktan hoşlandığımı fark etmiştim; ama bunun arkasından sık sık, benim i…in …ok ağır bir d•ş•nce hemen aklıma geliyordu: Œonların yerine asıl su…lu olan ben değil miyim?• B†ylece sık sık kendimi su…luyordum! Bunun gibi meseleleri …†zmek i…in de pek tabi‡ olarak yalnızlık arıyordum. Bundan başka b•t•n gayretlerime rağmen (sahiden …ok gayret etmiştim), insanlarla arada bulunmaktan bir zevk alamıyordum; hi… değilse benimle yaşıt olanlar, b•t•n arkadaşlar, ama istisnasız hepsi, fikir bakımından benden pek aşağı bir seviyedeydiler; burada hi…bir istisna hatırlamıyorum.

Evet, somurtkanım, durmadan kendimi geriye …ekiyorum. Sık sık bu toplumdan uzaklaşmak istiyorum. Belki insanlara iyilik ederim, ama sık sık kendilerine iyilik etmek i…in bir170

DELİKANLI

DELİKANLI

171

sebep g†remiyorum. Hem insanlar pek †yle iyi değiller ki onlar i…in •z•lmeye değsin. Neden doğrusu, mert…e yanıma yaklaşmıyorlar, ni…in ilk †nce ben onlara sokulayım? ‡şte kendi kendime bunlan soruyordum. Ben as‡l bir yaratığım, bunu da bin bir budalahkımla ispat ettim!

Bana karşı mert…e davranana ben de mertlik g†sterir, hemen o anda kendisini sevmeye başlarım. Zaten b†yle yapıyordum da; ama onlar hem beni dolandırıyor, alayla g•lerek yanımdan uzaklaşıyorlardı. Herkesten daha a…ık kalbli birisi vardı, o da beni …ocukken pek

…ok d†ven Lambert idi; ama o da sadece a…ık kalbli bir al…aktan hayduttan başka bir şey değildi; zaten onun a…ık kalb-liliği de budalalığından ileri geliyordu. ‡şte--Petersburg'a geldiğim zaman d•ş•ncelerim bunlardı.

O zaman Derga…ov'dan …ıkınca (oraya ni…in gittiğimi de bir Allah bilir), Vasin'e yaklaştım, birden heyecana kapılarak kendisini †vd•m, netice ne oldu? Aynı akşam onu eskisinden daha az sevdiğimi anladım. Neden? ‹•nk• onu †vmekle kendimi k•…•k d•ş•rm•şt•m. Halbuki bunun tersi olmalıydı, …•nk• bu †yle hak g†zeten, †yle y•ksek bir hareketti ki, kendi zararına bile olsa başkası g†klere …ıkarılıyordu, †yleyse b†yle bir kişinin itibarı herkesten •st•n olmalıydı. Hem

ben de bunu …ok iyi anlıyordum, ama gene de Vasin'i eskisinden daha az seviyordum, †yle de az seviyordum ki! Mahsus, anlaşılsın diye okuyucunun daha †nce bildiği bu misali ele alıyorum. Hatt„ beni evinden kovar gibi hole kadar g†t•rd•ğ• i…in Kraft'ı bile bir …eşit acı, ekşi bir duyguyla hatırlıyordum, bu duygu da ta ertesi g•n•ne kadar s•rd• gitti ama Kraft hakkındaki herşey anlaşılınca, artık kızmanın da yeri yoktu. Okulun birinci sınıfından beri arkadaşlardan biri beni dersten biraz ge…se yahut benden daha ince buluşlu, zeki yahut da v•cut…a benden daha kuvvetli olsa hemen onunla arkadaşlığı, konuşmayı keserdim. Bunu ondan nefret ettiğim i…in, başarısızlığını istediğim i…in yapmıyordum, †yle işte basbayağı başımı …eviriyordum, …•nk• karakterim b†yleydi.

Evet, b•t•n hayatımca kudretli olmayı …ok istemiştim, evet, kudret ve yalnızlık! O kadar k•…•k yaşta bu konu •zerinde †yle hayaller kuruyordum ki kafamın i…inde neler olduğunu anlasaydılar, ş•phesiz y•z•me karşı kahkahalarla g•lerlerdi. İşte bunun i…in sır k•p• olmak hoşuma gidiyordu ya! Evet, var kuvvetimle hayal kuruyordum, †yle de hayale dalıyordum ki konuşmaya bile vakit kalmıyor du; işte bundan da benim insan sevmez olduğum m„nasını

…ıkardılar, dalgınlığımı g†z †n•nde tutarak da benim hesabıma daha k†-

172

DELİKANLI

t• sonu…lara varıyorlardı, ama pembe yanaklarım bunun tersini ispat ediyordu.

Uykuya yatıp, yorganı başıma …ekince yapayalnız, inzivaya …ekilirdim, …evremde dolaşan insanlar olmaz, onların sesi duyulmazdı, ben de o zaman bu hayatı başka şekle sokmaya başlardım. En hırslı hayalseverlik de ta Œ•lk•m•• buluncaya kadar devam etmişti, o zaman b•t•n o budalaca hayaller birdenbire akıllıca olmuş, bir romanın hayali şeklinden hakikatin manalı kalıbına d†k•lm•şt•.

Artık hepsi bir tek gaye •zerinde toplanıyordu. Hoş bunlar eskiden, birer hayalken de pek

†yle sa…masapan şeyler değildi, ger…i sayı bakımından pek …oktu, binbir taneydi. Ama bunların i…inde en …ok sevilenler de vardı... E, hepsim burada sayıp d†kecek değiliz ya!

Kudret! Benim gibi bir Œmıymıntı• nın kudretten dem vurduğunu †ğrenseler bir…oklarının g•lmekten katılacaklarından eminim. Ama sizi daha da fazla şaşırtacağım; belki ta ilk hayallerimden yani hemen, hemen, ilk …ocukluğumdan beri hayat ne şekil alırsa alsın kendimi mutlaka birinci yerde, başta tasavvur etmeden yapamıyordum. Garip bir itirafı da buna il„ve edeyim; bu belki şimdiye kadar da b†yle devam ediyor. Bu arada şuna da işaret edeyim ki bunun i…in †z•r dilemiyorum.

DELİKANLI

173

B•t•n Œ•lk•• m, •lk•m•n b•t•n kuvveti paraya dayanır, …•nk• para, bir hi…liğin bile birinci yere getiren biricik yoldur. Ben, belki de bir hi… değilim, ama mesel„ aynaya bakınca dış

g†r•n•ş•m•n bana zararı dokunduğunu pek iyi biliyorum, …•nk• y•z•m bayağı bir y•z. Ama Rohtschild gibi zengin olsam, y•z•m• kim inceliyecek, yalnız bir ıslık …alışıma binlerce kadın koşup gelerek g•zelliklerini †n•me sermezler mi? Hatt„ eminim ki en sonunda gene kendileri b•y•k bir i…lilikle beni g•zel bir erkek saymaya başlarlardı. Ben, belki şimdi akıllıyım da! Ama el, elden •st•nd•r, …•nk• yedi akıllı olsam bile toplumda hemen sekiz akıllı biri …ıkıverir, o zaman da ben mahvoldum demektir. Halbuki bir Rohts-schild olursam, bu sekiz akıllı zeki adamın benim yanımda ne değeri olabilir? Ona benim yanımda s†z bile s†yletmezler! Belki ben, b•y•k bir zek„yım, ama Talleyrand yahut Pyr-hon yanında g†lgede kalırım, ama ş†yle bir Rohtschild oldum mu, Pyrhon'a, belki de Talleyrand'a, kim metelik verir? Para, tabi‡, bir istibdat kudretidir, ama aynı zamanda en y•ksek bir eşitliktir, onun kuvveti de bunda gizlenir. Para b•t•n eşitsizlikleri d•zeltir. B•t•n bunları daha Moskova'dayken kararlaştırmıştım.

Siz bu fikri, tabi‡ ,sadece bir hayasızlık, zorbalık, hi…liğin dehaya karşı bir zaferi, diye174

DELİKANLI

DELİKANLI

175

ele alacaksınız. Bu d•ş•ncemin bir k•stahlık olduğunu ben de kabul ediyorum (zaten k•stahlık olduğu i…in tatlı ya!. Peki †yle olsun, ama sanıyor musunuz ki ben o zaman kudretli olmayı muhakkak başkasını ezmek i…in istiyordum? Evet, bayağı bir insan tıpkı b†yle hareket ederdi. Dahası var, eminim ki †yle y•ksekte duran binlerce dahanın, zek„nın sırtına bir de Rohtschild'in milyonlarını y•klese-lerdi, hemen yollarını sapıtırlar, en kaba, en bayağı bir insan gibi hareket ederek karşıla-nndakini başkalarından daha …ok ezerlerdi. Benim •lk•m bu değildir. Paradan korkmam; para ne beni ezebilir, ne de başkasını bana ezdirir.

Ben para istemiyorum yahut daha doğrusu bana gerekli olan para değildir, hatt„ kudret bile değildir; bana gerekli olan yalnız kudretle elde edilebilen, kudret olmayınca hi… ele ge…irilemeyen şeyler; yani yalnızlık k†şemde sessiz sessiz kendi kudretini takdir etmek! ‡şte b•t•n d•nyanın elde etmeye …alıştığı h•rl•ğ•n tam, doğru bir tarifi! H•rl•k! En sonunda bu b•y•k s†z• yazdım... Evet, yalı-nızlık k†şende kendi kuvvetini bilmek, pek nefis, …ok g•zel bir şeydir. Mademki elimde kuvvet var, i…im rahattır, ‡şte yıldırımlar J•piter'in elinin altında duruyor, o da bunun i…in rahat ya! Sık sık şimşekler …aktırıp g†k g•rletiyor mu? Bir budalaysa onun uyuduğunu sanır. Ama J•piter'in yerine bir edebiyat…ıyı yahut budala bir k†yl• kadınını ge…irin de g†r•n bakın ne şimşekler …akar, ne g†k g•rleyişleri olur!

Yeter ki elimde sadece kudret olsun, diye d•ş•n•yordum, onu hi… kullanmazdım; emin olun, kendim, kendi isteğimle her yerde en son yerde kalırdım. Rohtschild olsaydım, eski bir palto giyer, elimde bir şemsiyeyle dolaşırdım. Sokakta beni itip kakıyorlarnuş, arabacılar beni ezmesin diye …amurların i…inde oradan oraya koşuyormuşum, bana ne! Bir Rohtschild olduğumu bilmem o anda beni neşelendirirdi. Hi… kimsenin yemediği yemekleri yiyebileceğimi, d•nyanın en iyi ah…ısmın yemeklerimi pişireceğini biliyordum ya bunu bilmek bana yeterdi. Bir par…a jambon yerdim, imk„nlarım beni doyururdu. Şimdi bile-b†yle d•ş•n•yorum.

Asillerin yanına sokulmazdım, onlar bana sokulurlardı, kadınların peşinden ben koşmazdım, onlar bir sel gibi akıp bana gelir, bir kadının teklif edebileceği her şeyi teklif ederlerdi.

ŒBayağı• olanları para koparmak i…in koşar gelirdi, akıllarını da bu tuhaf, gururlu, kapalı, her şeye karşı da. kayıtsız duran yara-tıgın yanına merak …ekerdi. Ben hepsine iyi davranırdım, belki onlara para da verirdim,DELİKANLI

ama kendim buna karşılık hi…bir şey almazdım. Merak insanlarda his uyandınr, beki ben de karşımdakine hırs telkin ederdim, tnanın ki, hi…bir şey elde edemeden, belki sadece birer hediye alarak geri d†ner giderdi. Onlar i…in iki misli merak edilecek bir yaratık olurdum : Œ... bunu bilmek,

Yeter bana•.

Ne gariptir ki bu tablo (ama doğru bir tablo) daha hen•z on yedi yaşımdayken beni kendine

…ekiyordu.

Kimseyi ezmem, kimseye eziyet etmem, etmek de istemem; ancak şunu biliyorum ki d•şmanım olan şu yahut bu adamı batırmak istedim mi, bunu yapmama kimse engel olmazdı, tersine yardım bile ederlerdi, eh bu da bana yeterdi! Kimseden †… almazdım. James Rohtschild'in baron olmayı kabul etmesine her zaman şaşarım! Bu olmadan da d•nyada herkesten y•ksekteyken ne l•zumu vardı? Şu saygısız general, ikimiz de posta menzilinde araba beklerken varsın beni hi…e saysın; ama kim olduğumu bilseydi, kendisi atlan arabaya koşmaya seğirtir, beni g†sterişsiz arabama bindirmek i…in ileri atılırdı! Bilmem hangi yabancı bir •lkede bir kontun yahut baronun, Viyana'ya giden demiryollarından birinde halkın †n•nde oradaki bankerlerden

DELİKANLI

177

birinin ayakkabısını giydirdiğini yazmaışlardı, banker de †yle bayağı bir adammış ki utanmadan buna m•saade etmiş. Oh varsın d korkun… g•zel (evet, korkun…, …•nk• b†yleleri var!) şu g†sterişli, aristokrat kadının kızı, vapurda yahut başka bir yerde benimle rasgele karşılaşınca bana yan g†zle baksın, elinde bir kitap yahut gazete tutan bu al…ak g†n•ll•,

…elimsiz adamın kendisiyle yan yana birinci mevkide oturmasına burnunu havaya kaldırarak tiksine tiksine şaşsın dursun! Ama yanında oturanın kim olduğunu sadece bilmiş olsaydı!

Tabi‡ bunu †ğrenecek, †ğrenince de boynunun b•kerek, utanıp sıkılarak, sevgi al„metleri g†stererek kendiliğinden gelip yanıma oturacak, her bakışımı yakalamaya …alışacak, her g•l•msemememden sevin… duyacaktır... Gen… yaşta …izdiğim bu resimleri, fikrimi, daha parlak bir tarzda anlatabilmek i…in mahsus g†zleri• mizin †n•ne seriyorum; ama resimler hem renksiz, hem de belki bayağı …ıktı. Yalınız hakikat her şeyi kurtaracaktır.

Diecekler ki b†yle yaşamak budalalıktır: ne diye bir otelim, kapılan herkese a…ık bir evim olmasın, neden etrafıma, bir insan kalabalığı toplamıyayım, itibarlı adam olnu-yayım, evlenmiyeyim? Peki, ama o zaman Rohtschild ne olacak? O da herkese benziye-cek.

Œ•lk•m•n• b•t•n g•zel tarafı b•t•n i… kuvveti yok oklur gider. Daha …ocuken Pus-DELİKANLI

kin'in ŒPinti Ş†valye• sindeki monologunu ezberlemiştim; fikir bakımından Puşkin bundan daha •st•n bir eser yaratmamıştır! Şimdi de b†yle d•ş•n•yorum.

Bana tiksintiyle diyecekler ki;

-— •lk•n•z de pek bayağı bir şeymiş, sırf paraya, zenginliğe dayanıyor! Topluma fayda getirmek, insanlık uğruna kahramanlıklar g†stermek daha y•ksek bir •lk• değil midir?

Ama zenginliğimi nasıl kullanacağımı ne biliyorsunuz? Bu milyonların …ok zararlı, kirli …ıfıt ellerinden, ayık, met‡n, d•nyaya uyanık g†zlerle bakan bir kişinin eline doğru akıp toplanması neden ahl„ksızlık, al…aklık olsun? Hem zaten gelecek •zerindeki b•t•n bu h•lyalar, tahminler, bunlann hepsi hen•z roman gibi bir şey, ben de bunları belki boş yere yazdım; keşke kafatasımın i…inde kalsaydı; bu satırları belki kimse okumıyacaktır, bunu pek iyi biliyorum; ben birisi okuyacak olsa bile benim Rohtschild'in milyonlarına dayanacağıma inanır mı?

Milyonların beni ezmesi bakımından değil de, b•sb•t•n başka bakımdan, bunun aksinden konuşuyorum. H•lya kurarken bir …ok defa gelecekte şuurumun fazlasiy-le tatmin edildiği, kudretin de bana …ok k•…•k g†r•neceği anı g†zlerimin †n•ne getiri-yordum. O zaman, †yle sadece bir can sıkın-DELİKANLI

179

tısı, l•zumsuz bir keder duyduğum i…in değil de daha …oğunu, pek …oğunu elde etmeği d•ş•nd•ğ•m i…in b•t•n milyonlarımı insanlara verirdim; varsın toplum b•t•n zenginliğimi pay etsin, bana gelince de gene bir hi…liğe d†nerdim ‡ Belki vapurda †len dilenciye benzerim, yalnız şu farkla ki elbisemin kıvrımlarında bir şey bulamazlar. Vaktiyle milyonlarla oynadığımı, sonra bunları bir karga gibi …amurların i…ine attığımı bilmek, insanlardan …ekilip uzaklaştığım …†lde beni beslerdi. Şimdi de aynı şeyleri d•ş•nmeye hazırım. Benim Œ•lk•m•, her zaman, herhangi bir halde vapurda †len dilenci gibi de olsa, insanlardan ka…ıp i…inde saklanabileceğim bir kaledir! işte benim şiirim! Şunu da biliniz ki bana gerekli olan kendi sağlam irademin Œhepsi• dir, †yle ki ondan vazge…ecek kadar kuvvetli olduğumu kendi kendime ispat edeceğim.

Hi… ş•phesiz itiraz ederek diyecekler ki: bu bir hayalden başka bir şey değildir, milyonları eline ge…irdin' mi bir daha kolay kolay bırakmazsın, sen de Saratov'lu dilenciye d†nersin.

Evet, belki de bırakmam; ben sadece d•ş•ncelerimin †rneğini …izdim. Ama ciddi olarak il„ve edeyim ki: para biriktirmede Rohtschild'in rakamını bulup y•k•m• tutunca ger…ekten paralan topluma bırakmakla i…i bitirebilirdim. (Ama Rohtschild'in rakamını180

DELİKANLI

DELİKANLI

181

bulmadan bunu yapmak zor olacaktır). Hem de yalnız yarısını vermezdim, …•nk• b†yle yaparsam bayağılık etmiş olurdum: o zaman iki kat yoksul olurdum, işte o kadar; ama muhakkak son kapiğe kadar hepsini verirdim, …•nk• dilenci olunca birdenbire Rohtschild'-den iki kat zengin olurdum! Ne demek istediğimi arılamazlarsa kabahat bende değil; uzun uzun anlatacak değilim... Bir…okları:

ŒHint fakirliği, hi…liğin, kudretsizliğin şiiridir ! diye d•ş•n•rler. Kabiliyetsiz, orta adamların zaferidir•. Evet, bir dereceye kadar ka-biliyetsizliğin, iki şeyin ortasında kalan birinin zaferidir, bunu ben de kabul ediyorum, ama sanmam ki bu bir kudretsizlik olsun. Evet, kabiliyetsiz, orta derece bir yaratığın, b•t•n d•nya karşısına dikilip g•l•msiyerek: siz Ga-lileo'larla Copernicus'lar, B•y•k Karl'larla Na-poleonlar, siz Puşkin'lerle Shakespeare'ler, si?

feldmarşallarla hofmarşallarsınız, işte ben de kabilıyetsızliğin, kanunsuzluğun bir timsaliyim, ama gene de sizden •st•n•m, …•nk• bana kendiniz boyun eğdiniz, demesini g†zlerinin †n•ne getirmek dehşetli hoşuma gidiyordu. Doğrusunu s†yliyeyim, bu hayali †yle zenginlere g†t•r•yordum ki okumayı, bilimi bile hesaptan silip atıyordum. B†yle bir adamın kara cahil olması daha fazla bir g•zellik ifade edeceğini sanıyordum. Bu, artık aşın h•lya, hatt„ o zaman okulun yedinci sınıfındaki başarıma bile dokunmuştu; sırf bu taassubum y•z•nden okumayı bıraktım: okumuşluk olmayınca •lk•n•n g•zelliği artıyor gibiydi, Şimdi bu noktadaki kanaatimi değiştirdim; okumuşluk bir şeye engel olmaz.

Baylar, en k•…•k bir fikrin serbest olması size pek mi ağır geliyor? Yanlış da olsa bir g•zellik ideali bulana ne mutlu! Ama ben kendiminkine inanıyorum. Ancak onu istediğim gibi anlatamadım, beceriksiz, bayağı oldu. On yıl sonra tabi‡ daha iyi anlatırdım. Şimdi bu fikrimi bir h„tıra olarak saklıyacağım.

IV

Œ•lk•m•• anlatıp bitirdim. Bayağı, •st•n-k†r• anlattımsa kabahat Œ•lk•• de değil, bende.

Daha †nce, en basit d•ş•ncelerin, en g•… anlaşıldığını s†ylemiştim; şimdi şunu da il„ve edeyim ki anlatmak daha g•… oluyor, …•nk• Œ•lk•• y• o ilk, eski şekliyle anlattım! •lk•lerin başka yasası da vardır: bayağı, gelip ge…ici •lk•ler her zaman …abuk, kolay, hem de b•t•n kalabalık tarafından muhakkak anlaşılır; bundan başka bunlar pek b•y•k, pek dahice sayılırlar, ama o da sadece ortaya atıldıkları g•n... Ucuz şey dayanıkskız olur. ‹abuk anlaşılmak, yalnız …abuk anlaşılan şeyin bayağılığını g†sterir. Bismarck'ın •lk•s• bir 182

DELİKANLI

anda d„hice, Bismarck da d„hi oluverdi; ama zaten asıl ş•pheli olan da bu …abukluk ya, Bismarck'ı daha on yıl bekliyeceğim, bakalım o zaman onun •lk•s•nden, belki de bay başkanın kendisinden ortada ne kalacak! Bu son derece yabancı, işle de pek ilgisi olmıyan s†zleri tabi‡ bir kıyaslama yapmak i…in değil, sadece hatırımda tutmak i…in buraya sıkıştırıyorum. (Bu a…ıklamalar, artık pek kaba bir okuyucu i…in verilmiştir).

Şimdi de Œ•lk•• davasını k†k•nden …†zm•ş olmak i…in iki fıkra anlatacağım.

Yazın temmuzda Petersburg'a gelmeden iki ay †nce, b•sb•t•n serbest kaldığım bir sırada Marya ‡vavnona, pek †yle inceden inceye anlatmaya değmiyecek kadar †nemsiz bir iş i…in Troitskiy Posad'ta oturan ihtiyar bir kıza gitmemi rica etmişti. Gene o g•n geri d†nerken vagonda …elimsiz bir delikanlıya rasladım. Olduk…a iyi giyinmişti, ama temiz değildi.

‹ocuk…a olan cildinin rengi kirli esmerdi. Her b•y•k yahut k•…•k istasyonda muhakkak vagondan inip votka i…itiği i…in herkesin dikkatini •zerine …ekiyordu. Yol sona ererken

…evresini neşeli bir kalabalık sarmıştı, ama saranlar hep değersiz adamlardı. Kendisi de

…akırkeyf olan bir t•ccar, delikanlının ara vermeden votka i…tiği halde ayık kalmasına hayran oluyordu. T•ccardan başka bir

DELİKANLI

183

delikanlı bundan …ok memnunluk duyuyordu, dehşetli budala, pek geveze olan bu delikanlı, Alman bi…imi elbise giymişti, etrafa da olduk…a k†t• bir koku yayıyordu, sonradan uşak

olduğunu †ğrendim: bu gen…, †teki delikanlıyla ahbap bile olmuştu, trenin her duruşunda onu …ağırarak: ŒHaydi bakalım, votka i…mek zamanı geldi• diyordu, bunun arkasından ikisi de kucak kucağa vagondan …ıkıyorlardı.

‹ok

i…en delikanlı hemen hemen

hi…

konuşmuyordu, …evresinde konuşan insan ka-labalığıysa gittik…e artıyor, artıyordu; o, sadece herkesi dinliyor, salyalarını sa…arak durmadan kıkır kıkır g•l•yordu, sonra arada bir, ama hep de ansızın; Œt•r-l•r-l•!• gibi bir ses …ıkarıyor, bunu yaparken de …ok g•l•n… bir tarzda parmağını burnuna g†t•r•yordu. T•ccarı da, uşağı da, hepsini de neşelendiren onun bu hareketiydi, onlar da b•y•k bir l„ubalilikle kahkahalarla g•l•yorlardı, ‡nsanların bazan neye g•ld•klerini anlamak g•…t•r. Ben de onlara yaklaştım, bilmem neden bu delikanlı benim de hoşuma gider gibi olmuştu; belki de †teden beri k†kleşen, beylikleşen „dabı muaşeret

kurallarını

b†yle

apa…ık bozmasını

beğenmiştim, kısacası bu y•zden

karşımdakinin bir budala olduğunu anlıyamamıştım; ama o zaman kendisiyle senli benli oldum, vagondan …ıkarken, akşamleyin saat dokuza doğru Tverskoy bulvara geleceğini

†ğrendim. Ken-184

DELİKANLI

dişi eski y•ksek okul talebelerindenmiş. Bulvara gittim, orada bana ş†yle bir marifet †ğretti; ikimiz b•t•n bulvarları dolaşıyor, ge… vakit iyi aileden bir kadın geldiğini g†r•nce (etrafta yakında kimse bulunmamak şartiyle) hemen ona sarkıntılık ediyorduk. Kadına bir şey s†ylemeden bir tarafına ben ge…iyordum, †te tarafına da arkadaşım, ondan sonra en sakin bir tavırla, kendisini g†rm•yormuş gibi davranarak, aramızda acayip şeylerden konuşmaya başlıyorduk. Sanki b†yle olması gerekmiş gibi, en sakin bir tavırla her şeyi kendi adlariyle s†yliyerek en iğren…; m•stehcen şeyleri †yle inceden inceye anlatıyorduk ki en iğren…; ensefih bir adamın, en m•levves hayali bunları icadedemez di. (Tabi‡ b•t•n bu bilgileri daha liseye girmeden †nce ilk ve orta okullardayken edinmiştim, ama sadece nazariyatını biliyordum, ameliyatımı değil). Kadın dehşetli korkuyor, …abuk …abuk uzaklaşmaya …alışıyordu, ama biz de adımlarımızı sıklaştırarak peşini bırakmıyor, bildiğimizi okuyorduk. Kurbanımız, tabi‡, bir şey yapamıyordu, bağıracak değildi ya; zaten şahit de yoktu, hem b†yle bir şey i…in şik„yet etmek de tuhaf olurdu. Bu eğlenceler arasında sekiz g•n kadar ge…mişti, b†yle bir şeyi nasıl beğendiğimi bir t•rl• anlıyamıyorum, hem beğenmiyordum da, ama †yle işte iş olsun diye yapıyordum, †nceleri bu bana orijinal, k†kleşmiş

DELİKANLI

185

beylik „dabı muaşeret kaidelerinin dışına …ıkan bir şey gibi gelmişti; hem de •stelik kadınlara tahamm•l edemiyordum. Bir g•n arkadaşıma Jean - Jacques Rousseau'nun, itiraflarında daha

…ocukken v•cudun her zaman kapalı tutulan kısımlarını gizliden gizliye bir k†şeden meydana

…ıkarmayı sevdiğini, bu haliyle gelip ge…en kadınları beklediğini yazmış olduğunu s†yledim.

Arkadaşım bana gene o t•rl•'siyle cevap verdi. Onun pek cahil olduğunu, şaşılacak kadar az şeyle ilgilendiğini fark ettim. Onda bulacağımı •midettiğim hi…bir gizli •lk• bulamadım.

Orijinallik yerine ezici bir yeknasaklıkla karşılaştım. Onu gittik…e daha …ok sevmemeye başladım. En sonunda her şey beklenmedik bir sırada bitiverdi; bir g•n akşam karanlığında hızlı, •rkek adımlarla bulvardan ge…en birisine sarkıntılık ettik, bu …ok gen… bir kızdı, on altı yaşlarında ya var ya yoktur; …ok temiz, pek sade giyinmişti; belki de kendi elinin emeğiyle ge…inen, o saatte de işinden, kendisinden başka …ocukları da bulunan yoksul, dul annesinin yanına d†n•yordu; e, ama duygulara kapılmaya l•zum yok. Kızcağız, bir zaman ses

…ıkarmadan dinledi. Başını †n•ne eğmişti, y•z• vualie †rt•l•yd•, hızlı hızlı y•r•yor, korkuyor, titi-riyordu, ama bir aralık birdenbire durdu hatırımda kaldığına g†re olduk…a g•zel, ama biraz zayıf…a y•z•nden vuali kaldırdı, g†zleri Şimşekler …akarak:186

DELİKANLI

— Ah, ne al…ak şeylersiniz! diye bağırdı.

Bunun arkasından belki hemen oracıkta ağlayıverecekti, ama başka bir şey oldu; k•…•c•k zayıf elini kaldırdı arkadaşıma †yle bir tokat yapıştırdı ki, hi…bir zaman belki hi… kimseye b†yle tokat bir atılmamıştır. Tıpkı bir kırba… gibi sakladı! Talebe k•fredip ileri atılmak istedi, ama ben kendisini yakaladım, kızcağız da ka…abildi. Yalnız kalınca hemen birbirimizle atıştık, o zamana kadar ona karşı i…imde birikenleri sayıp d†kt•m; sadece bir zavallı, kabiliyetsiz, bayağı bir adam olduğunu, kendisinde •lk• denilen şeyden eser bile bulunmadığını s†yledim.

O da bana k•fretti (bir g•n ona gayrimeşru bir …ocuk olduğumu s†ylemiştim), ondan sonra birbirimizin y•z•ne t•k•rd•k. O zamandan beri de bir daha kendisini hi… g†rmedim, O akşam canım …ok sıkıldı, ertesi g•n daha az •z•ld•m, •…•nc• g•nse b•sb•t•n unuttum. Hem ne dersiniz, daha sonraları bu kızı hatırladığım oluyordu, ama o da tesad•fi olarak kısa bir zaman hatırlıyordum. Ancak Petersburg'a geldikten sonra iki kadar hafta birdenbire bu sahneyi hatırladım, hatırlayınca da †yle utan… duydum ki utanmadan gelen g†z yaşları yanaklarımdan aktı. B•t•n o g•n, o gece eziyet …ektim, şimdi de bazan eziyet …ekiyorum. O zaman nasıl olmuştu da b†yle al…ak…a rezilce d•şm•şt•m, hemen başhcası bu vakayı nasıl unutabildiğim!, DELİKANLI

187

bundan utanmadığımı, pişmanlık duymadığımı, Šnceleri bir t…rl… anlıyamamıştım? Ancak şimdi mesele etraflıca anlaşıldı: kabahat Ž…lk…de• idi. Kısacası doğrudan doğruya vardığım sonu‡ şuydu: bir insan sabit, daimi kuvvetli bir fikre saplanınca, sadece onunla meşgul olunca b…t…n d…nyadan ‡ekilip ‡Šle uzaklaşıyormuş gibi oluyor, b…t…n olan bitenler de esas fikrin yanından kayıp ge‡iyordu. HŒtıralar bile yanlış kabul ediliyordu. Bundan başka Šnemli olan bir nokta da şudur: her zaman bir bahane bulunabiliyordu. Bu son zamanlarda: Že, benim Ž…lk…m• var ya, onun dışında kalan her şey değersiz• diyerek anneme ne kadar eziyet etmiş, utanmadan kız kardeşimi hep yalnız bırakmıştım. Ben de hakarete uğru-yordum, hem de ‡ok hakaret gŠr…yordum, hakaret gŠrd…kten sonra da ‡ekilip gidiyordum, ama sonra birdenbire kendi kendime; ŽE, peki al‡ak olayım, ama ne de olsa gene benim bir Ž…lk…m• var, onlarsa bunu bilmiyorlar diyordum. Kısacası Ž…lk…• rezillikte de, hi‡likte de beni avutuyordu; ama b…t…n iğren‡ hareketlerim de gene aynı …lk…n…n altına girip saklanıyor gibiydi; denebilir ki

…lk…, b…t…n acılarımı azaltıyordu, ama Šn…mde bulunan her şeyi de bir perdeyele Šrt…yordu; olayların, eşyaların bŠyle iyice anlaşılmadan insanın kafasına yerleşmesi, Šteki şeyler bir yana, tabi• Ž…lk…• n…n kendisine bile zarar verebilirdi.188

DELİKANLI

Şimdi gelelim ikinci hikŒyeye: Ge‡en yıl nisanın birinde Marya İvano-van'nın isim g…n… idi.

Akşamleyin birka‡ misafir gelmişti. Birdenbire Agrafena nefes nefese i‡eri girdi, mutfağın Šn…ndeki taşlığa bırakılan bir ‡ocuğun viyakladığını, şimdi ne yapacağını bilmediğini sŠyledi.

Bu haber hepimizi heyecanlandırdı, hepimiz mutfağa giderek orada bir sepet, sepetin i‡inde de vi-yakhyan …‡ dŠrt haftalık bir kız ‡ocuğu gŠrd…k. Ben sepeti alıp mutfağa gŠt…rd…m, i‡inde katlanmış bir kŒğıt buldum: ŽSevgili velinimetlerimiz. Arina adiyle vaftiz edilen kızımız Arina'ya şefkatli yardımlarınızı gŠsterin, biz de onunla beraber gŠz yaşları dŠkerek Tanrının size yardım etmesi i‡in dua ederiz, isim g…n…n…z… kutlarız; tanımadığınız kimseler•.

Burada kendisine karşı sonsuz bir saygı duyduğum Nikolay Semionovi‡ beni kirdi: ‡ok cidd•

bir tavır takınarak ‡ocuğu Šks…zler evine gŠndermeye karar verdi. Pek …z…ld…m. Onlar ‡ok tutumlu yaşıyorlardı, ama ‡ocukları yoktu, Nikolay Semionovi‡ de bŠyle olmasına ‡ok seviniyordu. Arino‡ka'yı dikkatle sepetten ‡ıkardım, omuzcuklarından tutup kaldırdım; sepetten, bir hayli zaman yıkanmıyan meme ‡ocuklanndan gelen ekşimsi, sert bir koku geliyordu. Nikolay Semionovi‡'le tartıştıktan sonra birdenbire kızı alıp kendi hesabıma bakacağımı sŠyledim. Karakteri ‡ok yumuşak

DELİKANLI

189

ka‡ağımı sŠyledim. Karakteri ‡ok yumuşak olduğu halde gene de sert sert itiraz etmeğe başladı, lŒfının sonunu bir şakayla bağlamakla da beraber ‡ocuğu Šks…zler evine gŠndermek niyetinden vazge‡medi. Ama en sonunda her şey benim dediğim gibi oldu, aynı avluda başka bir evde yoksul, yaşlı, i‡kiye d…şk…n bir marangoz oturuyordu; hen…z ihtiyar sayılmayacak yaşta, ‡ok sağlam yapılı karısının daha pek yakında memedeki ‡ocuğu Šlm…şt…, burada en Šnemli olan taraf, sekiz yıl s…ren evlilikten sonra d…nyaya gelen bu biricik kız ‡ocuğunun adıda, iyi bir tesad…fle Arino‡ka olmasıydı, • yi tesad…f diyorum, ‡…nk… biz mutfakta tartışırken işi duyan marangozun kansı, ‡ocuğu gŠrmek i‡in koşup gelmişti, bırakılan yavrunun da Arino‡ka olduğunu Šğrenince ona karşı şefkat duygulan uyandı. S…t… hen…z kesilmemişti, gŠğs…n… a‡tı, yavruya meme verdi. Ben de onun yakasına yapıştım, ‡ocuğu kendi evine gŠt…rmesini, buna karşılık her ay para vereceğini sŠyledim. Kocasının razı olmamasından korkuyordu, ama bir gecelik yanına aldı. Ertecsi g…n koası, ayda sekiz ruble karşılığında bakmasına izin verdi, hemen oracıkta ilk aylığı peşin peşin avucuna saydım; o da hemen o g…n parayı i‡kiye verdi. Nikolay Semionovi‡, hŒlŒ tuhaf tuhaf g…l…msemeye devam ederek, sekizer rublenin her ay hi‡ şaşmadan Šdeneceği hu-190

DELİKANLI

DELİKANLI

191

susunda bana kefil olmayı kabul etti; ama param olduğunu zaten biliyor, bana da inanıyordu.

G†sterdiği

bu

nezaketle

aramızda ge…en bir dakikalık anlaşmazlık

unutulmuştu. Marya İvanovna, bir şey s†ylemiyordu, ama b†yle bir y•k•n altına girmeye nasıl cesaret ettiğime o da şaşıyordu. Benimle en ufak bir şaka etmemelerini, tersine işe, bu gibi hallerde elden bırakılmaması gereken bir cidd‡likle bakmalarını …ok takdir ettim.

Her g•n Darya ' Radionovna'ya koşuyordum, bazan •…, d†rt defa uğradığım oluyordu, bir hafta sonra da kocasından gizli daha •… ruble verdim. Šteki •… rubleye de

…ocuk

battaniyesiyle kundak bezleri falan aldım. Ama on g•n sonra Ri-no…ka birdenbire hastalandı.

Hemen bir arabaya atlayıp doktor getirdim, bir il„… yazdı, biz de onun verdiği acı il„…larla zavallı yavrucuğa eziyet ederek b•t•n gece uğraştık, ertesi g•n de doktor, artık ge… kalındığını s†yledi, ricalarıma,

hatt„ galiba sitemlerime karşılık nezaketle ka…amaklı bir cevap vererek: ŒBen, Allah değilim• dedi. Yavrucuğun dili, dudakları, ağzının i…i ufak ufak beyaz sivilcelerle kaplanmıştı, akşama doğru da †ld•, †l•rken, sanki her şeyi anlıyormuş gibi, siyah g†zlerini benim g†zlerime dikmişti,

†l•s•n•n bir fo-toğrafisini

…ektirmeyi

akıl

etmeyişimi h„l„' anlıyamıyorum. E, inanır mısınız, o akşam bir …ocuk gibi hı…kıra hı…kıra ağladım, eskiden

b†yle bir şey hi… başıma gelmemişti, en sonunda Marya İvanovna beni teselli etmek zorunda kalmıştı, bunu yaparken de gene ne o, ne de Nikolay Semionovi…, benimle hi… alay etmiyorlardı. K•…•k tabutu da gene o marangoz yaptı, Marya İvanovna tabut…uğu kıvrımlı dantel„larla d†şedi, i…ine k•…•k, g•zel bir yastık koydu, ben de …i…ek alıp …ocuğun •st•ne serptim: b†ylece yavrucuğumu alıp g†t•rd•ler, inanır mısınız, onu h„l„ unutamıyorum. Ama aradan bir m•ddet ge…tikten sonra bu beklenmedik olay beni derin derin d•ş•nmek zorunda bıraktı. Tabi‡ Rino…ka pek pahalıya mal olmamıştı, tabut…uğu, g†m•lmesi, doktoru, …i…ekleri, Darya Radionovna'ya †denen para otuz rubleyi ge…memişti. Bu paranın bir kısmını Petersburg'a giderken Versilov'un bana yol parası olarak g†nderdiği kırk rublemin i…inden, bir kısmını da yola …ıkmadan bazı eşyalarımı satarak temin ettim, †yle ki Œsermayem• olduğu gibi kaldı. ŒAma ,diye d•ş•n•yordum, hep b†yle yana sapacak olursam, pek uzağa gidemem•. Y•ksek okul talebesiyle olan h„diseden Œ•lk•n•n• beni h„tıralar silik bir hal alıncaya kadar ileri s•r•kliyerek hakiki hayattan uzaklaştırabile-ceği neticesi …ıkıyordu.

Rino…ka vakasındansa "Unun tersine bir sonu… …ıkıyordu, yani hi…bir Œ•lk•• beni ezici bir hakikatin karşısında birdenbire duraklamaktan, Œ•lk•m•n• uğruna 192

DELİKANLI

DELİKANLI

193

yıllarca didinerek temin ettiğim şeyleri feda etmekten alıkoyamıyacaktı. Gene de her iki sonu…

doğruydu.

ALTINCI BŠL•M I

•mitlerim tam olarak yerine gelmedi; onları evde yalnız bulamadım, ger…i Versilov yoktu

,ama annemin yanında Tatyana Pav-lovna oturuyordu, ne de olsa yabancı birisiydi, iyiliksever duygularımın yarısı birdenbire duman oldu gitti. Bu gibi hallerde …abucak değişivermem şaşılacak bir şeydir; bir toz, yahut kıl kadar bir şey iyiyi kovup onun yerine k†t•y• getirmeye yetiyordu. K†t• duy-gularsa, kinci olmadığım halde, ne yazık ki …abucak kovulamıyordu.

i…eri girince annemin, Tatyana Pavlovna ile aralarında ge…en pek canlı bir konuşmayı hemen kestiğini farkeder gibi oldum. Kızkardeşim benden birka… dakika †nce işinden d†nm•şt•, k•…•k odasından hen•z …ıkmıyordu.

Evimizin •… odası vardı. Her zaman bir arada oturduğumuz orta oda yahut misafir odası olduk…a b•y•kt•, hemen hemen iyi denecek şekilde d†şenmişti. Burada yaylı, kırmızı kadifeyle kaplı kanepeyle koltuklar vardı, ama kadifelerinin havı d†k•lm•şt• (Versilov kılıftan hoşlanmıyordu), birka… halı, birka… masa, l•zumsuz sehpalar duruyordu. Ondan sonra sağda k•…•k, dar, tek pencereli Versilov'un …alışma odası geliyordu; burada k†t• bir yazı masası, masanın •st•nde de hi… kullanılmıyan birka… kitapla unutulmuş k„ğıtlar masanın

†n•nde onun kadar k†t•, kırık, bir k†şesinden yukarı yayı fırlamış bir koltuk vardı, Versilov bu kanepeye oturup kalkarken sık sık inler, s†v•p sayardı. Gene bu …alışma odasında, gene eski yumuşak kanapeye yatağını seriyorlardı. Versilov, bu …alışma odasından nefret ediyordu, hem galiba burada bir iş yaptığı da yoktu, misafir odasında saatlerce tembel tembel oturmaktan hoşlanırdı. Misafir odasının solunda tıpkı bunun gibi daha bir oda vardı: burada annemle kızkar-deşim yatıyorlardı. Misafir odasına koridordan girilirdi, bu koridorun sonunda da ah…ı kadın Lukerya'nın oturduğu mutfağın kapısı vardı, yemek pişirildiği zaman b•t•n ev yanmış yağ kokusiyle dolardı, †yle dakikalar olurdu ki Versilov, bu mutfak kokuları y•z•nden kendi hayatına, talihine lanet ederdi; yalnız bu noktada ona hak veriyordum, kokular odama gelmemekle beraber ben de †teden beri mutfak kokularından nefret ederim.

Yukarda, tavan arasında k•…•k bir oda da oturuyordum, buraya …ok dik, gıcırtılı bir merdivenden …ıkıyordum. Burada başlıca şu eşya-DEL“KANLI I — FOR.: 13/14DELİKANLI

lar vardı: yarım yuvarlak bir pencere, …ok al…ak tavan; Lukerya'nın geceleri benim yatmam i…in bir yatak …arşafı sererek •st•ne bir yastık koyduğu muşamba kaplı bir kanape, bunlardan başka eşya olarak da en bayağı d•lger yapısı bir masa ile ortası delik hasır sandalye bulunuyordu.

Ama bir zamanki konfordan kalan bazı eşyalar da yok değildi; mesel„ misafir odasında hi… de k†t• sayılmayacak fakfurdan bir l„mba, duvardaysa Dresden Madonası'nın …ok g•zel taş

basması bir resmi, gene burada karşıki duvarda Floransa B•y•k Kilisesinin tun… kapılarının pek b•y•k boyda g•zel bir fotoğraf isi asılıydı. Aynı odanın bir k†şesinde b•y•k ikon dolabı duruyordu, burada soydan kalma kutsal tasvirler vardı, bunların i…inde ŒB•t•n Azizler• e ait tasvirin g•m•ş kabartmasının †rt•s• altın kaplamalıydı (emniyet sandığına yatırmak istedikleri de buydu), †teki ŒMeryem Ana• tasvirinin †rt•s• de inciyle işlenmiş kadifedendi.

Tasvirlerin †n•nde her din‡ bayramını arifesinde yakılan bir kandil asılı duruyordu. Versilov, anlaşılan tasvirlerin taşıdıkları anlama aldırış etmiyordu, (ancak bazan, dişini sıkarak, kandil ışığının altın yaldızlı †rt•ye …arparak aksetmesinden y•z•n• buruşturur, g†zlerine zarar verdiğinden şik„yet ederdi, ama gene de annemin kandili yakmasına engel olmazdı.

DELİKANLI

195

Her zaman hi… ses …ıkarmadan, asık bir y•zle, k†şede bir yere bakarak i…eri girerdim, bazan girerken sel„m bile vermezdim. Her zaman da o g•nk•nden …ok daha erken eve d†nerdim, yemeğimi yukarı, odama g†nderirlerdi. Bu sefer odaya girince birdenbire: ŒMerhaba anne•

dedim, eskidense bunu yapmıyordum, ama gene utancımdan bu defa da y•z•ne bakmaya cesaret edemedim, karşı tarafa ge…ip bir sandalyeye oturdum. ‹ok yorulmuştum, ama buna aldırış etmiyordum.

Tatyana Pavlovna bir yılan gibi ıslık …alarak:

— Bu terbiyesiz, eve h„l„ eskisi gibi kaba kaba girmeye devam ediyor, dedi.

Eskiden de beni b†yle paylardı, bu bi…im konuşmalar da onunla benim aramda „det olmuştu.

Annem, kendisine sel„m vermeme sanki şaşmıştı:

— Merhaba... diye cevap verdi. Sonra hemen utanarak:

— Yemek …oktan hazır, dedi, yalnız …orba soğumasaydı, şimdi s†yleyimde k†fteleri...

Mutfağa gitmek i…in acele acele yerinden kalktı, ben de ge…en bir ay i…inde ilk defa annemin bana hizmet etmek i…in b•y•k bir

196

‡eviklikle ayağa kalktığını farkederek utan‡ duydum, oysaki daha Šnceleri bunu kendim istiyordum.

— ‚ok teşekk…r ederim anne, ben yemek yedim. Size engel olmazsam burada oturup dinleneyim.

— Eh... peki!... Neden olmasın, otur...

— Hi‡ …z…lmeyin, anne, bir daha Andrey Petrovi‡'e karşı kabalık edecek değilim, diyerek sŠz… kestim.

Tatyana Pavlovna:

— Aman efendim, ne b…y…k bir alicenaplık! diye bağırdı. Sonya, ona hŒlŒ siz demeye devam ediyor musun? BŠyle (hem de Šz annesinden) itibar gŠrecek kadar adam oldu mu? Baksana, karşısında sıkılıyor, ezilip b…z…l…yordun, ne ayıp!

— Bana sen derseniz pek hoşuma gider, anne!

Annem ‡abuk ‡abuk:

— Ah... Peki, g…zel, peki, sŠyliyeyim, dedi. Ben... zaten her zaman sŠylemiyorum ki...

Peki, bundan sonra aklımda olsun.

Bunları sŠylerken kıpkırmızı kesildi. Y…z… pek g…zelleşmişti... Y…z…nde saflık okunuyordu, ama hi‡ de safdillik değil, biraz solgundu, kansızdı. Yanakları ‡ok zayıftı, hattŒ i‡eri

‡Šk…kt…, alnındaysa bir‡ok buruşukluklar birikmeye başlamıştı, ama gŠzlerinin yanlarında hen…z yoktu, olduk‡a iri, a‡ık renk gŠzleri de her zaman Šyle yumuşak, Šyle sakin bir ışıkla patlıyordu ki! ilk gŠrd…ğ…m g…n beni kendisine ‡eken de bu ışık olmuştu. Y…z…nde Šyle h…z…nl… yahut acındırıcı hi‡ birifŒde bulunmamasını da seviyordum; tersine, bazan boşuboşuna Šyle sık sık …rkmese, bir sebep yokken Šyle korku i‡inde yerinden fırlamasa yahut her şeyin eskisi gibi olduğuna (her şey Žeskisi gibi• olunca mesele yoktu) kanaat getirinceye kadar herhangi bir konuşmaya korka korka kulak vermeseydi, y…z…n…n ifadesi hattŒ neşeli bile sayılabilirdi. Evet, yeter ki bir şey değişmesin, yeter ki yeni bir şey, hattŒ

mesut bir şey de olsa, yeni bir şey de olsa, yeni bir şey olmasa!... ‚ocukluğunda herhangi bir şeyle korkutulmuş olduğu akla gelebilirdi. GŠzlerinden başka biraz uzunca y…z…n…n şekli de hoşuma gidiyordu, hem galiba elmacık kemikleri biraz daha ufak olsaydı, sade gen‡liğinde değil, hattŒ şimdi bile ‡ok g…zel bir kadın sayılabilirdi. Şimdi de yaşı otuz dokuzdan fazla değildi, ama koyu sarı sa‡larının arasından pek ‡ok ak sa‡ gŠze ‡arpıyordu.

Tatyana Pavlovna ger‡ek Šfkeyle anne-y…z…ne baktı.198

DELİKANLI

DELİKANLI

199

— Bu ‡ocuğun Šn…nde titremek ha! ‚ok g…l…n‡s…n, doğrusu, Sofya; beni kızdırıyorsun!

Annem, Tatyana Pavlovna'nın y…z…nde g…l…msemeye benzer bir şey fark ederek:

—

Ah,

Tatyana

Pavlovna,

ona

şimdi bŠyle

davranmasaydınız!

Belki şaka

ediyorsunuzdur, ha! dedi.

Tatyana Pavlovna'nın azarını bazan sahiden de ciddiye almak imkŒnsızdı, ama g…l…m-semişse bile tabi• yalnız anneme g…l…msemişti, ‡…nk… iyi kalbli olduğu i‡in onu ‡ok severdi, hem de ş…phesiz annemin bu dakikada benim uysallığımdan bahtiyarlık duyduğunu fark etmişti.

Kendisine cevap vermek gerektiğini an-lıyarak:

— Kendiniz durup dururken insanlara saldırırsanız, Tatyana Pavlovna, ben de tabi• bunu duymamazlık edemem,

hem de bunu eskiden hi‡ sŠylemezken bug…n i‡eri girerken Žmerhaba anne• dediğim bir zamanda yapıyorsunuz.

Tatyana Pavlovna parlıyarak;

— Şuna da bakın, diye haykırdı, bunu kahramanlık sayıyor? ‹mr…nde bir defa nazik davrandm diye Šn…nde diz mi ‡Škeceklerdi senin? Hem bu seninki nezaket midir? i‡eri girerken neden kŠşeye bakıyorsun? Ona

nasıl bağırıp …ağırdığını bilmiyor muyum sanıyorsun? Bana da merhaba diyebilirdin, seni ben kundakladım, senin vaftiz ananım ben!

Tabi‡ cevap vermeye tenezz•l etmedim.

Tam bu sırada kızkardeşim i…eri girdi, hemen onunla konuşmaya başladım;

— Liza, bug•n Vasin'i g†rd•m, seni sordu. Onunla tanışıyor musun?

Yanıma otururken şefkatle y•z•me bakarak tabi‡ bir sesle:

— Evet, Luga'da, ge…en yıl tanışmıştık, diye cevap verdi.

Bilmem neden Vasin'den konuşunca hemen kızaracağını sanmıştım. Kızkardeşim sarışındı, a…ık sarı sa…lı sarışın, sa…larının rengi ne annemin, ne de babasının sa…larının rengine benzemiyordu: ama g†zleri, y•z•n•n bi…imi hemen hemen anneminki gibiydi. ‹ok …ekik, d•zg•n bir burnu vardı; ama kendine g†re daha bir †zelliği vardı, o da y•z•ndeki k•…•k k•…•k …iller; annemdeyse hi… …il yoktu. Versilov'a benziyen tarafı pek azdı, belki sadece v•cudunun inceliğini, kısa olmıyan boynunu, y•r•y•ş•nde se…ilen l„tif bir hali ondan almıştı.

Benimle ufak bir benzerliği yoktu, biz birbirine zıt iki kutuptuk.

Liza;

— Kendileriyle •… ay kadar g†r•şm•şt•m, diye il„ve etti.

200

DELİKANLI

—

Kendileri diye Vasin'den mi konuşuyorsun, Liza? Kendilerini değil, kendisini demek gerektir.

S†z•n•

d•zelttiğim i…in †z•r dilerim, kardeşim, ama galiba senin terbiyeni b•sb•t•n boşlamışlar, buna …ok •z•ld•m, doğrusu...

Tatyana Pavlovna kıpkırmızı kesilerek:

—

Annenin †n•nde b†yle bir şey s†ylemekten utanmıyor musun? dedi. Hem yalan s†yl•yorsun, hi… de ihmal etmediler.

Annemin tarafını tutarak sert sert:

— Annem i…in bir şey s†ylediğim yok zaten, dedim. Şunu bilinizki, anne, Liza'ya sizin ikiziniz gibi bakıyorum, iyi kalblilik bakımından, karakter bakımından onu †yle g•zel yetiştirmişsiniz ki... herhalde siz de eskiden b†yleydiniz, şimdi de †ylesiniz, şimdiye kadar da †yleydiniz, her zamanda b†yle kalacaksınız... Ben sadece şu dış perdahtan, ama gene de gerekli

olan,

kibarlığın

doğurduğu b•t•n o budalalıklardan konuşuyorum. Sadece

†fkelendiğim bir şey varsa o da Versilov, sen Vasind'en konuşurken kendisini değil de kendilerini dediğini duysaydı, herhalde bunu hi… d•zeltmezdi, …•nk• bize karşı †yle gururlu, †yle kayıtsız davranıyor ki! ‡şte beni kudurtan da bu ya!

Tatyana Pavlovna, g†zleri parlıyarak:

— Kendisi daha bir şey bildiği yok, bir de başkalarına ders vermeye kalkışıyor. Bir daha, beyefendi, ne annenin, ne de benim †n•mde ŒVersilov• demeye c•ret etmeyin, b†yle bir şeye asla katlanamam, diye bağırdı.

— Anne, ben bug•n aylık aldım, elli ruble, l•tfen altın, buyurun!

Yanına yaklaşıp parayı uzattım; hemen tel„şlandı.

Paralara dokunmaktan korkuyormuş gibi:

— Bilmem ki nasıl alayım! diye mırıldandı.

Ne demek istediğini anlamadım.

—

Amma

da

yaptınız, anne,

beni

bu aileye bir oğul, bir kardeş olarak kabul

ediyorsanız...

— Ah; sana karşı su…luyum, Arkadiy; bazı şeyleri itiraf etmek isterdim, ama bili-mem ki... …ok korkuyorum...

Bunları •rkek •rkek, yaltaklanır gibi g•-l•msiyerek s†yledi; ne demek istediğini gene anlamadım, s†z•n• kestim:

— Ha, sahi, anne, bug•n Andrey Petro-vi…le Sokolskiy'lerin d„vası bir karara bağlanacağım biliyor muydunuz?

Korkusundan ellerini avu…lariyle birbirine yapıştırarak (bu ona mahsus bir harekettir):202

DELİKANLI

DELİKANLI

203

— Ah, biliyorum, dedi.

Tatyana Pavlovna b•t•n v•cudiyle titri-yerek:

— Bug•n m•? diye sordu. Buna imk„n yok, b†yle bir şey olsaydı s†ylerdi.

Anneme d†nerek:

— Sana s†yledi mi? dedi.

— Hayır bug•n karar verileceğini s†ylemedi.

B•t•n haftayı †yle bir korku

i…inde

ge…irdim ki! Hi… olmazsa d„vayı kaybetseydi, dua ederdim, bu y•kten kurtulur, gene eskisi gibi yaşardık.

—

Demek size de s†ylemedi, anne! diye haykırdım. Ne adam, ha! ‡şte onun bize karşı kayıtsızlığının, kurumluluğunun bir misali, demin ne demiştim ben?

Tatyana Pavlovna ileri atılarak;

— Peki; ne karar verilmiş, ne karar verilmiş? diye sorup duruyordu. S†ylesene!

Koridorda Versilov'un adımlarını duyarak:

— ‡şte geliyor! Belki kendisi anlatır, diyerek …abucak gidip Liza'nın yanına oturdum.

Kızkardeşim;

— Ağabey, Allah aşkına anneme merhamet et, Andrey Petrovi…'e karşı sabırlı davran, diye fısıldadı.

— Peki, peki, zaten o niyetle eve d†n-m•şt•m, dedim, elini sıktım.

Liza, g•vensizlikle y•z•me baktı, hem bunda haklıydı.

II

Kendinden pek memnun bir halde i…eri girdi, †yle de memnundu ki keyfinin yerinde olduğunu gizlemeye bile l•zum g†rmedi. Hem son zamanlarda †n•m•zde teklifsizce i…ini a…mağa alışmıştı, hem kendisinin yalınız k†t• taraflarını değil, g•l•n… taraflarını bile g†sterdi, ki bunu yapmaktan herkes korkar; ama her şeyi en ufak ayrıntılarına kadar anlıyaca-ğimızı da biliyordu. Tatyana Pavlovna'nın işaret ettiğine g†re son yıllarada •stbaş bak-mından kendisini alıvermişti: her zaman yakışık alacak bir şekilde giyiniyorsa da elbiseleri eskiydi, se…mede titizlik de g†stermiyordu. Doğru, bir g†mleği iki g•n giymeye hazırdı, bu da annemi kaygılandırıyordu; bu onlarca b•y•k bir fed„k„rlık sayılıyordu, ona candan bağh olan b•t•n bu kadınlar da bunda bir kahramanlık g†r•yorlardı. Versilov, her zaman Yumuşak, geniş

kenarlı, siyah şapka giyerdi; Œkapıdan girerken şapkasını …ıkarınca, aralarından bir…ok ağarmış sa…lar g†r•nen sık sa…ları "Aşında kabarıverdi. Şapkasını …ıkarırken sa…-seyretmek hoşuma giderdi;205

— Merhaba; hepiniz toplanmışsınız, hatt„ o bile aranızda! Sesini daha holden duydum; beni

…ekiştiriyordu, galiba?

Keyfinin yerinde olduğunu g†steren bir işaret de benimle alay etmeseydi. Ben, tabi‡ cevap vermiyordum. Lukerya, elinde bir s•r• paketle i…eri girdi, masanın •st•ne koydu.

—

Yendik, Tatyana Pavlovna; d„va kazanılmıştır, prensler yargıtaya vermeye cesaret edemezler. D„vayı ben kazandım! Hemen bin ruble bor… para buldum. Sofya, elindeki işi bırak g†zlerini yorma. Liza: işten mi geldin?

Liza, şefkatli bir y•zle:

— Evet, baba, diye cevap verdi. Kızkardeşim ona baba diyordu, bense buna hi… yanaşmak istemiyordum.

— Yoruldun mu?

— Yoruldum.

— işi bırak, yarın gitme, b•sb•t•n bırak.

— Baba, b†yle olursa benim i…in daha fena!

— Rica ederim.. Kadınların ‚alışmasından hi‚ hoşlanmam, Tatyana Pavlovna:

— •alışmadan oturmak olur mu? Kadın olur da ‚alışmaz mı hi‚!...

— Biliyorum, biliyorum, b…t…n bunlar ‚ok g…zel, ‚ok doğru, ben de bunu b•ylece kabul ediyorum; ama ben asıl el işinden konuşuyorum. Biliyorum sunuz bu bende galiba ‚ocukluk hˆtıralarımdan kalma marazı, daha doğrusu yanlış bir izlem olacaktır. Beş altı yaşında bir

‚ocukken hatırımda kaldığına g•re sık sık (tabi‰ tiksinerek) yuvarlak masanın ‚evresinde oturan akıllı, sert ,cidd‰ tavırlı kadınları, masanın …st…ndeki makaslan, kumaşı, bi‚kileri, moda dergisini g•zlerimin •n…ne getiririm. Hepsi, azametle ,yavaş yavaş başlarını salh-yarak,

•l‚erek, hesaplıyarak, kesip bi‚meye hazırlanarak fikir y…r…t…r, d…ş…ncelerini s•ylerlerdi.

Beni o kadar seven b…t…n o şefkatli y…zler, birdenbire taştan birer kaleye d•nm…şt…r; biraz yaramazlık edeyim desem hemen odadan dışarı g•t…r…rler. Hattˆ zavallı dadım bile elimden tutmuş, b…t…n isteklerime, bağırmalarıma aldırış etmeden, sanki karşısında cennet kuşu varmış

gibi g•zlerini bir yere dikip dinler, ‰şte bi‚kiye başlamadan •nce o zeki y…zlerin aldığı cidd‰, azametli ifadeyi hatırlamak nedense şimdi bile bana acı geliyor. Tatyana Pavlovna, kibarlığa uymıyan bir şey olmakla beraber, siz de bi‚ki bi‚mekten pek hoşlanıyorsunuz, ama ben gene de hi‚ ‚a-lışmıyan kadını daha ‚ok severim. Sakın alınayım deme Sofya!... Hem zaten senin haddine mi! Kadının zaten ‚alışmalarda b…y…k bir kudreti vardır. Hoş, bunu sen de bilirsin ya, Sonya. Sizin d…ş…nceniz nasıl, Arkadiy Makarovi‚, herhalde itiraz edersiniz?206

DELİKANLI

— Yo, hi‚, dedim. Kadının b…y…k bir kudreti vardır, demiştiniz bu s•z, ‚ok g…zel, ger‚i bunu

ne diye işle karıştırdığınıza bir t…rl… aklım yatmıyor? Para yokken ‚alışmadan durmak imkˆnsız olduğunu kendiniz de bilirsiniz.

Saadetinden b…t…n y…z… parlıyan anneme (Versilov benimle konuştuğu zaman annem baştan ayağa kadar …rpermişti);

— Ama artık yeter, dedi, hi‚ olmazsa ilk zamanlar el işlerinizi g•rmeyim, bunu kendim i‚in rica ediyorum. Arkadiy, sen de zamanımızın genci olduğundan herhalde az ‚ok sosyalist olmalısın; inanır mısın, dostum, tembelliği en ‚ok sevenler, daima emekleriyle yaşıyan halktan olan insanlardır!

— Tembellik değil, dinlenmedir belki...

— Hayır, hayır, ger‚ekten tembellik, d…ped…z iş yapmama; ideal bu! Her zaman emekle yaşıyan birini tanımıştım, ger‚i halktan- da değildi; olduk‚a ileri g•r…şl…, okumuş bir adamdı, hem kendi fikrini y…r…tmesini de biliyordu. B…t…n •mr…nce, belki her g…n sonsuz bir istekle, i‚i titriyerek tam bir tembelliğe kavuşmayı hayal etmişti, •yle ki bu ide-ailini mutlakıyete, hududu olmıyan bir bağımsızlığa, ebediyen h…r kalarak tembel tembel oturup olan bitenleri seyretmeye kadar g•t…r…yordu. Bu da ta işinde kırılıncaya kadar DELİKANLI

207

b•yle s…r…p gitmişti; kırılınca da artık bir daha tamir etmeye imkˆn yoktu; hastanede •ld….

Bazan emeğin zevkli bir şey olduğunu tembel, ama tabi‰ erdemli insanların uydurduklarına ciddi olarak inanacağım geliyor. Bu …lk… ge‚en y…zyılın sonlarında ortaya atılan ŠCenevre

•lk…lerinden‹ biridir. Tatyana Pav-lovna bundan …‚ g…n •nce gazeteden bir ilˆn kesip almıştım, işte burada (yelek cebinden bir kˆğıt par‚ası ‚ıkardı,) bu, klˆsik dillerde aritmetik bilen, tavan arasına, her yere gitmeye hazır o binlerce Š…niversite talebe‹ le-rinden biridir.

Bakın, dinleyin: ŠKadın •ğretmen, b…t…n okullara hazırlar (işitiyor musunuz, b…t…n okullara), aritmetik dersleri verir‹, yalnız bir satır yazı, ama ne basmakalıp şey! B…t…n okullara hazırlıyor, eh, tabi‰, aritmetik de var! Hayır, atrimetik ayrıca g•ze ‚arpıyor. Bu, artık ger‚ek bir a‚lık, yoksulluğun son haddi olduğu apa‚ık. Burada dokunaklı olan taraf da şu beceriksizliktir: anlaşılan kızcağız kendini •ğretmenliğe hi‚ hazırlamamış, hem de sanmam ki bir şey •ğretebilsin. Ama ne yapıp yapmış, son rublesini gazeteye vererek b…t…n okullara hazırladığım, …stelik de aritme-dersleri verdiğini il„n etmiş! Per tuutto ile e in altri siti.*

Tatyana Pavlovna;

B•t•n d•nyada ve başka yerlerde.208

DELİKANLI

— Ah, Andrey Petrovi…, ona yardım etmeliydi! Nerede oturuyor? diye sordu.

Versilov:

— Adam sende, bunun gibileri pek …ok! diyerek adresi cebine soktu. Bu torba k„ğıdının i…indekiler hep hediye, sana Liza, size de Tatyana; Sofya ile ben tatlı şeylerden hoşlanmayız.

Hediyelerden sana da pay var, delikanlı. Hepsini kendi elimle Yesileyev ile Balle'-den aldım.

Lukerya'nın dediği gibi pek fazla Œa… oturduk•. (N. B. Hi…bir zaman, hi… kimse bizim evde a…

oturmamıştı), işte burada •z•m, bonbon, d•şes armudu, …ilek pastası, hatt„ g•zel lik†rden bile aldım; fındık da aldım. Şu da merakla değer ki …ocukuğum-dan bug•ne kadar fındık yemesini seviyorum, Tatyana Pavlovna, hem en ad‡ cinsleri bile. Liza bana …ekmiş; o da tıpkı sincap gibi fındık …ıtırdatmasını sever. Ama biliyor musunuz, Tatyana Pavlovna, bazan †yle ansızın h„tıralarını canlandırırken bunların arasında bir an ormanda bulunduğunu, fındıklıkta kendi elinle fındık kopardığını g†zlerinin †n•ne getirmek kadar hoş bir şey yoktur... G•nler hemen hemen g•z g•nleridir, ama g†ky•z• a…ıktır, bazan †yle de serin olur ki lOrmana dalar, bir yere gizlenirsin, her yer yaprak kokar,.. Bakışlarınızda sevimli bir şey g†r•yorum, Arkadiy Makarovi…?

DELİKANLI

209

— Benim de …ocukluğumun ilk yılları k†yde ge…mişti.

— Nasıl olur, sen galiba Moskova'da yaşıyordun... yanılmıyorsam.

Tatyana Pavlovna s†ze karışarak:

— Siz Moskova'ya geldiğiniz zaman o, Andronikov'larda oturuyordu; ondan †nce rahmetli teyzeniz Varvara Stepanovna'nın yanında k†yde kalmıştı, dedi.

— Sofya, al şu paraları da sakla. Bug•nlerde daha beş bin ruble vermeyi vadettiler.

Tatyana Pavlovna:

— Demek ki artık presler i…in hi…bir •mit yok? diye sordu.

—• Hi… •mit yok, Tatyana Pavlovna.

—

Ben her zaman sizin, ailenizin tarafını tuttum, aile dostunuzum, ger…i prensler bana yabancıysalar da, vallahi, kendilerine acıyorum. Sakın bu s†zlerime g•cenmeyin, Andrey Petrovi….

— Paylaşmaya hi… niyetim yok, Tatyana Pavlovna.

— Tabi‡, d•ş•ncemi bilirsiniz, Andrey Petrovi…, daha işin başında yarı yarıya paylaşmayı teklif etseydiniz, d„vadan vazge…erlerdi; şimdi tabi‡ …ok ge…. Ama ben bu işte h•k•m vermeye cesaret edemem... Bunu şu210

DELİKANLI

bakımdan s†yl•yorum, rahmetli herhalde vasiyetnamesinde onlara miras ayırmadan ge…mezdi.

—

Miras ayırmak ş†yle dursun, herhalde hepsini onlara bırakırdı, yalnız beni mirastan mahrum ederdi, tabi‡ işi gerektiği gibi yapmış, usuliyle vasiyetname yazmasını bilmiş olsaydı; ama şimdi elbette kanun da benden yana! Ne paylaşırım, ne de paylaşmak isterim, Tatyana Pavlovna, işte o kadar.

Bu s†zleri hatt„ bir …eşit †fkeyle bile s†ylemişti, oysa sık sık b†yle bir şey yaptığı yoktu.

Tatyana Pavlovna sustu. Annem h•z•nl• h•z•nl• başını †n•ne eğdi: Versilov, onun da Tatyana Pavlovna'mn fikrini doğru bulduğunu anlıyordu.

ŒBunda Enis'teki tokadın tesiri var!• diye d•ş•nd•m. Kraft'ın bana teslim ettiği, şimdi de cebimde duran mektup belki Versilov'un eline ge…miş olsaydı, feci bir akıbete uğrardı.

Birdenbire b•t•n bu şeylerin benim sırtımda y•kl• durduğunu hatırladım; bu d•ş•nce, b•t•n

†tekilerle de ilgili olduğu i…in, tabi‡, beni sinirlendirdi.

— Arkadiy, daha iyi giyinmeni isterdim, dostum; şimdi de fena giyinmiyorsun, ama ilerisi i…in sana …ok iyi, insaflı, zevk sahibi bir Fransızı tavsiye edebilirdim.

DELİKANLI

211

Birdenbire:

__ Bir daha b†yle bir teklifte bulunmamanızı rica ederim, diye kafadan attım.

— Neden?

— Tabi‡, bunda g•ce gidecek bir şey g†rm•yorum, ama birbirimizle pek †yle anlaşmış

değiliz, tersine anlaşmazlık var aramızda yani yarın prensin yanında yapacak bir işim olmadığı i…in oraya gitmekten vazge…eceğim.

— Oraya gitmen, onunla beraber oturman zaten bir iş sayılır.

— B†yle bir d•ş•nce hakarettir.

— Anlamıyorum, doğrusu; ama mademki bu kadar duygulusun, ondan para almadan, †yle devam et. Yanından ayrılırsan kendisim pek •zeceksin; sana …oktan alıştı, bağlandı, bundan emin olabilirsin. Ama gene de kendin bilirsin.

Anlaşılan bu konu hoşuna gitmiyordu.

— Para alma diyorsunuz, bense

sizin y•z•n•zden bug•n al…aklık ettim: †nceden

tenbih etmediniz, ben de ondan bir aylık maaşımı istedim.

----Demek ki bildiğin gibi de yaptın;

bense, doğrusu istemiyeceğini sanmıştım, şimdiki gen…ler hepiniz ne

kadar da

a…ıkg†z,212

DELİKANLI

beceriklisiniz! Zamanımızda gen…lik diye bir şey yok, Tatyana Pavlovna.

Dehşetli kızıyordu; ben de kızdım.

— Elinizden kurtulmam gerekiyordu ya... buna siz zorladımz beni, şimdi ne yapacağımı ben de bilmiyorum.

— Ha, sahi, Sofi, hemen Arkadiy'in akmış rublesini ver; sen de, dostum †demek i…in bu kadar acele etmeme kızma sakın! Aklında bir teşebb•s olduğunu, sermayeye yahut onun gibi bir şeye ihtiyacın olduğunu y•z•nden anlıyorum.

— Y•z•m•n neler anlattığını bilmem, ama bu para •zerinde size bir şey s†yliyece-ğini annemden hi… beklemezdim, bense s†ylemesin diye o kadar rica etmiştim ki, diyerek g†zlerim şimşekler …akarak anneme baktım.

†yle g•cenmiştim ki s†zle anlatmama imk„n yok.

— Arkaşa yavrum, Allah aşkına bağışla, s†ylemeden hi… yapamazdım...

Versilov bana:

— Dostum, senin

sırlarını

bana

a…tığ' i…in ona darılma, dedi, hem bunu iyi niyetle yaptığına da inan, analık değil mi ya, oğlunun duygulariyle †v•nmek istedi. Ama inan.

Dostum, o s†ylemeseydi bile senin bir kapitalist

DELİKANLI

213

olduğunu tahmin edebilirdim. B•t•n sırların senin namuslu y•z•nde yazılı. Onun Œkendi

•lk•s•• var, Tatyana Pavlovna, hani size s†ylemişim ya.

Ben h„l„ cart curt etmeye devam ederek:

—

Benim namuslu y•z•m• bir yana bırakalım, dedim, …ok defa karşınızdaki insanın i…indekileri

g†rd•ğ•n•z•

bilirim,

ger…i

bazı hallerde burnunuzdan †tesini bile

g†rm•yorsunuz ama... ben de zaten insanın d•ş•ncelerine n•fuz etme kabiliyetinize şaşıyorudm. Evet, s†ylediğiniz gibi, benim Œkendi •lk•m• var. Bunu s†ylemeniz, tabi‡, bir tesad…f ese-riyse de ben gene de doğruyu sŠylemekten ‡ekinmiyorum; evet, benim Ž…lk…m• var. Bundan ne korkarım, ne de utanırım.

— En Šnemlisi de utanmamaktır.

— Ama size hi‡bir zaman a‡mam.

— Yani a‡maya tenezz…l etmem demek istiyorsun, istemez, dostum, istemez sen sŠylemeden de …lk…n…n i‡y…z…n… biliyorum; herhalde bu:

ŽBen, tssız bir ‡Šle ‡ekiliyorum'•.

gibı bir şey olsa gerek, Tatyana Pavlovna! D…ş…nceme gŠre Rohtschild yahut onun gibi •ir şey olmak, kendi b…y…kl…ğ…n…n i‡ine ‡ekmek istiyor. Tabi• sizinle bana cŠmert‡e emekli aylığı bağlar, bana belki de bağ-214

DELİKANLI

lamaz, ama hi‡ değilse onu gŠrd…ğ…m…zle kalırız. Tıpkı gen‡ bir ay gibi gŠr…nmesiyle kaybolması bir olur.

i‡imden titredim. Tabi•, b…t…n bunlar bir tesad…ft…: onun bir şeyden haberi yoktu, hem de Rohtschild'i anmakla beraber, gene de b…sb…t…n başka şeyden konuşuyordu; ama duygularımı, kendileriyle ilgimi kesip uzaklaşmak istediğimi nasıl olmuştu da bŠyle dosdoğru tahmin etmişti? Her şeyi tahmin etmişti, hakikaten korkun‡luğuna Šnceden o her zamanki kinizmiyle tuz biber ekmek istemişti. Dehşetli kızdığına hi‡ ş…phe yoktu.

Her şeyi hi‡ olmazsa bir an i‡in şakaya ‡evirmeye ‡alışarak yapmacıklı yapmacıklı g…ld…m ;

— Anne! Parladığım i‡in Šz…r dilerim, zaten Andrey Petrovi‡'ten ka‡ıp gizlenmeye imkŒn yoktur ki!

— G…lmekle, aziz dostum, ‡ok iyi ettin. Bir insanın g…lmekle dış gŠr…n…ş…nde bile ne kadar

‡ok şeyler kazandığını tasarlamak g…‡t…r. Bunu ‡ok cidd• olarak sŠyl…yorum. Tat-yana Pavlovna, onun her zaman aklında sanki pek Šnemli bir şey varmış, bu durumdan kendisi bile utanıyormuş gibi bir hali var.

— Biraz daha insaflı olmanızı rica etmek isterdim, Andrey Petrovi‡.

DELİKANLI

215

— Haklısın, dostum; ama bir daha b…t…n bunlara hi‡ dŠnmemek i‡in herşeyi sŠyleyip bitirmek de gerek değil mi ya? Moskova'dan hemen bize isyan etmek i‡in geldin, gelişindeki maksadın şimdilik bizce bilinen tarafı budur. Bizi bir şeyle şaşırtmak niyetiyle geldiğinden, tabi•, bahsetmiyorum. Sonra tam bir aydan beri bizde oturuyorsun, gene de bize kafa tutuyorsun, halbuki sen, galiba, akıllı bir insansın, bu sebeple kafa tutmak işini kendi hi‡likleri i‡in Š‡ alacak başka bir şeyleri olmıyanlara bırakabilirdin. Hep kapalı kalmaya ‡alışıyorsun, ama namuslu gŠr…n…ş…n, kırmızı yanakların, tam bir namuslulukla herkesin gŠz… i‡ine bakabileceğine dosdoğru şahitlik ediyor. Kara sevdaya tutulmuş, Tatyana Pavlovna, neden şimdi b…t…n gen‡ler bŠyle kara sevda hastalığına tutuluyorlar.

— Benim nerede b…y…d…ğ…m… dahi bilmediğiniz

halde kara sevdaya tutulduğumu

nereden bileceksiniz?

— Ha, bilmecenin ‡Šz…m… buradaymış: demek ki senin nerede b…y…d…ğ…n… unuttuğum i‡in bana g…cendin!

— Hi‡ de değil, rica ederim bana budalalıklar y…klemeyin. Anne, Andrey Petrovi‡, demin g…ld…m diye beni Švm…şt…; haydi, gelin de hep beraber g…lelim, ni‡in bŠyle oturacağız! ister misiniz size kendim i‡in216

DELİKANLI

DELlKANLI

217

hikŒyeler anlatayım? Hem …stelik Andrey Petrovi‡, maceralarımdan bir şey bilmiyor.

i…im dolmuştu. Bir daha şimdiki gibi hepimiz bir arada hi… oturmıyacağımızı, bu evden

…ıkınca da bir daha geri d†nmiyeceğimi biliyordum, bunun i…in de b•t•n bu olayların arifesinde kendimi tutamamıştım. B†yle bir sona kendisi beni teşvik etmişti.

D•ş•ncelerime n•fuz edecekmiş gibi g†zlerimin i…ine bakarak;

— Sahiden g•l•n…se, tabi‡, g•zel bir şey olur doğrusu, dedi. B•y•d•ğ•n o yerde, dostum, biraz kabalaşmışsın, ama gene de olduk…a terbiyelisin. Arkadiy bug•n pek sevimli, değil mi, Tatyana Pavlovna? Nihayet bu paketi …†zmekle …ok iyi ettiniz.

Ama Tatyana Pavlovna somurtuyordu, Versilov'un s†zlerine karşılık başını bile …evirmedi, paketi …†zmeye, verilen tabaklara hediyeleri dizmeye devam ediyordu. Annem de tam bir şaşkınlık i…inde oturuyordu, tabi‡ aramızda bi…imsiz bir şey olmaya başladığını anlıyor, seziyordu. Kızkardeşim bir daha dirseğime dokundu.

III

En laubali bir tavırla:

— Size sadece, diye anlatmaya başladım, bir babanın sevgili oğlu ile ilk defa nasıl karşılaştığını anlatacağım; bu da tam Œb•y•d•ğ•n o yerde• olmuştu. ..-

— Dostum, bu... can sıkmaz mı dersin, ha? Bilirsin ki; tous Us genres...

— Somurtmayın, Andrey Petrovi…, bunu d•ş•nd•ğ•n•z niyetle yapmak istemiyorum.

Sadece istiyorum ki herkes g•ls•n!

— inşallah, yavrum. Hepimizi sevdiğini bilirim...

hem toplantımızın tadını ka…ırmak

istemezsin, diye yapmacıklı yapmacıklı, kayıtsız, kayıtsız, mırıldandı.

— Tabi‡ burada da sizi sevdiğimi y•z•mden anladınız, değil mi?

— Evet, biraz da y•z•nden.

— Eh, †yleyse ben de Tatyana Pavlov-na'nın y•z•nden bana …oktan beri sevdalandığım, tutulduğunu anladım. Bana †yle d•şman gibi bakmayın, Tatyana Pavlovna, iyisi mi gelin de g•lelim! ‡yisi mi g•lelim!

Tatyana Pavlovna, birdenbire bana d†nd•, yanm dakika kadar sert sert g†zlerimin i…ine baktı.

— Dikkat et,ha! diyerek g†zdağı vererek Parmağını salladı; ama bunu †yle bir ciddilikle yapmıştı

ki

benim

budalaca

şakamla "İ‹ ilgisi olamazdı, bu başka bir şeye ihtardı: ŒYoksa artık kavgaya başlamak mı istiyorsun?• demeye geliyordu.

218

DELİKANLI

— Andrey

Petrovi…,

demek

ki

hayatımızda

ilk

defa

nasıl

karşılaştığımızı

hatırlamıyorsunuz?

— Vallahi unuttum, dostum, hem de bunun i…in b•t•n kalbimle su…lu olduğumu kabul ediyorum. Sadece bunun …ok eskiden, bir yerde ge…tiğini hatırlar gibi oluyorum...

— Ya siz anne, galiba altı yahut

yedi yaşına kadar bulunduğum k†ye nasıl geldiğinizi hatırlıyormusunuz?

Asıl †nemli olan da herhangi bir zaman bu k†yde bulunup bulunmadığınızdır, sakın sizi orada ilk defa g†rd•ğ•m• r•yamda g†rm•ş olmalıyım? Bunu size

…oktan beri sormak istiyordum, ama hep geri ye bıraktım; şimdi zamanı geldi.

— Elbette. Arkaşenka, elbette! Oraya, Varvara Stepanovna'ya •… defa misafirliğe gitmiştim; ilk defa gittiğim zaman sen daha bir yaşındaydın, ikinci defa d†rt yaşına basmıştın, daha sonra da sen altı yaşındayken geldim.

— Tamam, işte ben de tam bir aydan beri size bunu sormak istiyordum.

Hatıraların b†yle birdenbire hızla canlanmasından annemin y•z• pembeleşti, İ…li i…li bana sordu:

. — Ta oradan mı beni hatırlıyorsun, Arkaşenka?

— Ne bir şey hatırlıyorum, ne de bir şey biliyorum, ama sadece y•z•nden, b•t•n †m-r•mce silinmiyecek

bir

şey

kalbimde

kalmıştı, bir de o zaman sizin annem olduğunuzu

anlamıştım. B•t•n o k†y• şimdi r•yamda g†r•r gibi g†r•yorum, dadımın y•z•n• bile unuttum. Varvara Stepanovna'yı pek az hatırlıyorum, o da dişleri ağrıdığından hep yanağı bağlı gezdiği i…in... Evin …evresindeki kocaman ağa…ları, galiba ıhlamur ağa…larıydı, ondan sonra bazan a…ık pencerelere vuran g•neşin g†z kamaştırıcı ışığını, …i…eklerle bezenmiş k•…•k bah…eyi, bah…e yolunu hatırlıyorum, sizi de, anne, …ok a…ık olarak yalnız bir an hatırlıyorum, bu da bir defa beni oradaki k†y kilisesinde takdis ettirerek kutsal ekmeği alıp kutsal k„seyi †pmem i…in yukarı kaldırdığınız andı; bu bir yaz g•n• olmuştu, kubbenin altından da bir g•vercin bir pencereden Šteki pencereye u…arak …ıkıp gitmişti...

Annem hayretinden ellerini iki yana a…arak:

— Yarabbi! Her şey tıpkı b†yle olmuştu, dedi, g•vercini de olduğu gibi hatırlıyorum. Tam kutsal k„seyi †perken birdenbire canlandın- ŒG•vercin, g•vercin!• diye bağırdın.

— Y•z•n•z yahut ondan bir şey bir ifa-de kafama †yle yerleşmişti ki beş yıl kadar sonra Moskova'da kimse sizin annem olduğu-nuzu s†ylemediği halde sizi g†r•r g†rmez tanı-

220

DELİKANLI

dım. Andrey Petrovi…'le ilk defa karşılaştığımız zamansa beni Andronikov'lardan gelip almışlardı; o g•ne kadar Andronikov'lann evinde arka arkaya tam beş yıl sessizce, neşe i…inde yaşayıp gitmiştim. Oturdukları beylik evi en ufak †teberisine kadar hatırlıyorum, burada şimdi o kadar ihtiyarlamış g†rd•ğ•m, o zamanlarsa evi dolduran b•t•n o kadınları, kızları hatırlıyorum, Andronikov'u, onun b•t•n yiyecekleri, tavukları, akbalıkları, domuz yavrularını kendisi şehirden satın alıp torba k„ğıtları, paketler i…inde getirdiğini, hep kibirlenen karısının yerine de masa başında bize kendi eliyle …orba dağıttığını da hatırlıyorum, başta kendisi olmak •zere masanın …evresinde oturanların hepsi buna hakkaha-larla g•lerlerdi. Orada kızlar bana Fransızca †ğrettiler, ama en …ok Krılov'un masallarını seviyordum, bir…oğunu da ezberlemiştim, doğruca Andronikov'un k•…•c•k …alışma odasına dalar, bir şeyle uğraşsa da, uğraşmasa da kendisine her g•n bir masal anlatırdım. ‡şte bu masallar y•z•nden sizinle de tanışmıştım, Andrey Petrovi…. Y•z•n•zden yavaş yavaş hatırlamaya başladığınızı g†r•yorum.

— Evet, bazı şeyleri hatırlamaya başlıyorum, evet o zaman bana bir şey anlatmıştın... bir masal mıydı yahut Akıldan Bel„'dan bir şeydi, galiba? Ama ne kadar da kuvvetli hafızan varmış!

DELİKANLI

221

— Hafıza! Nasıl olmasın? Zaten b•t•n †mr•mce yalnız bunu hatırımda tuttum.

— G•zel, g•zel, dostum, sen beni hatt„ canlandırıyorsun.

Versilov bunları s†ylerken g•l•msedi bile, hemen arkasından annemle kızkardeşim de g•l•msemeye başladılar. G•venlerini gene kazanıyordum ; ama Tatyana Pavlovna yemişleri masanın •st•ne dizdikten sonra bir k†şeye …ekilerek g†zlerimin i…ine k†t• k†t• bakmaya devam ediyordu.

— Bir g•n †yle oldu ki, diye devam ettim, g•zel bir sabah birdenbire hayatımda daima tiyatroda olduğu gibi ansızın sahneye …ıkıveren …ocukluk dostum Tatyana Pavlovna

…ıkageldi, beni bir kupa arabasına bindirip g†t•rd•, sonra şık bir konağa getirdi. O zaman siz, Andrey Petrovi…, Fanariotova'nm boş evinde oturuyordunuz, bu evi bir zaman-'ar gene sizden satın almıştı; o zamansa Fa-naritova yabancı bir •lkedeydi. O g•ne kadar ben hep kısa palto giyiyordum; burada bana g•zel l„civert bir redingot, nefis …ama-şır giydirdiler. Tatyana Pavlovna b•t•n g•n …evremde d†nd•, uğraştı durdu, bana bir…ok eşya satın aldı, bense

konaktaki b•t•n boş odaları dolaşıyor, duvarlardaki b•t•n ayna-lara bakıyordum, ‡şte b†ylece de ertesi g•n saat ona doğru ansızın hi… beklemediğim bir222

DELİKANLl

DELİKANLI

223

zamanda sizin …alışma odanıza girmiştim. Bir g•n †nce, beni eve yeni getirdikleri zaman da sizi g†rm•şt•m, ama …ok kısa bir zaman, o da ayak •st• merdivende... Arabaya binip bir yere gitmek •zere merdivenlerden iniyordunuz; o sıralarda uzun bir ayrılıktan sonra tek başınıza, hem de kısa bir zaman i…in Moskova'ya gelmiştiniz, bu y•zden her gittiğiniz yerde sizi misafirliğe alıkoyuyorlardı, siz de hemen hemen kendi evinizde yaşamıyordunuz. Tatyana Pavlovna ile beni g†r•nce sade: Vay! dediniz, hatt„ durmadınız bile!

Versilov, Tatyana Pavlovna'ya d†nerek:

— Bunları ayrı bir sevgiyle anlatıyor, diye işaret etti; Tatyana Pavlovna başını …evirdi, cevap vermedi.

— O zmaanki gen…, g•zel halinizi şimdi de g†zlerimin †n•nde g†r•r gibi oluyorum.

Aradan ge…en bu dokuz yıl i…inde şaşılacak kadar ihtiyarlamış, …irkinleşmişsiniz, bu samimiliğimi bağışlarsınız tabi‡; ger…i o zaman da artık otuz yedi yaşında vardınız, ama size hayran hayran bakakalmıştım: †yle şaşılacak, hemen hemen siyah, cila gibi parlak sa…larınız vardı ki! Arasında da bir tek ak sa… yoktu; bıyıklarınızla favorileriniz kuyumcu elinden …ıkmış gibiydi, bunu anlatmak i…in başka s†z bulamıyorum; y•z•n•z solgun, mat renk-teydi, şimdiki gibi hastalıklı solgun değildi,

bug•n kendisini g†rmek şerefine erdiğim kızınız Anna Andrevevna'nın y•z•n•n rengin-deydi; parlak siyah g†zleriniz hele g•ld•ğ•n•z zaman pırıl pınl parlıyan beyaz dişleriniz vardı. Evet i…eri girdiğim zaman beni baştan ayağa kadar s•zerek g•lm•şt•n•z; o zaman bir…ok şeyleri pek †yle ayırdedemiyordum, g•l•mseyişinizden kalbim sadece neşeyle doldu.

O sabah •zerinizde koyu mavi kadife bir ceket, boynunuzda solferino rengi bir boyun atkısı, alanson dantel„lı g†mlek vardı, aynanın †n•nde elinizde bir defterle durmuş, akıldan bel„'dan

‹atskiy'in son monologunu, hele

ŒArabamı, arabamı getirin!•

diye son bağırışını y•ksek sesle okuyup tekrarlıyordunuz.

Versilov;

— Aman yarabbi, diye haykırdı, sahiden de tıpkı b†yleydi! O zaman Moskova'da pek az zaman kalmak istememe rağmen, Jileyko-va'nın evindeki aile sahnesinde ‹atskiy rol•n•

oynamayı •zerime almıştım.

Tatyana Pavlovna g•lerek:

— Sahiden unutmuş muydunuz? diye sordu.

O, bana hatırlattı! Hem doğrusunu yiyeyim, o zaman Moskova'da ge…irdiğim bu birka… g•n, belki hayatımın en iyi g•nle-224

DELİKANLI

DELİKANLI

225

rindendi! O zaman hepimiz hen•z o kadar gen…tik... hepimiz †yle bir ateşle bekliyorduk... O

zaman Moskova'da beklemediğim o kadar …ok şeyle karşılaşmıştım... Ama devam et, dostun: bu defa ne iyi ettin de b†yle etraflıca anlattın...

— Oracıkta durmuş size bakıyordum, birdenbire kendimi tutamadım, bağırdım: ŒAh, ne g•zel, sahici ‹atskiy!• Siz, ansızın bana d†nerek sordunuz: ŒVay, ‹atskiy'i biliyorsun,- ha?•

Bunları s†ylerken de kanepeye oturdunuz, keyifli keyifli kahvenizi i…meye koyuldunuz, o anda †yle g•zeldiniz ki elimde olsa hemen yanaklarınızdan †perdim. Orada size, Andronikov'lardan herkesi pek …ok kitap okuduğunu, kızların ezbere bir…ok şiir bildiklerini, ŒAkıldan Bel„• eserinden bazı sahneleri kendi aralarında oynadıklarını, ge…en hafta akşamları hepsi y•ksek sesle ŒBir avcının h„tıraları• nı okuduklarını s†yledim. Bense, her şeyden ziyade Krılov'un masallarını seviyorum, bazılarını da ezbere biliyorum, dedim. Siz de benden ezbere bir şey s†ylememi istediniz, bunun •zerine size: ŒNazlı Gelinlik Kız• ı okudum: ŒGelinlik kız, bir yavuklu d•ş•n•yordu•.

Versilov:

— Tamam, tamam, işte şimdi herşeyı hatırladım, diye haykırdı. Ama aziz dostum, seni ‡ok iyi hatırlıyorum: o zaman Šyle sevimli, hattŒ becerikli bir ‡ocuktun ki! Hem yemin ederim, sen de bu dokuz yıl i‡inde ‡ok şey kaybetmişsin.

Bu sŠzlerin arkasından artık hepsi, hattŒ Tatyana Pavlovna bile g…ld…ler. Elbette ya, Andrey Petrovi‡ şaka etmek l‘tfunda bulunmuştu, hem de ihtiyarladığım anlatan iğneleyici sŠzlerimin karşılığını aynı ak‡eyle ŽŠdemişti•. Herkes neşelendi, hem doğrusu g…zel, yerinde kullanılmıştı.

— Ben sŠyledik‡e siz g…l…ms…yordunuz, ama daha yarısına gelmeden beni durdurdunuz, zili

‡aldınız, i‡eri giren uşağa Tatyana Pavlovna'yı ‡ağırmasını emrettiniz, o da hemen koşa koşa geldi, ama Šyle neşeliydi ki kendisini bir g…n Šnce gŠrm…ş olduğum halde hemen hemen tanıyamadım. Tatyana PŒvlovna'-nın Šn…nde gene ŽNazlı Gelinlik Kız• ı okudum, parlak bir başariyle de bitirdim; Tatyana Pavlovna bile g…l…msedi, sizse, Andrey Petro-vi‡, hattŒ

Žbravo!• diye bağırmıştınız, sonra ateşli ateşli dediniz ki; ŽAğustosbŠceğiyle Karınca• yi okusaydı, eh, insan buna pek şaşmazdı, ‡…nk… onun yadında (yani ben yaşta) anlayışlı bir

‡ocuk, manalı okuyabilirdi, ama bu:

ŽGelinlik Kız bir yavuklu d…ş…n…yor,

DELİKANLI I — FOR. : 15/10226

DELİKANLI

Bu, hen…z masumca bir şey•.

şiirini okuması şaşılacak bir şey doğrusu. Dinleyin bakın; ŽBu, hen…z masumca bir şey•

sŠzlerini nasıl sŠyl…yor. Kısacası hayran olmuştunuz. Bu arada birdenbire Tatyana Pavlovna ile Fransızca konuşmaya başladınız, o da hemen kaşlarını ‡attı, size itiraz etmeye başladı, hattŒ pek hırslanmıştı; ama Andrey Petrovi‡ bir şey istedi mi isteğini yerine getirmemek imkŒnsız olduğu i‡in Tatyana Pavlovna da beni kendi dairesine gŠt…rd…: burada yeniden y…z…m…, ellerimi yıkadılar, ‡amaşırlarımı değiştirdiler, pomatladılar, hŒttŒ sa‡larımı bile kıvırdılar. Sonra akşam …zeri Tatyana Pavlovna da şık giyindi, Šyle ki ondan bŠyle bir şey beklemiyordum, kupa arabasına binerek beni de yanına alıp gŠt…rd…. ‹mr…mde ilk defa tiyatroda, dolayısiyle de Vitovtova'nın evindeki amatŠr temsilinde bulunacaktım; mumlar, avizeler, bayanlar, subaylar, generaller, kızlar, perde, sıra sıra sandalyeler; o ana kadar hi‡

bŠyle bir şey gŠrmemiştim. Tatyana Pavlovna, arka sıralardan birinde en gŠsterişsiz bir yere oturdu, beni de yanına oturttu. Burada, tabi•, ben yaşta ‡ocuklar da vardı, ama ben artık hi‡bir şeye bakmıyordum, kalbim hoplıyarak temsilin başlamasını bekliyordum. Siz sahneye

‡ıkınca, Andrey Petrovi‡, hayranlıktan gŠzlerim yaşardı, neden, DELİK ANLI

227

ni‡in bŠyle olduğunu ben de anlıyamıyorum. Hayranlık gŠz yaşlan da ne oluyordu sanki? işte sonra bu dokuz yıl i‡inde bunu hatırlarken gene şaşıyordum! •‡im titriyerek komedyayı seyrediyorum, komedyadan, tabi•, sadece kadının onu aldattığını, budala, ayağının tırnağı bile olamıyacak insanların onu alaya aldıklarım anlıyordum. Baloda okuduğu zaman k…‡…k d…ş…rmek istediklerini, hakarete uğradığını, b…t…n o miskin insanlara sitem ettiğini, ama onlardan …st…n, ‡ok b…y…k bir insan olduğunu anlıyordum! Tabi• Androni-kov'lardaki hazırlığın da anlamama yardım ettiği muhakkaktı, ama sizin oyununuz da fevkalŒdeydi, Andrey Petrovi‡! Sahne denilen şeyi ilk defa gŠr…yordum! ‚atskiy giderken merdiven başında; ŽArabamı, arabamı getirin!• diye bağırdığı zaman (şaşılacak kadar g…zel bağırmıştınız), yerimden fırladım, salonu alkış tufanına boğan insanlarla beraber sizi alkışladım, avazım ‡ıktığı kadar da: ŽBravo!• diye bağırdım. Tam bu sırada arkama ŽBelimden aşağı• bir iğne gibi batan Tatyana Pavlovna'nın Šfkeli ‡imdiğini ‡ok iyi hatır-lıyorum, ama o zaman buna aldırış bile etmemiştim! Tabi• Akıldan BelŒ biter bitmez, Tatyana Pavlovna beni eve gŠt…rd…. Yolda arabayla giderken durmadan: ŽDans etmeye kalacak değildin ya, sırf senin y…z…nden ben de kalmıyorum• diye homurdanıyordunuz,228

DELİKANLI

DELİKANLI

229

Tatyana Pavlovna. B•t•n geceyi sayıklama i…inde ge…irdim, ertesi g•n saat onda …alışma odanızın kapısı yanındaydım, ama kapı kapalıydı, yanınızda da yabancı insanlar oturuyordu, siz onlarla iş •zerinde g†r•ş•yordunuz; sonra birdenbire arabaya binip b•t•n g•n, ta gece yarısına kadar kayboldunuz, ben de †ylece sizi g†rmedim! O zaman size ne s†ylemek istediğimi tabi‡ hatırlıyamıyorum, zaten bunu o vakit de bilmiyordum, ama sizi elden geldiği kadar …abuk g†rmek isteğiyle kıvranıyordum. Ertesi g•n sabahleyin de Serpuhov'a gittiniz: o sırada alacaklılarınızla hesaplaşmak i…in Tula'daki …iftliğinizi daha yeni satmıştınız, ama elinizde gene de yağlı bir kuyruk kalıyordu, işte bunun i…in de daha †nce Moskova'ya teşrif buyurmuyordunuz, …•nk• alacaklılarınızdan korkuyordunuz b•t•n alacaklılarınızdan da yalnız bu Serpuhov'lu kaba adam, alacağının b•t•n•ne karşılık yansım almaya razı olmuyordu. Tatyana Pavlovna benim sorularıma bile cevap vermiyordu: ŒSenin nene gerek, bak †b•r g•n seni pansiyona g†t•receğim; hazırlan, defterlerim al, kitaplarını derle topla, hem sandığını kendin yerleştirmesini †ğren, mirasyedi olarak b•y•yecek değilsiniz, beyefendi•

falan filan, şu bu diye o •… g•n• zehir etmiştiniz bana, Tatyana Pavlovna! Size karşı sevdalanan ben zavallıyı Tuşar'ın pansiyonuna g†t•rmekle de her şey sona ermişti, Andrey Petrovi…; bu, yani sizinle karşılaşmamız, sa…ma bir şey gibi gelir insana, ama inanır mısınız, sonra aradan altı ay ge…ince Tuşar'dan ka…ıp size gelmek istemiştim!

Versilov, †rse vurur gibi;

—

‹ok g•zel anlattın, hem her şeyi bana †yle canlı hatırlatın ki! dedi. Ama s†ylediğin hik„yede beni en …ok hayrette d•ş•ren mesele bor…larımı uzun uzun anlatmandır. Bu ayrıntıların yakışık alamıyacak bir şey olduğunu bir yana bırakırsak bile onlar nasıl elde ettiğini bir t•rl• anlıyamıyorum?

— Ayrıntılar mı? nasıl mı elde ettim? Size tekrar ediyorum, b•t•n bu dokuz yılımı sadece size dair bilgi toplamakla ge…irdim.

— Garip bir itiraf, hem garip bir vakit ge…irme tarzı!

Yan uzanarak oturduğu koltukta d†nd•, hatt„ hafif…e esnedi bile, bunu mahsus yapıp yapmadığım bilmiyorum.

— E, ne dersiniz, Tuşar'dan size nasıl ka…mak istediğimi anlatayım mı?

Tatyana Pavlovna atıldı:

— izin vermeyin, Andrey Petrovi…. susturun, odadan kovun şunu!

Versilov, ağır ağır:230

DELİKANLI

— Olmaz, Tatyana Pavlovna, d‡ye cevap verdi; Arkadiy, anlaşılan aklına bir şey koymuş,

†yleyse muhakkak anlatıp bitirmesine imk„n vermek gerek. Eh varsın anlatsın bakalım!

Anlatınca sırtında taşıdığı b•y•k y•kten kurtulmuş olacak, zaten onun i…in en †nemli olan da bu y•k• omuzlarından atmaktır. Başla dostum, yeni hik„yene başla; yani s†z gelişi yeni diyorum; hi… •z•lme, hik„yenin sonunu zaten biliyorum.

IV

— Size ka…tım, yani daha doğrusu size basbayağı ka…mak istedim. Tatyana Pavlovna, beni yerleştirdikten iki hafta sonra Tuşar'ın size

yazdığı

mektubu

hatırlıyor

musunuz?

Hatırlamıyorsunuz, değil mi? Ama sonraları Marya İvanovna bana mektubu g†stermişti, o da

†l• Andronikov'un k„ğıtları arasına karışmıştı. Tuşar, birdenbire benim i…in az para aldığını d•ş•nm•ş, size yazdığı mektupta da bunu bir onur Œmeselesi• yapıp pansiyonunda prens, senat†r …ocukları terbiye edildiğini, verilen •crete zam yapılmazsa benim gibi belirsiz soydan olan bir talebeyi pansiyonda tutmak kurumun itibarını d•ş•receğini yazmıştı.

— Mon cher, sen mesel„...

— Zarar yok, zarar yok, diye s†z•n• kestim, Tuşar'dan pek az konuşacağım, ‡ki DELİKANLI

231

hafta sonra ona kasabadan cevap yazdınız, Tabyana Pavlovna kesin olarak isteğini reddettiniz.

O zaman pancar gibi kıpkırmızı kesilerek sınıfa girdiğini hatırlıyorum. O, …ok kısa boylu, …ok tıknaz bir Fransızdı, kırkbeş yaşferındaydı, sahiden de Pariste doğmuştu, tabi‡ kunduracı soyundandı, ama uzun zamandan beri Moskova'da devlet memurluğunda bulunuyordu, yani Fransızca †ğretmeni olarak …alışıyordu, hatt„ r•rtbesi bile vardı, bununla da pek gururlanıyordu, kısacası g†rg•s•z, cahil adamın biriydi. Pansiyonunda talebe olarak topu topu altı …ocuktuk; i…imizde sahiden Moskova'lı bir senat†r•n yeğeni de vardı, burada hepimiz tam bir aile gibi yaşıyorduk, bize daha ziyade, …ok …ok yapmacıkh bir bayan olan Tuşar'ın karısı g†z kulak oluyordu, o, bir Rus memurunun kızıydı. Mektuba kadar ge…en iki hafta i…inde arkadaşlarımın †n•nde dehşetli gururlanıyor, l„civert redingotumla, Andrey Petrovi…'le

†v•nerek b†b•rleniyordum. Onların; peki neden †yleyse senin soyadın Versilov değil de Dolgorukiy, diye sormaları beni hi… şaşırtmıyordu, ‹•nk• ni…in b†yle olduğunu ben de bilmiyordum,

Tatyana Pavlovna, bayağı g†zdağı yererek;

— Andrey Petrovi…! diye bağırdı.232

DELİKANLI

— Annem ise g†zlerini benden ayırmadan dinliyordu,

hem

galiba

devam

ettmemi

istiyordu.

Versilov, dişleri arasından:

— Bu Tuşar... sahiden şimdi onu 'hatırladım, ş†yle kısa boylu, acar bir adamdı, diye mırıldandı, ama o zaman onu …ok iyi bir insan diye tavsiye etmişlerdi bana...

— Bu Tuşar, elinde mektupla i…eri girdi …evresinde altımız birden bir şey ezberlediğimiz b•y•k meşe masaya yaklaştı, omuzum-dan sımsıkı yakalayıp sandalyeden kaldırdı, defterlerimi toplamamı emretti.

— Senin yerin burası değil orası, diyerek holden sola d•şen k•…•c•k odayı g†sterdi, burada tıpkı benim yukardaki odamda olduğu gibi „di bir masa hasır sandalye muşamba kaplı bir kanepe duruyordu. Şaşırdım, …ok da, korktum, •rkek adımlarla oraya gittim, hi…bir zaman bana kabaca davranamamıştı. Yarım saat sonra Tuşar sınıftan …ıkınca arkadaşlarla bakışıp g•l•şmeye başladık; tabi‡, onlar benimle alay ediyorlardı, ama ben bunu anlamıyordum, neşemizden g•ld•ğ•m•z• sanıyordum. Tam bu sırada Tuşar bir fırtına gibi i…eri girdi, sa…lanmdan yakaladı, beni oradan oraya s•r•klemeye başladı.

— As‡l …ocuklarla bir arada oturamazsın, sen al…ak bir soydansın, uşak gibi bir şeysin!

DELİKANLI

233

Bunun arkasından dehşetli acıtarak tombul, pembe yanağıma vurdu. Bu tokat hemen hoşuna gitmiş olacak ki bir, bir daha tokatladı. Hı…kıra hı…kıra ağlıyordum, dehşetli şaşırmıştım. Tam bir saat ellerimle y•z•m• kapayıp oturdum, ağladım, ağladım. Ne olmuştu, bir t•rl•

anlıyamıyordum. Tuşar gibi fena ta-biatli olmıyan, yabancı, hem de Rus k†yl•lerinin k†lelikken kurtumasına o kadar sevinen bir adamın, benim gibi budala bir …ocuğu d†vmesindeki sebebi bir t•rl• anlıyamıyordum. Ama gene de sadece şaşırmıştım, hakarete uğramış değildim; o zaman daha hakaretin ne demek olduğunu bilmiyordum. Bir yaramazlık ettiğimi sanıyordum, ama huyumu d•zeltirsem tabi‡, beni affederler, sonra da gene hepimiz birden neşeleniriz, bah…ede koşup oynamaya gideriz, eskisinden daha iyi yaşarız, diye d•ş•n•yordum.

Versilov, bir hayli yorulmuş bir insanın kayıtsız g•l•msemesiyle:

— Dostum, bilmiş olsaydım... diye mırıldandı, ne de al…ak bir adammış bu Taşur denilen herif! Ama ne de olsa bir g•n ken-din de gelip nihayet b•t•n bunları bize bagış-larsın, biz de eskisinden daha iyi yaşarız.

Bu sefer d…ped…z esnedi.

Bu hareketinden bir hayli şaşırarak:234

DELİKANLI

DELİKANLI

235

— Ben onu su‡landırmıyorum ki, diye haykırdım, hi‡ su‡landırmıyorum, hem inanın Tuşar'dan şikŒyet‡i de değilim. Zaten beni iki ay kadar dŠvd… hepsi bu! Hatırlıyorum, hep iyi bir şey yapıp Šfkesini ge‡irtmeye ‡alışıyordum, ellerini Špmeye koşuyordum, Šp…yordum da, hem de ağlıyordum, durmadan ağlıyordum. Arkadaşlarım beni alaya alıyor, benden tiksiniyorlardı, ‡…nk… Tuşar beni ara-sıra uşak gibi kullanmaya başlamıştı, giyindiği zaman elbiselerini getirmemi emrediyordu. Burada uşaklığım bir i‡g…d… gibi işime yaradı; elimden geldiği kadar yaranmaya ‡alışıyor, bundan hi‡ aşağılık duymuyordum, ‡…nk… bu gibi şeyleri hen…z anlamıyordum, hattŒ şimdi bile o zaman b…t…n o kişilere akran olmadığımı anlamıyacak kadar budala oluşuma şaşıyorum. Evet, daha o zaman arkadaşlarım bana bir‡ok şeyleri anlatmışlardı, okul iyiydi. Tuşar en sonunda y…z…me vurmaktan ziyade arkama tekme atmaktan hoşlanmaya başladı. Altı ay sonraysa arasıra okşadığı bile oluyordu; ancak durur durur da aslımı unut-mıyayım diye ayda bir defa muhakkak dŠverdi-Az zaman sonra beni gene Šteki ‡ocuklarla bir arada oturttular, beraber oynamaya da bırakıyorlardı, ama Tuşar, tam iki bu‡uk yıl toplum durumundaki farkı unutmadı, hem pek fazla olmamakla beraber gene de daima bana uşaklık ettiriyordu, bunu da kim olduğumu hatırlatmak i‡in yapıyordu sanırım.

Size ka‡ışım, daha doğrusu ka‡mak isteyişim, bu anlattığım iki ay ge‡tikten beş ay kadar sonra olmuştu. Hem zaten b…t…n Šm-r…mce bir şeye karar vermekte her zaman zorluk

‡ekerdim. Yatağa yatıp yorgam başıma ‡ekince hemen sizi, yalnız' sizi d…ş…nmeye

başlıyordum, Andrey Petrovi‡, bunun neden bŠyle olduğunu bir t…rl… anlıyamıyorum. HattŒ

r…yalarıma bile giriyordunuz.

En ‡ok hemen i‡eri girivereceğinizi, sizin kucağınıza atılacağımı beni oradan alıp kendi evinize,

o ‡alışma odasına gŠt…receğinizi, gene

tiyatroya gideceğimizi hep Šzliye Šzliye hayal ederdim. En Šnemlisi de bir daha ayrılmıyacaktık işte asıl Šnemli olan da buydu! Sabahleyin uyanınca da gene birdenbire

‡ocukların alayları başlıyordu, benden tiksiniyorlardı; bu ‡ocuklardan biri beni dŠvmeye başlamıştı; ‡izmelerini getirmemi emrediyordu; en kŠt… sŠzlerle bana soğup sayıyor,

dinliyenleri

eğlendirmek

i‡in de elinden geldiği kadar soyumu sopumu anlatmaya

‡alışıyordu. Nihayet Tuşar gelince Kalbimde dayanılmayacak bir acı duymaya

başlıyordum. Orada beni hi‡bir zaman affet-mıyeceklerini biliyordum, ‡…nk… artık su‡umun ne olduğunu yavaş yavaş anlamaya başlamış-dım • işte nihayet ka‡maya karar verdim. Bunun …zerine tam iki ay hayal kurmuştum, en sonunda da kararımı verdim; o zaman eyl…l ayı idi. Cumartesi g…n… b…t…n arkadaşların236

DELİKANLI

pazarı ge‡irmek …zere evlerine dağılmalarını bekledim, bu aralık da en gerekli eşyalarımı gizlice toplayıp bir boh‡aya koydum, bağladım; para olarak cebimde iki rublem vardı.

Karanlık basmasını beklemek istiyordum: ŽOndan sonra merdivenlerden inerim, diye d…ş…n…yordum sokağa ‡ıkar giderim•. Nereye? Andronikov'un bu sırada Petersburg'a nakledildiğini biliyordum, Fanariotova'nın Arbat'-taki evini aramaya karar verdim; ŽGeceyi bir yerde dolaşarak yahut oturarak ge‡iririm, sabahleyin de evdekilerden falan; Andrey Petrovi‡ nerede? diye sorarım, Moskova'da değilse hangi kentte yahut hangi memlekette olduğunu Šğrenirim. Herhalde sŠylerler. Giderim, ondan sonra başka bir yerde, başka bir yerde, başka birisine; şu veyahut bu kente gitmek i‡in hangi ge‡itten ge‡mek gerektiğini sorarım, eh. ondan sonra da ge‡itten ge‡erim, giderim, giderim. Durmadan, dinlenmeden y…r…r…m; geceleyin bir yerde, ‡alıların arasında uyurum: iki ruble ile alacağım ekmek bana uzun zaman yeter•. Ama cumartesi g…n… ka‡amadım; ertesi g…n… yani pazar g…n…n…

beklemek gerekiyordu, pazar g…n… de, sanki mahsus, Tuşarla karısı bir yere gittiler; b…t…n evde Agafya ile benden başka kimse kalmadı. Sonsuz bir kederle geceyi bekliyordum, hatırlıyorum salonda pencere †n•nde oturmuş, tozlu sokağa, tahtadan evlere, arasıra ge…e•

DELİKANLI

237

yolculara bakıyordum. Tuşar kentin h•cra bir yerinde yaşıyordu, pencereden ge…it yeri g†r•n•yordu ; sakın bu ge…it yeri olmasın? diye d•ş•n•yordum. Batan g•neş †yle kıpkızıldı, g†ky•z• †yle soğuktu ki! Tıpkı bug•nk• gibi keskin, sert bir r•zg„r, tozlan havaya kaldırıyordu. En sonunda hava b•sb•t•n karardı; kutsal tasvirin †n•nde diz …†kt•m, dua etmeye başladım, ama duaları …abuk okuyordum, acele etmem gerekti; boh…ayı aldım dehşetli bir korku duyuyordum, mutfaktan Agafya duyacak diye †d•m patlıyordu, parmaklarımın ucuna basa basa gıcırtılı merdivenlerden inmeye başladım. Kapı kilitliydi, ama anahtar

•st•ndeydi, kapıyı a…tım, zifiri karanlık bir gece, ucu bucağı olmıyan, tehlikeli bir bilinmezlik gibi †n•mde karardı, r•zg„r da kasketimi başımdan …ekip almak istedi. Tam dışarı …ıkmak

•zereyken karşıki kaldırımdan ge…en sarhoş bir adamın kısık sesli narası, k•f•rleri duyuldu; biraz durdum, bakındım, sonra sessizce geri d†nd•m sessizce yukarı ‹ıktım sessizce soyundum, boh…adakileri …ıkarıp y•z•koyun yattım, ne ağlıyor, ne de bir şey d•ş•n•yordum, işte o dakikadan baş-Œyarak ben de d•ş•nmesini †ğrendim, Andrey Petrovi…! işte yalnız uşak değil, •stelik korkak da olduğumu anladığım o dakikadan sonra ger…ek, tam bir şekilde olgunlaşmaya başladım! Tatyana Pavlovna;238

DELİKANLI

DELİKANLI

239

— Hah, işte bu dakikadan başhyarak ben de senin ne mal olduğunu iyice anladım, diye bağırdı, bu †yle beklenmedik bir zamanda olmuştu ki b†yle bir şeye hi… hazırlanmamıştım; sen yalınız o zaman değil, şimdi de uşaksın ; uşaklık senin ruhunda var! Andrey Pet-rovi…, seni bir kunduracının yanına …ırak verseydi ne olurdu? Zaten b†yle yapsaydı, sana iyilik etmiş olurdu, hi… olmazsa bir sanat †ğrenirdin! Bundan fazlasını yapmasını ondan kim istiyebilir, kim bekliyebilir? Baban Makar ‡vanovi…, …ocuklarının toplum durumlarının y•kseltilmemesini yalnız rica etmiş değil, istemişti de. Bir de Andrey Petrovi…'in seni

•niversiteye kadar okuttuğunu, onun y•z•nden hak sahibi olduğunu taktir etmiyorsun.

Baksanıza, …ocuklar onunla alay ediyorlarmış, işte o da bunun i…in b•t•n insan soyundan †…

almaya yemin etmiş... Mıymıntı seni!

Doğrusun s†yliyeyim, bu garip hareket beni şaşırtmıştı. Ayağa kalkıp bir m•ddet ne s†yliyeceğimi bilmeden baktım durdum.

En sonunda sert bir hareketle Versilov'a d†nd•m.

— Bakın, Tatyana Pavlovna sahiden de yeni bir şey s†yledi. Sahiden de ben †yle bir uşağım ki Versilov'un beni kunduracılığa vermediğine ş•kretmiyorum; hatt„ Œhak sahibi• olmak bile beni yumuşatamamış, bana Versilov'un hepsini ver, babamı ver demişim... bakın ben ne istemişim. Šyleyse uşak değilim de neyim? Anne, Tuşar'a yalınız başınıza geldiğiniz zaman size g†sterdiğim kabul tam sekiz yıldır vicdanımın •st•nde ağır bir y•k gibi duruyor, anlatmak isterdim, ama şimdi bunun sırası değil, Tatyana Pavlovna anlatmama engel olur. Yarına kadar, Allaha ısmarladık, anne, belki sizinle gene g†r•ş•r•z Tatyana Pavlovna! Peki, gene de karısı sağken başka bir kadınla evlenmeyi hi…bir şekilde ha-vasaksına sığdıramıyacak kadar uşaksam siz buna ne dersiniz, ha? Halbuki Emes'te b†yle bir şey az daha Andrey Petrovi…'in başına gelecekti! Anne, yarın bir başkasiyle evlenecek olan bir kocayla bir …atı altında kalmak istemezseniz, size karşı

†l•nceye kadar saygı g†stermeyi vadeden bir oğlunuz olduğunu hatırlayın, isterseniz gidelim, ancak şu şartla; ŒYa o, ya ben•, ister misiniz? Hemen şimdi cevap vermenizi istemiyorum: b†yle sorulara hemencecik cevap verilemiyeceğini bilirim...

Ama s†zlerimi bitirememiştim, en …ok da sinirlendiğim i…in şaşırıp kalmıştım. Annem sapsarı kesilmişti, sanki sesi kısılmıştı; ağzından bir tek s†z …ıkmıyordu. Tatyana Pavlovna y•ksek sesle bir şeyler s†yl•yor, pek de …ok pusuyordu, †yle ki s†ylediklerinden bir şey anlıyamamıştım, bir iki defa da yumruğuyle240

DELİKANLI

omuzuma d•rtm•şt•. Sadece s†zlerin: Œdeğersiz ruhunun bir mahsul•, hakikatlerin baş aşağı getirilmiş uydurma şeklinden başka bir şey değildir• diye bağırdığı hatırımda kaldı. Son bakış, odadan …ıkarken kızkardeşimin arkamdan s•zen sitemli bakışıydı; arkamdan g†zdağı verir gibi başını sallıyordu.

YEDiNCi BŠL•M I

Her şeyi yeniden a…ık…a hatırlayıp •zerimde bıraktığı tesirleri canlandırmak i…in kendime acımadan b•t•n bu sahneleri olduğu gibi anlatıyorum. Yukarıya, kendi odama …ıkınca, utanmak mı, yoksa †devini yapan bir insan gibi zaferimi kutlamak mı gerektiğini bir t•rl•

kestiremiyordum. Azıcık tecr•bem olsaydı, bu gibi işlerde k•…•k vir ş•phenin fena yorumlanması gerektiğini tahmin ederdim. Ama beni şaşırtan başka bir noktaydı: neye sevindiğimi bilmemekle beraber ş•pheye d•şmeme, hem de aşağıdaki imtihanda Œ…aktığımı•

pek iyi bilmeme rağmen dehşetli memnundum-Tatyana Pavlovna'nın †yle †fkeli †f keli s†v•p sayması bile bana g•l•n… geliyor, beni eğlendiriyordu. Bu da herhalde ne yapıp yapıp nihayet zinciri kopararak ilk defa kendim1 serbest duymamdan ileri geliyordu.

DELİKANLI

241

Aynı zamanda durumumu berbadettiği-mi de anlıyordum: şimdi mirasla ilgili bu mektubu nasıl kullanacağımı hi… kestiremiyordum. Şimdi kesin olarak Versilov'dan †… almak i…in b†yle yaptığımı sanacaklardı. Ama daha aşağıdayken b•t•n bu tartışmalar sırasında mirasla ilgili mektubu bir hakemin kararına bırakmaya, hakem olarak da Vasin'e, Vasin olmazsa daha başka birine baş vurmaya karar vermiştim, kime başvuracağımı da biliyordum. ŒYalınız bir defa, sadece bu işi cin Vasin'e giderim, diye d•ş•n•yordum, ondan sonra hepsi i…in uzun zaman, birka… ay kaybolurum, en …ok Vasin'in g†z•nde kaybolurum; yalnız annemle, kızkardeşimle, belki arasıra g†r•ş•r•m•. B•t•n bunlar karmakanşık şeylerdi; bir şey yaptığımı, ama bunun gene de istediğim gibi olmadığını duyuyordum, b†yle olmakla beraber gene memnundum; tekrar ediyorum gene de bilmem neden memnunluk duyuyordum.

Ertesi g•n yapacağım uzun yaya yolculuğunu g†z †n•nde tutarak erkenden yatmayı d•ş•n•yordum. Ev tutup taşınmaktan başka †yle de olsa, b†yle de olsa yerine getirmeyi aklıma koyduğum bazı kararlarım vardı. Ama akşam gene başka bir h„dise olmadan biteme-mişti. Versilov da beni …ok hayrete d•ş•r-meyi bilmişti. Eskiden odama hi… uğramazdı,242

DELİKANLI

odama d†neli bir saat olmamıştı ki merdivenlerde onun ayak seslerini duydum: ışık tutmam i…in bana sesleniyordu. Mumu dışarı tuttum, bir elimi de aşağı uzattım, Versilov elimi yakaladı, yukarı tırmanmasına yardım ettim.

— Merci, dostum, yukarı daha hi… tır-manmamıştım, hatt„ evi tuttuğum zaman bile...

Burasının b†yle bir şey olacağını tahmin ediyordum, ama b†yle bir h•cre olduğunu aklımdan ge…ir memiştim.

H•cremin ortasında ayakta durdu, merakla etrafı g†zden ge…irdi.

— Ama burası tabut, tam m„nasiyle tabut!

Sahiden de burasının tabutun i…iyle bir benzerliği vardı. Versilov'un ilk bakışta b†yle doğru tarif edişine şaştım bile. H•cre dar uzundu; omuzum hizasından duvarla damın k†şesi başlıyordu, elimi uzatsam damın kenarını tutabilirdim. Versilov, başiyle tavana …arpmamak i…in ilk dakikalarda iradesi dışında kamburunu …ıkararak duruyordu, ama başı tavana değmedi, o da yatağımı sermiş olduğum kanapeye rahat rahat kuruldu. Bana gelince oturmuyordum, sonsuz bir şaşkınlık i…inde ona bakıyordum.

— Annem, demin bir aylık bakımın i‚in teklif ettiğin parayı alıp almamayı bir t…rl…

DELİKANLI

243

kestirememiş. Bu tabut g•z •n…nde tutulacak olursa senden para almak ş•yle dursun, tersine bizim sana …ste para vermemiz gerek! Burada hi‚ bulunmamıştım... b•yle bir yerde yaşanabileceği aklımdan bile ge‚mezdi.

—

Ben alıştım. Ama aşağıda olan bitenlerden sonra sizi odamda g•rmeye bir

t…rl…

alışamıyorum.

— Oh, evet, aşağıda daha ‚ok kabaydın, ama... benim de kendime g•re ayrı gayelerim var, bunları da sana anlatırım, ama buraya gelişimde pek •yle fevkalˆdelik

yok;

hattâşağıda olan bitenler de tabi‰ şeylerdendir; ancak Allah aşkına bana şunu a‚ıkla: aşağıda anlattığın, bizde bunun pek •nemli şeyler olduğu kanaatini uyandırıp h…cuma ge‚tiğin şeyler, bize a‚mak yahut bildirmek istediğin şeylerin hepsi miydi, daha başka anlatmak istediğin şeyler yok mu?

— Hepsi. Yani diyelim ki hepsiydi.

— Pek az, dostum, pek az; doğrusunu s•yliyeyim, h…cuma ge‚tiğini, bizi g…lmeye teşvik ettiğini, kısacası senin bir şeyler anlatmaya nasıl can attığını g•r…nce daha fazlasını beklemiştim.

— Sizin i‚in hepsi bir değil mi, canım?

— Ben sadece duyguların •l‚…s… bakı-‘undan s•yl…yorum: b•yle bir g•sterişe hi‚244

DELİKANLI

DELİKANLI

245

l…zum yoktu, bu y…zden •l‚… bozuldu. Tam bir ay sustun, hazırlandın, en sonunda da bir şey s•yliyemedin.

— Uzun uzun anlatmak istemiştim, ama şimdi anlattıklarım i‚in bile utan‚ duyuyorum. Her şeyi s•zle anlatmaya imkˆn yoktur, bazı şeyleri hi‚ aniatmamak daha iyi olur. Bakın, ben yetecek kadar anlattım, ama siz anlamadınız ki!

-— Ya, demek sen de bazan d…ş…nceni s•zle anlatamadığına …z…l…yorsun! Bu, asillikten gelen bir …z…nt…d…r dostum, hem de bu, ancak se‚me kişilere vergidir' ;budala bir kişi işte bende s•yledim, diye her zaman memnunluk duyar, …stelik de daima gerekenden fazla s•yler; yani bir şey s•ylemiş olmaktan pek hoşlanır.

— Yani benim aşağıda yaptığım gibi; ben de gerekenden fazla s•yledim; Šb…t…n Versilov'u‹ istedim, bu gerekenden ‚ok daha fazladır; bana Versilov'un hi‚ l…zumu yok.

— Dostum, aşağıda kaybettiklerini burada tamamlamak istediğini g•r…yorum. Anlaşılan pişman oldun, ‚…nk… bizde pişman olmak demek, hemen gene birisine saldırmak demektir, işte bu y…zden bazan bana saldırıyorsun. Şimdi de ben biraz erken geldim‹ sense hen…z soğumadın, …stelik de tenkide dayanamıyorsun. Ama otur, Allah aşkına otur, sana bazı şeyler anlatmaya geldim, teşekk…r ederim, hah ş•yle! Aşağıda odadan ‚ıkarken annene s•ylediğin s•zlerden, ne olursa olsun ayrı oturmak bizim i‚in daha iyi olacağı anlaşılıyor. Anneni …zmemek, daha fazla korkutmamak i‚in bu işi elden geldiği kadar sessizce, bir rezalet falan ‚ıkarmadan yapmanı rica etmeye geldim. Hattˆ buraya senin yanma kendiliğimden gelmem bile ona cesaret verdi. Hen…z barışabileceğimize, her şeyin de gene eskisi gibi olacağına hˆlînanıyor. •yle sanıyorum ki şimdi burada seninle bir iki defa y…ksek sesle g…lm…ş olsak onların …rkek kalb-lerini sonsuz bir sevin‚le doldururduk. Onların kalbleri ger‚i basit kalblerdir, ama i‚ten,, saflıkla seven kalblerdir, •yleyse ni‚in fırsat d…şt…k‚e kendilerini okşamıyalım? ‰şte bu birincisi, ikincisi; neden mutlaka •‚ almak hır-siyle dişlerimizi gıcırdatarak, lanetler savurarak, daha bilmem neler yaparak ayrılalım? Hi‚

ş…phesiz ki birbirimizin boynuna sarılmakta mˆna yok, ama, ş•yle birbirine saygı duyguları besliyerek de ayrılmak olur değil mi ha?

— B…t…n bunlar sa‚ma! Rezalet ‚ıkarmadan taşınacağıma s•z veriyorum, işte o kadar. "Unları annem i‚in mi, yapmaya uğraşıyorsunuz? Bense •yle sanıyorum ki annemin rahat oluşunun burada hi‚bir değeri yoktur, bunu siz lˆf olsun diye s•yl…yorsunuz.246

DELİKANLI

DELİKANLI

247

inanmıyor musun?

Benimle tıpkı bir ‚ocuk gibi konuşuyorsunuz !

— Dostum, b…t…n bunlar i‚in senden binlerce defa •z…r dilemeye hazırım, yani benim hesabıma kaybettiğin b…t…n o şeyler i‚in, ‚ocukluk yıllarında b…t…n ‚ektiklerin vesaire i‚in

•z…r dilerim, ama cher enfant, bundan ne ‚ıkar? •yle zekisin ki kendin de b•yle budala bir duruma d…şmek istemezsin. Hattˆ şimdiye kadar bile sitemlerinin asıl sebebini iyice anlıyamıyorum: sahiden de asıl su‚um ne? Versilov olarak doğmamış olman mı? Hayır mı dedin? Vay! Alaylı alaylı g…l…yor, ellerini bir şey kovar gibi sallıyorsun, •yleyse bu da değil, ha?

— inanın, hayır, inanın. Versilov olmakla kendim i‚in bir şeref bulmuyorum.

— Şerefi bir yana bırakalım: hem de cevabın mutlaka demokrat‚a bir cevap olmalı; mademki bu b•yledir, beni ni‚in su‚luyorsun?

— Tatyana Pavlovna demin ‚ok anlamak istediğim, ama o s•ylemeden •nce bir t…rl… anlıyamadığım her şeyi aydınlattı: bu da şuydu, mademki beni kunduracılığa vermediniz, •yleyse size teşekk…r etmem bile gerekir. Hattˆ şimdi, hattâklımı başıma getirdikleri bu sırada bile ni‚in b•yle nank•rl…k ettiğimi bir t…rl… anlıyamıyorum. Buna sakın damarlarımda akan sizin gururlu kanınız sebeb-olmasın, Andrey Petrovi‚ ha?

— Zannetmem. Hem bundan başka şunu kabul etmelisin ki aşağıda b…t…n o uygunsuz hareketlerin, istediğin gibi bana dokunacak yerde sadece annene dokundu, sadece onu …zd….

Halbuki onu yargılamak, galiba, sana d…şmezdi. Hem de sana karşı ne gibi bir su‚ işledi?

Sırası gelmişken, dostum bana şunu da anlat: ni‚in, hangi gayeye hizmet ederek okulda da, lisede de, b…t…n •mr…nce, hattˆ her karşına ‚ıkana, duyduğuma g•re, gayrimeşru bir ‚ocuk olduğunu s•yl…yordun? Gene duyduğuma g•re bunu ayrı bir ‚eşit hevesle yapıyor muşsun.

Halbuki b…t…n bunlar hem sa‚ma, hem de en ‚irkin iftiradan başka bir şey değildir, sen meşru Dolgorukiy'sin, saygıdeğer, hem zekˆ, hem de karakter bakımından m…kemmel bir insan olan Makar Ivanovi‚ Dolgorukiy'in oğlusun. Y…ksek bir tahsil g•rm…ş olmanı da sahiden eski efendine, Ver-silov'a bor‚lusun, ama b…t…n bunlardan ne •ıkar? Halbuki gayrimeşruluğunu şurada burada yaymakla, ki bu pek tabi‰ iftiradan "aşka bir şey değildir, annenin sırını a‚ığa vuruyordun. Hem hangi yalancı bir gurura kapılar her rasgelen hergelenin •n…nde aninin bir su‚u da yoktur, ‚…nk… o, pek temiz

248

DELİKANLI

DELİKANLI

249

karakterli bir kadındır, Versilov'a soyadını taşımamasının biricik sebebi de hˆlˆ başka-siyle evli olmasıdır!

— Peki yeter, sizinle aynı fikirdeyim, hem de zekˆnıza ‚ok inandığım i‚in beni •yle uzun uzadıya azarlamaktan vazge‚eceğiniz …midederim. Siz, •l‚… denilen şeyi •yle seversiniz ki!

Ama her şeyin bir •l‚…s… vardır, hattânneme karşı b•yle birdenbire uyanan sevginizin bile...

iyisi mi bakın ne yapalım: mademki odama kadar gelmeye, burada on, on beş dakika kadar oturmaya karar verdiniz (ni‚in geldiğinizi hˆlânlamıyorum, eh, diyelim ki annemi yatıştırmak i‚in b•yle yaptınız), …stelik de aşağıda olan bitenlerden sonra dahi benimle b•yle hevesli hevesli konuşuyorsunuz, †yleyle oldu olacak gelin de bana babamdan, Makar Ivanovi…'ten, şu manastır manastır dolaşan gezgiden s†z a…ın. Onun i…in bilmek istediklerimi sizden †ğrenmek isterdim; zaten …oktan bunu size sormak ni-yetindeydim. Belki de uzun bir zaman sizden ayrı kalacağım i…in başka bir soruma da karşılık vermenizi isterdim; b•t•n bu yirmi yıl i…inde nasıl oldu da medenileştirici tesirinizi g†stererek annemi, şimdiyse hatt„ kızkardeşimi, ilk zamanlar da bulunduğu karanlık …evrenin tesirlerinden kurtarmak, yanlış

inanışlarım dağıtmak elinizden gelmedi? Oh, onun temizliğinden s†z a…mayın! O, ahl„k bakımından, affedersiniz, daima sizden …ok daha y•ksekti ama... hakikatta yaşı-yan bir

†l•d•r. Yalnız Versilov yaşar, …evresinde ona bağlı olan her şey onu kuvvetleriyle, canlı usareleriyle beslemek şerefine ermek i…in mutlak bir zorunluğun tesirleri altında s•r•n•r dururlar. Peki ama, bir zamanlar o da canlıydı, değil mi? Elbette ki onun bir şeyini sevmiştiniz. Elbette ki bir zamanlar o da kadındı?

— Dostum, şunu bilmelisin ki hi…bir zaman değildi, diye cevap verdi, hemencecik de o kadar iyi hatırladığım, beni o kadar kudurtan, benimle konuşurken her zaman takındığı o tavrı takındı; yani bir bakarsın en saf bir insan gibi g†r•n•r, bir bakarsın i…i dışı en derin bir alayla

dolu

gibi

gelir, †yle ki bazan y•z•n•n g†sterdiği ger…ek anlamı bir t•rl•

anhyamazsın. Hi…bir zaman kadın değildi! Rus kadını hi…bir zaman kadın olamaz.

— Lehli kadın, Fransız kadını, kadın olur mu? Yahut italyan, şehvetli italyan ka-dını•, işte Versilov gibi y•ksek tabakadan olan Bedeni

bir

Rus

kendine …ekebilecek

bir

kadındır değil mi?

Versilov g•lerek;

— Bir ıslavlık taraftariyle karşılaşacağımı ne bilirdim?250

DELİKANLI

Anlattığı hik„yeyi olduğu gibi hatırlıyorum: b•y•k bir istekle, hem de g†r•n•r bir zevkle anlatmaya başlamıştı. Hi… de gevezelik etmek yahut annemi yatıştırmak i…in gelmediğini …ok iyi anlıyordum, belliydi ki başka bir gayesi vardı.

II

— Annenle beraber yaşadığımız o yirmi yılı, tam bir sessizlik i…inde ge…irdik, diye gevezeliğe başladı (son derece yapmacıklı, hi… de tabi‡ olmıyan bir tavırla anlatıyordu), aramızda olan her şey de sessizce olmuştu. Yirmi yıl s•ren hayatımızın en g†ze …arman tarafı da sessizliktir. Bir kere olsun birbirimize darıl-madık sanırım. Doğru, sık sık evden gider onu yalnız bırakırdım, ama en sonunda gen d†n•yordum. Nous revenos toujours, bu da erkeklerin nasıl †zelliklenden biridir; bu, onların iyi kalbliliğinden ileri gelir. Evlenme, boşanma işi sırf kadınların elinde olsaydı, bir tek nik„h sağlam kalmazdı. Tevazu, sessizlik, al…ak g†n•ll•l•k, aynı zamanda da metinlik, irade kuvveti, ger…ek bir irade kuvveti, işte annenin karakteri. Şunu bil ki bu d•nyada g†rd•ğ•m kadınların en iyisidir. Onda kuvvet olduğu da doğrudur, …•nk• bu kuvveti• kendisini beslediğini g†rd•m. Onlarda kanaat denilen, b†yle olunca da kutsal sayılan gelince, (buna pek de kanaat diyemiyeceğim, …•nk• burada doğru bir kanaat olmasına imk„n yoktur), bunun uğruna her t•rl• işkenceye hazırdırlar, Eh, kendin d•ş•n bir kere bende işkenceci hali var mı? işte bunun i…in ben her şeyle susmayı doğru buldum, bu kolay bir şey olduğu i…in sanma, eh inan ki b†yle yaptığıma pişman da değilim. B†ylece her şey kendiliğinden g•zel, insanlığa yakışan bir tarzda oldu, †yle ki bundan kendime bir †v•nme payı bile …ıkaramam. Sırası gelmişken şunu da s†yliyeyim ki annenin nedense benim insan bir kişi olduğuma inandığından ş•phe ediyorum, bunun i…in daima karşımda titriyordu; ama titremekle beraber gene de kafası hi…bir tesir altında kalmadı. Onlar bunu kim bilir nasıl becerebiliyorlar, bizse burada bir Şeyler anlamıyoruz, hem onlar kendi işlerini bizden daha iyi d•zene koymasını biliyorlar. Onlar, kendileri i…in en tabi‡ olmıyan durumlarda kendi bildikleri gibi yaşamaya devam etmesini, kendilerine uygun olmıyan durum-'arda da hi… değişmeden oldukları gibi kalfasını beceriyorlar. Bizim elimizden b†yle bir Şey gelmez.

Onlar da kim? Sizi pek iyi anlamıyorum

— Halk, dostum, halk, ben halktan ko-nuşuyorum. O, hem ahlˆk hem de siyaset bu b…y…k, canlı kuvveti tarih

252

DELİKANLI

DELİKANLI

253

b…y…kl…ğ…n… ispat etmiştir. Ama bahsimize d•nmek i‚in annen i‚in şuna da işaret edeyim ki o her zaman susmaz, bazan konuştuğu da olur, ama •yle bir şey s•yler ki daha •nce tam beş yıl durmadan kendisini hazırlamış bile olsan bunu yapmakla sadece vakit kaybetmiş olduğunu anlarsın. •stelik de hi‚ beklenmedik itirazlarda bulunur. Bununla beraber şunu bil ki buna hi‚

de budalalık demiyorum; tersine burada kendine g•re bir zekˆ, hattˆ ‚ok dikkate değer bir zekˆ var, ama sen belki zekˆya inanmazsın...

— Neden inanmıyayım? Benim inanmadığım yalnız bir şey var, o da asıl sizin sahiden, yapmacıksız onun akıllı olduğuna inan-dığınızdır.

— •yle mi? Beni b•yle bir bukelamun mu sanıyorsun? Dostum, sana karşı... şımartılmış bir oğul gibi... fazla hoşg•r…r davranıyorum... ama neyse bu seferlik varsın •yle olsun.

— Bana babamdan s•z a‚ın, hem m…mk…nse hakikat olsun...

— Makar ‰vanovf‚'ten mi? Makar ‰vano-vi‚, bildiğin gibi biraz ş•hret kazanmak is* tiyen bir k•le k•yl…d…r...

— Sizinle bahse girerim ki şu anda onun bir şeyine gıpta ediyorsunuz!

— Tersine, dostum, tersine, şunu da bil ki b•yle kuruntulu bir ruh hali i‚inde olduğunu g•rerek sevin‚ duyuyorum; andi‚erim ki şimdi ‚ok pişman olmuş haldeyim, işte şimdi, şu dakikada yirmi yıl •nce olan bitenler i‚in belki de binlerce defa pişmanlık duyuyorum, ama elden ne gelir. Hem Allah şahidimdir, b…t…n bunlar kazara omuştu... eh, ondan sonra elimden gelen b…t…n insanlığımı yaptım hi‚ değilse o zaman yaptıklarımı insanlık uğruna yapılan bir fedˆkˆrlık gibi sanıyordum. Oh, biz o zaman iyilik etmek, vatandaşlık

gayeleri, b…y…k …lk… uğruna ‚alışmak i‚in can atıyorduk; r…tbelerimizi, soydan soya gelen haklarımızı,

k•ylerimizi,

hattêmniyet

sandıklarım hor g•r…yorduk, hi‚ değilse

i‚imizden bazıları b•yle yapıyorlardı... Yemin ederim. Biz o zaman ‚oğunluk değildik, ama iyi konuşuyor, inanır mısın, hattˆ bazan ‚ok iyi dayanıyorduk.

— Şu g•ğse yaslanarak ağladınız zaman mı?

— Dostum, ne s•ylersen kabul; sırası gelmişken şunu da s•yliyeyim ki g•ğ…sle ilgili şeyleri gene benden işittin, demek ki şu da-kada benim saflığımı .g…venimi gene bana

arşı kullanıyorsun; ancak şunu kabul etme-

sin ki o g•ğ…s, vallahi, ilk bakışta g•r…nd…-

g… gibi k•t… değildi, hem o zaman i‚in... Biz

o zaman daha yeni başlıyorduk. Tabi‰ nazla-254

DELİKANLI

DELİKANLI

255

nıyordum, ama o zaman hen…z nazlandığımın farkında değildim ki! Meselˆ sen, bazı pratik meselelerde hi‚ nazlanmaz mısın?

— Demin aşağıda biraz duygulanma kapıldım, buraya gelince nazlandığımı sanacaksınız diye ‚ok utan‚ duydum. Doğru, bazı hˆdiselerde i‚ten duyduğun halde bazan g•steriş

yaptığın da olur; demin aşağıda olanlarsa yemin ederim ki tabi‰ hareketlerdi.

— Hah, işte benim demek istediğim de bu ya; bir s•zle ‚ok iyi anlattın; Ši‚ten duyduğun halde gene de g•steriş yaptığın olur;‹ işte ben de tıpkı •yle yapmıştım, ama tam i‚len ağlamıştım.

Doğru,

Makar

‰vanovi‚ biraz daha ince d…ş…nebilecek bir kişi olsaydı, g•ğs…ne yaslanmamı alay yerine alabilirdi, ama namusluluğu o zaman uzağı g•rmesine engel oldu. O zaman bana acıyıp acımadığını bilmiyorum, ama hatırladığıma g†re acımasını

…ok istemiştim.

— Biliyormusunuz,

diye s†z•n• kestim, siz şimdi bunu anlatırken bile alay ediyorsunuz.

Hem b•t•n bu zaman i…inde, tam bir aydan

beri

benimle

alay

ettiniz.

Benimle

konuşurken ni…in daima b†yle yapıyordunuz.

— Šyle mi sanıyorsun? diye uysallıkla sordu. Pek kuruntulusun; ama alay edecek olursam seninle alay etmem yahut, hi… değilse, yalnız seninle alay etmem, •z•lme.

simdi g•lm•yorum, o zamansa, s†z•n kısası, o zaman elimden geleni yaptım, hem inan, bunu kendi lehime yapmadım. Biz, yani iyi insanlar, halktan olanların tersine eskiden kendi lehimize hareket etmesini hi… bilmiyorduk; tersine elimizden geldiği kadar hep kendimize k†t•l•k ediyorduk, bunu da †yle sanırım ki o zaman ,tabi‡ y•ksek anlamda, bir …eşit Œb•y•kl•k• sayıyorduk, b†yle yapmakla kendimize fayda ediyormuşuz gibi geliyordu bize...

Şimdiki neslin †nderleri bizden …ok daha a…ıkg†z. Ben daha o zaman, hen•z g•nah işlenmeden bunların hepsini dosdoğru Makar Ivanovi…'e anlatmıştım. Şimdi bunlardan bir…oğunu hem †yle dosdoğru anlatmamak gerektiğini biliyorum (hele insanlık s†z•n•

etmemek, daha nezaketli bir hareket olurdu), ama kendini dansın cazibesine kaptırmışken ş†yle g•zel bir fig•r yapmaktan gelde kendini al alabilirsen? Belki de sahiden g•zel, y•ksek hareketler bunu gerektirir. Ben bunu b•t•n †mr•mce bir t•rl• …†zemedim. Ama bu, bizim şimdilik •st•nk†r† konuşmamız i…in ‹ok derin bir konuysa da yemin ederim ki şımdi bunu hatırlarken bazan utancımdan yerlere giriyorum. O zaman Makar ‡vanovi…'e u… bin ruble teklif etmiştim, hatırlıyorum o hep susuyordu, yalnız ben konuşuyordum. ne dersin, bu susmasını derebeylik haklarımı

kull

anmamdan korkmasına verdim, hatırlıyo-

256

DELİKANLI

DELİKANLI

258

rum, elimden geldiği kadar kendisine cesaret vermeye …alıştım; hi…bir şeyden …ekinmeden hatt„ m•mk•n olan tenkidlerini g†ze alarak onu b•t•n dileklerimi s†ylenesi i…in kandırıyordum. Teminat olarak ileri s•rd•ğ•m şartlarımı, yani •… bin rubleyi azat k„ğıdını (kendisiyle karısına tabi‡), dilediği yere gitmeyi (kansız tabi‡) kabul etmediği takdirde başka ne dileği olduğunu doğruca s†ylemesini, hemen azat k„ğıdı vereceğime, karısını serbest bırakacağıma, m•k„fatlandıracağıma (galiba gene aynı •… bin rubleyle), ondan sonra da onlar diledikleri yere değil de ben, yapayalnız •… yıl kalmak •zere italya'ya gideceğime dair s†z veriyordum. Mon ami, italya'ya ille Sapojkova'yı da g†t•recek değildim, buna inanabilirsin,

…•nk• o dakikalarda kalbim tertemizdi. Ne dersin? Bu Makar, s†z•m• tutacağımı, dediğim gibi yapacağımı da pek iyi biliyordu; ama gene de hep susuyordu, ancak ben •…•nc• defa g†ğs•ne yaslanmak istediğim zaman yana …ekildi, elini silkip hatt„ bir …eşit l„ubalilikle beni bile şaşırttı. O sırada g†z uciyle aynada y•z•m• g†rd•m, o halimi hi… unutamam.

Umumiyetle bu gibi insanlar cevap vermeyip sustukları zaman hepsinden k†t•d•r, buysa somurtkan tabiatlı bir adamdı, hem doğrusunu s†yliyeyim, …alışma odama …ağırırken kendisine emniyet etmek ş†yle dursun dehşetli korku duyuyordum; bu gibilerin arasında b•t•n uygunsuzlukların timsali olan karakterler vardır, hem de pek …oktur, işte insan bu halden, dayak yemekten daha …ok korkar. Sic. Kendimi †yle tehlikeye koymuştum ki! Ya bu kasabalı Uriya b•t•n avluya duyuracak kadar ulumaya başlasaydı, ben kısa boylu, cılız Davud'un1 hali nice olurdu? B†yle bir durum karşısında ne yapabilirdim ben? ‡şte bunu g†z †n•nde tutarak hemen, •…, bin rubleyi †ne s•rm•şt•m, bu bu bir i…g•d• hareketiydi, ama

…ok ş•k•r yanılmıştım: bu Makar ‡vanovi…, b•sb•t•n başka bir şeymiş...

—

S•yleyin,

g…nah işlenmiş miydi?

Demin, kocasını g…nah işlemeden ‚ağırdım,

demiştiniz?

— Yani biliyormusun, bunu bilmem ki nasıl anlamalı...

—

Demek ki işlenmişti. Demin onun karakterinde yanıldığınızı, bunun başka bir şey olduğunu s•ylemiştiniz; peki, başka ne oldu?

— Ne olduğunu ben de şimdiye kadar anlıyamadım. Ama •yle bambaşka bir şey ki! hem biliyor musun ‚ok namuslu bir kişiymiş; en son kanaatim bu, ‚…nk… sonraları •n…nde …‚ misli fazla utan‚ duymaya başladım. Er-1 Dev ile Hz. Davud'un hikˆyesi.

delikanlı I — FOR. : 17/18

258

DELİKANLI

DELİKANLI

259

tesi g…n, fazla lˆf etmeden geziye ‚ıkmaya razı oldu, tabi‰ teklif ettiğim m…kˆfartladan hi‚birini de almayı unutmadı.

— Parayı aldı mı?

— Hem de nasıl! Hattˆ bu noktada beni b…sb…t…n şaşırttı. O sırada tabi‰ cebimde …‚ bin ruble yoktu, ama yediy…z ruble bulup ilk taksit olarak kendisine verdim; ne dersin? işi sağlama bağlamak niyetiyle geriye kalan iki bin …‚ y…z ruble i‚in bir t…ccarın adına bor‚

senedi imza ettirdi. Sonra aradan iki yıl ge‚ince bu paraları benden mahkemeyle istedi, hem de faiziyle, b•ylece beni gene şaşırttı, hem de doğrudan doğruya Tanrı tapınağı yaptırmak

…zere para toplamaya başlamıştı, işte o zamandan beri de tam yirmi yıldır gezip duruyor...

Para denilen şey, •yle d…nya ile ilgili bir şey ki... Ben, tabi‰ on ada bu parayı candan bir istekle, yani ilk tesirin altında teklif etmiştim, ama sonra, aradan o kadar ‚ok dakikalar ge‚ince elbette fikrimden cayabilirdim... hem onun hi‚ değilse bana acıyacağını yahut daha doğrusu bize yani annenle bana acıyacağını, hi‚ olmazsa biraz bekli-yeceğini umuyordum.

Oysa beklemedi bile.--

(Burada gerekli bir not alayım; Makar Ivanovi‚'in ge‚en yıl papaza yazdırdığı vasiyetname ile son rublesine kadar hepsini anneme bıraktığı, o zamana kadar faizlerini de biriktirerek iki misline ‚ıkardığı bu …‚ bin ruble olmasa, annem de, olur ya, bay Versi-lov'dan fazla yaşasaydı, mutlaka meteliksiz kalırdı. Makar Ivanovi‚, daha o zaman Ver-silov'u anlamıştı).

— Bir g…n, Makar Ivanovi‚'in birka‚ defa misafirliğe geldiğini, her zaman da annemin evinde kaldığını s•ylemiştiniz.

—

Evet,

dostum;

doğrusunu

s•yliyeyim, •nceleri

bu

ziyaretlerden

dehşetli

korkuyordum. B…t…n bu yirmi yıl i‚inde yalnız altı yahut yedi defa gelmişti, •nceleri evde bulunsam da bir yere saklanıyordum. O zaman bu ziyaretlerin ne demek olduğunu, ni‚in geldiğini

bir t…rl… anlamıyordum! Ama sonra, bazı d…ş…ncelere g•re b•yle hareket

etmesi hi‚ de budalaca bir şey olmadığı kanaatine vardım. Sonra ş•yle bir merak ettim, onu g•rmeye ‚ıktım, seni temin ederim bende pek iyi bir tesir bıraktı. Bu, …‚…nc… yahut d•rd…nc… ziyareti sırasında olmuştu,

o zaman ben sulh mahkemesine girmeye

hazırlanıyordum, Pek tabi‰ olarak da b…t…n gayretimle Rusya'yı inceliyordum. Makar

‰vanovi‚'ten bir‚ok yeni Şeyler bile •ğrendim. Bundan başka onda budağımı ummadığım bir şeyle de karşılaştım: bu da uysallık, d…zg…n karakter, hepsinden ‚ok şatığım şey de hemen hemen neşeli oluşuydu. O şeye (tu comprends] hafif bir ‚ıtlatma ile bile 260

DELİKANLI

dokunmadı, i‚ten konuşmasını ‚ok iyi biliyordu, konuşması da yamandı yani, doğrusunu s•yliyeyim, b…t…n demoktralığıma rağmen, hi‚ hoşuma gitmiyen o k•le k•yl…lere vergi ‚arıklı erkanıharblikten, bizde romanlarda, sahnelerde Œsahici Rusların• konuştukları Kuş…uluktan eser bile yoktu. Bu arada dinden pek az konuşuyor, o da karşısındaki sorarsa fikrini s†yl•yordu, gene kendin merak edip sorarsan manastırdan, manastır hayatından g•zel g•zel hik„yeler bile anlatıyordu. En †nemlisi de onda saygı, o g†sterişsiz saygı, y•ksek eşitlik i…in gerekli olan, hem bundan başka da bence bu olmadık…a birinciliği elde edemiyeceğin saygı vardı. Burada en k•…•k bir kibirden eser olmaması insanı iyi ahl„kın en y•ksek derecesine ulaştırır, sonunda da ne olursa olsun, talihi nasıl olursa olsun, mutlak kendisini bulunduğu her durumda sayan bir insan meydana gelir. Bulunduğun durumda kendini sayma kabiliyeti yery•z•nde pek az bulunur, hi… değilse ger…ek onur kadar azdır... Yaşarsan kendin de g†receksin ya! Ama beni en …ok hayrete d•ş•ren, hem de †nceleri değil, sonraları, bu Makar'ın v•cut…a g†sterişli, hem inanır mısın, …ok g•zel bir erkek oluşuydu. Doğru, ihtiyar, ama:

ŒEsmer, uzun boylu dik v•cutlu• sade, azametli; hatt„ benim zavallı Sofya'ya şaştım, nasıl olmuştu da o zaman beni

DELİKANLI

261

beğenmişti? O zaman Makar ‡vanovi…, elli yaşındaydı, ama gene de †yle bir yonıtti ki ben onun †n•nde ufak tefek bir şeydim. Yalnız daha o zaman sa…larında pek …ok ak vardı, demek ki onunla evlenirken de gene b†yle ak sa…lıydı... Belki de ona bu dokunmuştu.

Bu Versilov'da kibarlıktan gelen bir tavır vardı: bir…ok akıllıca, g•zel s†z s†yledikten sonra (başka …aresi olmayınca) s†zlerini ansızın Makar Ivanovi…'in ak sa…lariyle onun annem

•zerinde bıraktığı tesir •zerinde tahmin y•r•tmek gibi bir budalalıkla bitirdi. Bunu ni…in yaptığını belki kendisi de bilmiyor, budalaca kibarlık alışkanlığına uyarak mahsus yapıyordu.

Kendisini dinlerken cidd‡ konuşuyor gibi gelir insana, oysa bu sırada i…inden samimi değildir yahut da g•lmektedir.

III

Bilmem neden o zaman birdenbire deh-şetli kızdım. Zaten o dakikalarda takındığım bazı tavırları hatırlamak, hi… hoşuma gitmiyor; birdenbire sandalyeden kalktım.

— Biliyor musunuz, dedim, asıl annem

fiğimizi sansın diye geldiğinizi s†ylemişti-

niz. Bunu d•ş•nmesi i…in yetecek kadar zaman

ge…ti; l•tfen beni yalnız bırakmaz mısınız?262

DELİKANLI

Hafif…e kızardı, yerinden kalktı.

— Dostum, bama karş pek laubalice davranıyorsun. Neyse, Allah aısmarladık; ne yaparsın, zorla g•zellik olmaz. Yalınız senden bir şey soracağım; prensin yanından sahiden mi ayrılmak istiyorsun?

— Hah, tamam! Başka bir maksatla geldiğinizi zaten biliyordum...

— Yani, kendi menfaatimi g†zeterek seni prensin yanında kalmaya kandırmak i…in geldiğimi sanıyorsun? Ama, dostum, seni Moskova'dan da herhangi bir menfaat g†zeterek …ağırmış

olduğumu sanmıyasın sakın? Oh, ne kadar kuruntulusun! Bense tersine her şeyde sana iyilik diliyorum. Hatt„ şimdi işlerim, para durumum d•zeldiği bu sırada, hem benim hem de annenin arasıra yardımda bulunmamıza m•saade etmeni isterdim.

— Sizi sevmiyorum, Versilov.

—

Hem de ŒVersilov•, ha! Sırası gelmişken şunu s†yliyeyim ki bu soyadını sana vermediğim i…in …ok •z•l•yorum, …•nk• b•t•n su…um, ortada su… diye bir şey varsa, budur,

†yle değılmi? Ama gerie de bir kere kendin d•ş•n, evli bir kadınla, evlenebilir miydim-

— Herhalde bunun i…in kızla evlenmek istediniz.

Y•z• hafif…e titredi.

DELİKANLI

263

— Enis'i sŠyl…yorsun. Bana bak, Arka-diy, aşağıda annenin Šn…nde de parmağınla beni gŠstererek bŠyle bir harekette bulunmuştun. Şunu bilmelisin ki işte en ziyade asıl burada tutturamadın. ‹l… Lidiya Ahmakova hŒdisesinden bir şey bilmiyorsun. Bu hŒdiseye orada benimle beraber bulunmadığı halde, annenin de nasıl karışmış olduğunu, ilgi gŠsterdiğini de biliyorsun; o zaman annene bakarak kadınların en iyisi kalbli olduğunu anladım. Ama yeter; b…t…n bunlar hen…z bir sır, sense bilmediğin bir şeyden konuşuyorsun, hem de başkasının ağziyle...

— Prens daha bug…n, sizin kŠrpe kızlara meraklı olduğunuzu sŠylemişti.

— Bunu prens mi sŠyledi?

—

Evet, dinleyin: ister misiniz şimdi buraya bana ni‡in geldiğinizi size doğru olarak sŠyliyeyim? Deminden beri oturuyor, bu ziyaretinizin esrarlı sebebi nedir, diye kendi ken-soruyordum, en sonunda, galiba, şimdi

Versilov ‡ıkmak …zereydi, ama sŠzlerimi tamamlamamı bekliyerek durdu, başını bana

‚evirdi.

~~ Demin sŠz sırasında Tatyana Pavlov-

na'nın Tuşar'a yazdığı mektup Andronikov'un

kağıtları arasına karışarak o Šld…kten sonra

moskova'da Marya Ivanovna'nın eline ge‡ti-264

DELİKANLI

DELİKANLI

265

ğini ağzımdan ka‡ırmıştım. O zaman y…z…n… z…n Šyle birdenbire titrediğini gŠrd…m, ancak şimdi y…z…n…z deminki gibi gerilince aklıma şu geldi; aşağıda şŠyle d…ş…nd…n…z, mademki Andronikov'daki bir mektup Marya Ivanovna'-nın eline ge‡mişti, neden başka bir mektup da eline ge‡mesin? Andronikov Šl…nce, tabi• bir‡ok Šnemli mektuplar kalabilirdi, Šyle değil mi, ha?

— Ben de sana gelerek ağzından bir şeyler almak istedim, Šyle mi?

— Kendiniz daha iyi bilirsiniz.

— Y…z… sapsarı kesildi.

— Bunu sen kendin tahmin etmiş değilsin; burada bir kadın parmağı var, hem bak sŠzlerinde, o kaba tahmininde ne kadar tiksinme duygusu gizleniyor!

— Kadın parmağı mı? Ben de tam bug…n o kadını gŠrd…m! Belki de onu gŠzetlemek i‡in beni prensin yanında bırakmak isti' yordunuz?

— Ama gŠr…yorum ki bu yeni yolda pek ilerliyeceksin. Sakın Ž…lk…n• bu olmasın? Devam et dostum, devam et, hafiyelik işinde ş…phe gŠt…rmiyecek kadar b…y…k bir kabiliyetin var.

Mademki deha verilmiş, ne diye olgunlaştırılmamah?

Nefes almak i‡in sŠz…ne ara verdi. •

— Sakının, Versilov, beni kendinize d…şman etmeyin!

— Dostum, bu gibi hallerde kimse son d…ş…ncesini a‡ığa vurmaz, i‡inde saklar. Ondan sonra da,,, yolu aydınlat, rica ederim. Ger‡i bana d…şmansan da herhalde merdivenden yuvarlanıp kafamı kırmamı arzu edecek kadar d…şman değilsindir.

Merdivenden inerken:

— Tiens. mon ami, diye sŠz…ne devam etti, biliyor musun, b…t…n bu ay i‡inde seni iyi kalbli bir insan sanıyordum, Šyle yaşamak istiyor, Šyle susamışcasına yaşamak istiyorsun ki sana …‡ Šm…r verseler, gene az gelecek gibi; bu da senin y…z…nden yazılı; bŠyle isan-larsa

‡oğu zaman iyi kalbli olurlar. Halbuki bak nasıl yanılmışım!

IV

Yalnız kalınca kalbim Šyle sızladı, Šyle sızladı ki bunu sŠzle anlatamam; sanki kendi v…cudumdan canlı canlı bir par‡asını kesip atmıştım! Ni‡in Šyle birdenbire kızdığımı, ni-onun kalbini kırdığımı (hem †yle acıtarak, de bilerek) ne şimdi a…ıklıyabilirim, ne ” zaman a…ıklıyabildim. Hem nasıl sarar-mıştı! Kim bilir belki de bu solgunluk, kız-yahut kırgınlığın bir ifadesi değildi,

de

266

DELİKANLI

belki en i…ten gelen, temiz bir duygunun, en derin bir ifadesiydi. Bazı dakikalarda kederin beni …ok sevdiğini her zaman sanmıştım. Peki ni…in, ni…in buna şimdi, bu kadar …ok şeyler anlaşıldığı, aydınlandımğı bir sırada inanı-yayım ?

Marya Ivanovna'da Andronikov'un daha başka mektupları kalıp kalmadığını †ğrenmek i…in geldiğini ansızın tahmin etmem, belki de birdenbire kızarak kendisini cidd‡ olarak kovmama sebebolmuştu? Bu mektupları aramak zorunda olduğunu, hem de aradığını biliyordum. Ama kim bilir, belki o zaman, tam o dakikada dehşetli yanılmış olabilirdim! Hem kim bilir, belki de gene bu yanılmamla kendim Marya Ivanovna'yı, mektupların onda bulunması ihtimalini Versilov'un aklına getirdim.

Nihayet gene de gariptir ki: demin Kraft'a •… †m•r •zerinde s†ylediklerimi, harfi harfine, hem de en †nemlisi gene benim s†zlerimle tekrar etmişti. S†zlerin benzerliği, tabi‡, bir tesad•ft•, ama tabiatımın i…y•z•n• nereden biliyordu? Bu ne kadar derin g†r•ş, ne b•y•k seziş

kabiliyetiydi? Peki mademki birini b†yle anlıyabiliyordu, neden †tekini an-lamıyordu? Hem sahiden nazlanmıyor muydu-Sahiden de Versilov'un asilliğinde g†z•m olmadığını bilmiyor muydu? D•nyaya gelmeme sebeboluşunu bağışladığımı, ancak b•t•n †fli-DELİKANLI

267

r•mce Versilov'un kendisine, b•t•n bir insana, bir babaya ihtiyacım olduğunu, bu fikrin artık kanıma işlediğini kestirecek halde değil miydi? imk„n yoksa ni…in beni kızdırıyor, ni…in anlamamazlıktan geliyordu?

SEKİZİNCİ BŠL•M I

Ertesi sabah elden geldiği kadar erken kalkmaya gayret ettim. Her zaman evdekiler, yani ben, annem, kızkardeşim, sekize doğru kalkardık; Versilov, dokuz bu…uğa kadar yatakta keyfederdi. Annem her g•n tam sekiz bu…ukta kahvemi getirirdi. Bu sefer kahveyi falan beklemeden tam sekizde evden sıvıştım. Daha akşamdan b•t•n o g•nk• harek„tın genel pl„nı

…izilmişti. Bu pl„nda hemen ihtirasta işe başlamak gibi bir karar olmakla beraber en †nemli noktalarda kesinleşmemiş, iyice belirmemiş bir…ok şeyler olduğunu da †nceden seziyordum; işte bunun i…in hemen he-men b•t•n geceyi, yarı uyanık, yarı uykuda ge…irdim, sayıklıyor gibiydim, bir…ok r•yalar Se…ırdim, sayıklıyor gibiydim, bir…ok r•yalar g†rd•m, bir defa bile ş†yle rahat rahat uyu-B†yle olmakla beraber gene her daha din…, daha sağlam kalktım.

Aynı

ca annemle karşılaşmak istemiyordum. O-268

DELİKANLI

DELİKANLI

269

nunla, bilinen konuya dokunmadan konuşa-mıyacaktım, bunun i…in yeni, beklenmedik bir duyguya kapılarak ulaşmaya karar verdiğim hedeften uzaklaştırılmaktan korkuyordum.

Soğuk bir sabahtı, her şeyi nemli, s•t beyazı bir sis †rtm•şt•. Bilmem neden, pek k†t•

g†r•n•ş•ne rağmen Petersburg'un erken iş sabahını her zaman severim, b•t•n bu bencil, daima d•ş•nceli, işlerine gitmeye acele eden insanlar, sabahın sekizinde benim i…in ayrı bir g•zellik taşır. Hele yolda, hızlı hızlı y•r•rken ya kendim birinden bir şey sormayı, ya da birinin benden bir şey sormasını severim; soru da, cevap ta her zaman kısa, a…ık, aydın olur, sorulacak şey y•r•rken, hemen her zaman dost…a sorulur, bu satte cevap vermek isteği de g•n•n her saatinden daha fazladır. Petersburg'lu, g•n•n ortasında yahut akşama doğru daha az konuşkan olur, ufak bir şeyden alınır, hemen oracıkta size s†vmeye yahut sizi alaya almaya hazırdır; sabah erkenden işe başlamadan †nce, kafası din…, kendisi cidd‡ olduğu sırada b•sb•t•n başkadır. Bunu …ok iyi fark etmiştim.

Gene Petersburkskaya tarafına gidiyordum. Saat on ikide mutlaka Fontanka'da Vasin'in evinde bulunmam gerektiği i…in (Vasin, …oğu zaman saat on ikide evde olurdu)-bir yerde kahve i…meyi i…in …ok …ektiği halde i…miyor, hi… durmadan hızlı hızlı y•r•yordum. Hem Yefim Zverov'u da mutlaka evde yakalamalıydım; gene ona gidiyordum, az daha gecikecekmişim; kahvesini bitirmek •zereydi, dışarı …ıkmaya hazırlanıyordu.

Yerinden kalkmadan!

— Ne o b†yle ikide bir damlıyorsun? s†zleriyle beni karşıladı.

— Şimdi sana anlatacağım işte...

Her sabahın erken saati gibi Petersburg sabahlan da, insanın tabiatı •zerinde ayıltıcı bir tesir yapar. Bazı gecenin ateşli h•lyası, sabahın aydınlığı, soğuğu ile beraber b•sb•t•n buğu olur gider, ben de bazan sabahları, pek az †nce, gece kurduğum, ge…miş h•lyalarımı, bazan hareketlerimi kendime sitem ederek, utanarak hatırladığım olmuştur. Ama s†z arasında gene şuna da işaret edeyim ki Petersburg sabahını, b•t•n yery•z•n•n en az şiiri olan bir sabah sayılması gerekirken, d•nyanın hayali en …ok gıcıklıyan sabahı olarak kabul ediyorum. Bu benim kendi g†r•ş•m hayut

aha doğrusu kendi edindiğim bir izlemdir, ama ben ona bağlıyım. B†yle …•r•k nemli, sısli bir Petersburg sabahı, Puşkin'in ŒMa…a

kızı• ndaki bir German'ının (b•y•k, kocaman,

hayalin almıyacağı bir kişi, tam bir Peter vahşicerg tipi Petersburg devrinden kalma bir tip!) Œvaşhıce h•lyası, bana kalırsa daha ziyade sağ-

270

DELİKANLI

DELİKANLI

271

lamlaşabilir. Bu sisin i…inde y•r•rken y•zlerce defa pek garip, ama değişmez bir fikir akh-ma gelmiştir: ŒYa bu sis dağılıp havaya y•kselirse, onunla beraber bu …•r•k, kaypak şehir de havalanırsa, sisle beraber g†ğe doğru y•kselip bir duman gibi kaybolursa, onun yerinde eski Finl„nda g†l•, ortasında da, g•zellik versin diye, …ok koşmaktan nefes nefese kalmış bir atın

•st•nde tun…tan s•vari kalırsa?• Kısacası duyuşlarımı anlatamıyorum, …•nk• bu bir hayal, nihayet bir şiir, yani sa…ma bir şey! bununla beraber sık sık ş†yle sa…ma bir soru da aklıma geliyordu: Œ‡şte onlar hepsi oraya buraya atılıyor, koşuşup duruyorlar, halbuki, kim bilir, belki b•t•n bunlar uyuyan birisinin r•yasıdır, burada da belki sahici bir tek insan, bir tek ger…ek hareket yoktur? B•t•n bunları r•yasında g†ren o bi-linmiyen kimse birdenbire uyanır, her şey de birdenbire kaybolur gider•. Ama kendimi hayale kaptırmışım.

†nceden s†yliyeyim; herkesin hayatında †yle acayip gibi g†r•lecek tasarılar, h•lyalar vardır ki, ilk bakışta hi… yanılmadan delilik diye vasıflandırılabilir. Ben de o sabah aklımda b†yle bir hayalle Yefim Zverov'a git" mistim, Zverov'a gittim, …•nk• Petersburg da bu defa başvurabileceğim bir kimsem yoktu-‹•nk• se…ebileceğim başka kimseler olsaydı• Yefim, kendisine en sonra b†yle bir tekli1

bulunacağım kimseydi. Karşısına ge…ip oturduğum zaman, kendim bir sayıklamanın hummalı nın timsali olduğum halde, basit d•ş•ncelilik, bayağılık timsalinin karşısında oturuyormuşum gibi geldi bana. Ama benim tarafımda •lk• ile ger…ek duygu, onun tarafındaysa pratik bir d•ş•nce vardı: bu iş hi…bir zaman b†yle yapılmaz, d•ş•ncesi... Kısacası, ortada pek †nemli bir namus meselesi olduğunu, Peters-burg'da kendisinden başka d•ello şahidi olarak g†nderebileceğim hi… kimsem bulunmadığını, eski bir arkadaş olduğu i…in kabul etmemeye hakkı bile olmadığını, d•elloya …ağırmak istediğim adamın da •steğmen prens Sokolskiy olduğunu, bir yıldan fazla bir zaman †nce Ems'te babam Versilov'a tokat attığı i…in d•elloya

…ağırmak istediğimi kısaca, a…ık…a anlattım. Bu arada şuna işaret edeyim ki Yefim b•t•n aile durumumu Versilov r…ın bildiklerimin hemen hemen hepsini biliyordu; bunları başka başka zamanlarda, tabi‡ bazı sırlar bir yana, gene ben anlatmıştım. Şimdi kafesteki ser…e kuşu gibi t•ylerini kabartarak, sessiz cidd‡ yanaklarını şişirerek kar-makarışık a…ık sarı sa…lariyle karşımda oturmuş dinliyordu. Hareketsiz, alaylı bir g•-l•mseme kasıtlı değil de isteksiz olduğu i…in daha k†t• idi'; o dakikada kendini mutlaka sahiden hem zek„ca, hem de karakterce ben-den …ok daha •st•n bulunuyordu. •stelik bir272

DELİKANLI

DELİKANLI

273

g•n †nce Derga…ov'u evindeki h„dise dola-yısiyle benden tiksindiğinden de ş•phe ediyordum: bunun zaten b†yle olması gerekti, Yefim demek, halk kalabalığı, Yefim demek, sokak demekti, bunlarsa daima yalnız başa-riya taparlar.

Bir ara:

— Peki, Versilov'un bundan haberi varını? diye sordu.

— Tabi‡ yok.

— †yleyse ne hakla onun işlerine burnunu sokuyorsun? Bu bir. ikincisi, bununla neyi ispat etmek istiyorsun?

itiraz edeceğini bildiğim i…in ona, b•t•n bunların tahmin ettiği kadar budalaca bir şey olmadığını hemen anlattım. Birincisi, k•stah prense bizim neslimizde de hen•z şerefin ne demek olduğunu bilen insanlar olduğu ispat edilecek, ikincisi de Versilov utandırılacak, bundan bir ders alacaktı. •…•nc•s• de, hem en †nemlisi, Versilov, herhangi bir kanaat bakımından tokat yiyip ses …ıkarmıyarak presnı d•elloya …ağırmamakta haklı olsa bile …ih değilse kendisinden b•sb•t•n uzaklaşmasına rağmen ona edilen hakareti kendine edilmiş bir hakaret gibi sayacak kadar kuvvetle duyabilecek, onun menfaati uğruna canını bile feda edecek bir insan olduğunu g†recekti-

— Dur, †yle bağırma, teyzem hoşlanmıyor. Buna şunu s†yle: Versilov'un bu Sokols-kiy'le miras d„vası var, değil mi? †yleyse bu, hasmını d•elloda †ld•rerek d„vayı kazanmak gibi b•sb•t•n yeni, hemde orijinal bir usul olsa gerek.

Ben de ona, en toutes lettres(l) hem budala hem de k•stah olduğunu, alayla g•l•msemesinin, durmadan artması da kendim beğenmiş, bayağı bir adam olduğunu g†sterdiğini bilmesini, d„va •zerindeki bu d•ş•ncelerin, daha başlangı…ta benim de aklıma gel-miyerek sadece onun akıllı d•ş•ncelerle dolu kafasını ziyaret etmek şerefine erdiğini sanmamasını s†yledim. Ondan sonra da d„vanın artık kazanıldığını, hem de bu d„vanın yalnız gen…' prens Sokolskiy'in değil, Sokolskiy'lerin aleyhine a…ılmış olduğunu, b†ylece prenslerden biri †lse bile †tekilerin sağ

kalacağını, ama d•elloya, hi… ş•phesiz, yargıtaya verme m•ddeti ge…tikten sonra …ağırmak gerekeceğini (ger…i prensler davayı yargıtaya vermiyecek-krse de), bunun da sırf nezaket gereğince yapılacağını anlattım: yargılama m•ddetinin arkasından d•ello gelecekti; işte şimdi de bunun i…in geldiğimi, d•ellonun şimdi yapılmı-yacağını, ancak şahidin olmadığı i…in bunu şimdiden sağlamak istediğimi, …•nk• Peters-a…ıktan a…ığa.

DELİKANLI

275

burg'da hen•z kimseyi tanımadığım i…in Yefim şahit olmayı kabul etmediği takdirde hi…

olmasa o zamana kadar başka birisini bulabilmek d•ş•ncesiyle b†yle yaptığımı anlattım.

— işte buraya sırf bunun i…in geldim, dedim.

—

Eh, †yleyse konuşmaya da o zaman gelseydin, boşuboşuna on kilometre yol y•r•mekten ne …ıkar?

Ayağa kalktı, kasketini eline aldı.

— Peki, o zaman gelir misin?

— Yo, gitmem tabi‰.

— Neden?

— •yle

işte,

gitmem...

‚…nk…

şimdi o zaman gitmeyi kabul ettiğimi s•ylersem,

yargılama m…ddeti ge‚eincye kadar her g…n buraya taşınır durursun. Daha doğrusu b…t…n bunlar sa‚ma, işte o kadar. Hem senin i‚in geleceğimi mi k•rleteceğim? Ya prens tutar da sorarsa; ŠSizi kim g•nderdi?‹ Dolgorukiy-ŠPeki, Dolgorukiy'in Versilov'la ne ilgisi var?‹ O

zaman ona senin yedi g•bek soyunu mu anlatmalıyım? Y…z…me karşı kahkahalarla g…ler, yahu!

— Sen de hi‚ durma, tokadı suratına yapıştır!

— E, bunda sa‚malıyorsun.

__ Korkuyor musun? Bu kadar uzun

boyun var; lisede herkesten kuvvetliydin.

— Korkuyorum, tabi‰, korkuyorum. Hem prens seninle d…ello etmez, ‚…nk… insan, ak-raniyle d…ello eder.

— Ben de yetişme bakımından bir kişizadeyim, b…t…n haklarım var, ona akranım... tersine, asıl o bana akran değil.

— Hayır, sen k…‚…ks…n.

— Nasıl k…‚…ğ…m?

— K…‚…ks…n işte; ikimiz de daha k…‚…ğ…z, o ise b…y…k.

— Haydi oradan budala sen de! Kanuna g•re bir yıldan beri evlenmeye bile hakkım var.

— Evlenirsen evlen, ama hˆlˆ b…y…yen bir ‚ocuksun.

Benimle alay etmek istediğini tabi‰ anladım. Ş…phesiz, b…t…n bu budalaca hikˆyeyi anlatmadan da ge‚ebilirdim, hem de hi‚ bilinmeden •l…p gitseydi daha iyi olurdu; olduk‚a cidd‰ sonu‚lar vermekle beraber sırf bayağı-lığı. gereksizliği bakımından da ‚irkin bir şeydi.

Ama kendimi cezalandırmak daha ‚ok hepsini anlatacağım. Yefim'in benimle ettiğim y…z…nden anlayınca sağ elimle276

DELİKANLI

daha doğrusu sağ yumruğumla omuzundan itmek cesaretini g•sterdim. Omuzumdan yakaladı, y…z…m… kıra doğru ‚evirerek ger‚ekten lisede hepimizden kuvvetli olduğunu doğrudan doğruya ispat etti.

II

Okuyucu, tabi‰, Yefim'den ayrıldığım zaman pek k•t… bir durumda olduğumu sanacak, ama aldanacak…r. Aramızda ‚ocuk‚a bir şey olduğunu, iş ise gene eski ciddiliğini olduğu gibi koruduğunu pek iyi biliyordum. Peters-burgskaya tarafında d…nk… meyhaneyi bile bile ge‚erek Vasilyevskiy Ostrov'da kahvemi i‚tim; d…nk… meyhane de b…lb…l de bende iki kat tiksinme uyandırıyordu. Garip bir ta-biatim var; yerlerden, eşyalardan tıpkı insanlardan tiksinir gibi tiksindiğim olur. Ama Pe-tersburg'da Šmesut‹ yerlerim de var, yani buralarda herheangi bir sebeple, herhangi bir zaman mesut olmuşumdur, ne dersiniz, bu yerleri saklıyorum, ancak yapayalnız kaldığım, bahtsız olduğum zamanlar girip hasret ‚ekmek, ge‚enleri hatırlamak i‚in oralara elden geldiği kadar seyrek gitmeye ‚alışırım. Kahvemi i‚erken Yefim'e, onun doğru d…ş…nd…ğ…ne hak verdim. Evet, o benden daha ‚ok iş adamıydı, ama benden fazla realist değildi-Burnunun ucundan •tesini g•remiyen realist-lik, en ‚ılgın hayallerden daha korkun‚ olur,

DELİKANLI

277

‚…nk… k•rd…r. Ama Yefim'e hak verirken (her halde o dakikada sokakta y…r…yerek k…f…rler savurduğumu sanıyordu) gene de ne o zaman, ne de şimdi kanaatimden ber fedakˆrlıkta bulunmadım, ‰lk hayal kırıklığından sonra yalnız yaptıkları şeylerden değil, …lk…lerinden bile vazge‚enleri, bir saat •nce kutsal saydıkları şeyle alay edenleri de g•rd…m, bunu •yle de kolaylıkla yapıyorlardı ki! Varsın Yefim hattîşin aslında benden daha haklı olsun, ben de b…t…n d…nyadaki budalalardan daha budala olayım, sadece kendimi naza ‚ekmiş olayım, ama işin derinliğinde †yle bir nokta vardı ki •st•ne …ıkıp durunca ben de haklı oluyordum; bende de haklı olan bir şey vardı, işte asıl onların anlamadıkları da buydu.

Semionovskiy k†pr•s•nde, Fontanka tarafında Vasin'in evine geldiğim zaman saat tam on iki idi, ama Vasin evde yoktu, ‡şi Vasil-yevskiy'deydi, eve Ibeirli saatlerde, hemen her zaman da sata on ikide geliyordu. Bundan başka o g•n bayram olduğu i…in kendi-sini mutlaka evde bulacağımı tahmin ediyordum, evde bulamayınca, daha birinci defa ziyaret ettiğim halde, oturup beklemeye karar verdim.

Bu sırada ş†yle d•ş•n•yordum; mirasla mektup bir vicdan meselesidir, ben de278

DELİKANLI

Vasin'i hakem se…mekle kendisine karşı duyduğum derin saygıyı g†stermiş oluyorum ki bu da, tabi‡, onun onuruna okşuyucaktır. Bu mektup beni sahiden derin derin d•ş•nd•r•yordu, işi yoluna koymak i…in bir hakem kararma ihtiya… olduğuna inanıyordum; ama gene de †yle sanıyorum ki daha o zaman bile başkasının yardımı olmadan da işin i…inden sıyrılabilirdim.

Hem bunu kendim de biliyordum, mektubu elden ele Versilov'a ulaştırmak yeterdi, sonra o da ne isterse yapsın, işte karar buydu. Bu …eşit bir işte kendimi y•ksek bir hakem, karar verebilecek bir insan yerine koymam hi… de doğru olamazdı. Mektubu elden ele ulaştırmakla kendimi hem kenara …ekmiş olacaktım, hem de b†ylelikle sessizce Versilov'dan y•ksek bir mevkie y•kselerek kendim i…in m„nevi bir kazan… elde edecektim; …•nk• beni ilgilendirdiği kadar mirastan bekliyebileceğim b•t•n menfaatlerden vazge…mekle (elbette ki Versilov'un oğlu olduğum i…in bu paradan şimdi değilse de daha sonra payıma bir şey d•şecekti) Versilov'un ilerdeki hareketlerine en y•ksek ahl„k noktasından bakmak hakkını †l•nceye kadar elimde tutacaktım. Prensleri mahvettim diye gene de kimse bana sitem edemezdi, …•nk•

vesikanın kanun karşısında bir değeri yoktu. Vasin'i boş odasında otururken b•t•n bunları etraflıca d•ş•nm•ş, kendime a…ıklamıştım, hat-DELlKANLI

279

t„ Vasin'e hareket tarzım •zerinde danışmaya da sırf onun vereceği †ğ•d• dinlerken ne kadar as‡l, ne kadar tok g†zl• olduğumu g†stermek gibi bir gaye g•derek gelmiş olduğum birdenbire aklıma geliverdi, †yleyse b†yle yapmakla bir g•n †nce karşısında k•…•lmemin intikamını da almış olacaktım.

B•t•n bunları d•ş•n•nce b•y•k bir can sıkıntısı duydum; b†yle olduğu halde …ıkıp gitmedim, kaldım, ger…i her beş dakika ge…tik…e can sıkıntımın sade artacağım da pek iyi biliyordum.

Her şeyden †nce Vasin'in odasını beğenmemeye başlamıştım. ŒBana odanı g†ster, senin karakterini s†yliyeyim•, demek m•mk•nd•r, sanırım. Vasin, anlaşılan odalarını kiraya vererek ge…inen, Vasin'den başka daha da kiracıları olan yoksul ev sahiplerinin mobilyalı bir odasında oturuyordu. Bu, dar, pek az ev eşyasiyle d†şenmiş olmakla beraber gene de konforlu g†r•nmek iddiasında olan odaları Pek iyi bilirim; burada muhakkak bit paza-rından alınmış, yerinden kımıldatmak teli-Keh olan yaylı kanape; l„voba, paravanayla gizlenmiş bir karyola bulunur. Vasin, anlaşılan en iyi, en g•venilir kiracılardandı; her ev sahibinin muhakkak b†yle iyi bir kiracısı olur bunun i…in de ona ayrıca yaranmaya ‹alışırlar; odasını daha dikkatlice toplar s•-280

DELİKANLI

p•r•rler, kanepenin tepesine duvara taşbas-ması bir resim asar, masanın altına havı d†k•lm•ş

bir halı seccade sererler. Bu k•f kokmuş temizlikten, başlıcası da ev sahibi kadınların kiracılarına pek saygıyla yaranmaya …alışmalarından hoşlanırlar, kendileri de ş•pheli kişilerdir, ‡yi kiracı denilmesi, Vasın'in onurunu okşadığından emindim. Karşımda kitap larla yığılı duran iki masa da bilmem neden yavaş yavaş sinirime dokunmaya, beni kudurtmaya başladı,. Kitaplar, k„ğıtlar, hokkalar, her şey ev sahibi Alman kadıniyle hizmet…isinde ideal olan en iğren… bir intizamla yerleştirilmişti. Burada bir…ok kitap vardı, hem de bunlar gazete yahut dergi falan değildi, ger…ek kitaptı hepsi, Vasin de anlaşılan onları okuyordu, hem de belki kurumlu kurumlu, intizamla okumaya yahut yazı yazmaya oturuyordu. Doğrusu, ben intizamsız bir halde oraya buraya atılmış kitaplardan daha ‡ok hoşlanırım, hi‡ değilse bŠyle olunca ‡alışma bir- kutsal vazife haline gelmez. Herhalde bu Vasin, kendisini ziyarete gelen herkese karşı pek nazik davranır, ama, gene de, her hareketi bu ziyaret‡iye der ki: Ž•şte seninle burada bir bu‡uk saat: kadar otururdum, ondan sonra da sen gidince işimle uğraşırım•-Gene herhalde kendisiyle konuşurken meraklı bir konuşma konusu bulmak, ondan yem bir şey Šğrenmek m…mk…nd…r, ama bu sırada

DELİKANLI

281

da onun şŠyle d…ş…nd…ğ… akla gelebilir: Ž•şte şimdi biz seninle konuşuruz, ben de sana pek meraklı şeyler anlatırım, ama asıl en meraklı şeye sen gidince başlarım...• Ne var ki, gene de~

gitmiyor, oturup duruyordum. Onun vereceği Šğ…de artık hi‡ ihtiyacım olmadığına kesin olarak kanaat getirmiştim.

Artık geleli bir saatten fazla olmuştu, pencere Šn…nde duvara dayalı iki hasır sandalyeden birinde oturuyordum. Vaktin ge‡mesi de beni fena halde kızdırıyordu. Halbuki akşama kadar kendime bir ev arayıp bulmam gerekiyordu. Can sıkıntnsııdan elime bir kitap almak istedimse de sonra vazge‡tim; bununla kendimi avutmak istediğimi d…ş…n…nce iki kat tiksinti duydum.

Bir saatten fazla bir zaman Šl… bir sessizlik i‡inde ge‡ti, sonra birdenbire Pek yakın bir yerde, kanepenin dayalı durduğu kapının arkasında gittik‡e artan bir fısıl-…ya elimde olmadan kulak kabarttım. Konuşan iki sesti, iki kadın sesi duyuluyordu, ama sŠzlerini anlamaya imkŒn yoktu; bŠyle olmakla beraber can sıkıntısından dinlemeye başladım. Heyecanla, canlı canlı konuştukları, meselenin bi‡kiyle, dikişle ilgisi olmadığı belliydi; bir şey …zerinde anlaşıyor, yahut tartışıyorlardı yahut bir ses kandırmaya ‡alışıyor, yalvarıyordua Štekiyse dinlemiyor, itiraz ediyordu, Anlaşılan bunlar başka kiracılardı. Az sonra canım sıkıldı, kulağım da fısıltılara alışmıştı,282

DELİKANLI

Šyle ki gene dinlemeye devam etmekle beraber bunun mekanik bir şekilde yapıyordum, bazan dinlediğimi bile b…sb…t…n unutuyordum, tam bŠyle bir anda beklenmedik bir şey oldu, sanki birisi iki ayağiyle birden sandalyeden kalkmıştı yahut birdenbire yerinden kalkarak tepinmişti: sonra bir inilti, daha sonra birdenbire bir bağırış duyuldu, hattŒ buna bir bağırış da denemezdi, vahşi bir hayvanın hırslı, Šfkeli homurtusu gibi bir şeydi, hem anlaşılan bu sesin sahibi, yabancıların duymasına da aldırış etmiyordu. Kapıya koştum, a‡tım; benimle aynı zamanda koridorun sonundaki bir kapı da a‡ılmıştı (sonradan Šğrendiğime gŠre orada ev sahibi kadın oturuyormuş), a‡ılan kapıdan iki meraklı baş uzandı. Bağırma o anda kesildi, derken birdenbire benim kapıma bitişik kiracıların oda kapısı a‡ıldı, gŠr…n…şte gen‡ bir kadın hızla dışarı fırladı, merdivenlerden koşa koşa indi. ‹teki yaşlı kadın onu bırakmamak istediyse de yapamadı, sadece gen‡ kadının arkasından:

— Olya, Olya, nereye? Of! diye bağırdı.

Ama bizim a‡ık duran kapılarımızı gŠr…nce, kapısını hızla kendine ‡ekerek biraz aralık bıraktı, aşağı ka‡an Olya'nın ayak sesleri b…sb…t…n kesilinceye kadar bu aralıktan dinledi durdu. Her şey sessizleşti. Sa‡ma belki de g…l…n‡ bir hŒdiseydi bu, ben bunu daha fazla d…ş…nmekten vazge‡tim.

DELİKANLI

283

Aşağı yukarı ‡eyrek saat kadar sonra koridorda, tam Vasin'in kapısı Šn…nde y…ksek sesle teklifsizce konuşan bir erkek sesi duyuldu. Birisi kapı tokmağım tutup kapıy: Šyle araladı ki bu aralıktan herhalde kendisi beni gŠren, hattŒ gŠzden ge‡iren, ama hen…z odaya girmeyip kapı tokmağını tutarak b…t…n kori-dordakilere duyura duyura ev sahibi kadınla konuşmaya devam eden uzun boylu bir erkeği gŠrmek, gŠzden ge‡irmek m…mk…n oluyordu. Ev sahibi kadın, incecik, neşeli sesiyle ona cevap veriyordu, bu sesten de gelenin onca tanınan bir adam olduğu, sayılan, ağırbaşlı bir misafir, şen bir bay olduğu i…in de kendisine kıymet verildiği anlaşılıyordu. Şen bay, bağıra bağıra n•kte savuruyordu, ama b•t•n meseleyi; Vasin'in evde bulunmayışı, hi…bir zaman evde bulamadığı, zaten kaderinin b†yle olduğu, gene ge…en seferki gibi bekliyeceği yollu s†zler teşkil ediyordu, b•t•n bunlar da ev sahibi kadına en ince birer n•kte gibi geliyordu. En sonunda misafir kapıyı ardına kadar a…arak i…eri girdi.

Bu, şık giyinmiş bir baydı, anlaşılan ş†yle Œkibarca• denilen şekilde giyinmişti, elbisele-rınıı en iyi bir terzide diktiriyordu, ama bunu Pek …ok istemesine rağmen kendisinde en az bulunna şey de efendilikti. Onun i…in laubali tabiyatli denilemezdi, yaradılıştan tabi‡ k•stahtı, bu s†z, gene de ayna †n•nde durup284

DELİKANLI

DELİKANLI

285

kendine k•stah olmayı †ğretmekten daha az hakaret taşır. Hafif ak d•şm•ş koyu sarı sa…ları, siyah kaşları, uzun sakaliyle iri g†zleri kendisini başkalanndan ayırmak ş†yle dursun, tersine onu umum‡, herkese benziyen bir hale sokuyordu. B†yle bir kişi hem g•ler, hem her zaman g•lmeye hazırdır, ama kim bilir neden onunla bir arada bulunmak sizi neşelendirmez.

G•lerken cidd‡ bir tavır takınır, cidd‡ tavırdan neşeli tavıra ge…er yahut g†z kırpar, ama b•t•n bunları †yle yayvan, yakışık almıyacak bir şekilde yapar ki... Ama †nceden anlatmaya l•zum yok. Bu bayı daha sonraları daha yakından, daha iyi tanıdım, bunun i…in elimde olmadan o g•n kapıyı a…ıp odaya girdiği zamanki halini …ok iyi tanıdığım bir kişiyi anlatır gibi anlatıyorum. Ama şimdi bile onun i…in kesin, onu tanıtabilen bir şey s†ylemekte zorluk

…ekerim, …•nk• bu tip insanlarda g†r•len esas şey, eksiklik, zevksizlik, vuzuhsuzluktur.

Hen•z oturmuştu ki birdenbire bu adamın Vasin'in •vey babası bay Stebelkov olması gerektiği aklıma geldi onun i…in bir şeyler duymuştum, ama o kadar az bir şeydi ki ne olduğunu bir t•rl• anlatamazdım, ancak bunun k†t• bir şey olduğunu hatırlıyordum. Vasin'in

†ks•z kalarak uzun zaman Stebelkov'un himayesi altında yaşadığını, anıa şimdi …oktan artık onun tesirinden kurtuldu-

ğunu, gayelerinin de, menfaatlerinin de ayrı olduğunu, her bakımdan ayrı ayrı d•nyalarda yaşadıklarını biliyordum. Bundan başka bu Stebelkov'un bir sermayesi bulunduğunu, hatt„

vurgunculuk ettiğini, dalaverecinin biri olduğunu da hatırlıyordum, kısacası †nceden belki onun i…in etraflıca bazı bilgilerim de vardı, ama o sırada unutmuş olabilirdim. Oturmadan

†nce beni baştan ayağa kadar ş†yle bir s•zd•, ama sel„m vermedi, silindir şapkasını kanapenin †n•ndeki masaya koydu, kurumlu kurumlu, hem de benim oturmaya cesaret edemediğim kanapeye oturmak değil de „deta yayıldı, †yle ki kanape …atırdadı, sonra ayaklarını birbiri

•st•ne attı rugan …izmelerinin burnunu pek y•kseğe kaldırarak onları seyre daldı Tabi‡ hemen bana d†nd•, iri, biraz hareketsiz g†zleriyle beni s•zd•.

Başını hafif…e eğerek;

— Evde bulamıyorum! dedi. Ben sustum.

— intizamlı değil! Her şeyde kendi g†-rtr…• †nde gelir. Petersburgskaya'dan mı?

— Yani siz mi Petersburgskaya'dan gel-diniz? diye sordum.

— Yoo, ben bunu size soruyorum.

•— Ben... evet, Petersburgskaya'dan gel-^j

ama

bunu

nereden

anladınız?286

DEL“KANLI

— Nereden mi? Hım!

G†z•n• kırptı, ama cevap vermek l•t-funda bulunmadı.

Bu sırada da hi… beğenmediğim bir şekilde manalı manalı g•l•ms•yordu. G†z kır-pışında da ahmak…a bir şey vardı.

En sonunda:

. — Bay Derga…ov'da mı? diye sordu. G†zlerimi hayretle a…arak:

— Ne Derga…ov'da? dedim. Muzaffer g†zlerle bana baktı.

— Ben tanışmıyorum bile.

— Hım.

— Nasıl isterseniz, diye cevap verdim. Gittik‚e bana tiksinti veriyordu.

—

Hım,

evet.

Hayır efendim,

m…saade edin; bakın, meselˆ d…kkˆndan bir mal

alıyorsunuz,

bitişikteki başka bir d…kkˆndan başka bir alıcı, başka bir şey alıyor, nasıl bir şey alıyor dersiniz? Para, efendim, tefeci denilen t…ccardadır... ‚…nk… para da bir ‚eşit eşyadır, tefeci de bir ‚eşit t…ccar... Dikkat ediyor musunuz?

— Eh, diyelim k‰ ediyorum.

— •‚…nc… bir alıcı sokaktan ge‚iyor d…kkˆnlardan birini g•stererek: Šbu esaslı‹‹

DELİKANLI

287

•teki d…kkˆnı g•stererek de: Šbu esassız‹ diyor. Peki şimdi ben bu alıcı hakkında ne gibi bir kanaat edinirim?

— Ne bileyim ben.

— Hayır, m…saade edin. Bunu misal olsun diye s•yledim; insan dediğin iyi misalle yaşar.

Meselˆ Nevskiy caddesinden gidiyorum, caddenin karşı tarafındaki yaya kaldırımından karakterini anlamak istediğim bir bay ge‚tiğini g•r…yorum. Ayrı ayrı yollardan giderek tam Morskaya sokağına sapılan, ingiliz mağazasının bulunduğu yere geldiğimiz sırada biraz •nce araba altında kalıp ezilen …‚…nc… bir yolcu g•r…yoruz. Şimdi işi iyice anlayın; gene oradan ge‚en d•rd…nc… bir bay, pratik anlayış ve ağırbaşlılık bakımından ezilenle beraber her

…‚…m…z…n karakterini tˆyin etmek istiyor... Takibediyor musunuz?

— Evet ama, affedersiniz, b…y…k bir zorlukla.

—

Peki, zaten bunu biliyordum. Konuyu değiştireyim. Diyelim ki, eskiden bir‚ok defa gittiğim, Almanya'da kaplıcalarda bulunuyo-rum, hangi kaplıca olursa olsun, hepsi bir.

kaphcalarda gezerken ingilizleri g•r…yorum. bildiğiniz gibi ingilizlerle ahbap olmak pek zordur; ama işte iki ay sonra tedavi m…dde-tini ge‚irince, hepimiz dağlık b•lgede, elleri-mizde ucu sivri değneklerle kafile halinde288

DELİKANLI

dağa tırmanıyoruz, şu yahut bu dağa, hepsi bir. D•neme‚te, yani mola verilen yerde, tam keşişlerin Chartreuse i‚kisi yaptıkları yerde (buna dikkat edin) bir kenarda durmuş, sessiz sessiz bizi seyreden bir zenciyle karşılaşıyorum. Bu zencinin de ağırbaşlılığını anlamak istiyorum; ne dersiniz, sırf kendileriyle kaplıcalarda konuşmadığım i‚in beraberce y…r…d…ğ…m ingiliz kafilesindekilerden zencinin ağırbaşlılığı hakkında bir h…k…m vermelerini istiyebilir miyim?

— Ben ne bileyim! Affedersiniz, ama sizi takibetmekte zorluk ‚ekiyorum.

— Zorluk mu?

— Evet, beni yoruyorsunuz.

— Hım.

G•z…n… kırptı, eliyle de herhalde b…y…k bir zafer, galibiyet ifade etmesi gereken bir işaret yaptı; sonra anlaşılan biraz •nce aldığı gazeteyi b…y…k bir ağırbaşlılıkla, sessiz sessiz cebinden ‚ıkardı, a‚tı, beni de kendi halime bırakarak son sayfayı okumaya başladı. Beş

dakika kadar bana hi‚ bakmadı.

Sonra:

— Bresto - Grayevskiy tahvilleri d…şmedi, ha? Hˆlˆ ‚ıkıyor, y…kseliyor! Bir‚oklarını bilirim ki bu işte daha ilk adımda şapa otur-DELİKANLI

289

dular, diyerek i‚inden gelen bir istekle y…z…me baktı.

— Hen…z bu borsa işinden pek anlamı-yorum, diye cevap verdim.

— İnkˆr mı ediyorsunuz?

— Neyi?

— Parayı:

— Parayı inkˆr etmiyorum, ama... ama •yle sanıyorum ki •nce …lk…, ondan sonra para gelir.

— Yani m…saade edin... işte meselâda-| mm birinin sermayesi var diyelim...

— •nce y…ksek …lk…, ondan sonra para, | y…ksek …lk… olmadık‚a toplum yok olur gider.

Bilmem neden hırslanmaya başlamak …ze-reydim. Karşımdaki, işin i‚inden ‚ıkamıyor-muş

gibi b•n b•n y…z…me baktı, sonra y…z… birdenbire pek neşeli, pek kurnaz bir g…l…m-|semeyle gerildi.

—- Versilov'a ne buyrulur, ha‹ Ne yaptı yaptı mirasa kondu! D…n mahkeme, karan onun lehine verdi, değil mi ha?

Birdenbire, hi‚ beklemediğim bir şurada damın benim kim olduğumu, belki daha bir‚ok şeyleri bildiğim anladım. Ancak bilmem birdenbire kızardım, en budalaca bir g•zlerimi onun y…z…ne diktim. Her

DEL’KANLI I — FOR.: 19/20290

DELİKANLI

DELİKANLI

291

halde kendini zafer kazanmış bir insan gibi hissediyordu, sanki b…y…k bir kurnazlık g•stererek beni su‚…st… yakalamış, yalanlarımı meydana ‚ıkarmış gibi neşeli neşeli y…z…me bakıyordu.

‰ki kaşını birden yukarı kaldırarak;

— Hayır, efendim, dedi, Versilov i‚in bilmek istediğiniz bir şey varsa bana sorun! Biraz

•nce ağırbaşlılık hakkında size ne demiştim? Bir bu‚uk yıl •nce bu ‚ocuk y…z…nden m…kemmel bir iş yapacaktı, evet, evet efendim, oysa şapa oturdu.

— Hangi ‚ocuk y…z…nden?

— Meme ‚ocuğu y…z…nden, şimdi bile kim bilir nerede baktırdığı ‚ocuk y…z…nden, ancak şimdi artık onun i‚in bir şey alamaz... ‚…nk…...

— Hangi meme ‚ocuğu? Bu da nesi?

— Tabi‰ onun ‚ocuğu, onun •zbe•z ‚ocuğu, m-lle Lidiya Ahmakova'dan... ŠG…zel kız beni okşadı...‹ K…k…rtl… kibritlere ne buyurulur, ha?

— Bu ne sa‚ma sapan şey! Onun Ahmakova'dan hi‚bir zaman ‚ocuğu olmuş değildir-

— •yle mi dersiniz? Peki ben neredeydim? Ben hem doktorum, hem de ebe! Soy adım Stebelkov, hi‚ duymadınız mı? Dogru

o zaman da ‚oktan beri hekimliği bırakmıştım, ama pratik bir işe, pratik bir fikir verebilirdim.

— Mademki ebesiniz... Ahmakova'nın ‚ocuğunu siz mi aldınız?

— Yoo, ben Ahmakova'dan bir şey almış değilim. Orada, ailesi pek kalabalık olan doktor Granz adında biri vardı, vizite parası olarak kendisine yarım telar verilirdi, orada doktorların tarifesi

b•yleydi, …stelik de onu kimse tanımıyordu,

orada benim

yerime o bulundu... Bu iş gizli kalsın diye kendisini ben tavsiye etmiştim. Versilov'a, yani Andrey Petrovi‚'e pratik bir fikir verdim, karşı karşıya oturmuştuk, ben de bu gizli mesele …zerinde bir fikir verdim. Ama Andrey Petrovi‚

i tavşan peşinde koşmayı doğru buldu.

Derin bir şaşkınlık i‚inde dinliyordum.

— Halk s•z… yahut basit halkın s•z… der ki iki tavşanın peşinden koşarsan hi‚birini yakalıyamazsın. Bense bunu ş•yle anlıyorum-, her zaman tekrarlanan istisnalar en so-nunda umumi kural halini alır. Başka tavşa-nın yani Rus‚a'ya ‚evirecek olursak: başka bayanın peşinden koştuğu i‚in bir şey elde Demedi. Mademki eline bir şey ge‚irdin, sıkı tut, bırakma! Oysa işe hız verilmesi gereken yerde mızmızlık eder, yavaş gider. Ver-DELİKANLI

293

292

DELİKANLI

silov, bilindiği gibi Žkadınlar peygamberi• dir, işte o zaman gen‡ prens Sokolskiy'in benim Šn…mde ona verdiği ‡ok g…zel bir ad Hayır, siz bana gelin! Versilov …zerinde daha ‡ok bilgi edinmek isterseniz bana gelin!

Galiba benim şaşkınlıktan a‡ık kalan ağzımı memnunlukla seyrediyordu. O g…ne kadar meme

‡ocuğu i‡in bir şey duymamıştım, •şte tam bu sırada birdenbire bitişik komşuların kapısı

‡arptı, birisi hızlı adımlarla odaya girdi.

Sinirli bir kadın sesi;

— Versilov, Semionov mahallesinde, Ma-jayskaya sokağında, Litvinova'nın 17 No. lu

evinde oturuyormuş, kendim adres b…rosun-daydım, diye bağırdı.

Her sŠz…n… teker teker duyuyorduk. Ste-belkov, kaşlarını oynatarak parmağını başının

…st…nde havaya kaldırdı.

— Biz ondan burada konuşuyoruz, oysa bak oraya da yetişmiş... işte durmadan tekrarlanan istisnalar bunlardır! Quand on parle d"…ne corde...

Bunun arkasından oturdu yerde hızlı hız ı kımıldayarak kanapeye yayıldı, kanapenin o yalı bulunduğu kapının arkasında konuş lanları dinlemeye koyuldu.

Ben de dehşetti şaşırmıştım. Bu sŠzleri, herhalde biraz Šnce Šyle heyecan i‡inde koşup giden gen‡ kadın bağıra bağıra sŠylemiştir, diye d…ş…nd…m. Ama asıl noluyordu da burada da Versilov ortaya ‡ıkıyordu? Birdenbire gene deminki o hırsından kuduran insanın Šfkeli, kızgın homurtusu duyuldu, sanki kendisine bir şey vermiyor yahut bir şey yapmasına engel oluyorlardı. Deminkiyle aradaki fark şuydu ki bağırmalar, homurtular daha fazla s…r…yordu. Bu arada ‡ekişmeler, sık sık, ‡abuk ‡abuk sŠylenen sŠzler duyuluyordu; Žistemiyorum,

istemiyorum,

geri

verin hemen geri verin• yahut buna benzer şeyler; hepsini iyi hatırlamıyorum. Sonra birisi, tıpkı deminki gibi hızla kapıya doğru atıldı, a‡tı.

Komşu kadınların ikisi de koridora fırladılar, birisi, anlaşılan,

deminki gibi Štekini

alıkoymaya ‡alışıyordu. ‚oktan ayağa kalkmış olan, komşuların konuşmasını bir ‡eşit zevkle din-liyen Stebelkov, hemen kapıya atıldı, saklanmaya falan hi‡ l…zum gŠrmeden komşu kadınların karşısına ‡ıktı. Tabi• ben de kapı-nın yanına koştum. Ama onun koridora

‡ıkması bir kova soğuk su tesiri yapmıştı; komşu kadınlar ‡abucak odalarına ‡ekilerek hızla kapıyı ‡arptılar. Stebelkov onların peşinden atılmak istediyse de bir an duraladı, parmağı havaya kaldırdı, d…ş…nceli d…ş…nceli g…-Risedi; ancak,

bu

seferki

g…l…msemesinde294

DELİKANLI

pek kŠt…, karanlık, uğursuz bir şey vardı. Kendi odasının kapısı Šn…nde duran ev sahibi kadını gŠr…nce ayaklarının ucuna basarak sık adımlarla koridordan ge‡ip yanına gitti; kadınla bir iki dakika fısıldaşıp, tabi• gereken bilgiyi aldıktan sonra, artık vekarla, kararını veren bir insan tavriyle odaya dŠnd…, masanın …st…nden silindir şapkasını aldı, aynaya bir gŠz attı, eliyle sa‡larını d…zeltti, sonra bana bakmaya tenezz…l bile etmeden, kendi değerine inanan bir adam tavriyle komşu kadınlara yollandı. Bu arada koridorda duran, gŠzdağı verir gibi parmağını ona doğru uzatıp: ŽAh, seni yaramaz seni!• der gibi başını iki yana sallıyan ev sahibi kadına zaferle gŠz kırparak kulağını kapıya dayadı, bir an kapının yanında durduktan sonra karar vermiş bir insan tavriyle hattŒ fazla nezaketten kamburunu bile ‡ıkararak elinin parmak kemikleriyle komşu kadınların kapısını vurdu, i‡erden bir ses duyuldu:

— Kim o?

Stebelkov y…ksek sesle, hem de vekarla:

— ‹nemli bir iş …zerinde gŠr…şmek i‡ın i‡eri girmeme m…saade etmez misiniz? dedi.

Biraz durdular, ama gene de a‡tılar, Šnce bir parmak kadar araladılar; Stebelkov, hemen kapı tokmağına yapıştı, herhalde bir daha kapatmalarına da m…saade etmezdi. Araların DELİKANLI

295

da konuşma başladı, Stebelkov, durmadan i‡eri girmeye ‡alışarak y…ksek sesle konuşuyordu; sŠzlerini pek hatırlamıyorum, ama Versilov'dan bahsediyordu, bir şey anlatacağını, her şeyi aydınlatabileceğini sŠyl…yordu, Žhayır, efendim, bunu bana sorun•, Žhayır, efendim, siz bana gelin• hep buna benzer sŠzlerdi. Onu pek ‡abuk i‡eri aldılar. Ben kanapeye dŠnd…m, konuşulanları dinlemek is-tedimse de b…t…n sŠylenenleri duyamıyordum, ancak sık sık Versilov'un adını andıklarını işitiyordum. Sesinin ahengine kulak verince Stebelkov'un artık konuşmayı idare ettiğini, artık yılışarak değil de, kanapeye yayılıp emreder gibi konuştuğunu, biraz Šnce bana sŠylediği; Žtakibediyor musunuz?• Žşimdi l…tfen k…nh…ne varın• vesaire gibi sŠzleri tekrarladığını tahmin ediyordum. Bu arada kendisini dinleyen komşu kadınlara karşı umul-mıyacak kadar nazik davranması gerekti. Bir iki defa kahkaha attığı bile duyuldu, herhalde bu kahkahalar yersizdi, ‡…nk… onun sesi yanında, bazan sesini bile bastırarak kadınların hi‡ de neşe ifade etmiyen sesleri, ayrıca da demin homurdıyan gen‡ kadının sesi duyu-luyordu, gen‡ kadın pek ‡ok sŠyl…yor, sinir-enıyor, acele ediyor, galiba bir şeyi a‡ığa uruyor, şikŒyet ediyor, mahkeme, yargı‡ arıyordu. Ama Stebelkov da ondan geri kalmıyordu, sesini y…kselttik‡e y…kseltiyor, sık sık296

DELİKANLI

kahkaha atıyordu; bu gibi insanlar başkalarını dinlemesini bilmezler. Biraz sonra kana-peden kalktım, ‡…nk… kapı arkasından dinlemek bana ayıp geldi, eski yerime dŠn…p pencere Šn…ndeki hasır sandalyeye oturdum. Vasin'in bu adamı hi‡e saydığından emindim, ama ben de aynı şeyi kendisine sŠylesem, hemen en cidd•, en vekarlı bir tavırla onu m…dafaa eder, ders vermek istiyen bir sesle de onu Žzamanımızın iş adamlarından pratik bir kişi olduğunu, bu sebeple hakkında bizim umumi, soyut gŠr…şlerimizle h…k…m verilemi-yeceğini• sŠylerdi.

Ama o anda maneviyatım kırıktı, kalbim hızlı hızlı ‡arpıyordu, ben de hi‡ ş…phesiz bir şey bekliyordum. On dakika ge‡miş ge‡memişti ki pek uzun bir kahkahanın tam ortasında birisi, tıpkı demin olduğu gibi, birdenbire sandalyeden fırladı, ondan sonra her iki kadının da bir ağızdan bağırmaya başladıkları duyuldu, Stebelkov'un da ayağa fırladığı, b…sb…t…n başka bir sesle konuştuğu işitildi, sanki kendini temize ‡ıkarmaya ‡alışıyor, sanki sŠzlerini sonuna kadar dinlemeleri i‡in yalvanyordu... Ama onu sonuna kadar dinlemediler; gene kızgın, Šfkeli sesler" duyuldu: ŽDefolun! Siz al‡ağın, edepsizin birisiniz!• SŠz…n kısası kendisini kapı dışarı etmeğe ‡alıştıkları belliydi. Stebelkov, tam komşu kadınların odasından koridora atlar gibi

‡ıktığı sırada kapıyı a‡mıştım, anlaşılan

DELİKANLI

297

kadınlar elleriyle odadan dışarı itmişlerdi. Beni gŠr…r gŠrmez eliyle gŠstererek:

— •şte Versilov'un oğlu! Bana inanmıyorsanız, işte oğlu, ŠzbeŠz oğlu! Buyurun!

diyerek hŒkim bir tavırla kolumdan tuttu.

Beni bayanların yanına gŠt…r…rken;

— Bu onun oğlu, ŠzbeŠz oğlu! diye tekrar ediyor, ama a‡ıklamak i‡in başka bir şey ilŒve etmiyordu.

Gen‡ kadın koridorda, annesi de ondan bir adım geride kapıda duruyordu. Ben sadece zavallı kızın ‡irkin olmadığını hatırımda tuttum; yirmi yaşlarında vardı, ama zayıftı, gŠr…n…ş…

hastalıklıydı, sa‡ları kızıla ‡alıyordu, hem de y…zce biraz kızkardeşime benziyor gibiydi; bunu

‡ok iyi fark ettim; bŠylece hafızama yerleşip kaldı; ancak Liza bu bayanın karşımda durduğu zaman ki o son derece Šfkeli hale ne gelmişti, ne de gelebilirdi; dudak-•an bembeyazdı, a‡ık renkli gŠzleri parlıyordu hırsından b…t…n v…cudu titriyordu. En buda-laca, en yakışık almıyacak bir duruma d…şt…ğ…m… de hatırlıyorum, ‡…nk… o k…stah adamın y…z…nden sŠyliyecek bir tek sŠz bulamadım.

Oğluysa oğlu, bundan ne ‡ıkar? Eğer da sizinle beraberse alacağın biri demektir!

Birdenbire bana dŠnerek;298

DELİKANLI

DELİKANLI

299

— Versilov'un oğluysanız benden babanıza: bir al…ak, en bayağı, en utanmaz bir adam olduğunu, parasına ihtiyacım olmadığını s†yleyin...

Alın,

alın,

hemen şimdi bu

paraları ona g†t•r•n!

Hızlı bir hareketle cebinden, koparır gibi, birka… banknot …ıkardı, ama yaşlı kadın (sonradan annesi olduğunu †ğrendim) elini tuttu;

— Olya, belki de bir uydurmadır, belki de onun oğlu değildir!

Olya hızla ona baktı, d•ş•nd•, ş•pheli ş•pheli beni s•zd•kten sonra odaya gitmek i…in d†nd•, ama kapıyı …arpmadan †nce eşikte dururken Stebelkov'a †fkeli †fkeli bir daha bağırdı:

— Defol!

Hatt„ ona bakarak ayağını hırsla yere vurdu. Ondan sonra kapıyı …arptı, artık bu sefer kapı i…erden kilitlenmişti. Stebelkov, h„tt„ omuzumu bırakmadan parmağını havaya kaldırmış

dudaklarında geniş, d•ş•nceli bir g•l•msemeyle, soru dolu g†zlerini g†zlerime dikmiş

duruyordu.

Hırsla:

— Bana karşı b†yle hareket etmenizi g•l•n…, yersiz buluyorum, diye homurdandım-D•ş•nceli d•ş•nceli:

— Bu işi incelemek gerekirdi! dedi.

— Ama beni bu işe sokmaya nasıl c•ret ettiniz? Bunlar kim? Bu kadın kim? Beni omuzumdan tutup ne diye karşılarına g†t•r-d•n•z, burada' ne oluyor?

— Hay Allah kahretsin! iffeti elinden abnan bir kadın Œsık sık tekrarlanan istisnalar•, dikkat ediyor musunuz?

Bunun arkasından parmağını g†ğs•me dayamak istedi.

— Hay, Allah kahretsin! diyerek parmağını ittim.

Ama o, birdenbire, hem de hi… beklenmedik bir sırada yavaş…a, sessizce uzun uzun neşeli neşeli g•ld•. En sonunda şapkasını başına ge…irdi, hemen değişiveren, hem bu sefer asık bir ifade taşıyan bir y•zle kaşlarım …atarak s†ylendi:

— Ev sahibi kadına bir ders verilmeliydi... bunları evden kovmalıydı, evet, elden geldiği kadar …abuk kovmah, yoksa onlar burada... Bak g†receksiniz! S†zlerimi unutmayın, g†receksiniz!

Birdenbire gene neşelenerek:

— Adam sen de! dedi. Siz, Grişa'yı t•yeceksiniz, değil mi?

Kesin bir ifadeyle:

— Hayır, beklemiyeceğim, diye cevap verdim.300

DELİKANLI

DELİKANLI

301

— E, hepsi bir...

Sonra bir tek s†z bile s†ylemeden d†nd•, …ıktı, galiba bir haber bekliyen ev sahibi kadına bakmaya bile tenezz•l etmeden merdivenlerden aşağı inmeye başladı. Ben de şapkamı aldım, ev sahibi kadından, Vasin'e Dolgorukiy'in geldiğini bildirmesini rica ederek koşa koşa merdivenlerden indim, gittim.

III

Sade boş yere zaman kaybetmiştim. Sokağa …ıkınca hemen ev aramaya başladım: ama d•ş•ncelerim dağınıktı, dalgındım, birka… saat sokak sokak dolaştım, kendileri kiracı oldukları halde odalarını kiraya veren beş altı eve girdimse de yirmisinin yanından g†rmeden ge…tiğimden emindim. Ev bulmanın bu kadar g•… olduğunu tahmin bile etmediğim i…in daha

…ok †fkeleniyordum. Her yerde Va-sin'inki gibi, hatt„ dahada k†t• odalar vardı, fiyatlarsa …ok y•ksekti, yani benim hesabıma gelmediği i…in y•ksekti. Doğrudan doğruya ş†yle d†necek bir k†şe istiyordum, buna karşılık bana k•…•msiyerek bakıyor, †yleyse k†şelere gidin, diyorlardı.

Bundan başka her-yerde bir…ok acayip kiracılar vardı, kendileriyle bir arada yaşıyamıyacağımı y•zlerinden anlıyordum, hatt„ bir arada yaşamamak i…in •ste para bile verirdim. Bunlar ceketsiz, sade

yelekle dolaşan, sa…ları sakallarına karışmış, laubali tavırlı, meraklı kim bilir ne bi…im insanlardı. Başka bir yerde, k•…•k bir odada on kişi oturmuş k„ğıt oynuyor, bira i…iyorlardı, bitişikteki odayı da bana teklif ediyorlardı. Başka yerlerde ev sahiplerinin sorularına †yle m„n„sız cevaplar veriyordum ki şaşkın şaşkın y•z•me bakıyorlardı, bir evde hatt„ atıştım bile. Ama b•t•n bu †nemsiz şeyleri yazacak değilim ya; ancak şunu s†ylemek istiyorum ki dehşetli yorularak hamen hemen karanlık basarken k•…•k bir lokantada bir şey yedim. Bu sırada ş†yle kesin bir karara varmıştım: eve gidip mirasla ilgili mektubu hemen Versilov'un eline (hi…bir izahat vermeden) teslim edecektim, ondan sonra yukardan eşyalarımı alıp yol

…antama, boh…aya yerleştirecektim, daha da olmazsa bir gecelik bir otele gidecektim.

Obuhovskaya caddesinin sonunda, Zafer kapılarının yanındaki hanlarda otuzar kapiğe hususi odalar bile bulunduğunu biliyordum; bir gecelik b†yle bir fed„k„rlığa katlanacaktım, yeter ki Versilov'un evinde yatmıyayım. işte tam Tekno-loji Enstit•s•n•n yanından ge…erken bilmem neden birdenbire burada Enstit•n•n hemen karşısında oturan, Tatyana Pavlovna'ya uğranmak aklıma esti. Doğrusunu isterseniz ona ugrarnama gene o mirasla ilgili mektup vesile olmuştu; ama beni oraya girmeye …eken, ta-302

DELİKANLI

bi‡ başka sebeplerdi, ancak bunları aydınlatmak şimdi bile elimden gelmez: burada Œmeme

…ocuğu• Œumumi kaide halini alan istisna-larŒ zihnimi karmakarışık ediyordu. Birisine i…imdekileri anlatmak mı, yoksa birisinden fikir almak mı, yahut biriyle d†v•şmek mi yahut oturup ağlamak mı istediğimi bilmiyorum, ancak Tatyana Pavlov'nanın oturduğu kata …ıktım.

Moskova'dan gelişimin ilk g•nlerinde ona yalnız bir defa, o da annemin bir işi i…in uğramıştım, hatırlıyorum, i…eri girip vazifemi yaptıktan bir dakika sonra …ıkıp gitmiştim, hatt„

biraz olsun oturmamıştım, o da bana otur bile dememişti.

Zili …aldım, ah…ı kadın hemen kapıyı a…tı, bir şey s†ylemeden beni i…eri bıraktı. B•t•n sonraki olaylar •zerinde b•y•k bir tesir yapan bu delice maceranın nasıl başımdan ge…tiğini anlıyabilmek i…in bu ayrıntılara mutlaka l•zum vardır. Hem bu ah…ı kadından da s†z a…mak gerek. Bu kızgın, kalkık burunlu, hem galiba b•t•n †mr•nce hanımına, yani Tatyana Pavlovna'ya nefretle bakan bir fin kadınıydı. Tatyana Pavlovna'ysa tersine ihtiyar kızların kart, ıslak burunlu finolara yahut daima uyuklıyan kedilere besledikleri sevgiye benzer duygu y•z•nden bu ah…ı kadından bir t•rl• ayrılmıyordu. Fin• kadını ya kızıp kabalık eder, ya da ağız kavgası ederek haftalarca susar, somurtur dururdu•

DELİKANLI

303

b†ylece de hanımını cezalandırırdı. Galiba ben b†yle bir susma g•n•ne raslamıştım, …•nk•

benim; ŒHanım evde mi?• diye sormama karşılık ki bunu sorduğumu pek iyi hatırlıyorum, hi…

cevap vermeden sessizce mutfağına d†nd•. Ben de bunun •zerine, tabi‡, hanımının evde olduğundan emin olarak odaya girdim, burada kimseyi bulamayınca da Tatyana Pavlovna hemen yatak odasından …ıkar diye beklemeye başladım; yoksa ah…ı kadın ne demeye beni i…eri bıraksın? Oturmadan ayakta birka… dakika bekledim; hava hemen hemen kararıyordu, Tatyana Pavlovna'nın karanlık dairesi, her yanda asılı duran u…suz bucaksız basmalar y•z•nden daha soğuk g†r•n•yordu. Bu işin nerede ge…tiğini anlamak i…in bu k†t• daire i…in de

j birka… s†z s†ylemek gerek. Tatyana Pavlovna, hem inat…ı, hem emredici karakterli bir kadın l olduğu, hem de eski derebeylik alışkanlıklarından ayrılmadığı i…in kendi kendisinin efendisi olmak i…in bu daire bozuntusunu

• *

kira ile tutmuştu. Bu iki oda tıpkı birbirine

j bitiştirilmiş, birbirinden k…‡…k iki kanarya

kafesine benziyordu. Daireye girince doğruca

iki arşın genişliğinde dar bir koridora ayak

basıyordunuz; solda yukarda sŠz… ge‡en iki kanarya kafesi, k…‡…k koridorun sonunda da ufacık bir mutfağın kapısı vardı. Bu odalarda

bir ki

Şiye on iki saat i‡in gerekli olan iki bu‡uk304

DELİKANLI

metre k…p hava vardı, ya ya yoktu. Odaların tavanlan ‡irkin denecek kadar al‡aktı, ama hepsinden de sa‡ma olan taraf pencerelerin, kapıların, eşyaların, her şeyin en iyi cins Fransız basmasiyle Šrt…lm…ş, kapatılmış, şeritlerle s…slenmiş olmasıydı; ama bu y…zden oda iki kat karanlık gŠr…n…yor, bir yol arabasının i‡ini andırıyordu. Beklediğim odada daha şŠyle bŠyle dŠnecek yer vardı, ger‡i burası da ev eşyasiyle (hem sırası gelmişken sŠyliyeyim, olduk‡a iyi cinsten eşyalardı) yığılıydı, oymalı, altın yıldızlı t…rl… t…rl… masalar, ‡ekmeceler, zarif, hattŒ

zengin bir tuvalet takımı vardı. Ama beriki odadan kalın iki perdeyle ayrılan, Tatyana Pavlovna'nın ‡ıkmasını beklediğim Šteki odanın, yani yatak odasının eşyası, sonradan gŠrd…ğ…m gibi, sadece bir tek karyoladan ibaretti. Benim ettiğim budalalığı daha iyi anlıyabilmek i‡in b…t…n bunların bilinmesi gereklidir.

BŠylece hi‡bir şeyden ş…phe etmeden bekliyordum ki birdenbire ‡ıngırak ‡alındı. Ah‡ı kadının sallana sallana koridordan ge‡erek hi‡ ses ‡ıkarmadan kapıyı a‡tığım, tıpkı biraz Šnce bana yaptığı gibi, gelenleri i‡eri aldığını duydum. Gelenler iki bayandı, ikisi de y…ksek sesle konuşuyorlardı, ama seslerden birinin Tatyana Pavlovna'nın Štekinin de bu sırada kendisiyle karşılaşacağımı en az umduğum o kadının olduğunu tanı

DELİKANLI

305

yinca duyduğum şaşkınlığı gelinde siz d…ş…n…n! Hem de kendisiyle bŠyle bir yerde, bŠyle bir durumda karşılaşacaktım ha! Yanılmama imkŒn yoktu, bu ‡ınlıyan, kuvvetli, ayrı bir maden sesine benziyen sesi d…n duymuştum, doğru, yalnız …‡ dakika kadar dinlemiştim, ama ruhuma işlemiş, orada yerleşip kalmıştı bu ses! Evet, bu Žd…nk… kadındı•! Ne yapmalıydım? Bunu okuyucuya sormuyorum, sadece o zaman ki o dakikayı hayalimde canlandırıyorum, hem nasıl olmuştu da perdenin arkasına atılmış, kendimi Tatyana Pavlovna'nın yatak odasında bulmuştum, bunu şimdi bile a‡ıklamak asla elimden gelmez. Kısacası, saklandım, hem yerimden hen…z fırlamıştım ki onlar i‡eri girdiler. Ni‡in onlara karşı ‡ıkmayıp saklandığımı bilmiyorum; her şey istemiyerek, hi‡ d…ş…nmeden yapılmıştı.

Yatak odasına atılıp karyolaya ‡arpınca buradan mutfağa giden bir kapı bulunduğunu gŠrd…m demek, ki b…sb…t…n ka‡ıp kurtulmak m…mk…n olacaktı, ama eyvahlar olsun! kapı kilitliydi, anahtar deliğinde de anahtar yoktu. Ne yapacağımı kestiremiyerek karyolaya oturdum; artık ister istemez onların konuşmalan-na kulak misafiri olacağımı a‡ık‡a anladım, daha ilk sŠzlerden, ilk seslerden de konuşma-arinın gizli, pek nazik bir konu …zerinde ol-duğunu hemen tahmin ettim. Oh, tabi• na-306

DELİKANLI

DELİKANLI

307

muslu, asaletli bir kişinin hattŒ o dakikada bile yapacağı ilk şey ayağa kalkıp dışarı ‡ıkmak, y…ksek sesle; ŽDurun, ben buradayım!• diye bağırmaktı, sonra g…l…n‡ duruma d…şt…ğ…ne aldırış etmeden yanlarından ge‡ip gitmek gerekti; ama ben ne ayağa kalktım, ne de dışarı

‡ıktım; bunu yapmaya cesaret edemedim, korktum.

Tatyana Pavlovna:

— Sevgili Katerina Nikolayevna, beni ‚ok …z…yorsunuz, diye yalvanyordu, tamamiyle m…sterih olun, b•yle bir şey karakterinize bile yakışmıyor. Gittiğiniz her yere kendinizle beraber sevin‚ g•t…r…rken şimdi birdenbire b•yle... Hi‚ olmazsa bana olsun inanmaya devam ediyorsunuzdur ya, size ne kadar sadık olduğumu elbette bilirsiniz.

Emin olun ki bu sadakat, Andrey Petrovi‚'e karşı beslediğim, hem de bunu kimseden gizlemem, ebed‰ sadakattan deha az değildir... •yleyse bana inanın, namusuma yemin ederim ki bu belge onda yok, belki hi‚ kimsede de yoktur; hem b•yle bir d…zenbazlık onun elinden gelmez, bunu d…ş…nmeniz bile g…nahtır. Siz ikiniz durup dururken bu d…şmanlığı uydurdunuz...

— Belge var, oysa her şeyi yapabilir-Hem ne dersiniz, d…n eve geldiğim zam‹"

karşıma ilk ‚ıkan onun prense musallat ettiği ce petit espion oldu.

— Eh, ce petit espion. Bir defa o, hi‚ de espion değil! ‚…nk… onu prensin yanına ben yerleştirdim, yoksa Moskova'da ya ‚ıldırır, ya da a‚lıktan •l…rd…, işte onu oradan b•yle tarif ettiler; hem de bu kaba ‚ocuk b…sb…t…n budalanın biridir,

espionluk

etmek

ne

haddine?

— Evet, budalanın biri, ama bu bir al‚ak olmasına engel değildir. Kendisini g•r…nce canım sıkılmasaydı, d…n g…lmekten katıla katıla •l…rd…m; sarardı, koşarak yaklaştı, ayaklarını birbirine ‚arptı, Fransızca konuştu. Moskova'daysa Marya İvanovna ondan bir dˆhi gibi bahsetmişti. Bu bahtsız mektubun var olduğunu, hem pek tehlikeli bir yerde olduğunu da Marya tvanovna'nm y…z…nden anladım.

— Ah, g…zelim benim! Onda bir şey yok diye kendiniz s•ylemediniz mi?

— Yok değil, var; Marya İvanovna yalan s•yl…yor, hem de size şunu s•yliyeyim, •yle bir usta yalancı ki! Moskova'ya gitmezden •nce hi‚bir kˆğıt kalmadığını

…mide-

diyordum, ama oraya gidince...

— Ah, sevgilim, tersine, onun iyi kalbli, d…ş…nceli bir kadın olduğunu s•yl…yorlar, Andronikov onu b…t…n •teki yeğenlerinden …st…n tutuyordu. Doğru, ben yakından tanı-

ama siz onu kendinize hayran308

DELİKANLI

edebilirdiniz! •st…n gelmek sizin i‚in pek kolay, işte bakın ben ihtiyar bir kadın olduğum halde size tutkunum ya, biraz daha durursam hemen •pmeye kalkışırım... Onu hayran etmek sizin i‚in işten bile değildir!

— Hayran ettim, Tatyana Pavlovna, hattˆ hayranlığını coşkunluk derecesine getirdim, ama o da ‚ok kurnaz... Hayır, onda tam bir karakter var, hem de kendine mahsus bir Moskova'lı karakteri... Ne dersiniz, burada Andronikov'un eski yardımcılarından Kraft adında birisine başvurmamı s•yledi, belki de o bir şeyler biliyordur, dedi. Bu Kraft i‚in bazı şeyler duymuştum, hattˆ kendisini

azıcık

tanıyordum,

ama

Marya

İvanovna Kraft'tan s•z a‚ınca s•zlerinin yalan olduğunu, her şeyi bildiğini, mahsus bilme-mezlikten geldiğim anladım.

—

Peki, ama neden, peki neden? Hem Kraft'a da sormak m…mk…n değil mi acaba! Bu Alman Kraft, ağzı sıkı, hatırladığıma g•re de pek namuslu bir adamdır, vallahi ona sormalıydı! Ancak şimdi Petersburg'd‹ değil galiba...

— Oh, daha d…n d•nm…ş biraz •nce evine uğradım... ‰şte bunun i‚in size b•yle korku i‚inde geldim ya,

ellerim,

ayaklar‹‹ titriyor, meleğim Tatyana Pavlovna, siz herkesi tanıyorsunuz, hi‚ olmazsa onun kˆgıt'

DELİKANLI

309

larının (‚…nk… şimdi kˆğıtları kalmış olması gerek) bug…n kimin eline ge‚eceğini •ğrenemez misiniz? Kim bilir, belki gene tehlikeli bir adamın eline ge‚er? Size danışmak i‚in koşa koşa buraya geldim.

Tatyana Pavlovna hˆlˆ bir şey anla-mıyarak sordu:

—

Hangi

kˆğıtlardan

bahsediyorsunuz siz?

Şimdi kendim

Kraft'a uğradım,

demediniz mi?

— Uğramasına uğradım, ama tabanca ile intihar etmiş! Daha d…n akşam.

Karyoladan fırladım. Beni espion, budala diye andıkları zaman i‚erde oturabilirdim, hem konuşmalarının konusu derinleştik‚e benim meydana ‚ıkmam imkˆnları azalıyordu. Hem bu akla hayale gelmiyecek bir şey olurdu! Tatyana Pavlovna misafirini uğurlaymca-ya kadar, i‚im titriyerek de olsa, i‚erde otur-maya karar vermiştim, ondan sonra (eğer talihim yaver olur da o zamana kadar kendisi bir şey almak i‚in yatak odasına girmezse), ondan sonra Ahmakova gidince de biz Tatyana Pavlovna ile d•v…şsek bile zararı yoktu!... ma o anda Kraft i‚in s•ylenenleri duyunca

karyoladan fırladım kalktım, b…t…n v…cudum

sanki titreme n•betine tutulmuş gibi tirtir

titriyordu. Bir şey d…ş…nmiyerek, fikir y…-

ritmeyerek, ne yaptığımın farkında olmadan310

DELİKANLI

y…r…d…m, perdeyi kaldırıp kadınların karşısına dikildim. Y…z…m…n solgunluğunu, titrediğimi farketmek i‚in ortalık hen…z yetecek kadar aydınlıktı... Kadınların ikisi de bir ağızdan haykırdılar. Hem haykıımamak elden gelir miydi?

Ahmakova'ya:

— Kraft mı? intihar, etti, ha? D…n? G…n batarken? diye mırıldanarak sordum.

Tatyana Pavlovna, en ince bir sesle:

— Sen neredeydin? Nereden geldin? diye bağırarak parmaklarını etime ge‚irircesine eliyle omuzuma yapıştı. Espionluk ediyordun, değil mi? Gizlice bizi dinledin •yle mi?

Katerina Nikolayevna oturduğu kanape-den kalktı, parmağiyle beni g•stererek:

— Demin size ne demiştim? diye s•ylendi.

Kendimden ge‚tim.

— Yalan, sa‚ma! diye •fkeli •fkeli bağırarak s•z…n… kestim; şimdi bana espion adı verdiniz, ah yarabbi! Espionluk etmek ş•yle dursun, sizin gibilerin yanında bu d…nyada yaşamaya bile değmez! Y…ksek ruhlu bir insan, intihar ederek canına kıyıyor, hayatına son veriyor; Kraft, bir …lk… y…z…nden‹

DELİKANLI

311

Hekabe1 y…z…nden intihar etti... Hoş siz Hekabey'e dair bir şey bilmezsiniz ya!... Gel de burada sizin entrikalarınız arasında yaşa, yalanlarınızın, ihanetlerinizin, d…zenbazlıklarınızın yanında s…r…n dur... Yeter, yeter artık!

Tatyana Pavlovna:

— Şuna bir tokat atın! Bir tokat atın şuna! diye bağırdı.

Katerina Nikolayevna benden g•z…n… a-yırmadan (her şeyi en ufak ‚izgiciğine kadar hatırlıyorum) bakıyordu, ama yerinden de kımıldamıyordu, bunun i‚in daha bir dakika ge‚seydi Tatyana Pavlovna herhalde bu emri kendisi yerine getirecekti, bu sebeple irademin dışında y…z…m… korumak i‚in elimi kaldırdım; bu hareketimi g•ren Tatyana Pavlovna asıl tokadı ben ona atacağım sanmıştı.

— Peki, vur, vur! Doğuştan terbiyesiz, h•d…k olduğunu ispat et: sen kadınlardan kuvvetlisin elbette ne diye nazlanacaksın!

— iftira ettiğiniz yeter, yeter! diye hayırdım. Hi‚bir zaman bir kadına el kaldır-adim! Siz, utanmaz bir kadınsınız, Tatyana

Pavlovna, zaten daima benden nefret edi-

dunuz. Oh, insanlara saygı g•stermeden

kah

Hekabe Troia kiralı Primos'nın karısı, Troıa Banlarının en cesuru olan Hektor'un anası.312

DELİKANLI

muamele etmeli! Siz de g•l•yorsunuz, Katerina Nikolayevna, herhalde kılığıma g•lm•yorsunuz; ne yapalım, Tanrı bana sizin ya-verlerinizinki gibi v•cut vermemiş. Ama gene de kendimi sizin †n•n•zde k•…•lm•ş olarak değil, tam tersine y•kselmiş olarak g†r•yorum... Eh, ne demek istediğimi basıl anlarsanız anlayın, bana g†re hepsi bir, ancak şunu s†yleyim ki benim bu işte bir su…um yok! Buraya tesad•fen gelmiştim, Tatyana Pavlovna: burada yalnız sizin o Fin kadınınız yahut sizin ona karşı olan d•şk•nl•ğ•n•z su…lu; ni…in benim soruma cevap vermeden doğruca i…eri aldı? Sonra kendiniz de kabul edersiniz, bir kadının yatak odasından fırlayıp …ıkmak bana o kadar garip geldi ki sizin b•t•n t•kr•klerinize katlanarak dışarı …ıkammaya karar verdim... Genemi g•l•yorsunuz, Katerina Nikolayevna?

Tatyana Pavlovna beni hemen hemen odadan dışarı itercesine:

— Defol, defol buradan! diye bağırdı-Onun uydurmalarına aldırış etmeyin, Katerina Nikolayevna, size onu deli diye tanıttıklarını s†ylemiştim ya!

— Deli mi? Nereden? Acaba bunu kim s†ylemiş, hem nereden? Hepsi bir, yeter. Ka-terina Nikolayevna! Size en kutsal bildiğim şey •zerine yemin ederim ki bu konuşma DELİKANLI

313

burada duyduklarımın hepsi aramızda kalacaktır... Sırlarınızı †ğrendirme bunda benim su…um ne? Zaten yarın babanızın yanındaki vazifemden ayrılıyorum, bunun i…in aradığınız belgeden yana hi… •z•lmiyebilirsiniz.

Katerina Nikolayevna bozularak:

— Bu ne demek?... Hangi belgeden bahsediyorsunuz? diye sordu; bu sırada †yle şaşırmıştı ki y•z• bile sarardı yahut da belki bana †yle gelmişti, ‡şte ancak o zaman pek ileri gittiğimi anladım.

Hızlı adımlarla odadan …ıktım; onlar hi…bir şey s†ylemeden g†zleriyle beni takib-ediyorlardı, bakışlarında sonsuz bir şaşkınlık okunuyordu. Kısacası †yle bir bilmece bırakmıştım ki onlara...

DOKUZUNCU BŠL•M I

Eve d†nmeye acele ediyordum, hem ne garip, kendimden pek memnundum. Tabi‡, kadınlarla hem de b†yle kadınlarla, daha Doğrusu b†yle bir kadınla, …•nk• Tatyana Paylovna'yı kadın yerine koymuyordum, bu şekilde konuşulmıyacağını biliyordum. Her-halde bu ayarda bir kadına; Œsizin entrika-larınıza t•k•rm•ş•m• denilmezdi, ama işte314

DELİKANLI

ben bunu s†ylemiştim, hem asıl memnun olduğum taraf da buydu. Başka şeyler bir yana, hi…

olmazsa bu tarzda konuşmamla durmadan g•l•n… olan her şeyi †rtm•ş olduğundan emindim.

Ama bunun •zerinde uzun uzadıya d•ş•nmeye vakit yoktu, kafama Kraft yerleşmişti. Pek …ok

•z•ld•ğ•m• s†y-liyemem, ama gene de ruhumun derinliklerine kadar sarsılmıştım, hatt„ o kadar ki başkasının bahtsızlığını, yani birinin ayağı kırıldığını namusu lekelendiğini, sevdiği bir yaratığın kaybettiğini, g†ren insanlarda g†r•len duygu, kendini al…ak…a tatmin eden bu duygu bile yerini b•sb•t•n başka tam bir duyguya yani tam bir kadere bırakmıştı. Kraft'a acıyordum, yani buna doğrudan doğruya acımak denilip denilemiyeceğini bilmiyorum, ama bu …ok kuvvetli, i…ten gelen iyilik duygusuydu! Bundan da memnundum. Pek †nemli bir haberin tesiriyle b•t•n varlığınız sarsıldığı bir sırada bununla bir ilgisi olmıyan o kadar …ok gereksiz d•ş•nceler insanın aklına gelir ki! Ama doğru d•ş•n•lecek olursa b†yle bir şey b•t•n †teki duyguları ezmeli, onunla ilgisi olmıyan b•t•n d•ş•nceleri, hele …•k•klerini dağıtmalı, oysa yerine hep k•…•k, değersiz fikirler insanın kafasına dolar. Gene hatırlıyorum, olduk…a hatırı sayılır, sinirden gelme bir titreme yavaş yavaş b•t•n v•cuduma yayıl-DELİ KANLI

315

mıştı, bu titreme birka… dakika, hatt„ evde bulunduğum, Versilov'la g†r•şt•ğ•m zaman bile devam etti.

Bu g†r•şme pek garip, hi… beklemedik şartlar altında olmuştu. Daha †nce, avluda bulunan ayrı bir evde oturduğumuzu s†ylemiştim; dairenin numarası da on •…t•. Hen•z avlu kapısından girmemiştim ki bir kadın sesi duydum, sabırsızlıkla, sinirli sinirli birisine: Œon •…

numara nerededir?• diye soruyordu. Bunu hemen oracıkta avlu kapısının yanındaki s•t…•

d•kk„nının kapısını a…an bir kadın soruyordu, ama galiba oradakiler kendisine hi… cevap vermediler, hatt„ kovdular sanırım, o da iki •… basamaklı merdivenden †fkeli †fkeli iniyordu.

Ayağını yere vurarak:

— Peki buranın kapıcısı nerede? diye bağırdı. Bu sesi hemen tanımıştım.

Ona yaklaştım.;

— Ben on •… numaralı daireye gidiyorum, kimi g†rmek istiyorsunuz?

*.

— Tam bir saatten beri kapıcıyı arıyorum, herkese sordum, b•t•n merdivenleri

…ıkıp indim.

— Aradığınız daire avluda. Beni tanımadınız mı?

Ama o da artık beni tanımıştı.316

DELİKANLI

— Versilov'u mu g†rmek istiyorsunuz; bir işiniz mi var, benim de onunla bir işim var, diye devam ettim, ondan temelli ayrılmak i…in geldim. Buyurun gidelim.

— Siz onun oğlu musunuz?

— Bunun bir †nemi, değeri yok. Ama diyelim ki oğluyum, ger…i soyadım Dolgoru-kiy, kendim de gayrı meşru bir …ocuğum. Bu bayın bir s•r• gayri meşru …ocukları var. Bu bir vicdanla şeref meselesi olunca insanın †zbe†z

oğlu da evden …ıkabilir. Bu, ‡ncilde de

yazılıdır. O, mirasa kondu, bense bu mirası onunla paylaşmak istemiyorum, kendi elimin emeğiyle ge…inmeye gidiyorum. Gerekince y•ksek ruhlu bir insan, hayatını bile feda ediyor; Kraft intihar etti, Kraft bir •lk• y•z•nden kendini vurdu, biliyor musunuz, iyi bir delikanlıydı; ondan b•y•k işler •mid-edilebilirdi... Buraya! Biz ayrı bir evde oturuyoruz,

‡ncilde bunun i…in ş†yle der; …ocuklar babalarından ayrılır, kendi yuvalarını kurarlar...

Tabi‡ •lk• buna …ağırırsa... •lk•n•z varsa! •lk• bir şeyin başında gelir, her şey

•lk•n•n …evresinde toplanır...

Merdivenlerden bizim eve …ıkıncaya kadar hep b†yle gevezelik ettim durdum. Okuyucu herhalde kendime karşı pek kıyasıya davrandığımı, gereken yerde de kendimi pek …abuk temize …ıkardığımı fark etmiştir; evet,

DELlKANLI

317

doğruyu s†ylemeğe alışmak istiyorum. Versi-lov, evdeydi. Paltomu (…ıkarmadan i…eri girdim.

Olya da †yle yaptı.. ‹ok hafif giyinmişti: koyu renkli elbisesinin •st•nden pardes• yahut manto olması gereken bir bez par…ası sallanıyordu; başında y•z•ne hi… yakışmıyan eski, rengi solmuş bir bere vardı. Salona girdiğimiz zaman, annem her zamanki yerinde oturmuş, iş

işliyordu, kızkardeşim de gelene bakmak i…in kendi odasından …ıktı, eşikte durdu. Versilov, her zaıman olduğu gibi bir şey yapmıyordu, bizi g†r•nce karşılamaya kalktı; soru dolu sert bakışlarım bana dikti.

‹abucak işin i…indem sıyrılmak i…in;

— Benim bu işle bir ilişiğim yok, dedim, hemen bir kenara …ekildim, bu bayana sadece dış

kapı †n•nde rasgelıdim; sizi arıyordu, kimse de kendisine evi g†stermemişti. Bana gelince ben kendi işim i…in geldim, bunu da kendisinden sonra

anlatmakla şeref

duyacağım. ...

Versilov gene de merakla beni g†zden ge…irmeye devam ediyordu.

Kız, sabırsızlıkla;

— M…saade buyurum, dedi. Versilov başını ona ‚evirdi.

— D…n bana ni‚in para verdiğinizi anlamak i‚in uzun uzadıya d…ş…nd…m... Ben...318

DELİKANLI

s•z…n kısası... işte paranız! diyerek deminki gibi tiz bir sesle bağırdı, bunun arkasından da bir deste banknotu masanın …st…ne fırlattı. Sizi adres b•rosunda aramak zorunda kaldım, yoksa paranızı daha •nce getirirdim.

— Bana bakın siz! diyerek birdenbire anneme, d•nd…. Annemin y…z… sarardı. Size hakaret etmek istemiyorum, siz namuslu bir insana benziyorsunuz, belki bu da kızınızdır. Bu adamın karısı olup olmadığınızı bilimyo-rum, ancak şunu biliniz ki bu bay, son para-lariyle gazetelere ilˆn veren m…rebbiyelerin, kadın •ğretmenlerin ilˆnlarını kesip saklıyarak bu zavallıların evlerine gidiyor, parasiyle onların namusunu satın almaya, onları felˆkete s…r…klemeye

‚alışıyor. D…n nasıl oldu da ondan bu parayı aldım, bir t…rl… anhyamıyo-rum; •yle namuslu bir adam tavrı takındı ki!... •ekilin bir, tek s•z istemez! Siz, al‚ağın birisiniz, sayın bay!

Niyetinizde bir k•t…l…k olmasa bile sadakanıza ihtiyacım yok. S•z istemez, s•z istemez! Oh, kadınlarınızın •n…nde foyanızı meydana ‚ıkardığıma o kadar seviniyorum ki! Lanet olsun size!

Koşa koşa ‚ıkıyordu, ama eşikte bir an, sadece;

— S•ylediklerine g•re siz, miras almışsınız! diye bağırmak i‚in durdu.

DELİKANLI

319

Ondan sonra bir hayalet gibi kayboldu gitti. Bir daha hatırlatıyorum, bu kadın delirmiş

gibiydi. Versilov, sonsuz bir şaşkınlık i‚indeydi: d…ş…nceye dalmış, olup bitenleri anlamaya

‚alışıyor gibiydi, en sonunda birdenbire bana d•nd….

— Sen onu hi‚ tanıyor musun? diye sordu.

— Tesad…fen

demin

Vasin'in

oturduğu evin koridorunda kudurduğunu g•rd…m, ince

sesiyle haykırdığını, size lanet ettiğini duydum; ama kendisiyle konuşmadım, hi‚bir şey de bilmiyorum, şimdi de dış kapı •n…nde kendisine rasgeldim. Herhalde bu d…nk…

Šmatematik dersleri veren kadın •ğretmen olsa gerek? ‹

— Evet o kadın •ğretmen. •mr…mde ilk defa bir iyilik edeyim dedim, o da... Ama her neyse, sen ne s•yliyecektin?

— ‰şte

bu

mektubu

verecektim,

diye cevap verdim.

Işı a‚ıklamayı gereksiz

buluyorum, mektup Kraft'tan geliyor, ona da •l… Andronikov'dan kalmış.

Okursanız

•ğrenirsiniz. Yalnız şunu ilˆve edeyim ki bu mektubun varlığından b…t…n d…nyada benden başka kimsenin haberi yok, ‚…nk… Kraft, d…n mek-tunbu verdikten sonra ben yanından ‚ıkar

‚ıkmaz intihar etti...320

DELİKANLI

Ben nefes nefese, acele acele anlatırken Versilov da mektubu eline aldı, sol eliyle zarfı bir kenarından havada tutarak dikkatle s•zlerimi dinliyordu. Kraft'ın intihar ettiğini s•ylediğim zaman bu haberin onun …zerinde bırakacağı tesiri g•rmek i‚in ayn bir dikkatle y…z…n…

inceliyordum. Ne dersiniz? Bu korkun‚ haber onun …zerinde hi‚bir tesir yapmadı; kaşlarını bile oynatmadı! Tersine ,benim durduğumu g•r…nce hi‚ yanından ayırmadığı, siyah bir kurdelˆya bağlı duran el g•zl…ğ…n… ‚ıkardı, maketubu mumun ışığın yaklaştırıp altındaki imzaya baktıktan sonra dikkatle okumaya başladı. Bu kibirlilikten gelen duygusuzluk beni

•yle …zm…şt… ki s•zle anlatamam. Kraft'ı ‚ok yakından tanıması gerekti, …stelik, ne de olsa, gene m…thiş bir haberdi bu! Nihayet, pek tabi‰ olarak, bunun onda bir tesir yapmasını istiyordum. Bir dakika kadar bekledikten sonra mektubun da uzun olduğunu bildiğim i‚in y…zgeri d•nd…m, dışarı ‚ıktım, Yol ‚antam ‚oktan hazırdı, boh‚aya sokacak sadece birka‚

eşya vardı. Annemin yanma yaklaşmadığımı d…ş…n…yordum. On dakika kadar sonra b…sb…t…n hazırlanıp araba ‚ağırmak i‚in dışarı ‚ıkmak …zereyken odaya kızkardeşim girdi.

— ‰şte annem senin altmış rubleni g•nderdi, bunu Andrey Petrovi‚'e s•ylediği i‚in senden

•z…r diliyor, işte yirmi ruble daha.

DELİKANLI

321

D…n bir aylık bakımın i‚in elli ruble vermiştin; annem dedi ki senden otuz rubleden fazla alınamazmış, ‚…nk… bakımına elli ruble gitmemiş, işte bu yirmi rubleyi de geri g•nderdi.

— Eh, annem doğru s•yl…yorsa teşekk…r ederim. Şimdilik Allaha ısmarladık, kardeşim, gidiyorum!

— Nereye gideceksin?

— Şimdilik bir hana gideceğim, yeter ki geceyi bu evde ge‚irmiyeyim. Anneme kendisini ‚ok sevdiğimi s•yle.

— O, zaten bunu biliyor. Andrey Petro-vi‚'j de sevdiğini biliyor. Deminki bahtsız kadını buraya getirmeye utanmadınmı?

— Yemin ederim ki ben getirmedim, ben ona kapı •n…nde rasgeldim.

— Hayır, sen getirdin.

— Seni temin ederim...

— D…ş…n, sor, o zaman buna sen de sebeb olduğunu g•r…rs…n.

— Ben sadece Versilov'u rezil, kepaze ettiklerine seviniyorum. D…ş…n bir kere, Lidiya Ahmakova'dan bir kundak ‚ocuğu var-nuş... ama bunu ne diye sana s•yl…yorum...

— Onun mu? Onun mu kundak ‚ocuğu var? Ama ‚ocuk onun ‚ocuğu değil ki! B•yle bir yalanı nereden, kimden duydun?

DELİKANLI I — FOR. : 21/22322

DELİKANLI

— Peki, sen nereden bileceksin?

— Ben mi bilmiyeceğim? Luga'da bu ‚ocuğa kendim baktım. Beni dinle, ağabey:

‚oktan beri hi‚bir şey bilmediğini g•r…yorum, Ama Andrey Petrovi‚'e, dolayısiyle de anneme hakaret ediyorsun.

— O, haklı ‚ıkarsa ben su‚lu olurum, işte o kadar, size gelince, sizi daha az sevmiyorum.

Ni‚in b•yle kızardın, kardeşim? Bak, işte şimdi daha ‚ok kızardın! Peki, ama ben gene de o prens par‚asını, Ems'te Versilov'a tokat attığı i‚in d…elloya ‚ağıracağım. Versi-lov, Ahmakova'ya karşı haklıysa o zaman daha ziyade ‚ağırabilirim.

— Ağabey, kendine gel, ne diyorsun!

— Hayır, nasıl olsa dˆva işi de mahkemede bitti... Hoppala, şimdi de sarardın.

Liza korku, okunan y…z…nde solgun bir g…l…msemeyle:

— Ama prens seninle d…ello etmez ki, dedi.

— O zaman onu herkesin •n…nde rezil ederim. Ne oluyorsun Liza?

•yle sarardı ki ayakta duramıyarak ka-napeye oturdu.

Aşağıdan annemin;

— Liza! diye ‚ağırdığı duyuldu.

DELİKANLI

323

Liza toparlandı, yerinden kalktı; bana şefkatle g…l…msedi;

— Ağabey, bu boş şeyleri bırak yahut bir‚ok şeyler •ğreneceğin zamana kadar bekle,

‚…nk… sen o kadar az şey biliyorsun ki!

— D…ello edeceğimi duyduğun zaman sarardığını unutmıyacağım, Liza!

— Evet, evet, bunu da hatırla! diyerek gitmeden •nce bir daha g…l…msedi, aşağı indi.

Bir arabacı ‚ağırdım, onun yardımiyle eşyalarımı evden ‚ıkardım. Evdekilerden kimse bana ne itiraz etti, ne de beni durdurdu. Versilov ile karşılaşmamak i‚in annemle ve-dalaşmadım.

Arabaya binince birdenbire aklıma bir şey geldi.

Fontanka'ya, Semionovskiy K†pr•s•ne, diye ansızın bir kumanda verdim, gene Va-sin'e yollandım.

II

Vasin'in Kraft'la ilgili her şeyi …oktan †ğrenmiş olacağı aklıma gelmişti, hem belki benden y•z defa fazlasını biliyordu; tam d•ş•nd•ğ•m gibi de …ıktı. Vasin hemen o anda hem de bu vazifesiymiş gibi her şeyi ertaflıca anlattı, ama pek fazla heyecan da g†stermedi; yorgun olduğuna kanaat getirdim hem sahiden de †yleydi. Sabahleyin kendisi Kraft'a324

DELİKANLI

gitmişti. Kraft, d•n akşam, b•sb•t•n karanlık bastığı bir sırada tabancayla (o g†rd•ğ•m tabancayla) intihar etmişti, bu da bıraktığı hatıra defterinden anlaşılıyordu. Deftere son yazı, tabanca patlamadan az †nce yazılmıştı, bunda da harfleri …ok g•…l•kle se…erek hemen hemen karanlıkta yazdığını, arkasında yangın bırakmaktan korktuğu i…in mumu yakmak istemediğini anlatıyordu. Hemen hemen en son satırda; ŒAteş etmeden †nce, tıpkı hayatımı s†nd•rd•ğ•m gibi, gene s†nd•rmek •zere mumu yakmak istemiyorum•, diye tuhaf bir il„ve yapmıştı. Bu, †l•m•nden †nceki h„tıra defterini daha •… g•n †nce, Peters-burg'a d†ner d†nmez, Derga…ov'u ziyaret etmeden †nce yazmaya başlamıştı, ben gittikten sonra da her …eyrek saatte bir not yazmış, en son •… d†rt notu da her beş dakikada bir yazmıştı. Vasin'e, bu h„tıra defteri uzun zaman g†zleri †n•nde durduğu halde (ona okusun diye vermişlerdi), suretini …ıkarmamasına şaştığımı s†yledim, hem zaten b•t•n h„tıra defteri iki taraflı bir yaprak k„ğıttan fazla değildi, b•t•n notlar da kısa kısa idi.

— Hi… olmazsa son sayfanın suretini …ı-karsaydmız! dedim.

Vasin g•l•msiyerek, b†yle de hepsini hatırında tuttuğunu, hem de notların bir ara g•tmediğini, aklına gelen her şeyi yazmış

DELİKANLI

325

olduğunu s†yledi. Bu gibi hallerde bunun değeri olduğunu ona kabul ettirmek istedimse de vazge…tim, h„tıra defterinden bir şeyler hatırlaması i…in yalvarmaya başladım, o da tabancanın patlamasından aşağı yukarı bir saat †nce yazdığı şeylerden birka… satır hatırladı ; Œv•cudunu bir titreme sardığını•, Œısınmak i…in bir kadeh i…ki i…mek istediğini, ama bunun fazla kanamaya sebeb olacağım d•ş•nerek vazge…tiğini• yazmıştı.

Vasin'e:

— Hepsi de hemen hemen buna benzer şeyler, diyerek s†z•n• bitirdi.

Bağırdım;

— Siz de bunlara Œ†nemsiz• diyorsunuz?

— Ne zaman dedim? Sadece defterin suretini almadım. Ama, ger…i †nemsiz değilse de, olduk…a basit yahut, daha doğrusu, pek tabi‡ yani bu gibi hallerde yazılması gereken h„tıralardan başka bir şey değil...

— Ama son d•ş•nceler, ya son d•ş•nceler?

— Son d•ş•nceler, bazan pek değersiz olur. Gene b†yle kendini †ld•ren birisi, gene b†yle bir h„tıra defterinde; b†yle †nemsiz bir saatte aklına bir tek Œy•ksek fikir•

gelmediğinden, hep k•…•k, sa…ma şeyler gelmesinden şik„yet ediyordu.

326

DELİKANLI

— V•cudunu titreme sardığı da sa…ma bir fikir mi dersiniz?

— Yani siz asıl titremeden mi, yoksa kanamadan mı bahsetmek istiyorsunuz? Ama bilinen

bir

hakikat var, o da ecelle yahut başka

şekilde

gelecek

†l•m•

d•ş•nebilecek olanlardan bir…okları, …oğu zaman, †ld•kten sonra cesetlerinin

…irkin

g†r•nmemesini de d•ş•n•rler. Bu bakımdan Kraft da fazla kan kaybetmekten korkmuştur.

— Bu hakikatin bilinip bilinmediğini bilmiyorum... hem bakalım bu b†yle midir, diye mırıldandım, ancak b•t•n bunları †yle tabi‡ bir şey gibi g†rmenize şaşıyorum; oysa daha ne zaman Kraft konuşuyor, heyecanlanıyor, bizim aramızda bulunuyordu? Ona karşı hi…

olmazsa acıma da duymuyor musunuz?

— Oh, elbette acıyorum, hem bu b•sb•t•n başka bir mesele; ama hi… değilse Kraft kendisi †l•m•n• mantıklı bir sonu… olarak anlattı. Meğer d•n Derga…ov'un evinde onun i…in s†yliyenlerin hepsi doğruymuş: †l•m•nden sonra i…inde frenoloji, kranioloji, hatt„

matematik temellere dayanan, Rusların ikinci derecede bir insan cinsi olduğuna, bunun i…in bir Rus olarak yaşamaya değmi-yeceğine dair bilim d•ş•nceleri bulunan ş†yle bir defter kaldı. Burada bilmek isterseniz en …ok dikkate değer taraf şu ki istenildiği DELİKANLI

327

şekilde mantıklı bir sonu… …ıkarabilir; ama bu sonu… y•z•nden tutup intihar etmek, tabi‡ her zaman olan şeylerden değildir?

— Hi… olmazsa karaktere saygı g†stermek gerek.

Vasin:

— Belki de yalnız buna değil, diye ka…amaklı bir cevap verdi ama bununla budalalığı yahut akıl noksanlığını kast ettiği a…ık…a anlaşılıyordu. B•t•n bunlar da beni sinirlendiriyordu.

— D•n kendiniz de duygulardan bahsetmiştiniz, Vasin.

— Şimdi de ink„r etmiyorum; ama bu olup bitti karşısında... bunda o kadar kaba bir yanlış

g†ze …arpıyor ki işe ciddi olarak bakınca insan elinde olmadan acımayı bile bir yana bırakıyor.

— Biliyor musunuz, daha demin Kraft'ı k†t•leyeceğinizi, g†zlerinizden anlamıştım, bunu duymamak

i…in

de

fikrinizi

sormamaya karar vermiştim; ama bu sefer kendiniz

d•ş•ncenizi s†ylediniz, ben de ister istemez sizin g†r•ş•n•z• paylaşmak zorundayım; ama bununla beraber sizden memnun değilim, Kraft'a acıyorum.

— Biliyor musunuz, konumuzdan uzaklaştık...

328

DELİKANLI

— Evet, evet, diye s†z•n• kestim ,ama hi… olmazsa insanı avutan şu var ki, bu gibi olaylarda hayatta kalanlar, †leni yargılayacak olanlar, i…lerinden; Œger…i her bakımdan acınacak, hoş

g†r•lecek bir kişi intihar ettiyse de biz yaşıyoruz ya, †yleyse pek o kadar •z•lecek bir şey yok•.

— Evet, ş•phesiz, bu noktadan, d•ş•n•lecek olursa. Ah, siz galiba şaka ediyorsunuz, hem doğrusu pek de akıllıca bir şaka! Ben bu saatte …ay i…erim, şimdi getirsinler diye s†yliyeceğim, siz de herhalde beraber i…ersiniz.

Bunun arkasından yol …antamı, boh…amı g†zden ge…irerek dışan …ıktım.

Ger…ekten de Kraft'ın †c•n• almak i…in elden geldiği kadar acı bir şey s†ylemek istemiştim; hem becerebildiğim kadar da s†yledim; şu da meraka değer ki Œbiz yaşıyoruz ya• s†zlerini ilk

†nce ciddiye almıştı. Ama †yle yahut b†yle, o gene de her noktada benden daha haklıydı, hatt„ duygular bakımından bile... Bunu hi…bir hoşnutsuzluk duymadan itiraf ettim, ama onu artık sevmediğimi kesin olarak anladım.

‹ay getirildiği zaman sadece bir gece i i…in konukseverliğini istediğimi, buna imk„n ‡ yoksa a…ık…a s†ylemesini, ben de hemen ba-DELlKANLI

329

şımın …aresine bakacağımı, bir hana taşınabileceğimi anlattım. Bundan sonra kısaca beni b†lye hareket etmeye zorlıyan sebeplen anlatarak Versilov'la b•sb•t•n bozuştuğumu dosdoğru, basbayağı a…ığa vurdum, ama bunu pek uzun uzun anlatmadım. Vasin s†zlerimi dikkatle dinlediyse de hi… heyecan g†stermedi. Hem de sadece sorulan cevaplandırıyordu, ger…i i…ten, kandıncı cevaplar veriyordu. Demin kendisinin fikrini anlamak •zere mektupla geldiğimi hi… s†ylemedim; deminki gelişimin bayağı bir ziyaretten başka bir şey olmadığını anlattım. Versilov'a başka hi… kimsenin mektuptan haberi olmıyacağına s†z verdikten sonra, bu işi artık başkasına anlatmaya hakkım olmadığına kanaat getirmiştim. Bazı şeylerden Vasin'e bahsetmek her nedense ayrıca iğren… geliyordu bana! Bazı şeylerden, ama her şeyden değil tabi‡, bahsederek, demin burada koridorda başlıyarak, Versi-lov'un evinde biten sahneleri anlatarak gene de onun merakını uyandırmaya muvaffak oldum. Daha …ok Stebelkov'a dair anlattıklarımı b•y•k bir merakla dinledi. Stebelkov-un Derga…ov i…in sorduklarını bana iki defa tekrarlattırdı, hatt„ d•ş•nceye bile daldı. O anda birdenbire Vasin'i hi…bir şeyin, hi…bir zaman zor bir duruma d•ş•remiyeceğini d•-••nd•m; ama hatırlıyorum, ona dair ilk fikir pek lehineydi.

330

DELİKANLI

Stebelkov i…in edindiğim kanaati bildirerek :

—

Bay

Stebelkov'un

s†ylediklerinin

…oğundan bir m„na …ıkaramadım, dedim,

dolamba…lı s†zlerle konuşuyor... sonra onda, nasıl anlatayım, ş†yle bir havailik var gibi...

Vasin, hemen cidd‡ bir tavır takındı:

— Ger…ekten de iyi konuşmasını beceremez ama ilk g†r•şte pek isabetli fikirler ileri s•rmeye muvaffak olmuştur, hem bu gibi insanlar her konu •zerinde fikir y•r•ten fikir adamı değil de daha …ok iş, g•… adamıdır, onları bu noktadan incelemek gerekir...

Tıpkı demin tahmin ettiğim gibi s†ylemişti.

— Her neyse, sizin komşu kadınların odasında dehşetli g•r•lt• etti, hem bu iş, Allah bilir ya, oktu bir netice verebilirdi.

Vasin, komşu kadınların •… haftaya yakın bir zamandan beri burada oturduklarını, taşradan bir yerden gelmiş olduklarını s†yledi; odalarının pek k•…•k olduğunu, herşeylerin-den …ok yoksul kimseler oldukları anlaşıldığını, bir iş yapmadan evde oturup bir şey beklediklerini s†yledi.

Gen… kadının †ğretmenlik i…in gazeteye il„n verdiğinden haberi yoktu ama Versilov'un onlara geldiğini duy muştu bu kendisi evde yokken olmuştu, ev

DELİKANLI

331

sahibi kadın kendisine s†ylemişti. Komşu kadınlarsa aksine herkesten, hatt„ ev sahibinden bile …ekiniyorlardı. Tam bu son g•nlerde onlarda ger…ekten de bir d•zensizlik g†rd•ğ•n•

s†yledi, ama daha †nce bu gibi sahneler olmamıştı. Komşu kadınlar hakkındaki b•t•n bu s†ylentileri sonrası i…in hatırımda tutuyordum; bu sıradaysa komşuların kapılarının arkasında

†l• bir sessizlik h•k•m s•r•yordu. Vasin, Stebelkov'un kiracılar hakkında ev sahibi kadınla konuşmayı gerekli bulduğunu, iki defa; Œişte g†receksiniz!• diye tekrarladığını s†ylediğim zaman bu s†zlerimi ayrı bir merakla dinledi.

Vasin:

—

Hem g†receksiniz de, diye il„ve etti, bu boş yere onun aklına gelmemiştir; bu gibi şeylerde g†r•ş• pek isabetlidir.

— Peki, fikrinizce ev sahibi kadına onları evden kovmasını mı tavsiye etmeli?

— Hayır, kovmak demedim, dikkat etmeli de bir h„dise …ıkmasın... Ama b•t•n buna benzer h„diseler, şu veya bu şekilde sona erer... Bırakalım bunu!

Versilov'un komşu kadınları ziyaret etmesi hususunda bir h•k•m vermekten ka…ındı.

— Her şey olabilir; adamcağız belki ce-binde parası olduğunu duymuştur... Ama bu-332

DELİKANLI

nu sadece bir sadaka olarak da vermiş olabilir; bu onun „detlerine, belki de d•ş•ncelerine uygun bir harekettir.

Demin Stebelkov'un Œmeme …ocuğu• •zerinde bir şeyler gevelediğini anlattım.

Vasin, …ok iyi hatırladığım gibi, ayrı bir ciddilik, ayrı bir g•venlik taşıyan bir sesle;

— Stebelkov bu noktada b•sb•t•n yanılıyor, dedi. Stebelkov, diye s†z•ne devam etti, bazan kendi pratik d•ş•n•ş•ne pek fazla g•venir, bunun i…in de vaktinden †nce kendi mantığına uygun neticeler, …oğu zaman da olduk…a isabetli olur; ama olayla ilgili kişileri g†z †n•nde tutunca vaka daha …ok hayali; daha beklemedik bir renk alabilir. Burada da b†yle olmuştur, işi biraz bildiği i…in …ocuğun Versilov'dan olduğu sonucuna varmıştır; ama …ocuk Versilov'un değildir.

Bunları duyunca yakasına yapıştım, b•y•k bir hayretle şunları †ğrendim-, …ocuk gen… prens Sergey Sokolskiy'in idi. Lidiya Ahmakova hastalığı neticesi mi, yoksa sadece karakterindeki hayalcilik y•z•nden mi, bazan bir deli gibi hareket edermiş. Daha Versilov'dan …ok †nce prensi sevmiş, prens de, Vasin'in ifadesiyle Œonun sevgisini kabul etmekte g•…l•k …ekmiştin>.

Bu temas pek uzun s•rmemiş, şimdi bilindiği gibi k•s•şm•şler) DELİKANLI

333

Lidiya da prensi yanından kovmuş, Œprens, galiba, buna memnun bile olmuş•.

Vasin:

— Bu, …ok garip tabiatlı bir kızdı, diye il„ve etti, her zaman aklı başında olmaması da pek m•mk•nd•r. Ama prens Paris'e giderken, sonra da geri d†n•nceye kadar kurbanını ne durumda bıraktığını bilmiyordu, Versilov, gen… kadının dostluğunu kazanınca, durumun da anlaşılması •zerine (bundan, galiba sonuna kadar anası, babası bile ş•phe etmiyorlardı) kendisiyle evlenmeyi teklif etti. –şık kız, hayranlık i…indeydi, Versilov'un teklifinde Œsadece bir fedakarlık g†rm•yordu•, ger…i bunu taktir edemiyor da değildi. Ama, Versilov tabi!

b†yle şeyleri becermekte ustadır, diye il„ve etti. ‹ocuk (kız) j zamanından bir ay yahut altı hafta †nce doğmuştu, bu …ocuk gene de Almanya'da bir yere yerleştirilmiş, sonra Versilov tarafından geri alınmıştı, şimdi Rusya'da bir yerde bulunuyor, belki de Pe-tersburg'dadır.

— Ya k•k•rtl• kibritler? Vasin:

— Bunun i…in bir şey bilmiyorum, dedi, Ahmakova, doğumdan iki hafta kadar sonra †ld•: bu arada ne olduğunu bilmiyorum. Prens, ancak Paris'ten d†n•nce bir …o-cuğu olduğunu †ğrenmişti, hem galiba †n-334

DELİKANLI

…eleri bu …ocuğun kendisinden olduğuna inanmadı... Umumiyetle bu işi, şimdi bile Herkesten gizli tutmaya …alışıyorlar.

†fke i…inde:

— Ya prense ne buyrulur, ha? diye bağırdım. Hasta bir kıza karşı b†yle bir hareket!

— Kız o zaman daha o kadar hasta değildi... •stelik de kendisi prensi kovmuştu-tu...

Doğru, o, bu kovulmadan pek acele faydalanmış olabilir.

— B†yle bir al…ağı haklı …ıkarıyorsunuz demek?

— Yoo, ona sadece al…ak demiyorum. Burada d•ped•z al…aklıktan başka daha bir…ok şeyler var. Hem bu olduk…a tabi‡ bir şeydir.

— S†yler misiniz, Vasin, prensi yakından tanırmısınız? Beni pek …ok ilgilendiren bir mesele karşısında aynca sizin d•ş•ncenizi †ğrenmek isterdim.

Ama, Vasin, bu soruma pek fazla ihtiyatla cevap vermeye başladı. Prensi tanıyordu, ama nerede, nasıl tanıştığını asla s†ylemek istemedi. Ondan sonra karakteri bakımından onu hoş

g†rmek gerektiğini s†yledi. Bir…ok namuslu meyilleri vardır, hem de duyguludur, ama arzularını yeteri kadar idare edebilecek ne zek„sı, ne bir irade kuvveti DELİKANLI

335

vardır. Bilgisi kıt bir adamdır, bir…ok •lk•ler, olaylar ona ağır gelir, bunları kavrıyamaz, b†yle olmakla beraber gene de bunlara atılır. Mesel„ size ısrarla ş†yle bir fikri kabul ettirmeye

…alışır: ŒBen soyu R•rik'ten1 gelen bir prensim; ama ekmek parası kazanmam gerekirse, elimden de başka hi…bir iş gelmiyorsa neden bir kunduracı …ırağı olmıyayım? Tabel„da: ŒKunduracı prens falanca• diye yazılı olur, hatt„ b†yle olunca kunduracılık bile insana as‡l bir meslek gibi gelir• der, hem †nemli olan da şu ki, dediği gibi de yapar, ama ona bunu yaptıran kanaatinin kuvveti değ l, yalnız en hoppaca b,r duygululuktur. Ama ondan sonra hi‡ ş…phe yok ki pişmanlık da getirir, o zaman da b…sb…t…n bunun tersine aşın bir şeye başvurmaya hazırdır; b…t…n hayat ona gŠre bŠyledir.

Vasin, sŠzlerini bitirirken;

— Asrımızda bir‡ok kişiler bŠyle bir ‡ıkmaza girmişlerdir, bu da sırf zamanımızda

doğdukları i‡in bŠyle olmuştur.

Elimde olmadan d…ş…nceye daldım.

— Daha Šnce prensin alaydan kovulduğu doğru mu? diye sordum.

— Kovulup kovulmadığını bilmiyorum, ama alayı bir tatsızlık y…z…nden bıraktığı 1 En eski Rus prensi.336

DELİKANLI

doğru. Ge‡en yıl, g…z…n, tam alaydan ayrıldıktan sonra, iki yahut …‡ ay kadar Luga'-da yaşadığını biliyor musunuz?

— Ben... ben yalnız sizin o zaman Luga'-da yaşadığınızı biliyorum.

—- Evet, bir m…ddet ben de orada bulundum. Prens, o zaman Lizaveta MŒka-rovna ile de tanışıyordu.

— ‹yle mi? Bilmiyordum. Doğrusunu sŠyliyeyim, kızkardeşimle o kadar az konuştum ki... Ama annemin oturduğu eve kabul edilmesine imkŒn var mı? diye bağırdığın.

— Hayır; bir …‡…nc… ev voliyle uzaktan uzağa tanışıyordu.

— Sahi, kızkardeşim bana bu ‡ocuk i‡in ne sŠylemişti? ‚ocuk da Luga'da mıydı?

— Bir m…ddet.

— Şimdi nerede?

— Muhakkak Petersburg'dadır. B…y…k bir heyecan i‡inde:

— Buna inanmama imkŒn yok, diye bağırdım, annemin herhangi bir şekilde olursa olsun bu Lidiya meselesine karışmış olabileceğine inanamam!

Vasin m…samahayla g…l…msiyerek:

— Bu işte, incelemeyi …zerime almak istemediğim b…t…n o entrikalar bir yana, DELİKANLI

337

Versilov'un oynadığı rol…n pek Šyle bayağı gŠr…lecek bir tarafı yoktur, diye işaret etti.

Galiba benimle konuşmak, artık onu sıkmaya başlamıştı, ama bunu belli etmemeye

‡alışıyordu.

— Bir kadının, gŠn…l nzasiyle kocasını başka bir kadına bırakabileceğine hi‡bir zaman inanmam!... diye bağırdım. Yemin ederim ki annem bu işe karışmamıştır!

— Ama, galiba, itiraz da etmemiş?

— Ben onun yerinde olsaydım, sırf gururumdan itiraz etmezdim!

Vasin:

— Bana gelince, bu iş …zerinde bir h…k…m vermekten ‡ekmiyorum, diye kesti.

Ger‡ekten de Vasin, b…t…n, zekŒsına rağmen, belki kadınları hi‡ anlamıyordu, bunun i‡in bir‡ok fikirlerin, bir‡ok olayların gelişi onca bilinmeden kalıyordu. Ben sustum. Vasin, muvakkat olarak bir anonim şirkette ‡alışıyordu, eve de iş getirdiğini biliyordum. Ben …st …ste sorunca ger‡ekten de o sırada işi olduğunu, bazı faturaları gŠzden ge‡irmesi gerektiğini itiraf etti, ben de ateşli ateşli benimle teklifsiz davranmasını rica ettim. Buna galiba memnun oldu; ama ‡alışmaya oturmadan Šnce kanapenin …st…nde bana yatak yapmaya koyuldu, •lk Šnce karyolasını teklif etti, ama ben razı olmayınca, galiba buna338

DELİKANLI

da memnun oldu. Ev sahibi kadından yas-tıkla yorgan aldık; Vasin, pek nazik, pek kibardı, ama bŠyle benim i‡in uğraşmasını gŠrmek bana ağır geliyordu. €‡ hafta kadar Šnce bir g…n her nasılsa Petersburgskaya'da Yefim'de gece yatısına kalmıştım, o daha ‡ok hoşuma gitmişti.

Yefim'in, kim bilir neden teyzesi, arkadaşlarının gece yatısına geldiklerini Šğrenecek olursa

…ok kızacağını d•ş•nerek gene bug•n buradaki gibi bir kanapenin •st•nde bana yatak hazırladığını hatırlıyorum. ‹ok g•lm•şt•k, yatak …arşafı yerine bir g†mlek sermiş, yastık yerine de palto katlayıp koymuştuk. Hatırlıyorum, Zverov, işini bitirince bir …eşit sevgiyle kanapeye vurarak:

— Vous dormirez comtne un petit roi, dedi.

— Hem onun budalaca neşesi, hem kendisine, ineğe semer vurmak kabilinden Fransızca s†ylediği bu s†zler, beni †yle bir hale getirmişti ki o zaman bu palyo…ado b•y•k bir memnunlukla, hem de rahat rahat uyumuştum. Vasin'e gelince nihayet bana arkasını

…evirerek

işinin

başına ge…ip

oturunca pek memnun olmuştum. Kanepeye yayılarak

yattım onun sırtına g†zlerimi dikip bır…ok şeyleri uzun uzun d•ş•nd•m.

III

Hem d•ş•necek şey de yok değildi- İ…im de pek belirsiz, anlıyamadığım bir şey vardı DELİKANLI

339

bu b•t•nlenmiş bir şey de değildi; bazı duygularım pek belirli olarak ortaya …ıkıyordu, ama bunlar pek …ok olduğu i…in hi…biri beni s•r•kliyemiyordu. Hepsi †yle bağlantısız sırasız belirip kayboluyordu, ben de hatırlıyorum, bir tek şey •zerinde durmayı yahut d•ş•ncelerimi sıraya koymayı hi… istemiyordum. Hatt„ Kraft'a dair d•ş•nceler bile ikinci pl„nda kalıyordu.

Beni her şeyden …ok heyecanlandıran kendi durumumdu, işte artık Œilgimi kesmiştim, yol

…antam da yanımda, ben de evde değildim, her şeye de yemden başlıyordum•. Sanki bu zamana kadar b•t•n niyetlerim, hazırlıklarım şakacıktandı, ancak şimdi birdenbire, en

†nemlisi de b†yle ansızın her-şey ger…ekten başlamıştı•. Bu d•ş•nce beni canlandırıyor, ruhumdaki bir…ok şeyler hen•z karanlık olmakla beraber, beni neşelendiriyordu. Ama... başka duygular da vardı; hele "ir tanesi, †tekilerden ayrılıp ruhumu kaplamak istiyordu, hem garip değil mi, bu de pek neşeli bir şeye …ağırıyormuş beni canlandırıyordu. Ama gene de

†ncekorkuyla başlamıştı; sinirlilik anında elimde olmadan Ahmakova'nın karşısında şu belge ağzımdan bir…ok şey ka…ırdığıma demin-le'c? beri •z•l•yordum. ŒEvet, pek fazla s†y-de diye d•ş•n•yorum kin bilir belki bu-

tahmin y•r•tm•şlerdir... fel„ket! B†yle

şeyden ş•phelenecek olurlarsa, tabi‡, beni

340

DELİKANLI

rahat bırakmazlar, ama... varsın olsun, Belki de beni bulamazlar, bir yere saklanırım! Ya ger…ekten de peşim sıra koşmaya başlarlarsa...• Bunun arkasından, demin Katerina Nikolayevna'nın karşısında duruşumu, onun k•stah ama dehşetli bir şaşkınlıkla dolu g†zleriyle ta g†zlerimin i…ine baktığını, en k•…•k …izgisine kadar, hem gittik…e artan bir zevkle hatırlamaya başladım. ‹ıkarken de onu b•y•k bir şaşkınlık i…inde bıraktığımı hatırladım; Œama g†zleri pek de siyah değil... sade kirpikleri …ok siyah, bu y•zden g†zlerinin rengi de koyu g†r•n•yor...•

Sonra, hatırlıyorum

birdenbire

bunları aklıma getirmekten dehşetli tiksindim... Onlara karşı da, kendime karşı da hem can sıkıntısı hem bulantı duydum. Bilmem neden kendime sitem ediyor, başka bir şey d•ş•nmeye …alışıyordum. Birdenbire: ŒKomşu kadınlarla ge…en olay y•z•nden ni…in Versilov'a karşı bir †fke duymuyorum?• diye d•ş•nd•m. Ben onun burada bir aşk oyunu oynadığına, g†nl•n• eğlendirmek i…in buraya geldiğine kesin olarak inanıyordum, ama bu bende hi… †fke uyandırmıyordu. Onun başka t•rl• hareket edeceği akla bile gelmezdi, ger…i kendisinin rezil kepaze ettiklerine seviniyordum, ama su…lamıyordum. Benim i…in asıl †nemli o şey, komşu kadınla i…eri girdiğim zaman kızgın, hem de hi…bir zaman bakmadığı g•

DELİKANLI

341

bakmış olmasaydı", ‡…im titriyerek: ŒEe sonunda o da bana ciddi g†zlerle baktı ya! diye d•ş•nd•m. Oh, eğer kendisini sevmeseydim, nefret etmesine b†yle sevinmezdim!•

En sonunda dalmışım, sonra b•sb•t•n uyuyakalmışım. Sadece uyku arasında Vasin'-in işini bitirip k„ğıtları intizamla topladığını, benim yattığım kanapeye uzun uzun baktıktan sonra soyunarak mumu s†nd•rd•ğ•n• hatırlıyorum. Saat gecenin biriydi.

IV

Hemen hemen iki saat kadar sonra, uyku sersemliğiyle bir deli gibi yerimden fırlayıp kanapeye

oturdum.

Komşu

kadınların kapılan arasından korkun… sesler, ağlamalar, ulumalar duyuluyordu. Bizim odanın kapısı ardına kadar a…ılmıştı, her yanı aydınlanan

koridordaysa bir s•r• insan, bağıra …ağıra, oraya buraya koşuşuyordu. Vasin'e seslenmek Dedimse de yatakta olmiyacağını tahmin et-Kibrit kutusunu nerede bulacağımı bil-el yordamiyla elbisemi arayıp bul-karanhkta

hızlı

hızlı

giyinmeye

baş-Komşuların

odasında anlaşılan hem sahibi kadın, hem de başka kiracılar top-Duşlardı. Ama yalnız bir tek ses, yaşlı kadının ağlıyan sesi duyuluyordu, …ok iyi hatırlağım d•nk• gen…

kadının sesi hi…

342

DELİKANLI

duyulmuyordu; b•t•n bunların hemen ilk anda aklıma geldiğimde hatırlıyorum. Daha b•sb•t•n giyinnıemiştim ki Vasin, tel„şla i…eri girdi; alışkın eliyle hemen kibriti bulup odayı aydınlattı. Sırtında sade i… …amaşırının •zerine ge…irdiği kaput, ayaklarında da terlikler vardı, hemen giyinmeye başladı.

— Ne oldu? diye bağırdım.

— Peki k†t•, …ok uğraştıncı bir şey! diye hemen hemen †fkeyle cevap verdi. Demin anlattığınız şu gen… komşu kadın, odada kendini asmış.

Kendimi tutamadım, bağırdım. Kalbimin nasıl sızladığını, imk„nı yok anlatamam. Doğrusunu s†yleyim, komşuların odasına girmeye cesaretim yoktu, ancak bahtsız kadını ipten alıp yere koydukları zaman g†rd•m, o zaman bile bir hayli uzaktan baktım, bir yatak …ar-şafiyle

†rt•l•yd•, bunun altından dar ayakkabılarının iki dar tabanı se…iliyordu. Kim bilir neden

†ylece y•z•ne bakamadım. Annesi korkun… bir haldeydi: onun yanında bizim ev sahibi kadın da vardı, ama pek de †yle korkmuş değildi. Evdeki b•t•n kiracılar orada toplanmışlardı. Bunlar sayıca pek …ok değildi: her zaman homurdanan, titiz, ama bu sefer pek sessiz duran yaşlı bir

denizciyle Tver ilinden gelmiş olduk…a saygıdeğer,

mevki sahibi ihtiyar kan kocadan ibaretti. Gece-

DELlKANLI

343

nin geriye kalan kısmını, †teye beriye koşuşmaları, ondan sonra resm‡ ziyaretleri anlatacak değilim; ta tanyeri ağarıncaya kadar hafif bir titreme v•cudumda dolaştı durdu, bir iş

yapmadığım halde yatağa yatmamayı bir vazife bildim. Hem herkeste b•y•k bir din…lik, hatt„

her zamankinden farklı bir din…lik vardı. Bu sırada Vasin arabayla bir yere gidip geldi bile. Ev sahibi kadın, meğer pek saygıdeğer bir kadınmış, tahmin ettiğimden …ok daha iyiymiş. Ona anneyi kendi odasına almasını s†yledim, nihayet aklı yattı (bunu kendim i…in bir şeref sayarım). Hemen razı oldu, zavallı anne …ırpınmasına, ağlamasına, †l•y• yalnız bırakıp gitmek istememesine rağmen en sonunda gene de ev sahibinin odasına ge…ti. O da hemen hizmet…isine semaver koymasını s†yledi. Ondan sonra †teki kiracılar da kendi odalarına

…ekilip kapılarını kapadılar, ama benim yatmaya hi… niyetim yoktu, yanlarında hem de bu iş

i…in bazı şeyler de s†yliyebilecek bir kişi bulunmasından memnun olan ev sahibi kadının odasında uzun uzadıya oturdum. Semaver ‹ok işimize yaradı, hem umumiyetle semaver ayrıca pek korkun…, hi… beklenmedik bir zamanda gelen eksantrik b•t•n fel„ketlerde, bahtsızlıklarda en gerekli bir Rus eşyasıdır; zavallı anne bile, tabi‡ bir…ok yalvarıp yakarmalardan, hemen hemen zorlamalardan344

DELİKANLI

sonra bir bardak …ay i…meye razı oldu. Ama, samimi olarak s†yl•yorum, bu bahtsız kadına bakarken duyduğum kadar ezici, b†yle d•ped•z bir kederle hi…bir zaman karşılaşmamıştım.

Hı…kırıkların, sinir buhranlarının ilk fırtınası ge…tikten sonra bir …eşit istekle konuşmaya başladı, ben de anlattığı hik„yeyi hevesle dinledim. Ayrıca kadınların arasında †yle bahtsız olanlar vardır ki bu gibi olaylarda kendilerine elden geldiği kadar fazla konuşmaya fırsat verilmelidir, bundan başka b•t•n †m•rlerince pek …ok …ekmiş, kederin i…inde pek fazla yuğrulmuş, hem s•rekli olarak bir…ok da k•…•k acılar ge…irmiş, beklenmedik hi…bir fel„ket karşısında afallamıyan, asıl †-nemlisi de pek …ok sevdikleri bir yaratığın tabutu †n•nde bile kendilerine o kadar pahalıya mal olan nezaket icaplarından hi…birini unutmıyacak kadar …etin karakterli insanlar vardır. Ben zaten onları aşağılamıyorum; buna da sebep ne bencillik, ne de kaba terbiyedir; bu gibi kalblerde, belki …ok asil g†r•nen kahraman kadınların kalbindeki cevherden daha …ok cevher vardır, ama s•rekli olarak k•…•k d•ş•r•lmeye alışkanlık, kendini koruma i…g•d•s•, uzun zaman korku altında bulunmak, ezilmek gibi haller, en sonunda her şeyi alt•st eder. intihar eden zavallı kız bu bakımdan annesine benzemiyordu, ikisinin de y•zleri, galiba, birbirine benziyordu,

DELİKANLI

345

ger…i †l• hi… de …irkin değildi. Anne de hen•z ihtiyar bir kadın sayılmazdı, yaşı elliye yakındı, kızı gibi a…ık sarı sa…lıydı, ama g†zleri …ukurlaşmış, avurtları …†km•şt•, b•y•k, intizamsız, san dişleri vardı, Zaten her şeyinden bir sanlık g†ze …arpıyordu, y•z•n•n, ellerinin derisi parş†mene benziyordu; koyu renkli entarisi de eskilikten sararmıştı, şehadet parmağının tırnağına, bilmem neden b•y•k bir dikkatle, san bir balmumu yapıştırmıştı.

Zavallı kadının anlattıkları, bir…ok yerlerinde birbirini tutmuyordu. Kendim anladığını gibi, hatırımda kaldığı kadar anlatacağım.

V

Moskova'dan gelmişlerdi. Yaşlı kadın …oktan beri duldu, Œama memur karısıydı•, kocası hizmet etmiş, Œiki y•z ruble tutarında bir dul maaşından başka bir şey bırakmamıştı. Bu zamanda iki y•z rublenin ne değeri var? Ama gene de Olya'yı b•y•tm•ş, lisede okutmuştu•...

Hem de bilseniz nasıl okuyordu, nasıl okuyordu; okulu g•m•ş madalya ile bitirdi... (Burada tabi‡ uzun uzun ağlamalar). Rahmetli kocası, burada, Petersburg'da t•ccarın birine hemen hemen d†rt bin ruble kadar bir para kaptırmıştı. Birdenbire de bu t•ccar gene zengin olmuştu, Œbende belgeleri

346

DELİKANLI

var, şuna buna danıştım, arayın, muhakkak hepsini alırsınız, dediler...• Ben de işe başladım, t•ccar razı olur gibi oldu; bana kendiniz oraya gidin, dediler. Olya ile hazırlandık, yola …ıktık, bir ay †nce de buraya geldik. Bizde para ne gezer, bu k•…•k odayı tuttuk, …•nk• b•t•n †teki odalardan k•…•kt•, hem de burası namuslu bir evdi, bunu kendimize uygun g†r•yorduk, bize en …ok gerekli olan da buydu, …•nk• tecr•besiz iki kadındık, bizi herkes hırpalıyabilirdi. Eh, size bir aylık ev kirasını verdik, Petersburg'sa …ok pahalı bir yer, t•ccar kabul etmiyor. ŒSizi ne tanıyorum, ne de tanımak istiyorum•, diyor, elimdeki senetlerse muntazam değil, bunu kendim de biliyorum, ‡şte bana ş†yle bir şey tavsiye ettiler: tanınmış falanca avukata başvurun; vaktiyle profes†rm•ş, sadece avukat değil, •stelik adliyeciymiş de, o herhalde ne yapmak, gerektiğini s†yler. Elimizdeki son onbeş rubleyi ona g†t•rd•m; avukat karşıma …ıktı, beni •… dakika bıle dinlemedi: ŒG†r•yorum, dedi, anlıyorum, dedi, t•ccar isterse, verir, dedi, istemezse vermez, d„va a…arsanız •ste para verebilirsiniz; iyisi mi barışın•. •stelik incilden bir misal getirerek şaka bile etti: ŒDaha hen•z yoldayken, dedi, barışın, son meteliğinizi boş

yere harcamayın•, hem beni uğurluyor, hem de y•z•me karşı g•l•yordu. On beş rublem yandı! Olya'ya geldim, karşı

DELİKANLI

347

karşıya oturduk, ağladım. O, ağlamıyordu, †yle gururlu gururlu oturuyor, †fkeleniyordu.

Hep b†yleydi o, b•t•n †mr•nce hi…bir zaman ah vah etmez, hi…bir zaman da ağlamazdı.

Karşımda oturmuş, sert sert bakıyordu, onun y•z•ne bakmak bile bana korku veriyordu, inanır mısınız, doğrusu ondan korkuyordum.-ŒPeki• dedi, sonuna kadar beni dinlemedi bile. Halbuki ağlamak isterdim, ama onun †n•nde cesaret edemezdim. Son defa olarak gene t•ccara gittim, karşısında kana kana ağladım; ŒPeki• dedi, sonuna kadar beni dinlemedi

bile.

Halbuki

size

doğrusunu s†ylemeliyim, burada uzun zaman

kalacağımızı tahmin etmediğimiz i…in …oktan parasız pulsuz

oturuyorduk.

Giyecek

şeylerimizi birer

birer

alıp g†t•rmeye

başladım,

rehine yatırdıklarımızın parasiyle

yaşıyorduk. Nemiz var, nemiz yok hepsini rehine yatırmıştık; kızım son …amaşırlarını bana vermeye kalkıştı, o zaman dayanamadım, acı acı ağladım. Ayağını yere vurdu, yerinden fırladı, tosa koşa t•ccara gitti. T•ccarı buldu; onunla konuşmuş: Œ†b•rg•n gelin, demiş saat beşte o zaman belki de bir şey s†ylerim•. Olya eve geldi, neşe i…indeydi: Œ‡şte dedi belki bir şey s†yler.• Eh, ben de tabi‡ sevindim, ancak kalbim ş†yle uyuşur gibi oldu, acaba ne olacak, diye d•ş•nd•m; ona etraflıca sormaya da cesaret edemiyordum. Ertesi g•n348

DELİKANLI

solgun sararmış bir y•zle t•ccardan d†nd•, b•t•n v•cudu titriyordu, kendini karyolaya attı, her şeyi anladım, sormaya da cesaret edemedim. Ne tahmin edersiniz, haydut, i…er-ki odadan on beş ruble getirmiş: ŒTam bakire olduğun meydana …ıkarsa kırk ruble daha veririm•, demiş. Y•z•ne karşı hi… utanmadan b†ylece s†ylemiş. Olya, •zerine atılmış, ama haydut onu itmiş, †teki odaya ka…ıp kapıyı kilitlemiş. Halbuki vicdanımla itiraf ediyorum, hemen hemen yiyecek bir şeyimiz kalmamıştı. Tavşan derisinden kısa bir k•rk•m•z vardı onu g†t•r•p sattık gazeteye gitti, il„n verdi; b•t•n

derslerden

sınava

hazırlar,

aritmetik

dersleri verir, diye yazdı, Œhi… olmazsa ders başına otuz kapik verirler• diyordu. En sonunda onun y•z•ne bakarak korkmaya başladım: benimle hi… konuşmuyor, saatlerce pencere

†n•nde durup karşıki evin damına bakıyordu, sonra durup dururken; Œbari …amaşır yıkamaya gitsem, bari toprak kazsam!• diyor, yahut buna benzer bir şey s†yliyerek haykırıyor, ayağını yere vuruyordu. Burada tanıdıklardan kimsemiz de yok ki gidip başvuralım! ŒHalimiz ne olacak?• diye d•ş•n•yordum. Olya ile konuşmaktan hep korkuyordum. Bir g•n, g•nd•z uyuyordu, uyandı, g†zlerini a…tı, y•z•me bakmaya başladı; sandığın •st•nde oturuyordum, ben de ona bakmaya başladım; sessizce kalktı, bana yak-DELİKANLI

349

laştı, sıkı sıkı kucakladı beni, işte o zaman ikimizde kendimizi tutamadık, ağlamaya başladık, kucak kucağa oturduk ağladık, ağladık, †mr•mde ilk defa onu b†yle g†r•yordum, ‡şte tam biz b†yle kucak kucağa otururken sizin Nastasya i…eri girdi, orada sizi bir bayan soruyordu, g†r•şmek istiyormuş, dedi B•t•n bunlar d†rt g•n †nce olmuştu, i…eri bir hanımefendi girdi, pek de şık giyinmişti, ger…i Rus…a konuşuyordu, ama şivesi, sanki Alman şivesi gibiydi: ŒSiz mi gazeteye ders veriyorum, diye il„n verdiniz?• O zaman onun gelişine †yle sevinmiştik ki, hemen oturduk, †yle de şefkatle g•l•yordu ki; ŒKendim i…in değil, dedi, yeğenimin k•…•k …ocukları var; arzu ederseniz bize buyurun orada konuşuruz, anlaşırız•. Adres verdi, Voznesenskiy k†pr•s•nde, şu numaralı evde, şu numaralı daire, diye... Gitti. Ole…ka da hemen o g•n oraya koştu, ne dersiniz iki saat sonra geri d†nmez mi, sinir buhranları ge…irmeye ,…ırpmmaya başladı. Sonra olan bitenleri anlattı; ŒKapıcıya, falanca numaralı daire nerede, diye sormuş. Kapıcı ş†yle baştan ayağa kadar bir s•zm•ş. ŒO dairede ne işin var•? diye sorup †yle tuhaf tuhaf bakmış ki hemen oracıkta işi anlamak gerekirdi. Ama Šyle cesaretli, sabırsız bir huyu vardı ki sorulara, kabalıklara hi‡ katlanmazdı. Kapıcı: ŽNah işte oraya gidin• diyerek parmağiyle merdiveni gŠster-350

DELİKANLI

mis, kendisi de arkasını dŠn…p k…‡…k odasına girmiş. Ne dersiniz, Olya i‡eri girip sorunca .bir s…r… kadın ‡evresine toplanmazmı? ŽBuyurun! buyurun!• demişler, hepsi de kadın-mış, g…l…yorlarmış, y…zleri allıklıymış, pudra-lıymış. kendileri kŠt… kadınlardanmış, piyano

‡alıyorlarmış. Olya'yı i‡eri s…r…kl…yorlarmış; Žonların yanından ka‡mak istedimse de bırakmıyorlardı artık• dedi. Bunun …zerine bir korku almış onu, dizlerinin bağı ‡Šz…lm…ş, geri bırakmıyorlarmış vesselŒm tatlı diller dŠk…yor, kandırmaya ‡alışıyorlarmış, bir şişe vermut

‡ıkarıp a‡mışlar, kadehe koyup sunmuşlar, buyur etmişler. Olya, ayağa fırlamış, avazı ‡ıktığı kadar bağırmaya, titremeye başlamış; ŽBırakın beni!• diye feryadediyormuş. Kapıya koşmuş, ama kapıyı tutuyorlarmış, oysa bağırmaya devam ediyormuş; bu sırada biraz Šnce bize gelen kadın Šteki yanına seğirtmiş. Olya'cığımın yanağına iki tokat atarak kapıdan dışarı itmiş: ŽSeni gidi şırfıntı, kibar bir evde yaşamaya lŒyık değilsin sen!• Başka bir kadın da merdivenden aşağıya ba-ğınyormuş: ŽA‡lıktan nefesin koktuğu i‡in kendin bize yalvarmaya geldin, bizse senin o pis suratına bakmak bile istemedik!• B…t…n o geceyi sıtma nŠbetle i‡inde ge‡irdi sayıkladı, ertesi g…n uyandığı zaman gŠzleri parlıyordu, kŒh ayağa kalkıyor, kŒh oturuyor, yahut odada dolaşıyordu: ŽBu kadını mahke-DELİKANLI

351

meye vermeli, mahkemeye!...• diye sŠyleniyordu. Ses ‡ıkarmıyordum: peki mahkemeye gidip de ne yapacaksın diye d…ş…n…yordum, ne ile ispat edersin? Odada oradan oraya dolaşıyor parmaklarını birbirine ge‡irmiş, kı-racakmış gibi geriyor, gŠzlerinden yaşlar akıyordu dudaklarını sımsıkı sıkmıştı, kıpırdatmıyordu. O dakikadan başhyarak ta sonuna kadar y…z…ne karanlık bir bulut ‡Štk…. €‡…nc… g…n biraz hafifler gibi oldu, sanki avun-muştu. •şte tam o g…n Šğleden sonra saat dŠrtte de bay Versilov bize teşrif buyurdu. Şimdi dosdoğru sŠyleyim, bilmem nasıl oldu da hi‡ kimseye g…veni olmıyan Olya, o zaman daha sŠze başlarken onu dinlemeye koyuldu, hŒlŒ anlamıyorum? O manian bizi en ‡ok ken-dLie ‡eken onun bŠyle cidd• hattŒ sert gŠr…n…ş… olmuştu; yavaş sesle, etraflı, esaslı, hep Šyle nezaketle (hem de ne nezaket!), hattŒ saygıyla konuşuyordu, Šyle kŠt… bir niyetbes-lediği de gŠr…nm…yordu, temiz bir kalbe geldiği besbelliydi: ŽGazetede ilŒnınızı okudum, dedi, ama onu gerektiği gibi yazmamışsınız, bayan, Šyle ki bundan size zarar bile gelebilir•. Ondan sonra ne dediğini pek iyi anlamadım, ama aritmetik i‡in bir şeyler anlatmaya başladı, baktım Olya kızardı, sanki yeniden canlanmıştı, dinledi, dinledi, sonra kendisi de istekle konuşmaya başladı (anlaşılan pek akıllı bir kişiydi!); baktım ona teşekk…r352

DELİKANLI

bile etti. Olya'ya her şeyi etraflıca sordu, Moskova'da da uzun zaman yaşadığı belliydi, meğer kız lisenin m…d…r… bayanı da tanıyormuş. ŽSize muhakkak dersler bulacağım, ‡…nk… burada bir‡ok tanıdıklarım var, hattŒ iktidarda olan kimselerden bile rica ederim, eğer temelli bir yer isterseniz ilerde onu da d…ş…n…r…z... şu anda size doğrudan doğruya bir şey soracağım i‡in Šz…r dilerim: şimdilik size bir faydam dokunabilir mi? Bir yardımda bulunmama m…saade ederseniz, bununla ben size değil tersine siz bana zevk vermiş olursunuz. Varsın bana borcunuz olsun, iş bulur bulmaz en kısa bir zamanda borcunuzu Šdiye-bilirsiniz. Bense, namusum …zerine sŠyl…yorum, bundan sonra bŠyle bir sıkıntıya d…şsem, sizse tersine varlıklı olsanız, k…‡…k bir yardım istemek i‡in doğruca size gelirdim, karımı, kızımı size gŠnderirdim...• yani onun b…t…n sŠylediklerini hatırlamıyorum, ancak gŠzlerim yaşardı,

‡…nk… baktım, Olya'nın da minnettarlıktan dudakları titredi: ŽBabam yerinde olan kişinin namusuna, insanseveverliğine g…vendiğim i‡in kabul ediyorum, diye cevap verdi... BŠyle g…zel sŠyledi, hem kısa hem, kibarca: Žinsan-severliğine g…vendiğim i‡in kabul ediyorum•

diye cevap verdi... Ne kadar g•zel, bak, size hem ders, hem de bir iş bulacağım; hemen uğraşmaya başlıyacağım, bug•nden tezi yok, …•nk• elinizde sizi iyi tanıtmaya yetecek DELİKANLI

353

kadar belgeleriniz var• dedi... Ha, sahi, bak s†ylemeyi unuttum, bay odaya girer girmez ilk iş

olarak

kızımın

liseden

aldığı

b•t•n belgeleri g†zden ge…irmişti. Olya kendisi

g†stermişti, o da Olya'yı b•t•n derslerden imtihan etti... Bay gittikten sonra Olya bana dedi ki: ŒBiliyor musun, anne, beni her dersten imtihan etti, hem ne akıllı, bu zamanda b†yle ileri, b†yle okumuş insan az bulunur...• B•t•n y•z• neşeyle parlıyordu. Altmış ruble para da masanın •st•nde duruyordu; ŒBunları saklayın anneciğim, dedi, işe girer girmez elden geldiği kadar …abuk †deriz,

namuslu insanlar olduğumuzu ispat ederiz, kibar kimseler olduğumuzu zaten g†rd••. Sonra sustu, baktım derin derin, nefes alıyor, birdenbire: ŒBiliyor musunuz, anne biz kaba insanlar olsaydık belki gururumuzdan, onurumuzdan verdiği parayı

kabul

etmezdik,

şimdiyse parayı almakla sadece nezaket g†stermiş olduk, saygıdeğer, ağarmış sa…lı bir kişi olduğu i…in kendisine her bakımdan g•venimiz olduğunu g†sterdik, †yle değil mi?• Ben ilkin başka t•rl• anladım: ŒAsil, zengin bir insandan, hem •stelik iyi kalbli bir insan olursa, ne diye bir l•tuf kabul etmemeli?• Bana bakarak kaşlarını …attı: ŒHayır, anneciğim, dedi, bu o değil, biz l•tuf beklemiyoruz onun Œinsan-severliği• nin değeri var, dedi. Paraya gelince, ger…i ihtiya… i…indeysek de hi… almamak daha DELİKANLI I — FOR. : 23/24354

DELİKANLI

iyi olurdu, anneciğim, iş bulacağına s†z verdi ya o da yeter•. ŒE, dedim, Olya, ihtiyacımız pek fazla da onun i…in kabul etmemek elimizden

gelmedi,

hem

zaten

doğru

da

olmazdı•, bunun •zerine ben bile g•l•msedim, Eh, i…imden memnundum doğrusu, ancak aradan on, on beş dakika ge…ince birdenbire; ŒAnneciğim, dedi, parayı şimdilik harcamayın•, hem bunu pek kesin bir sesle s†yledi. ŒNeden?• diye sordum. ŒŠyle işte• diyerek kesip attı, sustu. O akşam hi… konuşmadı, ancak gece saat ikide uyandım, baktım Olya, karyolada bir yandan bir yana d†n•p duruyor: ŒAnne, uyumuyor

musunuz?•

ŒHayır,

dedim,

uyumuyorum•. ŒBiliyor musunuz, dedi, o, beni k•…•k d•ş•rmek i…in b†yle yapmıştır?•

ŒAmma da yaptın ha, amma da yaptın ha!• dedim. ŒMuhakkak b†yle olmalı: bu al…ak adamın biri, verdiği paranın bir kapiğine bile dokunayım, harcayım demeyin•. Ona anlatmak istedim, bir ara yatağın i…inde ağladım bile, oysa duvara d†nd•: Œsusun dedi,, uykumu ka…ırıyorsunuz!• Ertesi sabah baktım dolaşıp duruyor, y•z• insan y•z•ne benzemiyor; işte ister inanın, ister inanmayın, Tanrının huzurunda s†ylileyim ki o

zaman

aklını

ka…ırmıştı! O k†t• evde edilen hakaretten sonra hem kalbi kırılmış...

hem de aklım

oynatmıştı. O sabah y•z•ne bakarak ş•phelenmeye başladım, bir korkudur aldı beni; hi…bir za-DELlKANLI

355

man s†z•ne itiraz etmiyeceğim, diye d•ş•nd•m. ŒAnneciğim, dedi, o adresini bırakmadan

†ylece gitti•. ŒG•naha giriyorsun, Olya dedim, d•n onu kendin dinledin ,sonra kendin †vd•n, kendin ş•kran g†z yaşları d†kmeye hazırdın•. Ben bu s†zleri s†yleyince birdenbire haykırdı, ayağını yere vurdu: ŒAl…ak…a duygulan olan bir kadınsınız siz, eski zaman terbiyesi , k†lelik zamanının terbiyesi var sizde!...• bunun arkasından da s†ylemediğini bırakmadı, şapkasını kaptığı gibi dışarı fırladı ben arkasından bağırdım, ne oluyor ona, diye d•ş•nd•m, koşa koşa nereye gitti b†yle? Oysa adres b•rosuna koşmuş, bay Versilov'un nerede o-turduğunu

†ğrenmiş, geri d†ner d†nmez: ŒHemen bug•n, dedi, hemen şimdi paralarını g†t•r•p y•z•ne fırlatacağım; o, bana Saf-ronov gibi (şu bizim t•ccar) hakaret etmek istedi; ancak Safronov kaba bir mujik gibi davrandı, buysa bir yezit gibi hareket etti•. Fel„kete bakın ki tam bu sırada d•nk• bay kapıyı vurdu: ŒVersilov •zerinde konuşulduğunu duydum, dedi, ben de onun i…in bazı şeyler s†yliyebilirim•. Olya, Versilov adını duyar duymaz hemen hırsla ona atıldı, anlattı, anlattı, ona bakarak ben bile şaşıyordum.- herkesle b†yle konuşmazken, hep sessiz sessiz otururken, şimdi hi… tanımadığı bir erkekle b†yle konuşuyordu? Yanakları kızarmıştı, g†zleri parliyordu... Bay da tam

356

DELİKANLI

bu sırada: Œ‹ok doğru d•ş•n•yorsunuz, hanımefendi, dedi, Versilov, tıpkı gazetelerin yazdığı gibi buralı generallere benzer; general •niformasını giyer, g†ğs•ne madalyalarım takar, gazetelere il„n veren b•t•n m•rebbiye-leri dolaşır, hem aradığını da bulur; istediğini bulamazsa bile oturur, konuşur, bir s•r• vaatlerde bulunur, sonra …ıkar gider, ama gene de g†nl•n• eğlendirmiş olur•. Olya bile kahkahalarla g•ld•, ama †yle kırgın kırgın g•l•yordu ki! Bir de baktım o bay, Olya'nın elini tuttu kalbine g†t•rd•: ŒBen, hanımefendi, sermayesi olan bir adamım, g•zel kıza her zaman bir şey teklif edebilirim, ama daha iyisi †nce onun sevimli elini †peyim...• baktım elini dudaklarına g†t•r•yor. Olya birdenbire bir fırlayış

fırladı, ama burada artık ben de onunla beraber ayağa kalktım, ikimiz bir olup odadan kovduk onu. işte akşam •zeri Olya, paraları elimden kaptı, koşa koşa gitti, sonra geri d†nd•: ŒAnneciğim, dedi, namussuz adamdan †c•m• aldım!•ŒAh, Olya, dedim, belki ayağımıza gelen nimeti teptin, asıl, iyiliksever bir kişiye hakaret ettin!•. Dayanamadım, ona †fkelenerek ağlamaya başladım. Bana bağırdı; Œistemiyorum, istemiyorum! D•nyanın en namuslu adamı olsa gene onun sadakasını istemem! Hi… kimsenin bana acımasını da istemiyorum• Yattım, aklımda da hi…bir şey yoktu. Duvarda sizin

DELİKANLI

357

aynadan kalan o …iviye ka… defa bakmıştım, ne d•n, ne de başka g•n hi… aklıma gelmemişti, bunu hi… d•ş•nmemiştim, hi… tahmin etmemiştim, b†yle bir şeyi Olya'dan da hi…

beklemiyordum. Her zaman uykum …ok ağırdır, horlarım, kan beynime h•cum eder, bazan da kalbimi sıkar, r•yamda bağırırım, †yle ki geceleyin Olya beni uyandırır; ŒNeye bu kadar derin uykuya dalıyorsunuz, anneciğim, gerektiği zaman sizi uykudan uyandırmak elden gelmiyor•.

ŒOh, uykum pek ağır, Olya, derdim, pek ağır•. Demek bu gece de horlamamı bekledi, ondan sonra da hi…bir şeyden korkmadan kalktı. Yol …antasının uzun kayışı vardı, bir aydan beri hep g†z †n•nde duruyordu, daha d•n sabah; ŒArtık bu kayışı bir yere saklamalı, ortada s•r•n•p durmasın• diye d•ş•nm•şt•m. Sonra anlaşılan sandalyeyi ayağiyle itmiş, duvara …arpıp g•r•lt• …ıkarmasın diye de kenarına etekliğini koymuş. Anlaşılan ben bir hayli zaman, belki tam bir saat, belki de daha fazla bir zaman ge…tikten sonra uyanmıştım. ŒOlya!• diye

…ağırdım. ŒOlya!• Hemen bir şey g†r•r gibi oldum, onu …ağırdım. Yatakta nefes alıp verdiğini mi duymadım, yoksa karanlıkta karyolanın boş olduğunu mu fark ettim, bilmiyorum, ancak kalkıp yatağı elimle ş†yle bir yokladım, baktım karyolada kimse yok, yastık da soğuktu. O anda kalbim hop-358

DELİKANLI

ladı, bir dakikada b•t•n duygularımı kaybetmişim gibi donup kaldım, aklım karıştı; ŒDışarı

…ıkmıştır• diye d•ş•nd•m, ileriye doğru bir adım attım, bir de baktım, k†şede kapının yanında ayakta duruyordu sanki... Sesimi …ıkarmadan durmuş ona bakıyordum, o da karanlıktan bana bakıyor gibiydi, hi… kımıldamıyordu... ŒAma ne diye sandalyenin •st•ne …ıkmış?• diye d•ş•nd•m. ŒOlya• diye fısıldadım i…im •yavaş yavaş buz kesiliyordu. ŒOlya ,işitiyor musun?• Ancak o zaman her şey aydınlanır gibi oldu, ileri atıldım, iki elimi ileriye ona doğru uzattım, kucakladım, oysa kollanmın arasında sallanıyordu, yakaladım, gene sallanıyordu, her şeyi anlıyordum anlamakda istemiyordum... A-ah! dedim... B•t•n ağırlığımla yere yuvarlandım, o zaman bağırdım...

Sabahleyin saat altı sularında;

— Vasin, dedim, sizin Stebelkov işe burnunu sokmasaydı, belki bunlar olmazdı.

— Kim bilir, herhalde olurdu. Burada †yle birdenbire h•k•m vermeye gelmez, burada her şey onsuz da hazırmış... Doğru, bu Stebelkov bazan...

S†zlerini bitirmedi, y•z•n• pek buruşturdu, Saat yediye doğru Vasin gene arabayla bir yere gitti, hep uğraşıp duruyordu.

DELİKANLI

359

Ben de Nihayet yapayalnız kaldım. Ortalık aydınlanmıştı artık... Başım hafif…e d†n•yordu.

Versilov, g†zlerimin †n•ne geldi: bu ihtiyar kadının anlattıkları onun hareketlerine b•sb•t•n başka bir renk veriyordu. Bu olayı daha; rahat…a d•ş•nmek niyetiyle bir dakika Vasln'in karyolasına uzandım, …•nk• sırtımda elbise, ayaklarımda da …izmelerim vardı, bilmem nasıl oldu, birdenbire uyuyakalmışım. Hemen hemen d†rt saat uyumuştum; kimse de beni uyandırmamıştı.

ONUNCU BŠL•M I

On bu…uğa doğru uyandım, uzun zaman g†zlerime inanamadım: ge…en akşam yattığım kanepede annem, yanında da asılan kızın annesi, bahtsız komşu kadın oturuyordu, ikisi de birbirinin elini tutmuşlardı, herhalde beni uyandırmamak i…in fısıltıyla konuşuyor, ağlıyorlardı. Yataktan kalktım, hemen anneme doğru atılarak kucakladım, †pmeye başladım.

Y•z• sevin…le parladı, o da beni †pt•, sağ eliyle •… defa istavroz …ıkararak bana hayır dua etti.

Daha birbirimize bir tek s†z s†ylememiştik ki kapı a…ıldı, Versilov ile Vasin i…eri girdiler.

Annem hemen yerinden kalktı, komşu kadını alıp dışarı …ıktı. Vasin bana360

DELİKANLI

elini uzattı, Versilov ise benimle hi… konuşma-dan koltuğa oturdu. Annemle o, / anlaşılan hayli zamandan beri buradaydılar. Suratı asıktı, kaygılıydı.

,

Galiba aralarında daha †nce başlıyan konuşmaya devam ederek Vasin'e:

— En …ok b•t•n bunları daha d•n akşam …†zemediğime yanıyorum, diye teker teker s†yledi, o zaman belki bu korkun… iş de olmazdı! Hem vakit de vardı saat daha sekize bile'

gelmemişti. D•n akşam o bizden …ıkar …ıkmaz, hemen peşisıra buraya kadar gelmeyi, onu kandırmayı aklıma koymuştum, ama hi… aklımda olmıyan acele bir iş buna engel oldu halbuki onu bug•ne, hatt„ bir hafta sonraya da bırakabilirdim... bu cansıkıcı iş her şeye engel oldu, her şeyi alt•st etti. Nasıl oldu da ikisi bir araya geldi bilmem ki!

Vasin s†z arasında:

— Belki de kandırmaya yetişemezdiniz; burada siz olmadan da k„se pek fazla dolmuş, hatt„ taşmış bile, dedi.

—

Hayır,

yetişirdim,

muhakkak

yetişirdim. Kendi yerime Sofya Andreyevna'yı

g†ndermek

d•ş•ncesi

de

aklımdan

ge…ti.

Sade aklımdan ş†yle gelip ge…ti. Sofya

Andreyevna yalnız başına bile onu kandırırdı, bahtsız kız da †lmemiş olurdu. Hayır, bir daha Œiyilik-DELİKANLI

361

severliğimle• hi… kimsenin işine burnumu sokmam... Hem hayatımda yalnız bir defa burnumu soktum! Bense neslimizden geri kalmadığımı, zamanımızın gen…liğini anladığımı sanıyordum. Evet, bizim eskiler, daha olgunlaşmadan eskiyor. Hem sahiden de bir…ok asr‡

insanlar var ki eski alışkanlıkla h„l„ kendilerini gen… nesilden sayıyorlar, …•nk• daha d•n

†yleydiler, halbuki artık geride kaldıklarının farkında bile değiller.

Vasin akıllıca bir tavırla:

— Burada bir anlamazlık, pek a…ık g†r•len bir anlamazlık oldu, diye işaret etti. Annesi, umumi evde kendisine edilen dehşetli hakaretten sonra aklını kaybetmiş gibi bir hale geldiğini s†yl•yordu. Buna olayın ge…tiği yeri, t•ccarın ettiği hakareti de katın... b•t•n bunlar gene aynı şekilde eski zamanda da olabilirdi, bunlar yalnız bug•n•n gen…lerinde g†r•len şeyler değildir.

— Biraz sabırsız, bu şimdiki gen…ler, hakikati anlama kabiliyeti de pek az rabi‡, bu her zamanın gen…liğinde g†r•len †zelliklerdendir, ama şimdikilerde daha …ok g†r•l•yor: S†yler misiniz, Stebelkov burada neler karıştırdı?

Ben birdenbire l„fa karışarak:

— B•t•n bunlara zaten bay Stebelkov

362

DELİKANLI

sebeboldu, dedim. O, gelmeseydi hi…bir şey de olmıyacakti; o, yangım k†r•kledi.

Versilov, s†zlerimi sonuna kadar dinledi ama bana bakmadı. Vasin somurttu.

Versilov, acele etmeden, s†zlerini eskisi gibi uzata uzata;

— G•l•n… bir halim i…in de gene kendime sitem ediyorum, diye s†z•ne devam etti, onunla konuşurken, galiba, eski k†t• „detime uyarak biraz neşeli davrandım, hava‡ bir adam gibi g•ld•m, kısacası gerektiği kadar sert, soğuk, somurtkan değildim, bu •… vasfa da

galiba

şimdiki

gen…lik

pek

fazla kıymet veriyor... Kısacası, beni oradan oraya dolaşan bir kadın avcısı yerine koymasına sebeboldum.

Ben, sert bir sesle l„fa karıştım:

—

Hi… de değil, annesi tersine sizin ciddilik, hatt„ sertlik, samimilik g†stererek onun

•zerinde …ok iyi bir tesir bıraktığınızı s†yl•yordu, bunlar da kendi s†zleri. Siz onun gidince kızı bu bakımdan sizi †vm•ş.

Versilov, nihayet g†z uciyle bana bakara .

— Ya-a? diye mırıldandı.

Sonra k•…•k bir k„ğıt par…asını Vasine uzatarak;

DELİKANLI

363

— Bu k„ğıdı alır mısınız, bu işte gerekli galiba dedi.

Vasin, aldı, merakla baktığımı g†r•nce de okumam i…in bana verdi. Kurşun kalemiyle karalanmış eğri b•ğr• iki satırlık bir yazıydı, belki de karanlıkta karalanmıştı: ŒAnneciğim, sevgili anneciğim, hayat sahnesindeki oyunuma son verdiğim i…in beni bağışlayın, size keder veren Olya•

Vasin a…ıkladı;

Bunu ancak sabahleyin bulmuşlar.

Hayret i…inde;

— Ne garip bir yazı! dedim. Vasin;

— Neresi garip? diye sordu.

— B†yle bir dakikada, b†yle g•l•n… bir ifadeyle yazı yazılır mı?

Vasin soru dolu g†zlerle y•z•me baktı.

— Hem de pek garip mizahi bir yazı, diye devam ettim, bu lise talebelerinin kendi alarında konuştukları itibari bir dildir... b†yle bir dakikada, bahtsız annesine ı bir k„ğıda, Œhayat sahnesindeki oyu-na son veriyorum• diye yazar? O ise anisini seviyormuş da!

Vasin, h„l„ anlamıyordu.

364

DELİKANLI

— Peki, ama ni…in yazılmasın? Nihayet Versilov:

— Burada hi…bir mizah da yok diye işaret etti, ifade, tabi‡, bu gibi hallere uygun bir ifade değil, tarz da o tarz değil, hem sahiden de lise yahut, senin s†ylediğin gibi, talebelerin kendi aralarında konuştukları itibari bir dilden, belki de mizahi bir yazıdan doğmuş olabilir ama zavallı kız bunu o dehşet verici k„ğıda tam bir saflıkla, tam bir cidd‡likle yazmıştır.

— Buna imkˆn yok, o liseyi bitirmiş, hem de g…m…ş madalya bile almış.

— G…m…ş madalyanın burada bir •nemi yok. Şimdi bir‚okları liseyi b•yle bitiriyorlar.

Vasin g…l…msiyerek:

— Gene gen‚liğe h…cum, dedi. Versilov yerinden kalkıp şapkasını alarak:

— Hi‚ de değil, diye cevap verdi, şimdiki nesil pek •yle edebiyattan anlamıyorsa da hi‚

ş…phesiz...

başka

meziyetleri

var,

diye derin bir cidd‰likle ilˆve etti. Hem de

Šbir‚okları‹ diyorum, Šhepsi‹ demiyorum hem de işte meselˆ sizi edebiyattan anlamıyorsunuz, diye su‚lamıyorum ki, siz de hen…z bir gen‚ adamsınız.

Daha fazla dayanamıyarak:

DELİKANLI

365

— Zaten Vasin de Šhayat sahnesindeki oyun ‹da fena bir şey g•rmedi, diye işaret fettim.

Versilov, sessizce elini Vasin'e uzattı; o la Versilov'la beraber ‚ıkmak i‚in kasketim idi,

‚ıkarken de bana: Allaha ısmarladık, liye bağırdı. Versilov, beni g•rm…yormuş ;ibi davrandı. Benim de kaybedecek vaktim lyoktu; ne olursa olsun koşa koşa gidip bir ia bulmalıydım, şimdi bu her zamankinden daha ziyade gerekliydi!

Annem ev sahibi

kadının yanında yoktu ihtiyar komşu kadı m |da beraber alıp gitmişti. Sokağa pek canlı bir halde ‚ıktım... i‚imden anlamadığım yeni, |b…y…k bir duygu gittik‚e kabanyordu. Hem

…stelik sanki mahsus her şey yolunda gidiyor-du: hi‚ ummadığım bir ‚abuklukla, tesad…f bu ya, ‚ok uygun bir oda buldum; bu oda …zerinde daha sonra konuşacağım, şimdiyse E

•nemli olan bir şeyi bitirmeliyim.

Yol ‚antamı almak i‚in tekrar Vasin'in lodasına d•nd…ğ…m zaman onu evde buldum. [Beni g•r…nce neşeli, i‚li bir tavırla;

— Ben evde iken gelmenize o kadar sevindim ki! Şimdi gidecektim! Şimdi size

•ok ilgilendirecek bir şey s•yliyeceğim dedi.

— •nceden biliyorum! diye haykırdım.

— A! Ne kadar din‚ bir g•r…n…ş…n…z var! S•yler misiniz, Kraft'in sakladığı, d…n de Ver-366

DELİKANLI

silov'un eline ge‚en bir mektup i‚in hi‚bir şey bilmiyor muydunuz, yani onun kazanmış

olduğu dˆva ile ilgili bir şey? Bu mektupta vasiyet eden kimse iradesini mahkemenin d…nk…

kararına b…sb…t…n aykırı bir şekilde bildiriyor. Mektup ‚ok •nce yazılmış. Kısacası bunun ne olduğunu kesin olarak bilmiyorum, acaba sız bir şeyler biliyor musunuz?

— Bilmez olur muyum. •‚ g…n •nce Kraft, bu mektubu vermek i‚in beni o bayların yanından alıp g•t…rm…şt…, ben de d…n Versilov'a verdim.

— Ya? Ben de •yle d…ş…nm…şt…m. Şunu biliniz ki demin Versilov s•yledi ya, d…n akşam buraya

gelip

kızı

kandırmasına

engel olan iş bu mektupmuş, yani bunun y…z…nden

gelememiş. Versilov, d…n akşam doğruca prens Sokolskiy'in avukatına giderek mektubu ona vermiş,

mahkeme karariyle kazandığı b…t…n mirastan da vazge‚miş. Şu dakikada bu vazge‚me olayı kanuni şeklini almış bulunuyor. Versilov, bir şey hediye etmiyor, ama yazdığı beyannamede miras hakkının prenslerde olduğunu kabul ediyor.

Donakaldım, ama hayranlık i‚indeydim-Hakikatteyse Versilov'un mektubu yok edeceğine b…sb…t…n inanıyordum, bundan baş~ ka ger‚i Kraft'a b•yle bir hareketin pek bayağı bir hareket olacağım s•ylemiş, kendim

DELİKANLI

367

de meyhanede i‚imden birka‚ defa bunu tek-rarlıyarak: Šben bu insana değil, temiz bir insana geldim‹ diye d…ş…nm…şt…m, ama bunu daha ‚ok i‚imden d…ş…nm…şt…m, yani kalbimin derinliklerinde belgeyi b…sb…t…n karalamaktan başka ‚are olmadığını kabul ediyordum.. Yani bunu en tabi‡ bir hareket sayıyordum. Sonraları Versilov'u su…landırsam bile bunu yalnız g†steriş i…in yapardım, yani kendimi daima ondan •st•n g†rmek i…in yapardım bunu! Ama şimdi Versilov'un kahramanlığını duyunca tam i…ten gelen bir hayranlık i…inde kaldım, kendi utanmazlığımı, erdeme karşı kayıtsızlığımı pişmanlıkla, utan…la takbih ettim, bir anda Versilov'u kendimden pek y•kseklere …ıkararak az daha Vasin'in boynuna sarılacaktım.

‹ocukluk i…inde:

— Ne insan, ha? Ne insan! Bunu kim yapardı? diye bağırıyordum.

— Sizinle aynı fikirdeyim, evet, bir…okları bunu yapmazlardı... hem bu hareketin hi…bir menfaat g†zetilmeden yapıldığı da s†z g†t•rmez...

— ŒAma?...• S†z•n•z• bitirin, Vasin, sizde bir Œama• var?

Vasin;

—- Evet, tabi‡ Œama• da var, bence Versilov'un hareketi pek acele, hem biraz samim‡ değil, diyerek g•l•msedi...DELİKANLI

— Samim‡ değil mi?

— Evet, Burada kendini g†stermek i…in •st•ne …ıkılan bir …eşit Œkaide• g†ze …arpıyor ‹•nk•

hi… değilse gene aynı şeyi kendini g•cendirmeden de yapmak kabildi. Yansı değilse bile hi… olmazsa mirasın bir kısmı, işe karşı pek duygulu davrandığı halde dahi, şimdi de Versilov'un hakkı olabilirdi. Hem zaten belgenin kanun †n•nde bir h•km• yoktu, halbuki d„va daha †nce kazanılmıştı. Karşı tarafın avukatı da aynı fikirde; kendisiyle daha demin g†r•şt•m. B†yle yapılmış olsaydı, o zaman da hareket daha az g•zel olmazdı, ama sırf gururu y•z•nden bu iş başka t•rl• oldu. Bay Versilov sinirlendi, pek acele etti, duydunuz ya demin kendisi bile bir hafta sonraya bırakabileceğini s†ylemişti...

— Biliyor musunuz, Vasin? Sizinle ayni fikirde olmama imk„n yok, ama... bunun b†yle olmasını daha …ok beğeniyorum, b†yle olması daha …ok hoşuma gidiyor!

— Tabu bu bir zevk meselesi. Siz beni s†ylemeye

teşvik

ettiniz,

yoksa

ben

ses

…ıkarmazdım.

— Hatta burada kendini g†stermek i…in bir Œkaide• bile olsa gene iyi diye devam, ettim, kaide denilen şey bir bakıma †yle de olsa gene …ok değeri olan bir şeydir. Bu Œkaide•

DELİKANLI

369

gene aynı Œ•lk•• değil mi? Şimdiki insanların ruhunda bunun bulunmaması sanmam ki iyi bir şey olsun; zaran yok, pek g•zel olmasın, ama herkeste olsun! Herhalde siz de b†yle d•ş•n•yorsunuzdur. Vasin, yavrum Vasin, sevgili Vasin! Kısacası ben coştum, doğru, ama siz beni elbette anlarsınız! Vasin olmanız zaten bunu anlamanız i…in yeter; her ne olursa olsun, sizi kucaklayıp †p•yorum, Vasin!

— Sevincinizden mi?

— Evet,

hem

de

b•y•k

sevincimden! ‹•nk• bu adam Œbenim i…in †lm•şt•, şimdi dirildi, kaybolmuştu, şimdi bulundu!• Vasin, ben fena bir …ocuğum, size l„yık değilim.

Bazı dakikalarda daha y•ksek, daha derin ruhlu olduğum i…in bunu itiraf ediyorum. •…

g•n †nce sizi y•z•n•ze karşı †vd•ğ•m i…in (sırf beni al…aktınız, ezdiğiniz i…in sizi

†vm•şt•m) tam iki g•n sizden tiksindim. O gece evinizde bir daha hi… gelmemeye kendime s†z vermiştim, d•n sabah da sırf hırsımdan buraya geldim, anlıyor musunuz, hırsımdan.

Burada yalnızca sandalyede oturdum, odanızı da sizi de, ayrı ayrı kitaplarınızı da, ev sahibi-nizi de tenkid ettim, sizi k•…•k d•ş•rmeye, sizinle alay etmeye …alıştım.

— Bunları s†ylememeliydiniz...

l370

DELİKANLI

— D•n akşam s†ylediğiniz bir s†zden kadınları anlamadığınız kanaatine varınca boy-le bir

şeyinizi yakaladığım i…in sevinmiştim bu hep sizi o zaman †vm•ş olmamdan ileri geliyordu.

Nihayet Vasin;

— Elbette Šyle diye bağırdı

(bana hi‡ hayret etmeden bakarak g…l…msemeye devam ediyordu), bu şeyler hemen her zaman, herkesin başına geliyor, herkes ilk iş olarak bŠyle d…ş…n…yor; ancak bunu kimse itiraf etmiyor, hem zaten itiraf etmeye de hi‡ l…zum yok, ‡…nk…

her ne olursa olsun bir g…n bu da ge‡er, bundan hi‡bir şey olmaz.

— Bu herkeste bŠyle mi oluyor dediniz? Herkes bŠyle mi? Siz de bunu heyecanlanmadan sŠyliyebiliyorsunuz, ha? BŠyle bir gŠr…şle yaşamaya imkŒn yoktur!

— Demek ki sizce;

"Al‡ak‡a hakikatlerin karanlığından

Bizi y…kselten yalan daha kıymetlidir bence'

Šyle mi?

— Ama bu ‡ok doğru, diye haykırdım, bu iki mısrada b…t…n bir kutsal hakikat gizleniyor.

—

Orasını bilmem; bu iki mısranın doğru olup olmadığına karar vermeyi …zerime alınıyorum. Herhalde hakikat, her zaman olduğu

DELİKANLI

371

gibi, orta bir yerde duruyordur: yani bir olayda kutsal hakikat olan bir şey, Šteki olayda bir yalandır. Yalnız kesin olarak şunu biliyorum ki bu fikir daha uzun zaman insanlar arasında en başta gelen bir tartışma konusu olarak kalacaktır! Her ne olursa olsun şimdi sevincinizden zıplamak istediğinizi gŠr…yorum. Eh, canınız istediği kadar zıplayın, idman denilen şey faydalıdır, benimse sırtıma bug…n altından kalkamıyacak kadar iş y…klediler... hem sizinle konuşmaya dalarak işe geciktim!

Yol ‡antamın sapına yapışarak;

— Gidiyorum, gidiyorum, hemen ‡ekip gidiyorum! Yalnız bir tek sŠz daha, diye bağırdım.

Şimdi gene Žyaltaklandım, boynunuza atıldımsa• buna sırf sizin bu olayı bana i‡ten gelen bir zevkle bildirmeniz, sizi evde buluşuma Žsevinmeniz•, hem de bunların deminki Žhayat sahnesindeki oyun• sŠz…nden sonra olması sebebolmuştur; bu i‡ten gelen zevkinizle benim Žgen‡ kalbimi• bir anda gene kendi tarafınıza ‡evirdiniz! Haydi, hoş‡a kalın, elden geldiği kadar seyrek gel-meye ‡alışacağım, bu, sizin pek hoşunuza gidecektir, bunu hattŒ gŠzlerinizde bile okuyorum, hem bŠyle olması her ikimiz i‡in kŒrlı bile olur...

BŠyle gevezelik ede ede, hem bu geve-zeliğimden Œdeta boğulacak hale gelerek sa-372

DELİKANLI

pından tuttuğum yol ‡antamı ‡ekip ‡ıkardım yanıma alarak yeni evime yollandım. En ‡ok hoşuma giden, demin Versilov'un bana kızması, benimle konuşmak, y…z…me bakmak istememesi idi. Yol ‡antamı eve getirir getirmez hemen benim ihtiyar prense koştum, itiraf ederim kendisini gŠrmeden ge‡irdiğim bu iki g…n bana hattŒ biraz ağır gelmişti. Versilov'un yaptığını herhalde artık o da duymuştu.

II

Gelişime ‡ok sevineceğimi zaten biliyordum, hem yemin ederim, işin i‡inde Versilov olmasaydı bile ona gene bir g…n uğnyacak-tım. Bir g…n Šnce de, demin de yalnız herhangi bir sebeple belki Yekaterina Nikola-yevna ile karşılaşırım diye korkuyordum; ama şimdi artık hi‡bir şeyden korkmuyordum.

Prens, sevincinden beni kucaklamaya kalktı.

Hemen en Šnemli olaydan başlıyarak:

— Versilov, ha! Duydunuz mu? dedin•.

— Cher enfant, sevgili dostum, bu Šyle y…ksek, Šyle as•l bir hareket ki! SŠz…n kısas•

Kilya'nın (aşağıdaki memur) …zerinde bile sarsıcı bir tesir yaptı! Bu d…ş…ncesizce, ama DELİKANLI

373

aynı zamanda parlak bir harekettir, bu bir kahramanlıktır! ideali takdir etmek gerek!

— Değilmi ya? Değilmi ya? Bu noktada biz sizinle her zaman anlaştık.

—

Aziz dostum, evet seninle her zaman anlaştık.

Nerelerdeydin?

Kendim

sana

muhakkak gelirdim, ama seni nerede bulacağımı bilmiyordum ki... ‚…nk… ne de olsa Versilov'a gidemezdim... Ger‚i şimdi, b…t…n bunlardan sonra...

Biliyor

musun,

dostum: bana kalırsa işte bu gibi hareketleriyle, bu gibi halleriyle galiba kadınların sevgisini kazanıyordu... evet, ş…phesiz b•yle...

— Sırası gelmişken, hem de unutmamak i‚in. (bunu mahsus size sakladım), şunu s•yliyeyim ki d…n soytarının biri g•z…m…n •-n…nde Versilov'a s•verken onun i‚in Škadınlar peygamberi‹

demişti; bu s•ze ne buyrulur, bu s•ze ne buyrulur, ha? Bunu mahsus sizin i‚in sakladım....

— ŠKadınlar peygamberi!‹ Afat... c'est charmant\ Ha-ha! Ama bu ona •yle yakışıyor "…‹

hi‚ de yakışmıyor, tuv!... Ama bu •yle isabetli ki... yani hi‚ de isabetli değil, ama...

— Hadi, hadi zarar yok, sıkılmayın, bu-na iyi bir espriye bakar gibi bakın!

— G…zel bir espri, hem biliyor musun, derin bir mˆnası var... •ok doğru bir fikir!374

DELİKANLI

Yani, inanır mısın... Kısacası sana k…‚…k bir sır a‚acağım. O zaman şu Olimpiyada'yı g•rd…n m…yd…? inanır mısın onun Andrey Petrovi‚ i‚in kalbi sızlıyor, hem o kadar ki galiba ona karşı bir şey besliyor gibi...

— Bir şey mi besliyor, dediniz?

•fkeyle ellerimi burnuma g•t…r…p Šnanik‹ yaparak:

— Bunu istemez mi o? diye bağırdım.

— Mon cher, bağırma, b…t…n bunlar b•yle, sen de kendi g•r…ş noktandan belki haklısın.

Sırası gelmişken sorayım, dostum, ge‚en sefer Katerina Nikolayevna buradayken sana ne oldu •yle? Sallanıyordun... d…şeceksin sanmıştım, seni desteklemek i‚in atılmak istedim?

— Şimdi bunun sırası değil. Eh, işte, s•z…n kısası bir sebep y…z…nden sadece sıkılmıştım...

— Şimdi gene kızardın.

— Siz de hemen allayıp pullamak istersiniz, değil mi? Biliyorsunuz ya Versilov ile aralarında d…şmanlık, var... eh, işte Şu da bu... bakın gene heyecana kapıldım, iyisi mi bırakalım, bundan daha sonra konuşuruz.

— Tabi‰ bırakalım tabi‰ bırakalım, ben de zaten b…t…n bunları bir yana bırakmaktan DELİKANLI

375

memnun olurum... Kısacası ben Katerina'ya karşı su‚luyum, hattˆ, hatırlarsın, o zaman senin

•n…nde ondan şikˆyet bile etmiştim... Bunu unut dostum, o da senin hakkındaki fikrini değiştirecektir, bunu ‚ok iyi hissediyorum... Hah, işte prens Seryoja da geldi... Odaya gen‚, g…zel bir subay girdi. Ona i‚ten gelen bir istekle baktım, kendisini daha hi‚ g•rmemiştim.

G…zel diyorum, yani ner-kesin tıpkı benim gibi onun i‚in g…zel dedikleri gibi... Ama o gen‚, g…zel y…zde insanı kendine pek ‚ekmiyen bir şey vardı. Buna ilk bakışımın, sonra ta sonuna kadar bende bıraktığı iz bakımından işaret ediyorum. Kuru yapılıydı, g…zel boyu, koyu san sa‚lan, taze, ama biraz solgun y…z…, kesin bir ifade taşıyan g•zleri vardı. •ok g…zel koyu renkli g•zleri, hattô sakinken bile biraz sertlik taşıyordu. Ama insanı kendinden iten de g•zlerinin bu kesin ifadesiydi, ‚…nk…, bilmem neden bu kesin ifadenin kendisine pek ucuza mal olduğu hissini veriyordu. Daha doğrusu anlatamıyorum... Tabi‰ y…z… sert ifadeden birden bire şaşılacak kadar uysal, şefkatli, tatlı bir ifadeye ge‚ebiliyordu, …stelik bu ifadenin yer değiştirmesi, ş…phe g•t…rmiyen bir saflıkla oluveriyordu, işte bu saflık da insanı •ekiyordu.

Daha bir vasfını kaydedeyim, şefkatliliğine, saflığına rağmen bu y…z hi‚bir zaman neşeli olamıyordu. Prens b…t…n kal-376

DELİKANLI

biyle g…ld…ğ… zaman bile siz gene de onun i‚inde hi‚bir zaman ger‚ek, aydın, hafif neşenin bulunmadığını hissedersiniz... Bir insanın y…z…n… b•yle anlatmak da pek zor doğrusu. Hem ben bunu hi‡ beceremiyorum. ihtiyar prens budalaca alışkanlığiyle hemen bizi tanıştırmak i‡in ileri atıldı.

— Bu benim gen‡ dostum Arkadiy And-reyevi‡ (gene Andreyevi‡!) Dolgorukiy.

Gen‡ prens, y…z…nde iki kat artan bir nezaket ifadesiyle bana dŠnd…; ama adımı hi‡ bilmediği anlaşılıyordu.

Benim can sıkıcı prens;

— Bu, Andrey Petrovi‡'in akrabası, diye mırıldandı (Bu ihtiyarlar alışkanlıklariyle ba-zan ne kadar can sıkıcı olurlar!) Gen‡ prens anladı.

Acele acele:

— Ha! ‚oktan işitmiştim... dedi. Ge‡en yıl Luga'da kızkardeşiniz Lizaveta Makarov-na ile tanışmakla b…y…k bir zevk duymuştum... O da bana sizden bahsetmişti...

Ben şaşırdım bile, ‡…nk… y…z…nden tam bir zevk duyduğu okunuyordu.

Ellerimi arkama kavuşturarak:

— M…saade buyurun, prens, diye mırıldandım, size samim• olarak şunu sŠyliyeyim DELİKANLI

377

ki (hem bunları sevgili prensimizin Šn…nde sŠylediğime pek memnunum) sizinle karşılaşmayı arzu bile ediyordum, hem daha pek yakında, daha d…n bŠyle bir istek besliyordum, ama b…sb…t…n başka gayelerle karşılaşmak istemiştim. Siz, ister şaşın, ister şaşmayın, bunu size doğruca sŠyl…yorum. SŠz…n kısası, bir bu‡uk yıl Šnce Ems'te Versilov'a ettiğiniz hakaret i‡in sizi d…elloya ‡ağırmak istemiştim. Hem siz, belki benim bu ‡ağırışımı kabul etmezdiniz,

‡…nk… ben hen…z liseyi bitirmiş bir talebe, reşit olmıyan bir delikanlıyım, ama ister ‡ağırışımı kabul edin, ister etmeyin, ne yaparsanız yapın, ben gene de sizi d…elloya ‡ağınrdım... hem itiraf edeyim ki şimdi bile aynı niyetteyim.

ihtiyar prens, sonraları bunları bana anlatırken bu sŠzleri pek kibarca ifade ettiğimi sŠylemişti.

Prensin y…z…nde i‡ten gelen acı bir ifade belirdi.

— Siz benim sŠz…m… kestiniz, diye ağırbaşlılıkla cevap verdi. Size kalbimin derinliklerinden gelen sŠzleri sŠylememe Andrey Petrovi‡'e karşı şimdi duyduğum duygular sebebolmuştur.

Ne yazık ki b…t…n durumu şimdilik anlatmama imkŒn yoktur,- ama sizi şerefimle temin ederim ki Ems'teki o kŠt… hareketim i‡in ‡oktan beri b…y…k bir piş-

378

DELİKANLI

manlık duyuyorum. Petersburg'a gelirken And-rey Petrovi‡'i tatmin edecek her şeyi yapmaya, yani dosdoğru onun gŠstereceği şekilde Šz…r dilemeye karar vermiştim... GŠr…ş…m…n değişmesinde y…ksek, kuvvetli tesirlerin b…y…k rol… olmuştur. DŒvalı olmamız da kararıma bir tesir yapamazdı. Onun d…n akşam bana karşı gŠsterdiği hareket, b…t…n ruhumu sarstı diyebilirim, hattŒ şu dakikada bile, inanır mısınız, kendime gelmiş değilim. •şte şimdi de size şunu bildirmek zorundayım, zaten prense ‡ok Šnemli bir olayı bildirmek' i‡in gelmiştim: …‡

saat Šnce yani tam avukatla o zaptı yazdıkları sırada, onun vekili bana gelerek, Andrey Petrovi‡'in beni d…elloya ‡ağırdığını bildirdi... Bu, Enis'teki olay i‡in resm• bir ‡ağırıştı...

— Sizi d…elloya ‡ağırdı, ha? diye bağırdım, o anda gŠzlerimin yandığını, y…z…me kan h…cum ettiğini duydum.

— Evet, ‡ağırdı, ben de ‡ağrıyı hemen kabul ettim, ancak d…ello yerinde karşılaşmadan Šnce kendisine bir mektup gŠndermeye karar verdim, bu mektupta o zamanki hareketim

…zerindeki d…ş…ncelerimi, bu yanlışlık i‡in pişmanlık duyduğumu anlattım... ‡…nk… bu sadece bir yanlışlıktı, berbat uğursuz bir yanlışlık! Şuna işaret edeyim ki ordudaki durumum beni bŠyle bir tehlikeye atıl-DELlKANLI

379

mak zorunda bırakıyordu, karşılaşmadan †nce yazdığım bu mektup y•z•nden kendimi umumi efk„rın karşısına …ıkarıyordum... ne demek istediğimi anlarsınız, değil mi? Ama buna mukabil kararımı verdim, ancak mektubu hen•z g†nderemedim, …•nk• …ağırışından bir saat †nce kendisinden gene bir pusla aldım, bunda rahatsız ettiği i…in kendisini affetmemi, …ağrıyı unutmamı rica ediyor, bu Œbir dakikalık tabansızlık, hodbinlik• i…in (bunlar onun kendi s†zleri) pişmanlık duyduğunu il„ve ediyordu. B†ylelikle şimdi, artık mektubu g†ndermemi b•sb•t•n kolaylaştırıyor. Hen•z g†ndermiş değilim, ama buna dair bazı şeyler s†ylemek i…in prense gelmiştim... Hem inanın, vicdanımın ettiği sitemlerden herhangi bir insanın

…ekebileceği ıstıraptan daha …ok ıstırap …ektim... Bu a…ıklamalar, size yetmez mi, Arkadiy Makarovi…, hi… olmazsa şimdi, şimdilik, ha? Samimiliğime b•sb•t•n inanarak bana şeref verir misiniz?

Tamamiyle yenilmiştim; ş•phe g†t•rmi-yen bir doğruluk g†r•yordum ki bunu hi…

beklememiştim. Cevap olarak bir şeyler mırıldandım, dosdoğru iki elimi uzattım; o da ellerimi sevin…le sarstı. Bundan sonra prensle beraber yatak odasına …ekilerek orada onunla beş dakika kadar konuştu.

Nihayet prensin yanından …ıkarak bana y•ksek sesle, a…ık…a;380

DELİKANLI

— Bana daha başka, ayrı bir zevk vermek isterseniz, dedi, şimdi benimle beraber gelin, size hem şimdi Andrey Petrovi…'e g†ndereceğim,

hem

de

onun

bana

g†nderdiği

mektubu g†steririm.

Seve seve kabul ettim. Benim prens beni uğurlarken tel„şa d•şt•, beni yatak odasına …ağırdı.

— Mon ami, †yle memnunum, †yle memnunum ki... B•t•n bunlardan daha sonra konuşuruz. Sırası gelmişken, işte bu evrak …antasında iki mektubum var; birini g†t•r•p kendin anlatman gerek, †teki de bankaya, orada da anlatılacak...

Bunun •zerine sanki pek acele, hem de zahmet, dikkat istiyen iki işi bana emniyet etmiş gibi davrandı. S†ylenen yerlere gitmek sahiden de teslim etmek, imzalamak v.s. yapmak gerekiyordu.

Mektuplan alırken:

— Sizi gidi kurnaz tilki siz! diye bağırdım. B•t•n bunların birer uydurma olduğuna yemin ederim, burada hi…bir iş de yok bu iki kişi, beni …alıştığıma, boşuboşuna para almadığıma inandırmak i…in mahsus uydurdunuz !

— Mon enfant, yemin ederim ki işte bunda yanılıyorsun: bu en acele iki iştir...

DELİKANLI

381

Birdenbire i…lenmiş bir eda ile:

— Cher enfant! Sevgili delikanlı! diye bağırdı, (İki elini başıma koydu). Seni de, talihini de takdis ediyorum... her zaman bug•nk• gibi temiz... iyi kalbli, y•ksek ruhlu olalım... elden geldiği kadar †yle kalmaya …alışalım... g•zel olan her şeyi... b•t•n şekilleriyle sevelim...

Haydi, enfin.,. enfin rendons gr„ce... et je U benis!

S†zlerini bitiremedi, başımın •st•nde hı…-kırdı. itiraf ederim, az daha ben de ağhya-caktım,; hi… değilse benim tuhaf ihtiyarı candan, istekle kucakladım. Candan †p•şt•k.

III

Prens Seryoja (yani prens Sergey Pet-rovi…, onu da bu adla, b†ylece …ağıracağım) şık bir faytonla beni evine g†t•rd•, i…eri girer girmez evinin şatafatına şaştım. Yani şatafat da denilemez, ama bu ev b•t•n Œzevk sahibi• insanların evi gibiydi, y•ksek tavanlı, b•y•k, aydınlık odaları vardı (odalardan yalnız iki tanesini g†rm•şt•m †tekilerin kapılan kilitliydi), ev eşyası da gene †yle Versailles yahut Renaissance tarzında değildi, ama yumuşaktı, konforluydu, …oktu en geniş †l…•deydi; halılar, oymalar, k•…•k heykeller vardı; halbuki onlar i…in yoksul, hi…bir şeyleri yok deniliyordu. Ş†yle s†z arasında bu prens'in382

DELİKANLI

burada da, Moskova'da da, eski alayında da, Paris'te de kısacası imk„n olan her yerde …ok para harcadığını,, hatt„ kumarbaz olduğunu, boğazına kadar borca battığını duymuştum. Benim sırtımda buruşmuş bir redingot vardı, •stelik de t•y i…indeydi, …•nk• soyunmadan uyumuştum, g†mleğimi de d†rt g•nden beri değiştirmemiştim. Ger…i redingotum pek k†t•

değildi, ama prensin evine girince Versilov'un kendime elbise diktirmem i…in yaptığı teklifi hatırladım.

Dalgın bir tavırla:

— Biliyor musunuz, bir kadının intihar etmesi y•z•nden b•t•n gece elbisemle uyudum, diye işaret ettim, prens dikkat kesilince ben de olayı kısaca anlattım. Ama galiba onu her şeyden ziyade kendi mektubu meşgul ediyordu. En …ok şu tuhafıma gitti: demin †yle dosdoğru kendisini d•elloya …ağırmak istediğimi s†ylediğim zaman g•lmek ş†yle dursun, bunu andıracak en k•…•k bir harekette bulunmamıştı. Ger…i b†yle bir şey yapsaydı, g•lmesine meydan vermemeyi bilirdim, ama bu …eşit bir adamın s†zlerimi ciddiye alması, gene de tuhaftı. Odanın ortasındaki kocaman yazı masasının yanında karşılıklı oturduk. O da Versilov'a yazdığı• temize …ekip hazırladığı mektubu g†zden ge…irmem i…in bana verdi.

Mektubun konusu,

DELİKANLI

383

demin benim ihtiyar prensin evinde anlattıklarının hemen hemen aynıydı; hatt„ daha ateşli yazılmıştı. Onun bu kadar a…ık kalb-liliğini, iyi olan her şeye seve seve atılmasını doğrusu nasıl kabul etmek gerektiğini hen•z kestiremiyordum, hem ger…ekten de ne diye inanmıyacaktım? Nasıl bir adam olursa olsun, hakkında- ne s†ylenirse s†ylensin gene de bir…ok iyi huyları olabilirdi. Versilov'un, d•ellodan vazge…tiğini bildiren son defa g†nderdiği puslayı da g†zden ge…irdim. Ger…i bunda ger…ekten de Œtabansızlığından•, Œbencilliğinden•

bahsediyordu, ama umumiyetle b•t•n bu puslada bir …eşit kibirlilik g†ze …arpıyordu. Ama ben duyuşlanmı ona s†ylemedim.

— Peki, siz bu vazge…iş i…in ne d•ş•n•yorsunuz, diye sordum, korktuğunu sanmı-

yorsunuzdur, herhalde ?...

Prens:

— Elbette sanmıyorum, diyerek g•l•msedi, ama bu pek cidd‡ bir g•l•msemeydi, hem prens gittik…e kaygı duymaya başlamıştı, bu adamın cesur olduğunu pek iyi bilirim. Burada, tabi! ayrı bir g†r•ş... kendi fikirlerinin bir tesiri g†r•l•yor...

Ateşli ateşli:

— Ş•phesiz, diyerek s†z•n• kestim. Vasin adında birisi demişti ki miras mektubunu384

DELİKANLI

teslim edişinde, mirastan vazge…mesinde bir Œkaide• gizleniyor... Bence b†yle şeyler g†steriş

i…in yapılmaz, esaslı, i…ten gelen bir şeye uyularak yapılır.

Prens:

— Bay Vasin'i …ok iyi tanırım, dedi.

— Ha, ger…ekten, onu Luga'da g†rm•ş olmanız gerek.

Birdenbire bakıştık, hatırladığıma g†re ben, galiba, azıcık kızarmıştım. Hi… değilse prens konuşmayı kesti. Bense uzun uzadıya konuşmak istiyordum. D•nk• bir karşılaşmayı d•ş•nmem, ona bazı sorular sormak i…in beni teşvik ediyordu, ancak nereden, nasıl başlıyacağımı bilmiyordum. Hem de umumiyetle pek kendimde değildim. Onun iyi terbiye g†rm•ş olması, nezaketi, serbest hareketleri de beni şaşırtmıştı, kısacası onun ayarındaki kişilerin ta beşikten edindikleri yaldızlı tavırlardan onda eser yoktu. Mektubunda …ok kaba iki iml„ yanlışı buldum. Hem umumiyetle bu gibi karşılaşmada ben hi…bir zaman kendimi k•…•k d•ş•rmem, tersine pek seri davranırım ki bazan bu, belki de fenadır. Ama o zamanki olayda buna ayrıca da elbisemin t•y i…inde oluşu sebebiyet vermişti, †yle 'ki gaf yaparak ona teklifsiz bile davrandım.

DELİKANLI

385

— S†yler misiniz, prens benim gibi Œağzı s•t kokan• bir gencin hem de •stelik başkasına edilen bir hakaret i…in sizi d•elloya …ağırmak istemesini i…inizden g•l•n… bulmuyor musunuz?

— tnsan babasına edilen hakarete pek de g•cenebilir. Hayır, bu hareketi g•l•n…

bulmuyorum.

— Bana ise bu dehşetli g•l•n… g†r•n•yor... kendimi başkasının yerine koyarak s†yl•yorum... yani ben kendi g†r•ş•mle bunu tabi‡ g•l•n… buluyorum. •stelik soyadım da Versilov değil Dolgorukiy. Eğer bana doğruyu s†ylemiyor da kibar „leminin yaldızlı

„detlerine uyarak beni yumuşatmaya …alışıyorsanız, demek ki b•t•n †teki şeylerde de beni aldatıyorsunuz?

Pek cidd‡ bir tavırla:

—

Hayır, g•l•n… bulmuyorum, diye tekrar etti; damarlarınızda babanızın kam aktığını duymaz değilsiniz ya?... Doğru hen•z gen…siniz, …•nk•... bilmem, ama... galiba reşit olmıyan bir kimse d•ello edemez, onun d•elloya …ağırması da kabul olunamaz... bu, usule g†re b†yledir... Ama, bilmek isterseniz burada ancak ş†yle bir itiraz da akla gelebilir; hakarete uğrıyanın bundan haberi olmadan ona edilen hareket i…in d•elloya …ağırmakla kendisine karşı bir …eşit saygısızlık g†stermiş olursunuz, †yle değil mi?

DELİKANLI I —386

DELİKANLI

Birdenbire bir şey bildirmek i…in i…eri giren uşak konuşmamızı kesti. Onu g†ren, hem de galiba gelmesini d†rt g†zle bekliyen prens, yerinden kalktı, s†z•n• bitirmeden hızlı adımlarla ona yaklaştı, †yle ki bu sefer uşak s†ylemek istediğini al…ak sesle bildirdi, ben de, tabi‡, ne s†ylediğini duymadım. Prens bana d†nerek; — Šz•r dilerim, dedi. Bir dakika sonra gelirim.

Dışarı …ıktı. Yalnız kaldım, odada dolaşarak d•ş•n•yordum. Ne garip, o hem hoşuma gidiyor,

hem de dehşetli hoşuma gitmiyordu. Onda †yle bir şey vardı ki bunu vasıflandırmak elimden gelmiyordu, ama bu insanı kendinden iten bir şeydi: ŒEğer benimle hi… alay etmiyorsa, ş•phesiz ki pek a…ık kalbli bir kişi demek, ama benimle alay etseydi, o zaman...

bana daha

akıllı g†r•n•rd•...• diye

tuhaf tuhaf d•ş•nd•m.

Masaya

yaklaşarak Versilov'a yazılan mektubu bir daha okudum. Okumaya dalınca da zamanın ge…tiğim bile unuttum, kendime geldiğim zaman birdenbire prensin dakikasının tam bir

…eyrek saat s•rd•ğ•n• g†rd•m. Bu beni biraz heyecanlandırdı: bir kere daha bir k†şeden bir k†şeye gidip geldim, en sonunda şapkamı elime aldım, hatırlıyorum dışarı …ıkıp birisim bularak prensi …ağırmaya g†nderecektim, o

DELİKANLI

387

gelince de dosdoğru veda ederek, işlerim olduğunu, daha fazla bekliyemiyeceğimi s†yliyecektim. B†yle yaparsam daha nazik davranmış olacağımı sanıyordum, …•nk• b†yle uzun zaman yalnız bırakmakla beni ihmal ettiğini d•ş•nmek bana biraz eziyet veriyordu.

Bulunduğum odaya giren her iki kapalı kapı aynı duvarın her iki u…undaydı. Hangi kapıdan girdiğimizi unutarak, daha ziyade de dalgınlıkla iki kapıdan birini a…tım, birdenbire uzun, dar bir odada, kanapede oturan kızkardeşim Liza'yı g†rd•m. Odada ondan başka kimse yoktu, elbette orada birini bekliyordu. Ama daha hayret etmeye bile vakit kalmadan, ansızın prensin sesini duydum, birisiyle y•ksek sesle konuşarak …alışma odasına d†n•yordu. ‹abucak kapıyı kapadım, †teki kapıdan i…eri giren prens de hi…bir şeyin farkında olmadı. Hatırlıyorum, †z•r dilemeye başladı, Anna Feodorovna adında bir kadından bahsetti... Ama ben †yle bozulmuş, şaşkına d†nm•şt•m ki bir şey anlıyamadım, sadece eve gitmem gerektiğini mırıldanarak s†yledim, ondan sonra gitmeye acele ederek hızlı hızlı …ıktım gittim. Terbiyeli prensin benim bu tavırlarıma, tabi‡ merakla bakması gerekti. Beni ta hole kadar ge…irdi, hep konuşuyordu, ben ne cevap veriyordum, ne de y•z•ne bakıyordum.

388

DELİKANLI

Sokağa ‡ıkınca sola saptım, rasgele y…r…d…m... Kafamdaki d…ş…nceler birbirine bağ-

lanamıyordu. Yavaş yavaş y…r…yordum, hem galiba ‡ok gitmiş, beş y…z adım kadar y…r…m…şt…m ki birisinin hafif‡e omuzuma dokunduğunu duydum. Başımı ‡evirdim, Liza'yı gŠrd…m: arkamdan bana yetişmiş, şemsiyesiyle hafif‡e vurmuştu. Parlıyan y…z…nde ‡ok neşeli, biraz da kurnaz bir ifade vardı.

— Ah, busen bu yŠne doğru y…r…d…ğ…ne ne kadar sevindim, yoksa bug…n seni hi‡

gŠremiyecektim! dedi. Hızlı y…r…mekten nefesi biraz kesiliyordu.

— Nefes nefese kalmışsın.

— Dehşetli koştum, sana yetişmeye ‡alıştım.

— Liza, sŠyle şimdi seninle karşılaştım, değil mi?

— Nerede?

— Prensin evinde... prens Sokolskiy'in evinde...

— Yoo, benimle karşılaşmadın, hi‡ benimle karşılaşmadın.

Sustum, beraberce on adım kadar y…r…d…k. Liza, birdenbire kahkahalarla g…ld….

— Beni, beni, tabi•, beni gŠrd…n! Beni dinle, kendin beni gŠrd…n, kendin benim gŠz-DELlKANLI

389

lerimin i‡ine baktın, Šyleyse ni‡in hŒlŒ seninle mi karşılaştım, diye soruyorsun? Ne adamsın?

Biliyor musun, orada gŠzlerimin i‡ine baktığın zaman g…lmekten katılacaktım, o kadar g…l…n‡

bakıyordun ki!

Şimdi katıla katıla g…l…yordu. B…t…n sıkıntımın birdenbire ge‡tiğini, kalbimin ferahladığım duydum.

— Peki, Šyleyse orada işin neydi?

— Anna Feodorovna'daydım.

— Hangi Anna Feodorovna'da?

— Stolbeyeva'da!

Luga'da

yaşadığımız zaman her g…n onun evine gider, b…t…n g…n yanında otururdum, annemi de kendi evinde kabul ediyordu, bize geldiği de oluyordu.

Halbuki orada bizden başka kimsenin evine gitmezdi. Andrey Petrovi‡'in uzak akrabası oluyor, prens Sokolskiy'lere de akraba; prensin galiba b…y…k annesi...

— Demek prensin evinde oturuyor?

— Yoo, prens onun evinde oturuyor.

— Peki ama ev kimin?

— Stolbeyeva'nın,

tam

bir

yıldan

beri b…t…n ev onun. Zaten Anna Feodorovna da

Petersburg'a geleli ancak dŠrt g…n oluyor.

— Eh... biliyor musun Liza, evi de onun olsun, her şey de...390

DELİKANLI

— Hayır, ama o ‡ok iyi bir kadın...

— Varsın iyi olsun, evinde otursun. Biz kendimiz de iyiyiz! Bak ne g…zel bir g…n, bak her şey ne kadar g…zel! Sen de bug…n ne kadar g…zelsin, Liza! Ama gene de tam mŒnasiyle bir

‡ocuksun sen!

— Arkadiy sŠyle, o kız, d…nk… o kız, ha?

— Ah, ne yazık, Liza, ne yazık!

— Ah, ne yazık! Ne kara alınyazısı! Biliyor musun, onun g…nahkŒr ruhu, uğradığı hakaretle beraber şimdi kim bilir hangi karanlığın, dipsiz karanlığın i‡inde u‡arken bizim bŠyle neşeli neşeli y…r…memiz, bana g…nah gibi geliyor... Arkadiy, onun işlediği bu g…nahta kimin su‡u var. kim su‡lu? Ah, ne kadar korkun‡ bir şey bu! Bu karanlığı sen de hi‡

d…ş…nd…n m…? Ah, bilsen Šl…mden Šyle korkuyorum ki. BŠyle d…ş…nmek ne kadar g•nah! Karanlıktan hi… hoşlanmam, ama g•neş b•sb•t•n başka bir şey! Annem †l•mden korkmak g•nah diyor... Arkadiy, aile-mizi iyi tanıyor musun?

— Daha pek az tanıyorum, Liza, pek az tanıyorum.

— Ah, bilsen nasıl insandır o!

Muhakkak, muhakkak onu tanımalısın! Onu ayrıca

anlamak gerek...

— Ama, bak, işte seni de tanımıyordum, şimdiyse, i…ini dışım biliyorum ya!

DELİKANLI

391

B•t•n benliğini bir dakikada anladım. Liza, ger…i sen †l•mden korkuyorsan da herhalde gururlu, c•retli, cesur bir kız olmalısın. Benden iyi, benden …ok daha iyisin sen! Seni …ok seviyorum, Liza! Ah, Liza! †l•m varsın istediği zaman gelsin, şimdiyse yaşamalı, yaşamalı!

O bahtsıza acıyalım, ama hayat denilen şeyi gene de kuthyalım, değil mi? †yle değil mi?

Benim bir Œ•lk•m• var, Liza! Ver-silov'un mirastan vazge…tiğini biliyor musun Liza?

Biliyorsun, değil mi? Benim ruhumu biliyorsun Liza, bu adamın benim i…in ne kadar değerli, nasıl bir şey olduğunu biliyor musun?

— Amma da yaptın, bilmez olur muyum hi…, her şeyi biliyorum.

— Her şeyi mi? Šyle ya, sen bilmez olur musun hi…! Zekisin, sen Vasin'den de zekisin. Sen de, annem de sizin g†zleriniz insanın i…ine işler, insanseverdrr, yani bakışınız demek istedim, g†zleriniz değil... Benim bir…ok k†t• huylarım var, Liza.

— Seni avu… i…ine almalı, işte o zaman olur biter.

— Avucunun i…ine al, Liza! Bug•n sana bakmak ne kadar hoş! ‹ok, …ok g•zel bir kız olduğunu biliyor musun? Şimdiye kadar g†zlerinin rengini hi… g†rmemiştim... Ancak Şimdi, ilk defa g†rd•m... Bug•n nereden392

DELİKANLI

aldın, onları, Liza? Kimden satın aldın? Ka…a aldın? Liza, benim hi… dostum yoktu, hem ben

•lk•ye bir sa…ma gibi bakıyorum; ama sen de beraber olunca sa…ma gibi gelmiyor... ister misin, dost olalım? Ne demek istediğimi anlıyorsun, değil mi?

— ‹ok iyi anlıyorum.

— Hem biliyor musun, kayıtsız, şartsız †yle basbayağı dost olalım.

— Evet, basbayağı, basbayağı ancak bir şartla: bir g•n gelir de birbirimizi su…larsak, bir şeyden memnun olmazsak, kendimiz de bir g•n huysuz, k†t• bir insan olursak, hatt„ b•t•n bunları b•sb•t•n unutursak bile hi…bir zaman

bug•n•,

bu saati

unutmıyahm! Kendi

kendimize bir s†z verelim, İşte bug•n seninle b†yle kol kola y•r•d•ğ•m•z•, b†yle g•ld•ğ•m•z•, b†yle neşe, b†yle sevin… duyduğumuzu, her zaman hatırlıyacağımıza s†z verelim... Kabul ediyor musun? Kabul ediyor musun?

— Evet, Liza, evet, andi…erim; ama seni sanki ilk defa dinliyorum... Liza, …ok mu okudun?

— Bug•ne kadar daha hi… sormamıştın! Ancak d•n, yanlış bir s†z s†yleyince, DELİKANLI

393

dikkatinizi bana …evirmek l•tfunda bulundunuz, sayın bay, sayın k„hin efendi.

— Peki, benim b†yle bir budala olduğumu biliyordun da ne diye kendin konuşmadın?

— Hep senin akıllanmanı bekliyordum. Daha ilk g†r•ş•mde sizin i…inizi dışınızı anladım, Arkadiy Markovi…, anlayınca da ş†yle d•ş•nd•m: ŒO gelecek, en sonunda muhakkak kendisi gelecek•, eh, ondan sonra da iyisi mi bu şerefi size bırakayım, dedim yani ilk adımı siz atasınız diye... ŒHayır, diye d•ş•n•yordum, şimdi

biraz da sen benim

peşimde koş!•

— Vay, seni gidi hoppa kız, seni! E, Liza, şimdi dosdoğru itiraf et bakayım; ge…en bu ay i…inde benimle hi… alay ettin mi, etmedin mi?

— Oh, sen ‚ok g…l…n‚s…n. Arkadiy, dehşetli g…l…n‚s…n! Hem, biliyor musun, beki de b…t…n bu ay sırf b•yle tuhaf bir adam olduğun i‚in herkesten ziyade sevdim seni! Ama bir‚ok şeylerde k•t… huylu tuhaf bir adamsın, bunu da kibirlenmiyesin diye s•yl…yorum.

Bundan

başka

seninle

daha

kim alay ediyordu, biliyormusun, ha? Annem benimle beraber alay ediyordu; ŠNe tuhaf ‚ocuk, diye fısıldıyordu, ama ne tuhaf ‚ocuk!‹

DELİKANLI I394

DELİKANLI

Sense bir kenara oturmuş, bu sırada senin karşında tir tir titrediğimizi sanıyordun.

— Liza, Versilov hakkında ne d…ş…n…yorsun?

— Onun i‚in ‚ok şeyler d…ş…n…yorum; ama biliyor musun, şimdi ondan konuşmı-yalım.

Bug…n ondan konuşmak istemez; •yle değil mi?

— Pek doğru! Hayır, sen ‚ok, ‚ok akıllısın, Liza! Benden daha akıllı olduğun besbelli, İşte sabret, Liza, b…t…n bu işleri bitireyim de o zaman belki sana bazı şeyler anlatırım...

— Neye somurttun?

—

Hayır, somurtmadım, Liza, bu •yle... Biliyor musun, Liza, iyisi mi dosdoğru konuşmalı: •yle bir tabiatim var ki kalbimde gizlediğim bazı duygulu noktalara parmakla dokunulmasını istemem... yahut daha doğrusu, bazı duygulan herkes g•rs…n diye teşhir etmek ayıptır, değil mi? işte bunun i‚in bazan somurtup susmayı daha ‚ok severim: sen zekisin, anlaman gerek.

— Anlamak ş•yle dursun, …stelik takdir de ediyorum, ‚…nk… ben de tıpkı senin gibiyim; seni her hususta anladım. Biliyor musun, annemiz de b•yle?

DELİKANLI

395

— Ah, Liza! Nasıl yapmalı da d…nyada elden geldiği kadar ‚ok yaşamalı! Ha? Ne dedin?

— Yoo, bir şey s•ylemedim.

— Ama bana bakıyorsun?

— Sen de bana bakıyorsun ya? Seni sevdiğim i‚in sana bakıyorum.

Onu hemen hemen eve kadar g•t…rd…m, yeni taşındığım evin adresini verdim. Vedalaşırken

•mr…mde ilk defa kendisini •pt…m...

IV

B…t…n bunlar da pek iyi olabilirdi, ama yalnız bir şey k•t… idi: acı bir d…ş…nce ta geceden beri beynimi kurcalıyor, aklımdan bir t…rl… ‚ıkmıyordu. D…n akşam bizim evin kapısı •n…nde o bahtsız kızla karşılaşınca demiştim ki: ben bile bu evden yuvamdan ‚ıkıp gideceğim, k•t…

kişilerin yanından uzaklaşarak kendi yuvamı kuracağım. Versilov'un bir s…r… gayrimeşru

‚ocukları vardır. Bir ‚ocuğun kendi babası i‚in b•yle s•zler s•ylemesi, tabi‰, onun Versilov hakkındaki d…ş…ncesini kesinleştirmişti. Stelbekov'u su‚lu-yordum, ama belki asıl ben yangına k•r…kle gitmiştim. Bu d…ş…nce bile korkun‚, •yle korkun‚ ki... Ama o zaman, yani o sabah, ger‚i vicdan azabı duymaya başlıyordum,396

DELİKANLI -.

•

ama bu bana gene de sa‚ma bir d…ş…nce gibi geliyordu: ŠHadi canım, bu işte ben yokken de zaten her şey Šdolmuş, taşmış‹ diye arasıra tekrarlıyordum, e, zarar yok, bu da ge‚er! iyi olmaya ‚alışırım! Bunu başka bir şeyle, iyi bir hareketle d…zeltirim... •-n…mde daha elli yıllık bir •m…r var!‹

Ama d…ş…nce gene beynimi kurcalıyordu.

B’R’NC’ KISMIN SONU

MEB YAYINLARI

D•NYA EDEBİYATINDAN SE‹MELERMİLL“ EĞİTİM BAKANLIĞI YAYINLARI: 853

BİLİM ve K•LT•R ESERLERİ DİZİSİ : 123

D•nya Edebiyatından Se…meler : 19

ı

Kitabın adı DELİKANLI I

Yayın Kodu

93.34.Y.0002.399

ISBN 975.11.0051.8 (Tk. No.)

ISBN 975.11.0052.6(1. Cilt)

Baskı yılı

1993 Baskı adedi

20.000

Dizgi, baskı, cilt MiLL“ EĞiTiM BASIMEVİ

D•nya Edebiyatından Se…meler

DELİKANLI I

Dostoyevski

‹eviren SERVET L•NEL

Yayımlar Dairesi Başkanlığı 'nın 14.10.1991 tarih ve 9411 sayılı yazıları ile 20.000 adet basılması uygun g†r•lm•ş, yine

Yayımlar Dairesi Başkanlığı'nın23.6.1993 tarih ve

5822 sayılı yazıları ile beşinci defa birinci parti olarak 5.000 adet basılmıştır.

İSTANBUL, 1993

5495-93DELİKANLI Birinci Kısım

BİR“NC“ BŠL•M

I

Daha fazla sabredemiyerek hayat yolunda attığım ilk adımların tarih…esini yazmak i…in oturdum, ama bunu yapmasam da olurdu. Pek iyi bildiğim bir şey vardı : y•z yaşıma kadar yaşasam, hal terc•memi yazmaya bir daha oturmam. Hi… sıkılmadan insanın kendisi •zerinde yazı yazması i…in kendisine utanmadan „şık olması gerektir. Kendimi affedebileceğim bir nokta varsa o da, herkes gibi, yani okuyucunun takdirini kazanmak i…in yazmayıp, b•sb•t•n başka bir gaye ile yazmanıdır. Ge…en yıl başımdan ge…enleri b†yle birdenbire, harfi harfine yazmaya oturmuştum, ama olan bitenler beni †yle şaşırttı ki! Bunu sırf i…imden gelen bir isteğin tesiri altında, ancak şimdi yapıyorum, ‡şle ilgisi olmıyan şeylerden, en …ok da edebiyat g•zelliklerinden, var kuvvetimle ka…ınarak sadece olayları yazıyorum; bir edebiyat…ı tam otuz y• habire yazar durur da en sonunda ni…in bu kadar yıl yazı yazdığını kendisi de anlıyamaz.

Ben edebiyat…ı değilim, duygularımın g•zel yazılışını, onların edebiyat pazarına s•r•klemeyi yakışık almıyan al…ak…a bir hareket sayarım. Ama gene de †fkeyle hissediyorum ki duygularımı, d•ş•ncelerimi (hatt„ en bayağılarını bile) hi… yazmadan da ge…ip gidemiyeceğim, sırf kendisi i…in

8

DELİKANLI

yazmaya teşebb•s ettiği halde gene de edebiyatın tesirinden kurtulamamak, insanın •zerinde

„di bir tesir yapmaktan geri kalmıyor. D•ş•ncelere gelince bunlar pek bayağı şeyler de olabilir, …•nk• senin kıymet verdiğin bir şeyin, başkasının g†z•nde hi…bir değeri olmaması pek m•mk•nd•r. Ama bunları bir yana bırakalım, işte †n s†z de oldu bitti; bir daha da buna benzer bir şey olmıyacak. Haydi bakalım iş başına, ger…i herhangi bir işe, belki de b•t•n işlere başlamak kadar zor bir şey yoktur.

II

Hatırlarıma, ge‡en yılın on dokuz eyl…l…nden, yani tam ona ilk defa rastladığım g…nden başlıyacağım, daha doğrusu Šyle başlamak isterdim...

Ama daha hi‡ kimse, bir şey bilmezken damdan d…şercesine kimi gŠrd…ğ…m… anlatmak bayağılık olur; hem Šyle sanıyorum ki bŠyle yazılan bir yazı bile ‡ok bayağı bir şeydir; kendi kendime edeb• g…zelliklerden ka‡ınmaya sŠz verdiğim halde daha ilk satırda bu g…zelliklerin tesirine kapılıyorum. Bundan başka da galiba a‡ık yazmayı sadece istemek yetmiyor. Şunu da sŠylemek isterim ki hi‡bir Avrupa dilinde yazı yazmak, Rus‡a yazmak kadar g…‡ olmasa gerek. Şu dakikada yazdığımı şimdi okudum, kendimin burada DELİKANLI

9

yazılan şeylerden daha akıllı olduğumu gŠr…yorum. Nasıl oluyor da akıllı bir adamın sŠylediği sŠzler, onun kafasında kalan şeylerden daha budalaca oluyor? Bu son uğursuz yıl i‡inde başka insanlarla karşılaştığım zaman ‡ok defa kendim de bunun farkına vardım, bunun i‡in de ‡ok, pek ‡ok eziyet ‡ektim.

SŠze, on dokuz eyl…l g…n…nden başlıya-cağım, ama gene de kim olduğumu, o g…ne kadar nerede bulunduğumu, hem de on dokuz eyl…l sabahı kafamda neler olabileceğini biraz olsun anlatmak i‡in araya birka‡ sŠz sıkıştır-malıyım ki okuyucu, belki de ben kendim, hŒdiseleri daha iyi anlıyŒlım.

III

Ben, liseyi bitirmiş bir talebeyim, şimdi yirmi bir yaşındayım. Soyadım Dolgorukiy, meşru babam, Versilov'ların eski kŠlesi Ma-kar Ivanov Dolgorukiy. BŠylece doğuşum meşru oluyorsa da ben hi‡ de meşru olmıyan bir ‡ocuğum, soyum sopum da pek ş…pheli. Bu iş, yani d…nyaya gelişim şŠyle olmuş: bundan yirmi iki yıl Šnce derebeyi Versilov (asıl babam) Tula vilŒyetindeki ‡iftliğine gelmiş, o zaman yirmi beş yaşındaymış. ‹yle sanıyorum ki o zaman daha olduk‡a şahsiyetsiz bir adammış. ‚ocukluğumdan beri beni hayretlere d…ş…ren, b…t…n ruhumun derinliklerine giren,10

DELİKANLI

DELİKANLI

11

hattŒ uzun zaman b…t…n geleceğim …zerinde tesir yapan bu adamın, şimdi bile bir‡ok şeylerde benim i‡in b…sb…t…n bir muamma oluşu da meraka değer. Ama iyisimi gelin de bundan daha sonra konuşalım; bu gibi şeyler Šyle gelişig…zel anlatılamaz. Zaten b…t…n hatıra defterimi bu adam dolduracaktır.

Versilov, tam o sırada, yani yirmi beş yaşındayken, dul kalmış, evli olduğu kadın y…ksek tabakadanmış, ama pek de zengin değilmiş, soyadı Fanariotov olan bu kadından oğlu, bir de kızı olmuş. Kendisini bŠyle gen‡ yaşta bırakarak bu d…nyadan gŠ‡…p giden bu kadın hakkındaki bilgilerim pek de ‡ok değil, hem de elimdeki belgeler arasında kayboluyor; zaten Versilov'un kendi hayatı ile ilgili şeyleri pek bilmiyorum, bu da Šn…mde bazan, boyun eğmesine rağmen, bana karşı her zaman gururlu, azametli, ‡ekingen davrandığını, bana kıymet vermediğini gŠsterir. ‹nceden şunu da hatırlatmak isterim ki Vesilov, hayatında olduk‡a b…y…k …‡ mirasın altından girip …st…nden ‡ıkmış, bunların tutarı da dŠrt y…z binden fazlaymış. Şimdi tabi• meteliği bile yok.

O zaman Žkim bilir ni‡in• kŠye gelmiş, hi‡ değilse sonraları kendisi bana bŠyle sŠylemişti.

K…‡…k yaşta olan ‡ocukları, her zaman olduğu gibi, akrabalarının yanındaymış; zaten Versilov, b…t…n hayatınca hem meşru,

hem de gayrimeşru ‡ocuklarına karşı hep bŠyle

hareket edermiş.

Bu ‡iftlikte kŠle

kŠyl…lerin sayısı olduk‡a ‡Škm…ş; bunların arasında da bah‡ıvan Makar •vanov Dolgorukiy varmış. Şunu bir daha tekrarlamamak …zere hemen sŠyliyeyim ki, soyadına b…t…n hayatınca benim kadar kızan az bulunur. Bu, tabi• budalaca bir şeydir, ama ne yapayım, bŠyle işte.

Herhangi bir mektebe girdiğim zaman, yahut yaşım itibariyle kendilerine hesap vermek zorunda olduğum herkes, kısacası herhangi bir †ğretmen par…ası, m•rebbi, m•meyyiz, papaz, karşıma …ıkan herkes soyadımı sorupta Dolgorukiy olduğumu duyunca bilmem neden, muhakkak;

— Prens Dolgorukiy mi? diye sormayı bir vazife sayardı. Ben de bu avarelere her zaman:

— Hayır, sadece Dolgorukiy, diye anlatmak zorundaydım.

Bu sadece s†z• en sonunda beni …ileden …ıkarmaya başlamıştı. Bununla beraber, meraka değer olarak, şunu da il„ve edeyim ki bunu sormıyan yoktu. Galiba bunun bazılarına hi…

l•zumu da yok gibiydi; hem de bilmem ki hangi iblise bunun l•zumu olabilirdi? Ama gene de herkes, istisnasız herkes soruyordu, Sadece Dolgorukiy olduğumu duyunca da soran, her zaman beni kendisinin de ni…in sor-12

DELİKANLI

d•ğ•n• bilmediğini belirten m„n„sız, budalaca, kayıtsız g†zlerle s•zerek …ekilip giderdi. Ama okul arkadaşlarımın soruları her-kesinkinden daha hakaretli olurdu. Okul talebesi, bir acemiyi nasıl sorguya …eker? Zaten şaşkına d†nen, utancından kızarıp bozaran acemi, okula girişinin birinci g•n• (hangi okula girerse girsin) herkesin eğlencesi olur: ona emrederler, onu alaya boğarlar, uşak gibi kullanırlar. G•rb•z, tombul bir …ocuk birdenbire gelip kurbanının karşısında durur, g†zlerinin i…ine uzun, sert ve gururlu bakışlarla bakıp bir an karşısındakini s•zer. Acemi talebe de onun †n•nde durur, korkak tabiatlı değilse yan g†zle bakar, dur bakalım ne olacak, diye bekler.

— Bana baksana, senin soyadın ne?

'

— Dolgorukiy.

— Prens Dolgorukiy mi?

— Yoo. sadece Dolgorukiy.

'"'

— Ya, demek sadece! Aptal!

Hakkı da yok değil ki! Prens olmadan Dolgorukiy soyadını taşımak kadar budalaca bir şey yoktur. Ben de hi… g•nahım olmadan bu budalalığı sırtımda taşıyıp duruyorum. Sonraları, …ok kızmaya başlayınca:

hep:

— Prens misin? diye sordukları zaman

DELİKANLI

13

— Hayır, bir k†yl•n•n, eski bir k†lenin oğluyum, diye cevap veriyordum.

Daha sonraları b•sb•t•n …ileden …ıkınca: Prens misin? dedikleri zaman sert sert:

— Hayır, sadece Dolgorukiy'im, eski efendim derebeyi Versilov'un gayrimeşru oğlu!

Bunu da lisenin altıncı sınıfındayken uydurmuştum, ger…i budala olduğumu …ok kısa bir zamanda

aniadımsa

da

budalalıktan

hemencecik

vazge…emedim.

Hatırlıyorum,

†ğretmenlerden birisi —zaten o da bir taneydi ya— benim Œbirtakım †… alma ve siyaset fikirleriyle dolu olduğuma• kanaat getirmişti. Ama …oğunluk bu hareketimi bana hakaret gibi g†r•nen bir sessizlikle karşılamıştı. En sonunda arkadaşlardan en acı dili olan birisi ki, kendisiyle yılda yalnız bir defa konuşurdum, cidd‡ bir y•zle, ama biraz yana bakarak:

— B†yle duygular beslemek sizin i…in elbette bir şeref sayılabilir, hi… ş•phe yok ki bununla istediğiniz kadar †v•nebilirsiniz; ama ben sizin yerinizde olsam pi… oluşuma gene de pek †yle sevinmezdim... Sizse sanki bayram yapıyorsunuz! dedi.

O g•nden sonra pi…liğimle †v•nmekten vazge…tim.

Gene tekrarlıyorum: Rus…a yazmak …ok g•…; işte ben soyadıma kızdığımı anlatmak14.

DELİKANLI

DELİKANLI

ıs

i…in tam •… sayfa yazı yazdım, okuyucu ise benim prens değil de sadece Dolgorukiy oluşuma kızdığımı sanmıştır. Yeni baştan anlatarak kendimi temize …ıkarmak i…in uğraşmayı kendime yakıştıramıyorum.

IV

B†ylece sayısı pek …ok olan k†le k†yl•lerin arasında Makar Ivanov'dan başka bir de kız varmış. Elli yaşlarındaki Makar Dolgorukiy, onunla evlenmek niyetinde olduğunu bildirdiği zaman da bu kız on sekiz yaşındaymış. Bilindiği gibi k†lelik h•k•m s•rd•ğ• sıralarda k†lelerin evlenmeleri efendilerinin m•sadesiyle, bazan da doğrudan doğruya emriyle olurmuş.

O zaman …iftlikte bir teyze varmış; yani benim teyzem değil de kendisi de …iftlik sahibi olan teyze; ama bilmem neden sade ben değil, herkes, kendilerine hemen hemen akraba olan Versilov'un …ocukları bile, ona b•t•n †mr•nce teyze derlerdi. Bu teyzenin adı da Tatyana Pavlovna Prutkova idi. O zaman gene o vil„yette, o il…ede kendisinin de otuz beş

k†lesi varmış. Tatyana Pavlovna, Versilov'un 500 k†lelik …iftliğini idare etmeyip sade nezaret ediyormuş, hem de bu nezaret, işittiğime g†re, en bilgili bir vekilharcın idaresinden aşağı değilmiş. Ama onun bu bilgileri beni hi… ilgilendirmez; hi… yaltaklanmadan, pohpohlamadan şunu s†ylemek isterim ki Tatyana Pavlovna hem as‡l hem de merakla değer bir insandır.

işte bu Tatyana Pavlovna, asık y•zl• Makar Dolgorukiy'in (o zamanlar onun asık y•zl•

olduğunu s†ylemişlerdi) evlenmesine engel olmak ş†yle dursun, nedense, onları elinden geldiği kadar bu işe teşvik etmiş. Sofya An-dreyevna (on sekiz yaşındaki k†le kız, yani benim annem) birka… yıldan beri †ks•zm•ş; Makar Dolgorukiy'e …ok saygı g†steren, hem de bilmem neden minnettarlık duyan kızın babası, ki, o da k†leymiş, bu h„diseden altı yıl

†nce †l•m d†şeğine d•ş•nce, s†ylediklerine g†re hatt„ son nefesini vermezden on-beş

dakika †nce (ki k†le olduğu i…in zaten hi…bir hakka sahip olmadığından hal icabı bunu bir sayıklama gibi kabul etmek de m•mk•nd•) Makar Dolgorukiy'i yanına …ağırmış, b•t•n uşakların, orada bulunan papazın †n•nde kızını g†stererek herkesin işitebileceği bir sesle, hem de ısrarla; ŒOnu b•y•t ve evlen• demiş. Bu s†zleri herkes duymuş. Makar Iva-nov'a gelince onun sonradan b•y•k bir memnunlukla mı, yoksa sadece bir vazife yapar gibi mi evlendiğini pek iyi bilmiyorum. Herhalde tam bir kayıtsızlık g†stermiştir. Zaten bu adam

†yle bir adammış ki daha o zaman bile Œkendini g†stermesini• bilirmiş. Onun i…in hafız yahut okumuş denemezdi (ger…i incili, ayrıca da bazı azizlerin hayatım ezbere bilir- *16

DELİKANLI

DELİKANLI

17

mis, ama bunları şunun bunun ağzından duyarak †ğrenmiş), k†lelere akıl hocalığı ettiği de s†ylenemezdi, kısacası inat…ıymış, bazan bu inat tehlikeli bir hal alırmış; Makar ‡vanov, †nce kendi onurunu g†zeterek konuşur, kesin h•k•mler verir, yani —kendisinin hayret verici tabiriyle— Œsaygı ile yaşarmış.• ‡şte onun o zamanki hali! Tabi‡ b†ylece herkesin saygısını kazanmış, ama, s†ylediklerine g†re, …ekilmez adamın biriymiş. Yalnız k†lelikten azad edilince mesele b•sb•t•n değişmiş, bu sefer kendisini …ilekeş bir aziz, diye anmaya başlamışlar. Bunun da muhakkak b†yle olduğunu s†yliyebilirim.

Annemin karakterine gelince, Tatyana Pavlovna, k„hyanın onu Moskova'ya okumaya g†ndermek i…in direnmesine rağmen, on sekiz yaşına kadar yanında alıkoyarak ş†yle b†yle terbiye etmiş, yani dikiş dikmesini, hanım kızlar gibi y•r•mesini, hatt„ biraz da okumak

†ğretmiş. Annem okunabilecek kadar yazı yazmasını hi…bir zaman becerememişti. Makar

‡vanov ile evlenmesi onun i…in …oktan halledilmiş bir şeydi, hem de o zaman başına gelenleri

…ok g•zel, …ok iyi bulmuş, kiliseye nik„ha giderken de b†yle h„diselerde insanın muhafaza edebileceği en sakin bir y•zle gitmiş, †yleki Tatyana Pavlovna bile ona balık l„kabını vermiş.

Annemin o zamanki karakte-. rini g†steren b•t•n bu bilgileri gene de Tatyana Pavlovna'dan †ğrenmiştim. Versilov, d•ğ•nden tam altı ay sonra k†ye gelmiş.

Yalnız şunu s†ylemek isterim ki annemle onun arasında olup bitenlerin nasıl, ne şekilde başladığını Ne †ğrenebildim, ne de bu yolda beni kandıracak bir tahmin y•r•tebildim.

Ge…en yıl kendisi pek laubalice, pek Œzeki• ce bir tavırla bana bunları anlatırken (ama buna rağmen gene de y•z• kızanyordu) aralarında †yle aşka falana benzer bir şey ge…mediğini,

b•t•n

bunların †ylece oluverdi-ğini temine …alışmıştı. Hem ben de buna b•sb•t•n inanmaya hazırım, †ylece oluverdiğine inanıyorum, hem de Rus…a'da bu †ylece s†z• †yle nefis bir s†zd•r ki! Ama bununla beraber bu işin aralarında nasıl başlamış

olabileceğini her zaman †ğrenmek istemiştim. Bana gelince b•t•n bu iğren… şeylerden b•t•n

†m-r•mce nefret ediyorum. Elbette bunu bilmek isteyişim sade k•stah…a bir merak y•z•nden değildir. Şunu belirteyim ki ge…en yıla kadar annemi hemen hemen tanımıyordum; Versilov'un rahatı i…in …ocukken beni yabancı ellere vermişlerdi, ama bunu daha sonra

anlatacağım, bu y•zden o zaman annemin y•z•n•n nasıl olabileceğini bir t•rl• g†zlerimin

†n•ne getiremiyorum. Eğer g•zel değilse o zamanki

18

DELİKANLI

DELİKANLI

19

Versilov gibi bir adamı nesi kendine …ekebilirdi? Bu sorunun benim i…in b•y•k †nemi var,

…•nk• onda Versilov'un en meraklı tarafı gizleniyor, ‡şte ben de ahl„ksızca bir maksat i…in değil, sırf bu sebepten †ğrenmek istiyorum. Bu asık y•zl• kapalı adam, o sevimli saf tavrı ki, l•zum duyduğu zaman kim bilir nasıl (sanki cebinden …ıkarır gibi) hemen takı-

nıveriyordu, kendisi bana o zaman Œ…ok budala gen… bir k†pek yavrusu• olduğunu, hem de

†yle pek fazla duygulu da olmadığını, ama †yle işte... Ancak o zamanın gen… nesli •zerinde geniş †l…•de medenileştirici bir tesiri olan Anton Goremika1 ile Politika Saks adlı ebed‡ eseri hen•z okuduğunu s†ylemişti. Belki de sırf bu Anton Goremika y•z•nden o zaman k†ye gittiğini il„ve ediyor, hem de bunu …ok ciddi s†yl•yordu. Peki †yleyse bu Œbudala k†pek

yavrusu•

annemle

nasıl

m•nasebete başlamıştı? Şu dakikada bir okuyucum

olsaydı, herhalde

budalaca

masumluğunu

kaybetmi-yerek aklının almadığı şeyler

•zerinde fikir y•r•tmeye, karar vermeye kalkışan, bu işlere burnunu sokan …ok g•l•n… bir delikanlıyla alay ettikleri gibi kahkahalarla g•lerek benimle alay edeceği aklımdan ge…ti.

Evet, bu işlere sahiden de hen•z aklım yatmıyor, ger…i bunu hi… de †v•nmek i…in itiraf etmiyorum, …•nk•

‹ilekeş Anton.

yirmi yaşındaki

bir sıngın

b†yle

tecr•besiz oluşunun ne kadar budalaca bir şey

sayıldığını bilmiyor değilim; ancak buna karşılık ben de o baya derim ki asıl kendisi anlamıyor, hem bunu ispat da ederim. Doğru, kadınlardan hi… anlamıyorum, hem anlamak da istemiyorum, …•nk• †mr•m olduk…a onlara t•k•rmeye kendi kendime s†z verdim. Ama şunu da …ok iyi biliyorum ki bazı kadınlar vardır, g•zelliğiyle yahut sade kendisinin bildiği bir şeyle hemen insanı b•y•leyiverir;

ama başka birisinin de neyin

nesi

olduğunu

anlıyabilmek i…in

tam altı ay incelemek gerekir. B†yle bir kadını g†r•p „şık olmak i…in sadece bakmak, her şeyi g†ze almak da yetmez, bundan başka •stelik insanın kim bilir nasıl bir istidadı da olmalı. Bu işlerden hi… anlamıyorsam da bunun b†yle olduğuna inanıyorum, zaten bunun aksi olsaydı, b•t•n kadınları hep birden evcil hayvanlar mertebesine indirip ancak bu şekilde yanımızda tutabilirdik, belki bunu bir …okları da isterdi. Ger…i bilmem nerede bulunan o zamanki portresini g†rmedim, ama birka… yerden kesin olarak †ğrendiğime g†re annem …ok g•zel denecek bir kadın değilmiş. Demek ki kendisini g†r•r g†rmez „şık olmak imk„nsızdı. G†nl•n• Œeğlendirmek• isteseydi, Versilov, başka bir kadın se…ebilirdi, zaten b†yle birisi varmış, evli de değilmiş, bu da Anfisa Konstantinovna Sapojkova adında bir odalıkmış. Halbuki Anton020-021

DELİKANLI

Goremıka'yı d•ş•nerek gelen bir adamın derebeylik haklarına dayanıp k†lesinin de olsa evlilik haklarını …iğnemesi kendi vicdanına karşı bile ayıptı, …•nk• Versilov, birka… ay

†nce, yani aradan yirmi yıl ge…tiği halde, bu Anton Goremıka •zerinde …ok cidd‡ konuşmuştu,

†yle ama. Anton'un sadece atını aşırmışlardı, buradaysa karısını! Demek ki bambaşka bir şey oldu, sonunda da m-lle Sapojkova oyunu kaybetti (bence kazandı). Ge…en yıl onunla konuşmaya imk„n olduğu zaman (…•nk• onunla her zaman konuşulmuyordu) birka… defa b•t•n bu sorularla kendisini sıkıştırmıştım, ama b•t•n kibarlığına, aradan da yirmi yıl gibi uzun bir zaman ge…mesine rağmen elinden geldiği kadar cevap vermekten ka…ınmıştı. Ama ben gene direndim. Hi… değilse her zaman benimle konuşurken takındığı o kibarlıktan gelen titiz tavriyle, bir defa hatırlıyorum, tuhaf tuhaf mırıldandı: annen †yle Œkoruyucusu olmıyan• bir kadındı ki b†ylesin! sevmek değil de (b†yle bir şey insanın aklından bile gelmez, hayır) kim bilir neden †yle birdenbire acıyıverirsin, uysallığı i…in mi ne, ama gene de nesi i…in? burasını kimse

bilemez, ama uzun zaman acırsın, †ylesine acırsın ki en sonunda bağ-lanıverirsin... ŒS†z•n kısası, aziz dostum, ba-zan †yle olur ki bir daha yakanı kurtaramazsın!• işte bana s†ylediği s†zler bunlardı, sahiden de b†yle olmuşsa, kendi kendinin o

DELİKANLI

21

zaman ne olduğunu s†ylediği gibi, onu pek de †yle Œbudala bir k†pek yavrusu• olarak kabul edemiyeceğim. Benim i…in gerekli olan da zaten buydu.

Ama gene o zaman annemin kendisini Œaczinden• sevdiğini s†ylemişti, elbette, k†lelik hukuku gereğince mi diyecekti! Zariflik olsun diye uydurdu!. Vicdanına karşı, şerefine karşı, haysiyetine karşı yalan s†yledi!

B•t•n bunları, tabi‡ annemi †vmek i…in s†ylemişim gibi oldu, halbuki daha †nce o

zamanki halini hi… bilmediğimi anlatmıştım. Bundan başka …ocukluğundan beri i…inde bulunduğu, sonrada b•t•n hayatınca tesiri altında kaldığı o muhitin, o değersiz inanışların yenilmez kudretini …ok iyi bilirim. Buna rağmen fel„ket baş g†stermiş. Sırası gelmişken s†zlerimi d•zeltmeliyim: bulutlara doğru y•kselirken her şeyden †nce ileri s•r•lmesi gereken olayı unuttum, yani aralarındaki şey asıl fel„ketle başlamış. (Umarım ki okuyucu leb deyince leblebiyi anlamıyacak kadar saflık g†stererek kendisini naza …ekmez). Kısacası m-lle Sapojkova'nın Œyaya• kalmasına rağmen, aralarında her şey derebeyce başlamış. Ama burada artık annemin tarafını tutmak i…in ortaya atılıyorum, bunu yaparken de hi… aykırı hareket etmediğimi s†yl•yorum. ‹•nk• o zamanki Versilov gibi bir adam, annem gibi bir kadınla,22

DELİKANLI

aralarında en derin bir sevgi bile olsa, ne, yarabbi, ne konuşabilirdi? Sefih insanlardan duymuştum, bir erkekle bir kadın birleşirken erkek hi…, konuşmadan başlarmış, ama bu tabi‡, …ok vahşice, mide bulandıran bir şey; buna rağmen Versilov istese bile annemle, galiba, daha başka t•rl• başlıyamazdı. Polinka Saks hik„yesini anlatacak değildi ya? Bundan başka zaten Rus edebiyatiyle uğraşacak vakitleri de yokmuş! Aksine, gene kendisinin s†ylediğine g†re (bir defa coşarak anlatmıştı) k†şe bucak saklanır, birbirlerini daima merdiven başlarında bekler, oradan biri ge…erse kızarmış y•zlerle l„stik top gibi birer yana fırlarlarmış, b•t•n derebeylik haklanna rağmen de Œm•stebit derebeyi• en „di bir bulaşık…ının †n•nde tir tir titrermiş. Ama bu işler ger…i derebeyce başlamışsa da gene †yle, pek de †yle değil, ama hakikate bakacak olursak genede bir şey anlaşılmıyor. Bunun tersine işler

gittik…e

karışıyor.

Aralarındaki

sevginin gelişerek gitgide artmış olması da bir

muamma teşkil ediyor, …•nk• Versilov gibilerin birinci şartı, hedefe ulaşır ulaşmaz hemen bırakmaktır. Ama hi… de †yle olmamış. Sevimli bir fındık…ı k†le kadınla g•nah işlemek

(ama annem hi… de fındık…ı değildi) sefih Œgen… bir k†pek yavrusu• i…in (zaten onların hepsi, ilericiler de, geziciler de hepsi sefihtiler) sade imk„nsız değil, aynı

zamanda ka…ınılmaz bir

DELİKANLI

23

şeydi, hele onup gen… bir dul olması dolayı-siyle romantik durumunu, işsiz g•…s•z dolaştığını g†z †n•ne getirecek olursak... Ama b•t•n †mr•nce sevmek... e, bu kadarı da fazla! Sevip sevmediğini pek temin edemem, ama b•t•n hayatınca peşisıra s•r•klediği de ink„r edilmez.

Ortaya bir…ok soru attım, ama asıl †nemlisi var, ge…en yıl annemle yakından tanışdığım,

•stelik karşısındakiler! kendisine karşı su…lu bulan kaba, nank†r bir k†pek yavrusu gibi, ona karşı pek laubalice davrandığım halde gene sormaya cesaret edemedim. Soruysa şu: altı aydan beri evli olan, nik„h denilen şeyin kutsallığı hakkındaki kavramaların altında tıpkı zayıf bir sinek gibi ezilen, Makar ‡vanovi…'-ini hemen hemen bir Tanrı gibi sayan bir kadın, iki haftalık kısa bir zaman i…inde nasıl olmuş da b†yle bir g•nah işlemişti? Annem sefih bir kadın mıydı? Aksine, †nceden s†yliyeyim ki ondan daha temiz ruhlu olan, sonra b•t•n hayatınca b†yle kalan bir yaratık tasavvur etmek bile g•…. Bunu kendini bilmi-yerek yaptığını s†yliyerek a…ıklamak belki de m•mk•n olur, yani şimdi avukatların kaatilleri, hırsızları m•dafaa ederken iddia ettikleri anlamda değil, hayır, bunu o kuvvetli intibaın tesiri altında yapmış olabilir, b†ylece kurbanın saflığı halinde bu duygu onun benliğine en24

DELİKANLI

korkun…, en uğursuz bir şekilde h„kim olur. Kim bilir, belki de... elbisesinin bi…imini, Paris modasına uygun sa… tuvaletini, Fransız ağziyle Fransızca konuşmasını, (ki bu dilden bir şey anlamıyordu), org …alarak s†ylediği romansı †lesiye sevmiştir, o zamana kadar hi… g†rmediği, duymadığı bir şeyi sevmiştir. (Versilov ise …ok g•zel bir erkekmiş), belki de oldu olacak onu b•t•n bi…imleriyle, romans-lariyle beraber delice sevmiştir, işittiğime g†re k†lelik devrinde k†le kızların, hem de en namuslularının başından b†yle şeyler ge…irmiş. Bunu anlıyorum, bunu da sadece k†lelik hukukiyle, Œacizle• a…ıklıyacak kimse al…aktır! Šyleyse bu gen… adamın o zamana kadar temiz kalan bir yaratığı kendine

…ekebilecek doğrudan doğruya ayartıcı bir kuvveti, hem de daha †nemlisi b†yle kendinden b•sb•t•n ayrı bir cinsten, başka bir d•nyadan, bambaşka bir topraktan olan bir yaratığı ayartıp b†yle bir fel„kete s•r•kleyebilecek bir kuvveti vardı demek? Umarım ki annem de b•t•n †mr•nce bunun bir fel„ket olduğunu anlamıştır; ancak fel„kete atılırken, belki bunu hi…

d•ş•nmemiştir; ama zaten bu Œkoruyucusu olmıyan• yaratıklar hep b†yle yaparlar: bile bile fel„kete

atılırlar.

VI

Ama sorular, rezalet •zerindeki ayrıntılar yeter. Versilov, annemi Makar ‡vanovi…'ten DELİKANLI

25

satın aldıktan sonra k†yden gitmiş, o zamandan beri de yukarda anlattığım gibi, gittiği her yerde kenisiyle beraber s•r•klemeye başlamış; tabi‡ uzun zaman i…in ayrıldığı haller m•stesna; o zaman onu bu gibi hallerde kim bilir nereden …ıkagelen teyzenin, yani Tatyana Pavlovna Prutkova'nın himayesine bırakırmış. B†ylece Moskova'da,

başka

k†ylerde,

kentlerde, hatt„ yabancı illerde de yaşamışlar, en sonunda Petersburg'a gelmişler. B•t•n bu olaylardan daha sonra konuşuruz, yahut konuşmaya da değmez. Yalnız şunu s†yliyeyim ki annem Makar ‡vanovi…'ten ayrıldıktan bir yıl sonra ben d•nyaya gelmişim, daha bir yıl ge…ince kızkardeşim, ondan sonra da onbir yıl ge…ince hastalıklı bir …ocuk olan k•…•k erkek kardeşim d•nyaya gelmiş,

birka… aylıkken

de †lm•ş. Bu …ocuğu acılar i…inde

doğurduktan sonra annemin g•zelliği de gitmiş, hi… değilse bana b†yle s†ylemişlerdi: pek

…abuk ihtiyarlamaya, solmaya başlamış.

Ama Makar Ivanovi…'le teması gene de kesilmemiş. Versilov'lar nerede yaşarlarsa yaşasınlar, birka… yıl bir yerde kaldıkları yahut oradan başka bir yere g†… ettikleri zamanlarda bile, Makar Ivanovi… muhakkak Œailesine• kendine dair bir haber yollardı. B†ylece biraz resm‡, hemen hemen de cidd‡, acayip bir m•nasebet kurulmuştu. Beylerin hayatında bu26

DELİKANLI

gibi m•nasebetlere biraz da komik bir şey karışacağını bilirim, ama burada b†yle bir şey olmamış. Mektuplar yılda, ne fazla ,ne eksik, iki defa gelirdi, hem birbirine …ok benzerdi. Mektupları ben de g†rm•şt•m; bunlarda şahsi şeylerden …ok az bahsedilirdi; aksine m•mk•n olduğu kadar yalnız en umum‡ olaylar, en umum‡ duygular (duygulardan b†yle konuşmak m•mk•nse) yazılırdı; her şeyden †nce kendi sağlığı bildirilir, sonra †tekilerin sağlıkları sorulur, sonra dilekler, parlak sel„mlar, hayır dualar, hepsi bu kadar. Galiba bu basma kalıp s†zler s†ylemekten, kendi duygularından ka…ınmaktan ileri gelen kibarlık, bu muhitteki „detleri bildiğini belirtmek isteği olsa gerek. Œ‹ok l•tufk„r, sayın eşimiz Sofya Andreyevna'ya sonsuz

saygılarımı arz ederim..• ŒAziz …ocuklarımıza ebediyete kadar devam edecek olan babalık hakkımızı hel„l ederiz•. Bu …ocuklar, …oğaldık…a hepsi adlariyle birer birer sıralanıyordu, ben de tabi‡ bu aradaydım. Bununla beraber şuna da işaret edeyim, Makar Ivanovi… o kadar ince zek„lıydı ki hi…bir zaman ŒSaygıdeğer Andrey Petrovi…•'e Œvelinimetim• diye yazmıyordu; ger…i her mektubunda saygı ve sel„mlarını bildiriyor, ondan l•tuf bekliyor, kendisini de Tannnın takdis etmesini diliyordu,

Makar Ivanovi…'e verilecek cevapları

hemen annem verir, konusu da

onunkilerinin aynı olurdu.

DELİKANLI

27

Verislov, tabi‡, bu mektuplaşma işine karışmıyordu, Makar Ivanovi…, Rusya'nın her k†şesinden, her kentinden, bazan uzun zaman yaşadığı manastırlardan mektup yollardı. O

manastır manastır dolaşan bir …eşit gezgin olmuştu. Hi…bir zaman, hi…bir şey istemezdi; ama

•… yılda bir misafirliğe gelir, daima Vevsilov'un evinden ayrı kendi evi bulunan annemin evinde kalırdı. Bundan daha sonra konuşmak gerekecek, ancak burada sadece şuna işaret edeyim ki, Makar Ivanovi…, †yle misafir odasında kanepelere falan kurulmazdı, aksine paravananın arkasında bir yerde sessiz sessiz yerleşir, burada beş g•n, bir hafta gibi kısa bir zaman yaşadı.

Makar Ivanovi…'in ŒDolgorukiy• soyadını …ok sevdiğini, ona karşı saygı duyduğunu s†ylemeyi unuttum. Tabi‡ bu g•l•n… bir budalalıktı. Bunun en g•l•n… tarafı da prens Dolgorukiy'ler olduğu i…in soyadını beğenme-siydi. ‹ok tuhaf bir anlayış, b•sb•t•n akıl ermez bir şey.!

B•t•n ailenin her zaman toplu bir halde bulunduğunu s†ylemiştim, tabi‡ aralarında ben yoktum. Ben kapı dışı edilmiş gibi bir şeydim, hemen doğar doğmaz da yabancıların yanına verilmiştim. Ama bu yapılırken ayn bir maksat g•d•lm•ş değildi, kim bilir neden †yle oluvermişti. Annem beni doğurduğu sı-DELİKANLI

29

28

DELİKANLI

rada hen•z gen…ti, g•zeldi, demek ki Versi-lov'un ona ihtiyacı vardı, viyaklıyan bir …ocuksa tabi‡ her şeye engel oluyordu, seyahat-lerdeyse daha …ok... işte bunun i…in †yle olmuştu ki,

…ok kısa s•ren iki •… g†r•şmeyi saymıyacak olursak, yirmi yaşıma kadar annemi hemen hemen g†rmemiştim. Bu annemin duygusuzluğundan değil, Versilov'un kendisini b•t•n insanlardan •st•n g†rmesinden ileri gelmiştir.

VII

Şimdi de b•sb•t•n başka bir şeyden konuşacağım.

Bir ay †nce, yani on dokuz eyl•lden bir ay †nce, daha Moskova'dayken onların hepsinden vazge…ip b•sb•t•n kendi •lkeme g†m•lmeye karar vermiştim. Bu s†z• b†ylece Œ•lk•me g†m•lmek• diye yazıyorum, …•nk• bu s†z hemen hemen asıl fikrimin tam bir ifadesi olabilir, yani kendisi i…in d•nyada yaşadığım şeyin ifadesi... Œ•lk•m•n• ne olduğunu ilerde uzun uzun anlatacağım. Moskova'da uzun yıllar s•ren h•lyalarla dolu yalnızlık hayatımda, daha orta okulun altıncı sınıfındayken kafamda doğmuştu, o zamandan beri de belki bir an beni bırakmadı. B•t•n hayatımı yuttu. Zaten o doğuncaya kadar da h•lyaların i…inde yaşıyor, t„

…ocukluğumdan beri

pırıltılı hayallerle dolu bir diyarda bulunuyordum; ama i…imdeki her şeyi yutan bu as‡l

•lk•n•n

doğmasiyle

h•lyalarım

kuvvetlendi, hep birden belli bir kalıba d†k•ld•,

sa…malıktan …ıkıp akıllıca bir şey oldu. Okul, h•lyalara engel olmamıştı; •lk•ye de engel olmadı. Ama lisenin son sınıfım fena bitirdim, halbuki yedinci sınıfa kadar hep birinci gelenlerdendim, bu da gene aynı •lk•n•n neticesinde b†yle oldu, belki de ondan

…ıkardığım yanlış sonu… buna sebeboldu. B†ylece lise •lk•ye değil, •lk• liseye, daha sonra da •niversiteye engel oldu. Liseyi bitirdiğim zaman hen•z yirmi yaşıma bastığım halde yalnız herkesle değil, hatt„ gerekirse b•t•n d•nya ile ilgimi kesmeye kesin olarak niyet etmiştim. Gereken kimselere, gereken kimselerin eliyle beni rahat, b•sb•t•n rahat bırakmalarını, okumam, ge…inmem i…in para g†ndermemelerini, m•mk•nse beni b•sb•t•n unutmalarını (yani tabi‡ beni az …ok hatırlıyorlarsa), nihayet •niversiteye asla girmiyeceğimi Petersburg'a yazdım. Šn•mde ka…ınılmaz iki yol vardı, ya •niversiteye girerek okumaya devam etmek, ya da Œ•lk•m•n• ger…ekleştirilmesini d†rt yıl sonraya bırakmak; kılım bile kıpırdamadan Œ•lk•m•n• tarafına ge…tim,

…•nk•

ona

matematik

bir kesinlikle

inanıyordum.

B•t•n †mr•mde yalnız bir defa o da hen•z on yaşımdayken bir an g†rd•ğ•m ba-30

DELİKANLI

bam Versilov (ki bu bir an i…inde beni kendisine hayran bırakmaya muvaffak olmuştu), doğrudan doğruya kendisine yazmadığım halde benim mektubuma kendi eliyle verdiği cevapta hususi bir iş vadederek Petersburg'a …ağrıyordu. Bu soğuk, gururlu, bana y•ksekten bakan, aldırış etmiyen, beni d•nyaya getirip yabancıların eline bıraktıktan sonra bu ana kadar yalnız beni tanımamak ş†yle dursun, yaptıklarına pişman bile olmıyan bir adamın beni

…ağırması (kim bilir belki varlığım hakkında bile silik, yarım yamalak bir bilgisi vardı, …•nk•

sonradan anlaşıldığına g†re Moskova'da yaşamam i…in gereken parayı da o değil, başkaları veriyormuş), evet bu adamın b†yle birdenbire beni hatırlayarak tenezz•l edip kendi eliyle mektup yazarak …ağırması diyorum, evet bu …ağırış, onurumu okşadı, kaderimi t„yin etti. Gariptir ki mektubunda (k•…•k bir mektup k„ğıdının k•…•k bir sayfası) •niversite i…in tek bir s†z bile etmeyişi, kararımı değiştirmemi istemeyişi, okumak istemediğim i…in sitem etmemesi hoşuma gitmişti, kısacası, her ailede olduğu gibi, buna benzer, mızmızlıklar etmiyordu, halbuki asıl fena olan da b†yle hareket etmemiş olmasıydı, …•nk• bu onun bana karşı kayıtsızlığını daha …ok a…ığa vuruyordu. Oraya gitmem asıl h•lyama hi… engel olmıyacağı i…in de gitmeye karar verdim. ŒBakalım ne olacak• diye d•ş•n•-

DELlKANLI

31

yordum, Œdaha da olmazsa onlara kısa bir zaman, belki de …ok kısa bir zaman bağlanırım•.

Ama bir şartla, k•…•k bir adımın bile beni asıldan uzaklaştıracağını g†r•r g†rmez onlarla hemen ilgimi keser, her şeyi bırakıp kendi kabuğuma girer saklanırım. Evet, kabuğuma, Œi…ine girer, tıpkı bir kaplumbağa gibi saklanırım• bu kıyaslama …ok hoşuma gidiyordu.

B•t•n bu son g•nlerde Moskova'da bir deli gibi oraya buraya gidip gelirken: ŒYapayalnız kalmıyacağım, diye fikir y•r•t•yordum, şimdiye kadar ge…irdiğim m•thiş yıllarda olduğu gibi, artık bir daha hi… yalnız kalmıyacağım, oradakilerin hepsini beğensem, bana saadet verseler, hem kendileriyle tam on yıl yaşasam bile gene kendisine hi…bir zaman ihanet etmiyecegim •lk•m benimle beraber olacaktır•. Šnceden işaret edeyim, işte bu tesir, daha Moskova'dayken a…ıklaşan, sonra beni Petersburg'ta da bir an bile bırakmıyan bu ikilik (…•nk•

Petersburg'ta onlarla ilgiyi kesip uzaklaşmak i…in son m•hlet olarak ileri s•rmediğim bir g•n var mıydı bilmem, işte bu ikilik diyorum), galiba o yıl yaptığım dikkatsizliklerin, bir…ok iğren…liklerin, hatt„ bir-‹ok al…aklıkların, tabiatiyle de budalalıkların başlıca. sebeplerin dendi.

Elbette, birdenbire daha †nce hi… olmıyan bir babam meydana …ıkıyordu. Bu fikir32

DELİKANLI

Moskova'da yola …ıkmaya hazırlanırken de, vagonda gelirken de beni sarhoş ediyordu. Bir babam oluşu bir şey değildi, hem ben de pek †yle ince duygulardan, yaltaklanmalardan hoşlanmam, ama bu adam daha †nce beni tanımak bile istememiş, hatt„ k•…•k d•ş•rm•şt•, bense b•t•n bu yıllar onun i…in emercesine (h•lyadan b†yle konuşmak m•mk•nse) h•lya kurmuştum. ‹ocukluğumdan beri b•t•n h•lyalarım onunla doluyor, onun …evresinde d†n•yor, en sonunda onun •zerinde toplanıyordu. Onu seviyor muydum, yoksa ondan nefret mi ediyordum? Bunu s†yliyemem, ama o varlığiyle b•t•n geleceğimi, hayat •zerindeki d•ş•ncelerimi dolduruyordu, bu da †ylece kendiliğinden olmuş, ben b•y•d•k…e o da beraber b•y•m•şt•.

Moskova'dan ayrılmama, …ok b•y•k başka bir olay da, …ekici bir şey de sebebolmuş-tu, onun y•z•nden daha o zaman, hareketimden •… ay †nce (yani ortada Petersburg l„fı bile yokken) kalbim kabarıyor, hızlı hızlı atı--yordu. Beni bu bilmediğim okyanusa …eken başka bir sebep de şuydu: oraya doğrudan doğruya başkalarının Œhem de kimlerin!• kaderinin h„kimi, efendisi olarak gidecektim. Ama i…imde kaynıyan duygular †yle zorbaca değil, iyi kalblice duygulardı, s†zlerim yanlış anlaşılmasın diye bunu †nceden bildiriyorum. Bundan da başka Versilov, işte k•…•k bir …ocuk, liseyi yeni bitirmiş bir talebe geliyor, diye d•ş•nerek (eğer beni d•ş•nmeye tenezz•l ediyorsa) bu işe …ok şaşabilirdi. Bense o zamana kadar onun en gizli taraflarım †ğrenmiştim, yanımda da, …ok †nemli bir belge vardı, †yle ki bu sırn kendisine bildirseydim †mr•nden birka… yıl feda ederdi (şimdi bunu kesin olarak bilmiyorum). Ama, ortaya bir…ok bilmece attığımı g†r•yorum. Olaylar olmadan duygular anlatılmaz. Hem de b•t•n bunlardan sırası gelince yetecek kadar bahsedilecektir, zaten bu niyetle de kalemi elime aldım. Yoksa b†yle yazmak bir sayıklamaya yahut dumana benziyor.

VIII nihayet , belli edilen tarihe kesin olarak ge…ebilmek i…in şimdilik kısaca, iki s†z arasında şunu s†yliyeyim ki onların hepsini, yani Versilov'u, annemi kızkardeşimi (kızkarde-şimi

†mr•mde ilk defa g†recektim), b•y•k bir sıkıntı, hemen hemen sefalet i…inde yahut sefaletin eşiğinde buldum. Bunu daha Moskova'dayken †ğrenmiştim; ama g†zlerimle g†rd•ğ•m kadarını aklımdan bile ge…irmemiştim. Bu adamı, bu Œm•stakbel babamı• …ocukluğumdan beri hemen hemen parlak bir ışık i…inde g†zlerimin †n•ne getirmeye alışmıştım, her yerde de o, mutlaka en †nde gelmeliydi,

Delikanlı I — F.: 3 DELİKANLI I — FOR.: 3/434

DELİKANLI

başka t•rl• olamazdı. Versilov, hi…bir zaman annemle beraber bir evde yaşamamıştı, ona her zaman ayrı bir ev tutardı; bunu da tabi‡ kendilerinin o iğren… Œ„dabı muaşeret• leri uğruna yapıyordu. Ama burada Semionovski mahallesinde, ara sokakta, tahta bir evde hepsi bir arada oturuyorlardı. Artık b•t•n eşyalar Tutu'ya verilmişti, †yle ki bu durum karşısında Ves•ov'dan gizli, cebimdeki esrarlı altmış rublemi bile anneme verdim. Evet esrarli, …•nk• bunları iki yıldan beri bana her ay verilen beşer rublelik cep har…lığımdan biriktirmiştim; biriktirme işi de Œ•lk••m•n doğuşunun birinci g•n•nden başlamıştı, bunun i…in Versilov bu paralara dair hi…bir şey bilmemeliydi.

Benim bu yardımım denize atılan bir damla su gibi gelmişti. Annem …alışıyordu, kızkardeşim de eve dikiş alıyordu; Versilov, bir iş yapmıyor, hır…ınlık ediyor, olduk…a pahalıya mal olan eski „detlerini değiştirmeden eskisi gibi yaşamaya devam ediyordu. Hele yemekte durmadan homurdanıyordu, b•t•n tavırları da m•sbet…iteydi. Ama annem, kızkardeşim, Tatyana Pavlovna, †l• Androni-kov'un (bundan •… ay †nce †len bir daire m•d•r•, aynı zamanda Versilov'un işlerine bakan birisi) bir…ok kadınlardan ibaret ailesi ona bir Tanrı gibi tapıyorlardı. Ben b†yle bir şeyi tahmin etmiyordum, işaret edeyim ki DELİKANLI

35

Versilov dokuz yıl †nce daha …ok zarifti. H•lyalarımda onu bir …eşit parlak ışık i…inde g†rd•ğ•m• daha †nce s†ylemiştim, bunun i…in o zamandan bu zamana kadar ge…en yalnız dokuz yılda bir insan nasıl b†yle ihtiyarlar, …†kebilirdi? Hemen o anda bir h•z•n, acıma, utan… duydum. Petersburg'a geldiğim g•n ona ilk bakışım hayatimin en ağır duyuşlarından biri olmuştu. Ama o hi… de ihtiyar değildi, hen•z kırkbeş yaşındaydı; ona daha derinden bakınca hatırımda kalan g•zelliğinden daha şaşırtıcı bir şey buldum. O zamanki g†sterişten, şıklıktan, hatt„ zariflikten az bir şey kalmakla beraber hayat, sanki bu y•zde eskisinden daha meraklı, ilgi uyandıran bir iz bırakmıştı.

Halbuki sefalet, onun başarısızlıklarının ancak onda yahut yirmide biriydi; ben de bunu …ok iyi biliyordum. Yoksulluktan başka …ok daha cidd‡ bir şey vardı, Versilov'un prens Sokolskiy'lerin aleyhine a…tığı, bir yıldan beri de s•r•p gelen miras d„vasını kazanmak •midi hen•z kaybolmuş değildi, Versilov da gelecekte, en kısa zamanda yet-miş bin yahut daha da fazla değerde bir m•lk•n sahibi olacaktı. Yukarda bu Versilov'un hayatında •… mirasın altından girip •st•nden ‹ıktığını s†ylemiştim, işte gene kendisini bir miras kurtarıyordu!

D„va en yakın bir zamanda mahkeme kararına bağlanacaktı. Ben de36

DELİKANLI

DELİKANLI

37

tam bunun •st•ne gelmiştim. Doğru, •mide kapılarak kimse bor… para vermiyordu, para alacak bir yer de yoktu, şimdilik dayanıyorlardı.

Ama Versilov, bazan b•t•n g•n evden dışarda bulunmakla beraber kimseye de baş

vurmuyordu. Bir yıldan fazla bir zamandan beri sosyeteden kovulmuş bulunuyordu. Petersburg'da tam bir ay yaşamış olmama rağmen bu olay, b•t•n gayretlerimi harcadığım halde, benim i…in, gene anlaşılmadan kalmıştı. Versilov, su…lu muydu, değil miydi, işte benim i…in

†nemli olan buydu, ben de zaten bunun i…in gelmiştim! Bu arada kendileriyle b•t•n †mr•nce temasta bulunmaya muvaffak olduğu b•t•n b•y•k şahsiyetler kendisinden y•z …evirmişlerdi, bu da …ok bayağı, hem de en k†t•s• b•t•n Œsosyetenin• g†z•nde rezaletle kanşık sayılan bir hakaret y•z•nden olmuştu. Olaysa bundan bir yıldan fazla bir zaman †nce Almanya'da ge…miş, hatt„ Versilov, prens Sokolskiy'lerden birisinden herkesin Šn•nde bir tokat yemiş, buna karşılık onu d•elloya …ağırması gerekirken …ağırmamış. Bu y•zden …ocukları bile (meşru olanlar), yani oğlu ile kızı ondan y•z …evirerek ayn yaşamaya başlamışlardı. Doğru, Fanariotovlar'la ihtiyar prens Sokolskiy'in (Versilov'un eski dostu) vasıtasiyle oğlu da, kızı da sosyetenin en y•ksek muhitinde u…uyorlardı. Ama b•t•n bu ay ona dikkat ederken …ok gururlu bir adam olduğunu, sosyetenin onu kendi muhitinden attığına değil, tersine onun sosyeteyi kendi yanından kovduğuna kanaat getirdim, …•nk• †yle bağımsız g†r•n•yordu ki! Ama bakalım b†yle g†r•nmeye hakkı varmıydı, işte zaten beni heyecanlandıran da buydu! B•t•n hakikati en yakın bir zamanda †ğrenmeliydim, …•nk• ben bu adamı yargılamaya gelmiştim! Kuvvetli olduğumu hen•z ondan gizliyordum, ama, onu ya b•sb•t•n tanımam, ya da b•sb•t•n kendimden uzaklaştırmam gerekti. Uzaklaştırmak, benim i…in …ok zor olacaktı, ben de bu y•zden azap …ekiyordum. Nihayet tam bir itirafta bulunayım; bu adam benim i…in kıymetliydi!

Şimdilik de onlarla bir …atı altında yaşıyor, işime gidip geliyor, bir kabalık etmemek i…in kendimi zor tutuyorum. Hatt„ kendimi hi… tutmuyordum. Bir ay beraber yaşadıktan sonra kesin bir anlaşma i…in ona baş vurma-maya imk„n olmadığını g•n ge…tik…e daha …ok anladım.

Gururlu adam, bana ruhumun derinliklerine kadar hakaret eden bir muamma gibi karşımda duruyordu. Bana karşı pek sevimli davranıyor, hatt„ benimle şaka ediyordu, ama ben b†yle şaka etmekten ziyade …atiş-mak i…in vesile arıyordum. Kendisiyle ara-38

DELİKANLI

mızda ge…en b•t•n konuşmalar her zaman bir …eşit iki m„nahhk taşıyordu, yani kısacası o benimle d•ped•z alay ediyordu. Zaten Moskova'dan geldiğim g•nden beri beni cidd‡

karşılamamışti. Ni…in b†yle yaptığını bir t•rl• anlıyamıyordum. Doğru, o karşımda i…erisine girilemiyen bir muamma gibi kalmaya mti-vaf‡ak oldu; ama ben de gel benimle ciddi davran, diye yalvarmaya tenezz•l etmezdim. Hem de onun …ok garip, karşı konulamıyacak …eşit …eşit usulleri vardı ki bunlara karşı ne yapacağımı, nasıl davranacağımı ben de kes-tiremiyordum.

Kısacası bana pek Œtoy• delikanlıya muamele eder gibi muamele ediyordu, bunun b†yle olacağım pek iyi bilmeme rağmen hemen hemen dayanamıyacağım bir şey de buydu. Bunun neticesi ben de cidd‡ konuşmayı bırakıp beklemeye başladım, konuşmaktan bile hemen hemen vazge…tim. Şimdilik birisini bekliyordum, onun Petersburg'a gelmesiyle hakikati kesin olarak

†ğrenecektim; son •midim ondaydı. Her ne olursa olsun ilgimi kesmeye kesin olarak karar vermiş, tedbirlerimi de almıştım. Yalnız anneme'acıyordum, ama... Œya o, ya ben• annemle kızkardeşime teklif etmek istediğim de işte buydu. Hatt„ g•n•n• bile se…miştim; ama şimdilik işime devam ediyordum.

DELİKANLI

“K“NC“ BŠL•M

39

Bu on dokuz eyl•l g•n• Petersburg'daki Œhususi• işime girişimin ilk ayının aylığını da alacaktım. Bu işi isteyip istemediğimi bana sormamışlardı bile, †ylece tuttular; galiba gelişimin ilk g•n• de beni bu vazifeye yerleştirdiler. Bu bana karşı pek kaba bir hareketti doğrusu, ben de hemen hemen itiraz etmek istemiştim. Bu iş ihtiyar prens Sokolskiy'in evindeydi. Ama hemen o anda itiraz etmek, onlarla derhal ilgiyi kesmek demekti, bu, ger…i beni hi… korkutmuyordu, yalnız asıl gayelerime zarar verebilirdi; bunun i…in vazifeyi şimdilik sessizce kabul ettim, ses …ıkarmamakla da itibarımı korumuş oldum, †nceden şunu anlatayım ki …ok zengin, hem de nazır payesinde olan bu prens Sokolskiy'in Vers-lov'un d„va ettiği (birka… nesilden beri yoksulluk i…inde olan) Moskova'h prens Sokols-kiy'lerle hi…bir akrabalığı yoktu, ‡ki aile de sadece aynı soyadını taşıyorlardı. Ama ihtiyar prens gene de onlarla ilgileniyor, i…lerinden de soyca en b•y•k olan bir prensi seviyordu, bu da gen… bir subaydı. Vers••v'un daha pek yakın zamanlara kadar bu ihtiyarın işleri •zerinde b•y•k bir tesiri varmış, hem de prensin imiş, tuhaf bir ahbaplık doğrusu,40

DELİKANLI

DELİKANLI

41

…•nk• bu zavallı prensin, yalnız benim yanına girdiğim g•nlerde değil, galiba her zaman, ahbaplığın devam ettiği m•ddet…e dahi ondan …ok korktuğunu farkettim. Ama, artık …oktan beri g†r•şmiyorlardı; Versilov'u şerefsizlikle su…ladıktan o hareket de prensin ailesini ilgilendiriyordu; ama bu arada Tatyana Pav-lovna …ıkagelmiş; işte onun vasıtasiyle ben de

…alışma odasında Œbir delikanlıya• ihtiyacı olan ihtiyarın yanına yerleştirilmiştim. Bu arada prensin Versilov'un hoşuna gidecek bir şey yapmayı, yani ona doğru ilk adımı atmayı …ok istediği anlaşılıyordu. Versilov da buna M•saade etmişti, ihtiyar prens bu işi, bir generalden dul kalan kızı burada bulunmadığı bir sırada yapmıştı, o Petersburg'da bulun saydı herhalde b†yle bir adımın atılmasına m•saade etmezdi. Bunun •zerinde de sonra konuşuruz, ama şuna işaret edeyim ki Versilov'a karşı tuhaf bir şekilde davranmalan, beni hayrete d•ş•rm•ş, ondan yana bende birtakım fikirler uyandırmıştı. Mademki hakaret g†ren bir ailenin başı, h„l„

Versilov'a karşı saygı duymaya devam ediyor, diye d•ş•rt•yordum, †yleyse Versilov'un al…aklığına dair. s†ylentiler de ya m„n„sız, ya da hi… olmazsa iki manalıdır, ‡şte bu durum da bir dereceye kadar işe girerken beni itiraz etmemek zorunda bırakmıştı; işe girerken b•t•n bu noktalan incelemeyi umuyordum.

Kendisini Petersburg'da bulunduğum Tatyana Palovna o zaman garip bir rol oynuyordu. Onu hemen hemen unutmuştum, b†yle bir itibarı olacağını da ummuyordum. Daha †nce Moskova'da yaşadığım zaman kendisiyle •… d†rt defa karşılaşmıştım, beni bir yere yerleştirmek gerektiği zaman, hem de Tuşar'ın o k†t• pansiyonuna girerken yahut daha sonra aradan iki yıl ge…ince liseye nakledilirken, h„tırasını hi… unutmadığım Nikolay Seminovi…-'in evine yerleştirildiğim sırada kim bilir pereden, kim bilir kimin dileğini yerine getirmek i…in

…ıkagelirdi. Gelince de b•t•n o g•n• benimle ge…irir, …amaşırlanmı, elbisemi kontrol eder, arabaya binerek benimle beraber Kuznetskiy ile şehre gidip gelir, bana gerekli eşyaları satın alırdı, kısacası b•t•n …eyizimi son sandığına, …ıkınına varıncaya kadar hep yerleştirirdi; bu işleri g†r•rken de durmadan …ıkışır, azarlar, paylar, sınar, bilmem sanki hepsi benden daha iyi olan tanıdıkların, akrabalann, bilmem daha kimlerin hayali …ocuklarım bana

†rnek g†sterir, hatt„ beni …imdiklerdi, daha da olmazsa mutlak itip kakardı, hem de bir…ak defa... olduk…a da acıtırdı. Sonra beni yerleştirip her şeyi yoluna koyunca da birka… yıl i…in sırra kadem basardı. İşte ben Petersburg'a gelir gelmez gene beni yerleştirmek i…in meydana …ıkmıştı. V•cut…a zayıf, ufak tefek bir kadındı, kuş gagasını42

DELİKANLI

DELİKANLI

43

andıran sivri burnu, şahin g†z• gibi keskin bakışlı g†zleri vardı. Versilov'a bir k†le gibi hizmet eder, papanın karşısında boyun eğdikleri gibi †n•nde eğilirdi, ama bunu, kanaati b†yle gerektirdiği i…in yapıyordu. Aradan az zaman ge…tikten sonra Tatyana Pavlovna'ya herkesin her yerde saygı g†sterdiğini herkesin kendisini tanıdığını hayretle g†rd•m, ihtiyar prens Sokolskiy ona sonsuz bir saygı g†steriyordu; prensin ailesi de, Versilov'un o gururlu …ocukları da, Fanariotov'lar da onu sayıyorlardı, halbuki o, dikiş dikerek, dantel„ yıkıyarak ge…iniyor, mağazadan eve iş alıyordu. Onunla daha ilk konuşmamızda atıştık, …•nk• hemencecik, altı yıl

†nce yaptığı gibi bana …ıkışmak istedi; o zamandan beri de her g•n atışmaya devam ediyorduk; ama bu arasıra iyi konuşmamıza engel olmuyordu, aradan bir ay ge…tikten sonra da kendisini „deta beğenmeye başladım, karakteri bağımsız olduğu i…in herhalde... Ama bunu kendisine s†ylemedim.

Beni bu hasta ihtiyarın yanına sadece Œeğlendirmek• i…in yerleştirdiklerini, b•t•n g†revimin de bu olduğunu hemen anladım. Tabi‡ bu benim g•c•me gitti, derhal tedbirlerimi alacaktım, ama aradan …ok ge…meden bu tuhaf ihtiyar, •zerimde acımaya benzer, beklenmedik bir tesir bıraktı, ay sonuna doğru

da kendisine garip bir şekilde bağlandım, hi… değilse kabalık etmek niyetimi bıraktım. Prensin yaşı altmıştan fazla değildi. Burada tam bir mesele …ıkmıştı. Prens bundan bir bu…uk yıl kadar

†nce sinir buhranı ge…irmiş; bir yere gidiyormuş, yolda aklını oynatmış, †yle ki rezalet gibi bir şey …ıkmış, bundan Petersburg'-da da bahsedilmiş. B†yle hallerde her zaman olduğu gibi prensi derhal yabancı bir memlekete g†t•rm•şler, ama beş ay kadar sonra ansızın, hem de b•sb•t•n iyileşerek geri d†nm•şse de memuriyeti bırakmış. Versilov, …ok cidd‡ (hem de olduk…a hararetle), prensin hi… delirmediğini, sadece bir …eşit sinir buhranı ge…irdiğini tasdik ediyordu. Versilov'un bu hararetli s†zlerine hemen mim koydum. Ama şuna işaret edeyim ki ben de hemen hemen onunla bir fikirdeyim, ihtiyar, bazen yaşına yakışmıyacak kadar havailik ediyordu, s†ylediklerine g†re eskiden hi… b†yle bir şeyi yokmuş.

Gene

s†ylediklerine g†re eskiden kim bilir nerede, kim bilir kimlere parlak fikirler verirmiş, hele bir kere kendisine verilen bir †devi b•y•k bir başanyla başardığı i…in g†ze girmiş. Kendisini bir aydan beri yakından tanıdığım i…in ondan †yle pek kuvvetli bir m•şavir olabileceğini hi… tahmin etmezdim, buhranından sonra kendisinde elden gel-i kadar …abuk evlenmek gibi ayn bir istida-44

DELİKANLI

dm geliştiğini fark etmişler (ama ondan b†yle bir şey g†rmedim), bu bir bu…uk yıl i…inde bu fikiri ger…ekleştirmeye ka… defa kalkışmış-mış. Bunu sosyetede de biliyorlarmış, b†yle şeylerle ilgilenmeyi sevenler de ilgi g†steriyor-larmış. Ama b†yle bir niyet, prensin …evresini saran bazı kimselerin menfaatine hi… uygun gelmediğinden ihtiyarı her yandan g†zetliyorlardı.

Prensin ailesi kalabalık değildi; yirmi yıldan beri duldu, şimdi her g•n Moskovadan d†nmesi beklenilen generalden dul kalan yalnız gen… bir kızı vardı, prens de hi… ş•phesiz ondan …ok korkuyordu. Ama ihtiyarın bir…ok uzak akrabaları vardı, bunların da …oğu, hemen hemen fakir denecek bir durumda olan akrabalardı; bundan başka himaye ettiği bir…ok erkek, kadın evl„tlıkları, vasiyetnamesinden birer pay bekledikleri i…in general karısının ihtiyarı g†zetlemesine yardım ediyorlardı. •stelik Šrensin gen…liğinden beri (bilmem g•l•n… m•d•r, değil midir) yoksul kızları evlendirmek gibi garip bir „deti vardı. Onları yirmi beş yıldan beri kocaya vermeye devam ediyordu, bunlar ya uzak akraba kızları, ya karısının kim bilir hangi yeğenlerinin •vey kızları, ya da vaftiz ettiği …ocuklardı, hatt„ uşağının kızını bile evlendirmişti. Onları †nce daha k•…•k kızken evine alır, m•rebbiyelerin, Fransız kadınlarının elinde b•y•t•r, sonra iyi okullarda okutur, en sonunda da …eyiz vererek evlendirirdi. B•t•n bu evl„tlıklar her zaman …evresinde kaynaşır dururlardı. Evlatlıklar evlenince, tabi‡, bir…ok yeni kız …ocuğu doğuruyorlardı; bu kızlar da evl„tlık olmaya can atıyorlardı: prens de oraya buraya vaftiz etmeye gider, b•t•n bu kalabalık da prensin doğum g•n•n• kutlamaya gelirdi, b•t•n bu işler ihtiyarın …ok hoşuna digiyordu.

Prensin hizmetine girince, sosyetede herkesin kendisine tuhaf g†zlerle baktığı, eskiden olduğu gibi kendisine aklı başında bir insana yapılması gereken muamelenin yapılmadığı yolunda ağır bir inancın ihtiyarın kafasına yerleşmiş olduğunu g†rd•m (halbuki b†yle bir şeyi fark etmek hi… de m•mk•n değildi); bu duygu, en neşeli sosyete toplantılarında bile aklından

…ıkmıyordu. Bunun neticesi olarak ihtiyar kuruntu etmeye, herkesin bakışlarında bir şeyler sezmeye başlamıştı. Hal„ deli olduğundan ş•phe ettiklerini d•ş•nmek, galiba onu …ok

•z•yordu; hatt„ bazan beni bile g•vensizlikle s•zd•ğ• oluyordu. Herhangi bir kimsenin onun i…in b†yle bir s†ylenti yaydığını yahut bunu tasdik ettiğini duysaydı, bu yumuşak tabiatlı adam herhalde o kimsenin amansız d•şmanı olurdu, ‡şte bu noktayı g†z †n•nde bulundurmanızı dilerim. Sunuda il„ve edeyim ki ilk g•nlerde ona karşı kabalık et-meyişimin sebebi de buydu; hatt„ prensi ne-46

DELİKANLI

DELİKANLI

47

şelendirmeye, eğlendirmeye muvaffak olduğum zaman memnunluk duyuyordum; bu itirafın haysiyetime dokunacağını sanmıyorum. Prens paralannın b•y•k bir kısmını işletiyordu.

Hastalığından sonra b•y•k anonim şirkete ortak olarak girmişti, şirket de …ok itibarlıydı.

Ger…i şirketin işlerini başkalan …eviriyorlardı, ama o da …ok ilgi g†steriyordu, ortaklann toplantılarına gidiyordu, murahhas •yeliğe se…ilmişti, idare kurulu toplantılarının oturumunda bulunuyor, s†ylevler veriyor, yalanlıyor, g•r•lt• ediyor, bunları yaparken de, galiba zevk duyuyordu. S†ylev vermekten pek hoşlanıyordu, …•nk• hi… olmazsa herkese zek„sını g†sterebilirdi. Hem umumiyetle hususi haya•nda en samimi olduğu zamanlar da bile konuşmalarının arasına zekice s†zler yahut n•kteler sıkıştırmayı dehşetli seviyordu, ben bunu

…ok iyi anlamıştım. Evin aşağı ka•nda ev b•rosu gibi bir şey yapılmıştı, bir memur da işlere bakıyor, hesaplan tutuyor, aynı zamanda da evi idare ediyordu. Bu işlerden başka dlşarda devlet memurluğu da eden bu memur, bu işler i…in yetip artıyordu bile, ama prensin isteği

•zerine, memura bir yardımcı gibi, beni de kadroya il„ve etmişlerdi; ama ben derhal prensin

…alışma odasına alınmıştım, hem de …oğu zaman, hatt„ g†steriş i…in olsun, †n•mde ne bir iş, ne k„ğıt, ne de defter falan bulunmuyordu.

Şimdi bunları …oktan ayılmış, bir…ok bakımdan hemen hemen yabancı kalmış bir insan gibi yazıyorum; ama kalbime yerleşen kederi (şimdi bunu …ok canlı olarak hatırladım), aslına bakılırsa sabırsızlıktan, kendi kendime sorduğum bilmecelerden ilerigelen, beni †yle anlaşılmaz, ateşli bir hale getirerek geceleri uykumu bile ka…ıran o zamanki heyecanımı nasıl anlatayım?

II

insanın vicdanı pek de haketmediği bir parayı almak istediğini fısıldarken para istemek (bu kendi •cretin bile olsa) en iğren… hallerden biridir. Halbuki bir g•n †nce annem, Versilov'dan gizli (Andrey Petrovi…'i •zmemek i…in), kızkardeşimle •sıldaşırken kim bilir neden pek kıymet verdiği kutsal tasviri rehine yatırmağa niyet ettiğini s†yl•yordu. Ben prensin yanında ayda elli ruble •cretle ‹alışıyordum, ama paramı nereden, nasıl alacağımı hi… bilmiyordum; beni yerleştirirken bunun i…in hi…bir şey s†ylememişlerdi. •… g•n kadar †nce aşağıda memurla karşılaştığım zaman; burada aylık kimden istenir? diye sormuştum. O, bana hayret eden bir insan g•l•msemesiyle bak• (beni sevmiyordu):

— Siz, aylık alıyor musunuz?

Verdiğim cevaptan sonra: ŒPeki, ama diye soracağını sandım.48

DELİKANLI

Ama o, sadece soğuk soğuk: Œhi…bir şey bilmediğini• s†yliyerek bir s•r• k„ğıttan rakamlar alıp ge…irdiği …izgili deftere başım eğdi.

Halbuki bazı işler yaptığımı o da bilmiyor değildi, iki hafta †nce gene kendisinin bana verdiği bir iş •zerinde tam ond†rt g•n uğraşmıştım, s†zde bir m•sveddeyi temize …ekecektim, ama sonunda yeniden hazırlamış oldum. Bu, prensin hissedarlar kuruluna vermek i…in hazırladığı Œfikirlerinin•, dağınık bir ifadesiydi. B•t•n bu fikirleri bir araya toplayıp •sl•bunu değiştirmek gerekti. Sonra prensle beraber b•t•n g•n bu k„ğıt •zerinde konuşmuştuk, o da benimle ateşli ateşli tartışmıştı, ama en sonunda memnun kaldı, ancak k„ğıdı kurula verip vermediğini bilmiyorum. Gene prensin dileği •zerine yazdığım iki, •… iş mektubunun s†z•n•

etmiyorum.

Vazifeden ayrılmayı aklıma koyduğum i…in de aylığımı istemek g•c•me gidiyordu, …•nk•

bazı zorlayıcı sebepler y•z•nden ister istemez buradan da ayrılacağımı anlıyordum. O sabah

•st kattaki k•…•k odamda uyanıp giyinmeğe başladığım sırada kalbimin hızlı hızlı …arptığını duydum, sağıma soluma t•-k•rd•mse de prensin evinin kapısından girerken gene aynı heyecanı duydum; bu sabah buraya o kadın gelecekti, onun gelmesiyle de DELİKANLI

49

o ana kadar beni •zen bir…ok şeylerin aydınlanacağını umuyordum! Bu da kendisinden daha

†nce bahsettiğim, Versilov'a m•thiş d•şman olan prensin kızı, gen… dul, general karısı Ahmakova idi. Nihayet, bu adı yazdım! Onu tabi‡ hi… g†rmemiştim, onunla nasıl konuşacağımı da tasarlıyamıyordum, hem ko-nuşak mıydım bakalım; ama †yle sanıyordum ki (bu belki de sebepsiz değildi) bu kadının gelmesiyle Versilov'un i…y•z•n• g†rmeme engel olan perde kalkacaktı. Metin olmak elimden gelmiyordu, daha ilk adımda b†yle korkak, beceriksiz oluşuma kendim de …ok †fkeleniyordum ; …ok merak ediyordum, aslına bakılırsa tiksinti duyuyordum, tam •… duyuş birden! B•t•n o g•n• ezbere biliyorum!

Benim prens, kızının hangi g•n geleceğini kesin olarak hen•z bilmiyordum, belki bir hafta sonra Moskova'dan d†neceğini tahmin ediyordu. Bense bunu akşamleyin tamamiyle bir tesaf•f eseri olarak †ğrenmiştim; general karısından mektup alan Tatyana Pavlovna, benim

†n•mde annemle konuşurken ağzından ka…ırmıştı. Ger…i fısıltıyla konuşuyor, gayip sıygası kullanıyorlardı, ama kimden konuşulduğunu tahmin ettim, Tabi‡ gizlice dinlemiş değildim, ama bu kadının geleceği haberini duyan annemin †yle birdenbire heyecanlandığını g†r•nce dinlememek elimden gelmezdi. O sırada Versilov evde yoktu.

50

DELİKANLI

DELİKANLI

sı

ihtiyara bu haberi bildirmek istemiyordum, …•nk• yanında kaldığım b•t•n bu zaman i…inde kızının gelmesinden ne kadar •rkt•ğ•n• g†rmememe imk„n yoktu. Hatt„ •… g•n kadar †nce, kızı gelince benim y•z•mden bir hayli azar işiteceğini, …ekine …ekine, kapalı bir şekilde anlatmıştı. Ama şunu da il„ve etmeliyim ki Prens aile işlerinde son s†z• s†ylemek hakkını gene de koruyabilmişti, hele parasını istediği gibi kullanmakta b•sb•t•n serbestti, †nceleri tam bir kılıbık olduğuna kanaat getirmiştim; ama sonra bu fikrimi de-•ğiştirmek zorunda kaldım, ger…i kendisi kılıbığın biriydi, ama onda bazan tam bir erkek cesurluğu değilse de bir

…eşit inat…ılık g†ze …arpıyordu, †yle anlar oluyordu ki onun, herhalde korkak, tesir altında kalan tabiatiyle başa …ıkmak imk„nsızlaşıyordu. Daha sonraları Versilov da bunu bana etraflıca anlattı. Onunla hemen hemen hi…bir zaman general karısından konuşmadığımızı şimdi b•y•k bir merakla yazıyorum, yani ondan konuşmaktan sanki ka…ınıyorduk: daha doğrusu ben ka…ınıyordum, o da Versilov'dan konuşmaktan …ekiniyordu, beni o kadar ilgilendiren nazik sorulardan birini soracak olsam buna cevap vermiyeceğini tahmin etmiştim.

B•t•n ay i…inde onunla ne gibi şeylerden konuştuğumuzu bilmek isterseniz, d•nyada bulunan her şeyden, ama daha …ok tuhaf tuhaf

şeylerden, diyebilirim. Prensin bana karşı b•y•k bir saflık g†stermesi …ok hoşuma gidiyordu.

Bazan bu işe hi… akıl erdiremiyerek onu uzun uzun s•zer, kendi kendime sorardım: ŒEskiden hangi toplantılarda, oturumlarda bulunmuş? Onu doğruca bizim okula getirsen, hem de d†rd•nc• sınıfa oturtsan pek sevimli bir arkadaş olurdu, doğrusu. Prensin y•z• de bir…ok defa bende hayret uyandırmıştı; g†r•n•şte bu y•z …ok ciddi (hemen hemen de g•zeldi),

kuruydu; ağarmaya y•z tutan sık kıvırcık sa…ları, a…ık mavi g†zleri vardı; v•cudu zayıftı, kuruydu, boyu tam bir erkek boyu idi: ama y•z•n•n en ciddi bir tavırdan en neşeli bir hale ge…mek gibi pek de hoşa gitmiyen,

hemen hemen kendisine yakışmıyan bir †zelliği

vardı, †yleki kendisini ilk defa g†ren bir insan ondan b†yle bir hareketi hi… bekliyemezdi. Bu izlenimlerimi, beni b•y•k bir merakla dinliyen Versilov'a da s†ylemiştim; galiba b†yle d•ş•nceler y•r•tebileceğimi hi… ummuyordu, s†z arasında prensin hastalıktan sonra, belki de daha son zamanlarda b†yle olduğunu anlattı.

Prensle en …ok iki soyut konu •zerinde konuşurduk, bunlar da Allah ile Onun varlığı *di, yani Allah var mı, yok mu, bir de kadınlar •zerinde... Prens …ok mutaassıptı, duyguluydu. ‹alışma odasında kocaman bir kutsal

.....52

DELİKANLI

DELİKANLI

53

tasvir vardı, bunun †n•nde de hep kandil yanardı. Ama durup dururken †yle bir an olurdu ki ansızın Allahın varlığından ş•phe etmeye başlar, beni a…ık…a cevap vermeye …ağırarak, şaşılacak şeyler anlatırdı. Ben bu d•ş•nceye karşı umumiyetle olduk…a kayıtsız kalırdım, ama gene bu konu •zerinde uzun uzun, hem de i…li i…li konuşurduk. O zaman aramızda ge…en konuşmaları şimdi bile b•y•k bir zevkle hatırlıyorum. Ama en …ok sevdiği şey, kadınlar hakkında gevezelik etmekti, bu konu •zerinde konuşmaktan hi… hoşlanmadığım i…in ona iyi bir arkadaş olamıyordum, bu da bazan prensi m•teessir bile ediyordu.

‡şte sabahleyin ben gelir gelmez de prens tam buna benzer bir şey anlatmaya başlamıştı. Onu neşeli bulmuştum, bir g•n †nceyse kim bilir neden pek •z•nt•l• bırakmıştım. Bu arada aylık meselesini bazı kimseler gelmeden mutlaka o g•n yoluna koymam gerekti. O g•n mutlaka konuşmamızı keseceklerini tahmin ediyordum (kalbim boş yere …arpmamıştı ya), b†yle olunca da paradan konuşmaya bile cesaret edemezdim... Ama' paranın h„l„ s†z• edilmediği i…in tabi‡ olarak ben de kendi budalalığıma kızdım, şimdi bile hatırladığıma g†re pek neşeli bir sorusuna kızarak birden, hem de b•y•k bir coşkunlukla kadınlar •z'e-rindeki g†r•ş•m•

anlattım. Bunun neticesi

olarak o da eskisinden daha …†le ilgilenerek

yakama yapıştı.

III

—... Kadınları, kaba, beceriksiz oldukları, kendi başlarına hareket edemedikleri, hem de a…ık sa…ık elbise giydikleri i…in sevmiyorum! diyerek uzun s†ylevimi kesip attım.

Prens dehşetli neşelenerek:

— Yavrucuğum, merhamet et! diye seslendi, bu da beni daha …ok …ileden …ıkardı.

Ben sadece †nemsiz, değersiz şeylerde uysalım, ama esas olan şeyden hi… vazge…mem. K•…•k şeylerle, mesel„ herhangi bir sosyete usul•ne baş vurarak beni her kalıba sokmak m•mk•nd•r, bendeki bu vasfa her zaman lanet ederim. Kim bilir nereden gelen k†t•, uysal bir tabiatin neticesi olarak bazan kibar bir z•ppenin sırf bana karşı g†sterdiği nezaketin …ekici kuvvetine kapılarak onun her s†z•ne hak vermeğe hazırdım, yahut bunun tersine bir budala ile tartışmaya kalkışırdım, işte asıl affedilmiyecek hareketim de budur. B•t•n bunlar nefsime h„kim olamamaktan, hem de k†şede b•y•m•ş olmamdan ileri geliyordu, ama yarın da gene aynı şey olacaktır, ‡şte bunun i…in bazan beni on altı yaşında bir …ocuk sanıyorlardı. Ama nefsime h„kim olmayı54

DELİKANLI

†ğrenmektense şimdi bile insandan ka…ma haliyle k†şeye …ekilip orada kalmayı her şeye tercih ederim: ŒBeceriksizim, doğru ama sizinle işim yok!• Bunu cidd‡, hem de kesin olarak s†yl•yorum, Ama bunları ne prensten, ne de o zamanki konuşmamdan dolayı yazıyorum.

Ona d†n•p „deta bağıra bağıra:

Bunları hi… de sizi eğlendirmek i…in s†ylemiyorum, dedim, sadece kanaatimi anlatıyorum.

— Ama, nasıl oluyor da kadınlar kaba oluyorlar, a…ık sa…ık bir şekilde giyiniyorlar? Bu yeni bir şey.

— Evet, kabadırlar Tiyatroya, gezme yerlerine gelin de g†r•n. Her erkek, mesel„, yolun sağ tarafından ge…ildiğim bilir, karşılaşınca da hemen sapar, o sağa ben sağa. Ba-yanlarsa, yani kadın, (ben kadınlardan konuşuyorum),- sanki siz muhakkak kenara …ekilerek yol vermek zorundaymışsınız gibi, •zerinize doğru gelir, hatt„ sizi g†rmez bile... Zayıf bir yaratık olması bakımından kendisine yol vermeye hazırım, ama neden bunu kendisine verilmiş bir hak sayıyor, neden benim ille b†yle hareket etmek zorunda olduğumdan o kadar emin bulunuyor? işte insanın g•c•ne giden de bu !Bir kadınla karşılaştığım zaman hep yere t•k•r•r•m. •stelik bir de al…ak

DELİKANLI

55

g†r•ld•klerini s†yliyerek eşitlik istiyorlar; peki, ama beni ayaklarının altında …iğniyerek ağzıma kum doldurmak eşitlik mi?

— Kum mu?

— Evet, …•nk• yakışık almıyacak bir şekilde giyiniyorlar, bunu da ancak ahl„ksız bir adam g†rmemezlikten gelir. Mahkemelerde ayıp şeylerden konuşulduğu zaman kapılan kapıyorlar da neden daha …ok insanın bulunduğu yerlerde, sokaklarda buna g†z yumuyorlar?

Arkalarına ipeğin altına hışırtı yapsın diye g†z g†re g†re astar koyarak g†zel bir kadın olduklarını g†stermek isterler; g†z g†re g†re! Ben bunu farketmeden ge…emem ki, gen… bir erkek de, …ocuk da, yeni y•r•meye başlıyan bir …ocuk bile bunun farkına varır; bu al…aklık değil de nedir? Sefahata d•şk•n ihtiyarlar, dillerini …ıkararak varsın peşlerinden koşsunlar, ama korunması gereken temiz gen…leri de unutmamalı. Bu durum karşısında yapılacak tek bir şey kalıyor, o da t•k•r•p ge…mek.

Bakarsınız

bulvarda gider,

arkasından da bir bu…uk arşın uzunluğunda bir kuyruk bırakır, bununla da tozlan s•p•r•r durur; arkasından gidenin vay haline! Ya †ne ge…, ya yana fırla, yoksa ağzınıza, burnunuza beş okka kum doldurur. Hem de bu elbise „di bir bez değildir, ipektir, oysa sırf modaya uymak i…in g•zelim ipeği taşların, toprakların56

DELİKANLI

•st•nden •… kilometre s•r•kler, kocasıysa senatoda yıllığı beş y•z rubleye …alışır; işte r•şvetin sebebini burada aramalı! Her zaman t•k•r•yorum, y•ksek sesle t•k•r•yor, s†v•p sayıyorum.

Ger…i bu konuşmayı az …ok g•l•n…, hem o zamana uygun bir tarzda yazıyorsam da şimdi bile aynı fikirdeyim.

Prens merak ederek:

— E, hi… başın derde girmedi mi? diye sordu.

—

T•k•r•p

kenara

…ekiliyordum. Tabi‡ o bunun kime s†ylediğini anlar, ama vurdumduymazlıktan gelir, başını bile …evirmeden kurumlu kurumlu y•r•r gider. ‹ok cidd‡ olarak yalnız bir defa bulvarda iki kadına k•frettim, ikisinin de kuyruğu vardı, tabi‡

k†t• s†zlerle k•fretmedim, yalnız y•ksek sesle, kuyruk takmanın insana hakaret etmek demek olduğunu işaret ettim.

— B†ylece s†yledin ha?

— Elbette. Birincisi b†yle bir elbise giyen bir kadın toplum usullerini ayaklar altına alıyor, ikincisi toz kaldırıyor, bulvarsa herkes i…indir; ben giderim, o gider, başkası daha başkası gider, Feodor, ‡van, hepsi bir. İşte ben de bunu s†yledim. Hem zaten arkadan DELİKANLI

57

bakınca kadınların y•r•y•ş•n• hi… beğenmem; bunu da s†yledim, ama …ıtlatarak...

— Peki ama, dostum, cidd‡ bir h„diseyle karşılaşabilirdin; onlar senin aleyhinde

d„va

a…abilirlerdi?

— Hi… de a…amazlardı. Şik„yet i…in ortada bir sebep yoktu ki! Adam sokakta gidiyor, giderken

de

kendi kendine

konuşuyor, bunda ne var? Herkes kanaatini havaya

s†yleyebilir. Ben m•cerret olarak s†yl•yordum, onlara d†nerek değil. Onlar kendileri bana sataştılar, hem …ok daha k†t• s†zlerle k•frettiler, toy da dediler. A… bırakarak cezalandırmalı dediler, nihilist dediler, polise teslim edeceklerini, zayıf birer kadın oldukları i…in kendilerine sataştığımı, yanlarında bir erkek olsaydı hemen bir kenara sineceğimi s†ylediler.

Ben de soğukkanlılıkla; bana sataşmamalarını, kendilerini rahat bırakmak i…in karşı tarafa ge…eceğimi s†yledim. ŒErkeklerinden falan hi… korkum olmadığını, onlarla karşılaşmaya hazır olduğumu g†stermek i…in de yirmi adım geriden t„ evlerine kadar gideceğimi, sonra evlerinin

†n•nde durup erkeklerinin dışarı …ıkmasını bekliyeceğimi• il„ve ettim. Dediğim gibi yaptım.

— Sahi mi?

— Tabi‡, budalalık, ama ne yapayım,

bir kere, Allahın o sıcağında

de58

DELİKANLI

beni •… kilometre, ta enstit•lere kadar s•r•klediler, bir katlı ahşap bir eve girdiler (doğrusu olduk…a iyi bir ev), evin penceresinden bir…ok …i…ekler, iki kanarya, •… ev k†peği, …er…eveler i…inde basma resimler g†r•n•yordu. Sokağın ortasında evin †n•nde yarım saat kadar durdum.

Kadınlar, gizliden gizliye iki •… defa baktılar, sonra b•t•n perdeleri indirdiler. En sonunda avlu kapısından yaşlı bir memur …ıktı; kıyafetinden kendisini mahsus uykudan uyandırdıkları anlaşılıyordu, sırtında hırka değil, ama evde giyilen bir şey vardı; adamcağız kapının †n•nde durdu, ellerini arkaya koyup bana bakmaya başladı, ben de ona baktım... G†zlerini başka tarafa …eviriyor, sonra gene bana bakıyordu, derken birdenbire g•l•msemeye başladı. Ben de d†nd•m gittim.

— Dostum bu schiller'ce bir şey, doğrusu! Buna daima şaşıyorum: al yanaklı, y•z•nden sağlık fışkıran bir gen… olduğun halde kadınlara karşı b†yle tiksinti duyuyorsun!

Kadınların, sen yaştaki bir gencin …zerinde belli tesiri yapmaması m…mk…n m…d…r? Daha on bir yaşındayken, moncber, lalam, Yaz Bah‡esindeki heykelleri pek fazla s…zd…ğ…m…

sŠylerdi.

— Galiba buradaki Jozefin'lerinden biri ziyaret ederek olan bitenleri gelip anlatmamı ‡ok istiyorsunuz. Hi‡ l…zum yok; hen…z on

DELİKANLI

59

…‡ yaşımdayken kadın v…cudunu ‡ini ‡ıplak gŠrd…m; işte o zamandan beri de tiksinti duydum.

-— Sahi mi? Ama, cber enfant, g…zel bir kadın elma kokar, tiksinti bunun neresinde!

—• Eskiden Tuşar'ın kŠt… pansiyonunday-ken, daha liseye girmeden Šnce, Lambert adında bir arkadaşım vardı. Beni hep dŠverdi, ‡…nk… benden …‡ dŠrt yaş b…y…kt…, ben de ona uşaklık eder, ‡izmelerini ‡ıkarırdım. Bu Lambert g…nah ‡ıkartmaya gittiği zaman Katolik papazı Rigo onu, ilk defa dini cemaate katıldığı i‡in kutlamaya gelmişti, ikisi de birbirlerinin kucağına atıldılar, papaz Rigo t…rl… hareketlerle onu kucağında sıktık‡a sıkıyordu. O zaman ben de ağlamış, onlara gıpta etmiştim. Lambert, babası Šl…nce pansiyondan ‡ıktı, kendisini iki yıl kadar gŠremedim, iki yıl sonra bir g…n sokakta karşılaştık. Bana geleceğini sŠyledi. Artık liseye girmiştim, Nikolay Semionovi‡'in evinde oturuyordum. Lambert, sabahleyin geldi, beş

y…z rublelik bir banknot gŠstererek beraber gelmemi sŠyledi. Ger‡i iki yıl Šnce beni dŠverdi, ama bana her zaman da ihtiyacı vardı, sade ‡izmeler i‡in değil tabi•; bana her şeyi anlatıyordu da ondan... Parayı, annesinin ‡ekmecesine anahtar uydurarak aşırdığını, ‡…nk… babasından kalan b…t…n paraların kanun gereğince60

DELİKANLI

kendisinin

olduğunu,

annesinin

vermemeye hakkı olmadığım sŠyledi, d…n akşam

papaz Rigo'nun nasihat vermeye gelerek odasına girip baş ucunda dikildiğini, hı‡kıra hı‡kıra duyduğu dehşeti gŠstererek ellerini

havaya kaldırdığını anlattı. ŽBen

de

bı‡ak

‡ektim, seni keserim• dedim (o, keseghim, diyordu). Ondan sonra ikimiz arabaya binerek Kuzntes-kiy tarafına gittik. Yolda, annesinin papaz Rigo ile seviştiğim, bunu gŠrd…ğ…n…, ama her şeyin artık vız geldiğini, din• cemaate dair sŠylenenlerin hepsinin sa‡ma olduğunu anlattı. Buna benzer daha bir‡ok şeyler sŠyledi, bense onu dinlerken korku duyuyordum. Kuznets-kiy'de bir ‡ifte t…fek, av ‡antası, hazır av fişeği, at kırbacı, sonra da yarım kilo bonbon aldı. Şehir dışına, kıra atış yapmaya gittik, yolda bir kuş‡uya rasladık, kuş‡unun elinde kafesler vardı, Lambert ondan bir kanarya satın aldı. Korulukta kanaryayı havaya bıraktı, ama kuş kafesten ‡ıktığı i‡in uzağa u‡amadı, Lambert de ona ateş etmeğe başladı,

ama vuramadı. ‹mr…nde ilk defa ateş ediyordu, halbuki ‡oktan beri, daha Tuşar'dayken bir t…fek almak istiyordu, biz de ‡oktan beri t…feğe kavuşmayı

hayal

ediyorduk.

Lambert, saadetinden boğulur gibi oluyordu. Sa‡ları ‡ok siyahtı, y…z…, maskelerde olduğu gibi, bembeyaz, hem de aldı, burnu uzundu, Fransızlann-ki gibi de semerliydi, dişleri bembeyaz, gŠz-DELlKANLI

Žl

leri siyahtı. En sonunda kanaryayı iple bir budağa bağladı, bir karış mesafeden hem de her iki namludan birden …zerine ateş etti, kuş-da y…zlerce t…y par‡ası olarak par‡alandı gitti.

Sonra geri dŠnd…k, bir otele girip oda tuttuk, yemek yemeye, şampanya i‡meye başladık; derken i‡eri bir bayan girdi... Arkasında yeşil ipekli bir elbise vardı, Šyle de şık giyinmişti ki ona şaşkın şaşkın baktığımı hŒlŒ hatırlıyorum, işte orada b…t…n bunları... yani size anlattığım şeyleri gŠrd…m... Sonra gene i‡meye başladığımız zaman Lambert onu kız-dırmaya, k…fretmeye başladı; kadın ‡ır ‡ıplak oturuyordu, Lambert elbisesini elinden almıştı,

kadın

k…fredip giyinmek i‡in

entarisini isteyince arkadaşım onun ‡ıplak

omuzlarına kırba‡la var kuvvetiyle vurmaya başladı. Ben ayağa fırladım, Lambert'i

sa‡larından Šyle bir ustalıkla yakaladım ki bir hamlede yere devirdim. O da ‡atalı kaparak kaba etime sapladı. Bağırmamız •zerine adamlar odaya doldular, ben de bu kargaşalığı fırsat bilerek ka…abildim. O zamandan beri …ıplak bir kadın v•cudunu tiksinmeden hatırlıyamı-

yorum; inanın …ok da g•zel bir kadındı...

Ben anlattık…a prensin y•z• neşesini kaybederek h•z•nl• bir hal alıyordu.

—

Mon pauvre enfant\

‹ocukluğunda bir-‹ok bahtsız g•nler ge…irdiğine zaten inanıyordum.62

DELİKANLI

— Hi… •z•lmeyin, rica ederim.

— Ama sen yalnızmışsın, bunu kendin s†ylemiştin, mesel„ şu Lambert, bunları †yle anlattı ki! Şu kanarya kuşu, g†z yaşlan d†kerek g†ğ•ste ağlamalar, aradan bir yıl gibi kısa bir zaman ge…tikten sonra da annesiyle papaz

hakkında s†ylediği

s†zler... Ah, mon-cber

zamanımızda bu …ocuk sorusu korkun…tur; bu altın başlar, kıvırcık sa…ları, masum y•zle-riyle ilk …ocukluk …ağında hen•z †n•nde u…uşarak temiz g•l•şleri, temiz g†zleriyle sana

baktıkları zaman tıpkı Tanrının melekleri yahut l„tif kuşcağızlar gibi olurlar... ama sonra da

†yle olur ki keşke hi… b•y•meselerdi daha iyi olurdu, diye d•ş•n•rs•n.

— Ne kadar da i…lisiniz, prens! Sanki kendi …ocuklarınız varmış gibi... ‹ocuklarınız yok değil mi, hem hi…bir zaman da olmayacak?

— Tiensl dedi, hemen o anda y•z• değişti. Tam Aleksandra Petrovna Sinitskaya, •…

hafta kadar †nce sen de kendisiyle burada galiba karşılaşmıştın, işte o, ne dersin, •… g•n †nce ben alayla: şimdi evlenecek olursam hi… değilse …ocuğum olmıyacağından emin olabileceğimi s†ylediğini zaman birdenbire, hem de bir …eşit kinle: ŒTam tersine, asıl sizin …ocuğunuz olur, asıl sizin gibileri muhakak …ocukları oluyor, evlendiğinizin birinci yılında doğmaya başlarlar, bak g†r•rs•n•z• dedi. He he!

DELİKANLI

63

Bilmem neden herkes de benim hemen evleneceğimi sanmıştı; ger…i bu kinle s†ylenen bir s†zd•, ama n•kteli olduğunu da kabul etmelisin.

— N•kteli de olsa g•ce gidecek bir s†z.

— E, cber enfant herkese g•cenmek olmaz. Ben insanlarda her şeyden …ok, şimdi gittik…e azalan ince zek„ya kıymet veririm, ama insan Aleksandra Petovna'nın s†ylediği şeylere aldırış eder mi?

Hemen s•l•k gibi yapıştım;

— Nasıl, nasıl dediniz? Herkese g•cenmek olmaz... tamam! Yani herkes dikkate değmez, …ok g•zel bir kural! ‡şte zaten benim de buna ihtiyacım vardı. Bunu bir kenara kaydedeceğim. Siz prens, bazan pek nefis şeyler s†yl•yorsunuz.

B•t•n y•z• neşeyle parladı.

— N'est-ce pas? Cber enfant, ger…ek ince zek„lar gittik…e azalıyor. C'est moi, qui con na't les f emmes! inan. dostum, herhangi bir kadının hayata, †te yanda ne va'zederse etsin, boyuna birisine boyun eğmeyi aramakla ge-‹er, yani buna bir …eşit boyun eğme isteği denilebilir!' Şuna dikkat et, bunda hi…bir istisna yoktur!

Hayranlıkla:64

DELİKANLI

— ‹ok doğru, …ok g•zel! diye bağırdım.

Başka bir zamanda olsaydı bu konu •zerinde tam bir saat feylesof…a fikirler y•r•t•rd•k, ama o dakika sanki beni bir şey ansızın ısırmış gibi oldu, y•z•m baştan başa kızardı. N•ktesini

†vmekle parayı almadan †nce ona yaltaklandığımı, ben para istemeye başlayınca onun muhakkak b†yle d•ş•neceğini sandım. Şimdi bundan mahsus bahsediyorum.

Birdenbire, hem de kabalık derecesine varan bir sinirlilikle:

— Prens, bu ay i…in bana bor…lu olduğunuz elli rubleyi hemen vermenizi …ok rica ederim, deyiverdim.

Hatırlıyorum (…•nk• o sabahın en k•…•k olayları bile …ok iyi hatırımda) o zaman aramızda hayat ger…ekliği bakımından en iğren… sahnelerden biri ge…ti. Prens, †nce beni anlamadı, uzun uzun y•z•me bakıyor, hangi paradan bahsettiğimi anlamıyordu. Pek tabii olarak benim aylıkla

…alıştığımı aklına bile getirmiyordu, hem ni…in aylık alacaktım? Doğru, sonra bunu unuttuğunu temin etmeye …alıştı, hem de anlar anlamaz elli rubleyi …ıkarmaya başladı, ama

…ok acele ediyordu, hatt„ kızardı bile. Ben işi anlayınca ayağa kalkarak sert bir sesle: şimdi bu parayı kabul edemiyeceğimi, bu işe girmekten …ekinmiye-DELİKANLI

65

yim diye maaş alacağımı herhalde yanlış yahut yalan s†ylemiş olacaklarını, aylık almam i…in zaten ortada bir sebep olmadığını şimdi …ok iyi anladığımı, …•nk• aylık almak i…in hi…bir iş yapmadığımı s†yledim. Prens korktu, …ok, pek …ok …alıştığımı, daha da fazla …alışacağımı temine başladı. ŒElli ruble †yle değersiz bir para ki, zam bile yapacağım, …•nk•

mecburum,• dedi. Bu yolda Tatyana Pavlovna ile anlaştığını, ama Œne yazık ki hepsini unuttuğunu• s†yledi. Ben kızardım, bu sefer kesin olarak, kuyruklu iki kadının peşisıra enstit•lere kadar gittiğime dair rezaletle karışık hik„yeler anlattığım i…in aylık almakla bir

…ak-lık olacağını, kendisini eğlendirmek i…in bu işe girmediğimi, buraya iş yapmak i…in geldiğimi s†yledim. Eh mademki iş yoktu, her şeyi de bitirmek gerekti, v.s. v.s. Bu s†zlerimden sonra onun b†yle korkacağı aklıma bile gelmezdi. Tabi‡, en sonunda itiraz etmekten vazge…tim, o da ne yaptı yaptı elli rubleyi cebime sokuşturdu : bu parayı aldığımı hatırladık…a h„l„ y•z•m kızarıyor! D•nyada her şey her zaman al…aklıkla sona erer, en k†t•s• o zaman ne yaptı yaptı bu parayı itiraz kabul etmi-yecek bir şekilde hakettiğime hemen hemen beni bile inandırdı; ben de budala gibi kandım, ama almamak, gene de imk„nsızdı. Prens beni kucaklayıp †perek;

DELİKANLI — FOR, : 5/666

DELİKANLI

— Cber enfant! diyordu, (itiraf ederim, kim bilir hangi iblise uyarak ben de az daha ağlıyacaktım, ama hemen kendimi tuttum, hatt„ şimdi bile bunları hatırlarken y•z•m kızarıyor). Aziz dostum, sen şimdi artık benim †zbe†z akrabam gibisin, bu bir ay i…inde kalbimin bir par…ası gibi oldun! ŒSosyetede• zaten Œsosyeteden• başka hi…bir şey yoktur.

Katerina Nikolayevna (kızı) fevkal„de bir kadındır, ben de onunla †v•n•yorum, ama sık sık, sevgili dostum sık sık beni g•cendiriyor.. E isim g•nlerinde gelen kızlarla (elles sont cbarmantes] anneleri, bilirsin ki sadece işledikleri nakışları getirirler, kendileri konuşmasını, bir şey anlatmasını bilmezler. Şimdiye kadar tam elli yastıklık işleme birikti, hepsi de k†peklerle geyiklerden ibaret... Kendilerini …ok seviyorum ama, seninle hemen hemen akraba gibiyim, hem de oğulla baba gibi değil de, kardeş gibi, en …ok senin itiraz etmen hoşuma gidiyor; sende edebiyat var, eserler okumuşsun, hayranlık duymasını biliyorsun...

— Ben hi…bir şey okumadım, bende edebiyattan eser bile yok. Rasgele bazı şeyler okumuştum, ama son iki yıl i…inde bir şey okumadım, okumıyacağım da...

— Sebep?

— Başka gayelerim var.

— Cber... †mr•n•n sonunda benim gibi: Je sais tout, ma's je ne sais rien de b†n, dersen DELİKANLI

67

…ok yazık olur. Şimdiye kadar bu d•nyada ni…in yaşadığımı kesin olarak bilmiyorum! Ama!...

sana o kadar bor…luyum... hatt„ istemiştim ki...

S†zlerini birden birekesti, durgunlaştı, d•ş•nceye daldı. Heyecan krizlerinden sonra (kim bilir neden daima b†yle krizler ge…iriyordu) her zaman kısa bir m•ddet aklım kaybediyor, kendini idare etmekten „ciz kalıyordu; ama …abucak kendine geldiği i…in bunun bir zararı olmuyordu.

B†ylece konuşmadan bir dakika kadar oturduk. ‹ok kalın olan alt dudağı sarktı... beni en …ok hayrete d•ş•ren şey, birdenbire, hem de b†yle bir samimilikle kızından konuşmuş olmasıydı.

Tabi‡ bunu sinir bosukluğuna verdim.

Ansızın ağzından şu s†zler …ıktı:

— Cber enfant, sana sen dediğim i…in bana kızmıyorsun değil mi?

— Yo-o. Doğrusu, †nceleri, ilk g•nlerde biraz g•cenmiştim, bunun i…in ben de size Œsen• demek istemiştim, ama bunun budalalıktan başka bir şey olmıyacağım anladım,

‹•nk• beni tahkir etmek maksadiyle sen demiyorsunuz ya?

Prens, artık dinlemiyordu, sorusunu da

unutmuştu.

,

68

DELİKANLI

DELİKANLI

69

Birdenbire d•ş•nce dolu g†zlerini bana …evirerek:

— E, baban nasıl? diye sordu.

Titredim. Birincisi Versilov'u babam olarak belirtmişti, ki b†yle bir şeyi hi…bir zaman benim

†n•mde s†ylemezdi, ikincisi de Versi-lov'dan konuşmuştu, bu hi… g†r•lm•ş şey değildi.

Kısaca:

— Parasız pulsuz oturup duruyor, can sıkıntısı …ekiyor, diye cevap verdim, ama kendim bu sırada meraktan …atlıyordum.

— Evet

para,...

Bug•n

vil„yet

mahkemesinde d„valarına bakılacaktı, ben de prens

Seryoja'yı bekliyorum; bakalım ne haber getirecek. Mahkemeden …ıkınca doğruca bana geleceğini s†ylemişti. B•t•n hayatları şu altmış yahut seksen bine bağlı. Tabi‡ ben Andrey Petrovi…'e (yani Versilov'a) her zaman iyilik dileğinde bulundum, hem galiba o galip gelecek, prensler de bir şey alamıyacaklar. Ne yaparsın, kanun!

Şaşkın şaşkın;

— Bug•n mahkemede mi? diye haykırdım. Versilov'un bana bunu bile s†ylemeye tenezz•l etmediğini d•ş•nerek …ok şaşırmıştım.

ŒŠyleyse ne anneme ,ne de başkasına s†ylemedi, diye d•ş•nd•m, amma da karekter ha•!

Daha başka bir fikir de. beni hayrete d•ş•rd•.

— Prens Sokolskiy, Petersburg'da mı? diye sordum.

— D•nden beri burada. Mahsus bug•ne yetişmek i…in Berlin'den dosdoğru gelmiş!

Bu da benim i…in …ok †nemli bir haberdi.

ŒDemek ki ona tokat atan adam, bug•n buraya gelecekti!•

Prensin b•t•n y•z• birdenbire değişti:

— E, nasıl, gene eskisi gibi Allah hakkında vaz'ediyor mu?.. Hem belki gene gen… kızların peşindedir, ha? He-he! Şimdi bile …ok g•l•n… bir fıkra aklıma geldi... He-he!

— Kim vaz'ediyor? Kim kızların peşinde?

— Andrey Petrovi…! inanır mısın, o zaman hepimize deve dikeni gibi yapışmıştı: ne yiyip i…iyor, ne d•ş•n•yorsunuz? diye... Evet, hemen hemen bunun gibi bir şey. Hem korkutuyor, hem de ş†yle vaz'ediyordu: ŒMadem ki dindarsın, ni…in keşiş olmuyorsun?• Hemen hemen de bunu istiyordu. Mais quelle ideel Bu doğru bir d•ş•nce olsa bile pek şiddetli bir istek değil mi? beni herkesten ziyade kıyamet g•n•yle korkutmaktan hoşlanırdı.70

DELİKANLI

DELİKANLI

71

S†ylediklerini b•y•k bir sabırsızlıkla din-liyerek kulak kabarttım;

— işte tam bir aydır onunla bir arada yaşıyorum, ama b†yle bir şey farketmedim, dedim.

Onun h„l„ kendini toparlıyamayarak b†yle gelişig•zel konuşması beni …ok •z•yordu.

— Bunu belki şimdi s†ylemiyordur, ama inan, b†yleydi. Zeki, hem de …ok okumuş bir insan olduğuna ş•phe yok, ama bu doğru bir d•ş•nce midir? B•t•n bunlar Versilov yabancı illerde

•… yıl kadar bulunduktan sonra olmuştu, itiraf ederim, •zerimde sarsıcı bir tesir yaptı, herkesi de sarsıyordu... Cber enfant, J'aime b†n Dieu... inanabildiğim kadar inanıyordum, ama o zaman dehşetli kızdım. Diyelim ki

ben

d•ş•ncesizlik

ettim,

ama

bunu

†fkelendiğim i…in mahsus yaptım, hem de itirazlarım aslında d•nya kurulduğu zaman nasıl ciddiyse gene †yle ciddiydi. Kendisine sordum : ŒMademki y•ksek varlık vardır, hem de yaradılışı bakımından kalıptan kalıba d†k•le-bilen bir …eşit ruh? mayi gibi bir şey (…•nk•

bunu anlamak zor), halinde değil de birkişi-liğin ruhu olarak vardır, †yleyse nerede yaşıyor?•

Dostum, c'etait bete, bunda hi… ş•phem yok, ama b•t•n itirazlar da sonunda gene bunun

•zerinde toplanmıyor mu? Un domi-

cile, bu …ok †nemli bir şeydir... Dehşetli kızdı. Orada katoliği kabul etmiş, diyorlar.

— Bu •lk• hakkında da bazı şeyler duydum. Sa…ma bir şey olmalı.

— Kutsal bildiğim her şeyle seni temin ederim. Ona dikkatlice bak... Ama, şimdi değişmiş

diyorsun. O zamansa hepimize †yle eziyet etmişti ki! inanır mısın, tıpkı bir aziz gibi davranıyordu, sanki hemen keramet g†sterecek

sanırdın... Hareketlerimizin

hesabını

soruyordu, vallahi! Keramet! En voila •ne autrel Haydi manastırlı yahut keşiş olsun diyelim, buradaysa frakla vesaireyle dolaşan bir insan birdenbire keramet g†steriyor!

Sosyete adamı i…in garip bir istek, hem de itiraf ederim, acayip bir zevk, doğrusu. Ben bir şey demiyorum, tabi‡ b•t•n bunlar kutsal şeyler, her şey de olabilir... Hem b•t•n bunlar de l'inconnu, ama sosyete adamına yakışmıyor. B†yle bir şey benim başıma gelse yahut bana teklif etselerdi, vallahi kabul etmezdim. Mesel„ bug•n kul•pte yemek yiyorum, sonra da birdenbire nur i…inde g†kten yere iniyorum! Herkes kahkahalarla g•ler yahu! B•t•n bunları daha o zaman kendisine s†yledim... Koynunda muska taşıyordu.

Hırsımdan kızardım:

Oturulacak yer.72

m•?

DELİKANLI

DELİKANLI

73

Muskaları kendi g†z•n•zle g†rd•n•z

— Ben g†rmedim, ama...

— Šyleyse size şunu s†yliyeyim ki b•t•n bunlar yalan, iğren… entrikaların mahs•l•, d•şmanların iftirasından başka bir şey değildir, daha doğrusu bir tek d•şmanın iftirası,

…•nk• onun yalnız bir d•şmanı var, o da sizin kızınız!

Bu sefer de prens kıpkırmızı kesildi;

— Mon cber, bundan b†yle hi…bir zaman benim †n•mde bu iğren… h„diseyle birlikte kızımın adını anmamanı rica ederim, hem de ısrarla rica ederim.

Ayağa kalktım. Prens kendine h„kim değildi; …enesi titriyordu.

—

Cette bistoire infamel... Kızıma inanmıyordum, hi…bir zaman inanmak da istemedim, ama... bana; inan, inan diyorlar, ben...

Bu sırada odaya birdenbire uşak girdi, misafir geldiğini haber verdi; ben gene sandalyeye oturdum.

IV

i…eri iki bayan girdi, ikisi de kızdı, birisi prensin †l• karısının yeğenlerinden biriydi •vey kızı yahut onun gibi bir şeydi, prens ona …eyiz ayırmıştı bile, ama (ilerisi i…in işaret ediyorum)

kızın kendi parası da vardı: ikinci kız benden •… yaş b•y•k olan, erkek kardeşiyle Fanariotova'nın yanında yaşıyan Versilov'un kızı Anna Andreyevna Versilova idi; onu daha †nce hayatımda yalnız bir defa sokakta g†z uciyle g†rm•şt•m, ama gene bir defa g†rd•ğ•m erkek kardeşiyle Moskova'da …atışmıştık bile (belki daha sonra bu

…atışmamızdan bahsederim,

tabi‡ yer olursa, …•nk•, aslında

değmez).

Bu

Anna

Andreyevna …ocukluğundan

beri prensin g†zdesiydi (Ver-silov prensle …ok eskiden tanışıyordu). Biraz †nce ge…en h„diseden †yle sıkılmıştım ki kızlar i…eri girince ayağa bile kalkmadım, prens ise onlan karşılamak i…in ayağa kalkmıştı; sonra da artık kalkmak ayıp olur, diye d•ş•nerek oturduğum yerde kaldım. En …ok prensin •… dakika †nce bağırması beni şaşırtmıştı, gitmek mi, kalmak mı gerektiğini h„l„ bilmiyordum. Ama benim ihtiyar, her zaman olduğu gibi, …oktan her şeyi unutmuştu, kızları g†r•nce de neşelenerek canlandı. Hatt„

pek …abuk değişen bir y•zle, hem de esrarlı esrarlı g†z kırparak kızlar odaya girer girmez

…abucak kulağıma şunları fısıldıyabilmişti:

— Olimpiada'ya iyice bak, dikkatle, dikkatle bak, sonra anlatırım...

Ben de ona olduk…a dikkatli bakıyorudum, ama †zel bir şey g†remiyordum: boyu pek uzun değildi, v•cudu tombuldu, yanaldan

L74

DELİKANLI

…ok kırmızıydı. Y•z• olduk…a sevimliydi, tam maddecilerin hoşuna giden y•zlerden... Gene y•z•nde iyikalblilik gibi bir şey okunuyordu, ama pek fazla değildi. Ayrı bir zek„ g†stererek parlıyamazdı, ama aptal da değildi, …•nk• pek kurnaz olduğu g†zlerinden anlaşılıyordu. Yaşı on dokuzdan fazla değildi. S†z•n kısası bir fevkal„deliği yoktu. Bizim lisede olsaydı: duba, derlerdi. (Bunları ilerde gerekeceği i…in b†yle etraflıca yazıyorum).

Hem bir bakıma şimdiye kadar b†yle l•zumsuz gibi g†r•nen ayrıntılarla yazdığım bu şeyler, bizi ileri g†t•rmeye yardım ederek orada işimize yarıyacaktır. Yeri gelince hepsi ayrı ayrı yankı verecektir; bunları yazmadan ge…emedim: eh, ne yapalım, cam sıkılan varsın okumasın.

Versilov'un kızı b•sb•t•n başka bir tipteydi. Uzun boylu, hatt„, biraz zayıf…a idi; biraz uzunca, nefis, solgun bir y•z• vardı, ama sa…ları siyah, kabarıktı; g†zleri koyu renkliydi, b•y•kt•, bakışları der‡ndi; k•…•k al dudakları, taptaze ağzı vardı. Y•r•y•şiyle bana tiksinti vermiyen ilk kadın oydu; ama bu belki ince yapılı, zayıf…a olduğu i…in b†yleydi. Y•z ifadesi pek de yumuşak değildi' ama gururluydu, tabi‡ ya, yirmi iki yaş bu-Dış g†r•n•ş•nde Versilov ile hemen heme• hi… benzerliği yoktu, ama kim bilir hangi mu"

cize y•z ifadesine şaşılacak bir benzerlik vermişti. G•zel olup olmadığını bilmiyorum; bu iş

zevke g†re değişir, ‡kisi de pek sade giyinmişlerdi, bunun i…in tarif etmeye değmez. Versilov'anm bir bakışiyle yahut hareketiyle bana hemen hakaret etmesini bekliyordum, buna hazırlanmıştım da... †mr•mde ilk defa Moskova'da karşılaştığımız zaman ağabeysi bana hakaret etmişti ya! Versilova beni tanıyamazdı, ama prense gelip gittiğimi tabi‡ duymuştu.

Prensin b•t•n fikirleri yahut işleri, b•t•n bu akrabalardan, Œl•tuf bekliyenler• den ibaret kalabalık arasında o anda ilgi uyandırır, onlar i…in bir h„dise sayılırdı, onun bana birdenbire bağlanması bu …eşit olaylardandı.

Prensin Anna

Andreyevna'nın

hayatiyle

…ok

ilgilendiğini, ona yavuklu aradığını kesin olarak biliyordum. Ama Anna Andreyevna'ya yavuklu bulmak gergefle nakış işliyen kızlara yavuklu bulunmaktan daha zordu.

‡şte b•t•n bekleyişlerimin tersine Versilov'a, prensin elini sıkıp sosyetede s†ylenme-„det olan neşeli birka… s†z s†yliyerek onun-la kucaklaştıktan sonra b•y•k bir merakla bana baktı, benim de kendisine baktığımı g†r•nce birdenbire g•l•msiyerek başiyle sel„m verdi. Doğru, hen•z i…eri giren bir insan gibi p sel„m vermişti, ama g•l•mseyişi †yle tat-' ydı ki galiba bunu iyi bir izlem bırakmak

76

DELİKANLI

niyetiyle yapmıştı. Hatırlıyorum, onun bu hareketinden ben de b•y•k bir haz duymuştum.

Prens, onun bana sel„m verdiğini, benimse h„l„ oturduğumu g†rerek;

— Bu

da...

bu da benim sevgili, gen… dostum Arkadiv Andretyevi… Dol... diye mırıldanırken birdenbire duraladı, belki de beni onunla (yani kızkardeşle erkek kardeşi) tanıştırdığı i…in utanmış olabilir. Duba da bana başiyle sel„m verdi, ama ben birdenbire budalaca kızdım, ayağa kalktım; bu hep onurdan ileri gelen m„n„sız yapma bir gururdu.

Bayanların sel„mlarına karşılık vermek gerektiğini b•sb•t•n unutarak, sert bir sesle;

— Affedersiniz, prens, ben Arkadiy And-reyevi… değilim, Arkadiy Makarovi…'im, dedim.

Hay Allah kahretsin bu uğursuz dakikayı! Prens eliyle alnına vurarak;

— Mais... tiensl diye haykırdı.

Bu sırada yanıma yaklaşan duba'nın, s•zleri uzatarak sorduğu budalaca soruyu duydum:

— Nerede okudunuz?

— Moskova'da, lisede.

— Ya! Duymuştum. E, orada iyi okutuyorlar mı??

— •ok iyi okutuyorlar.

DELİKANLI

77

Hep ayakta duruyor, tekmil raporu veren bir er gibi konuşuyordum.

Bu kızın sorulan, ş…phesiz, pek de akıllıca değildi, ama gene de o, benim budalaca hareketimi

•rtecek, prensin mak‚upluğunu hafifletecek bir ‚are bulmuştu. Bu sırada prens, Versilova'nın kulağına fısıldadığı neşeli bir fısıltıyı, şen bir g…l…msemeyle dinliyordu, galiba benden konuşulmıyordu. Ama ni‚in hi‚ tanımadığım bu kız budalaca hareketimi ve-saireyi •rtmeye

‚alışmıştı? Bununla beraber ortada bir sebep olmalıdan benme konuşmaya başlaması akla bile gelemezdi, burada bir kasit vardı. Bana pek meraklı g•zlerle bakı-yordu, sanki benim de kendisini ‚ok iyi, el-den geldiği kadar iyi fark etmemi istiyor gibiydi. B…t…n bunları sonra anladım, hem de yanılmamıştım.

Prens birdenbire yerinden fırlıyarak;

— Ne, bug…n m…? diye haykırdı. Versilova buna şaşarak:

—

Bilmiyor

muydunuz?

dedi.

Olympel Prens, Katerina Nikolayevna'nın bug…n

geleceğini bilmiyormuş. Biz zaten onu ziyarete gelmiştik, sabah treniyle geleceği i‚in

‚oktan evdedir demiştik. Biraz •nce kendisiyle sokak kapısında karşılaştık, yoldan doğruca eve geliyormuş, bize sizin yanınıza girmemizi, şimdi geleceğini s•yledi... Hah, işte kendisi de geldi!78

DELİKANLI

Yan kapı a‚ıldı ve... o kadın i‚eri girdi!

Onun y…z…n… prensin ‚alışma odasında duvarda asılı duran hayret verici portresinden biliyordum, b…t…n o ay i‚inde bu portreyi inceden inceye g•zden ge‚irmiştim. •alışma odasında canlısının yanındaysa …‚ dakika kadar kaldım, hem bir saniye bile g•zlerimi y…z…nden ayırmadım. Ama portrenini g•rmemiş de olsaydım bu …‚ dakika ge‚ince bana: ŠNasıl bir kadın‹ diye sorsalardı, hi‚bir cevap veremezdim, ‚…nk… o anda g•zlerimi duman b…r…m…şt….

Bu …‚ dakika i‚inde g•rd…klerimden yalnız prensin •perek eliyle takdis ettiği sahiden de ‚ok g…zel bir kadını hatırlıyorum. O, birdenbire hızlı hızlı beni g•zden ge‚irmeye koyuldu, zaten i‚eri girer girmez dosdoğru bana bakmaya başlamıştı. Prensin, galiba ben g•stererek, hafif‚e g…lerek; yeni kˆtibim, diye bir şeyler mırıldandığını, sonra adımı s•ylediğini a‚ık‚a duymuştum. Katerina Nikolayevna y…z…n… ş•yle bir oynattı, bana k•t… k•t… baktı, hem de

•yle k…stah‚a g…l…msedi ki kendimi tutamadım, birdenbire ilerledim, prense yaklaştım, dehşetli titriyerek, c…mlelerin sonunu getiremeden, galiba dişlerim birbirine ‚arpa ‚arpa mırıldandım:

DELİKANLI

79

— O zamandan beri ben... şimdi benim kendi işlerim var... Ben gidiyorum.

Bunları s•yleyince y…zgeri d•nd…m, oda-dan ‚ıktım gittim. Bana bir kimse bir şey s•ylemedi, prens bile... Hepsi sadece bakıyorlardı. Sonraları prens bana: •yle sararmıştın ki ˆdeta Š…rkt…m‹ demişti.

Ne ‚ıkar! . /

,

•••NC• B•L•M I

•yle ya ne ‚ıkar: en b…y…k d…ş…nce b…t…n k…‚…k d…ş…nceleri yutuyordu, ‚ok kuvvetli bir duygu her şeyin m…kˆfatını vererek beni tatmin ediyordu. Bir ‚eşit sevin‚ i‚inde dışan ‚ıktım.

Sokağa ‚ıkınca da neşemden az daha şarkı s•yliyecektim. Sabah da sanki mahsus pek lˆtifti, g…neş, gelip ge‡en insanlar, g…r…lt…, hareket, sevin‡, kalabalık! Ne, demek bu kadın bana hakaret etmedi, ha? Kimin bŠyle bir bakışını, bŠyle k…stah‡a g…l…mseyişini hemen itiraz etmeden, bu budalaca bir itiraz da olsa (hepsi bir), kabul ederdim? Hen…z hi‡ gŠrmediği halde bana elden geldiği kadar ‡abuk hakaret etmek i‡in yola ‡ıktığını da kaydedin, onun gŠz…nde ben ŽVersilov'un temsilcisiydim•, oysa hem o zaman, hem de DELİKANLI

daha sonra Versilov'un kendisinin b…t…n mukadderatını elinde tuttuğuna, isterse bir vesika ile onu mahvedebileceğine inanıyordu, hi‡ değilse bŠyle bir şeyi aklına getiriyordu. Burada muhakkak Šl…mle sona erecek bir d…ello vardı. Bense tahkir edilmemiştim! Ortada bir hakaret vardı, ama ben onu duymamıştım. Duymak şŠyle dursun, memnun bile olmuştum; nefret etmek i‡in geldiğim halde onu sevmeye bile başladığımı anlıyordum. •Bir Šr…mcek gŠz koyup yakalamaya hazırlandığı bir sinekten nefret eder mi? Sevimli sinekcik! Sanırım ki kurban sevilir; hi‡ değilse kurbanı sevmek m…mk…nd…r, işte ben d…şmanımı seviyorum ya, meselŒ onun bŠyle ‡ok g…zel oluşu hoşuma gidiyor. BŠyle gururlu, azametli oluşunuz, hanımefendi, dehşetli hoşuma gidiyor: daha uysal olsaydınız bŠyle bir haz duymazdım. Siz bana t…k…rd…n…z, bense bayram yapıyorum, sahiden de y…z…me t…k…rseydiniz o zaman bile, vallahi, belki kızmazdım, ‡…nk… siz

benim

kurbanınısmız,

onun

değil,

benim

kurbanımsınız. Bu fikir ne kadar hoş! Hayır, gizli kuvvet fikri, gŠzle gŠr…nen hŒkimiyetten

‡ok daha hoştur. Y…z milyonluk bir zengin olsaydım, herhalde

en

eski

elbiseler

giyerek beni en değersiz, hemen hemen sadaka istiyen bir dilenci saymalarından, itip kakarak hor gŠrmelerinden haz duyardım; kendimin kim olduğumu bilmek bana yeterdi•.

DELİKANLI

81

•şte o zamanki d…ş…ncelerimi, sevincimi, duygularımın bir‡oğunu bŠyle ifade ederdim. Yalnız şunu ilŒve edeyim ki şimdi burada yazdıklarım, o zaman duyduklarımdan ‡ok daha havai oldu: hakikatteyse ben daha derin d…ş…n…şt…, daha sıkılgandım. Belki şimdi bile i‡imden, sŠylediğim sŠzlerle yaptığım işlerden ‡ok daha fazla sıkılıyorum; inşallah bŠyledir. Yazmaya oturmakla belki pek fena ettim, ‡…nk… sŠzle ifade etmek istediğimden daha ‡oğu i‡imde kalıyor. Kendi d…ş…nceniz kŠt… bir d…ş…nce de olsa hen…z i‡inizdeyken her zaman daha derindir, sŠzle anlatmak istediğiniz zamansa daha g…l…n‡, daha şerefsizce bir şey oluyor.

Versilov bana, bunun tam tersi yalınız fena insanlarda olur, demişti. Her zaman yalan sŠyledikleri i‡in bunu yapmak onlara kolay gelir; bense yalınız hakikati yazmak istiyorum, işte zor olan da bu ya!

II

Bu on dokuz eyl…lde başka bir Žadım• daha atmıştım.

Betersburg'a gelişimden beri ilk defa cebime para girmişti, ‡…nk… iki yıl i‡inde biriktirdiğim altmış rubleyi, yukarda da sŠylediğim gibi, anneme vermiştim; ama bundan birka‡ g…n Šnce aylık alır almaz ‡oktan beri hayal ettiğim bir Ždeneme• de bulunmak istiyordum.

Delikanlı I — F.: 682

DELİKANLI

Daha ge‡en akşam gazeteden bir adres kesip almıştım, bu da şŠyle bir ilŒndı; ŽS. Peters-burg

•cra Dairesi Başkanlığı, •cra memurluğundan...• v.s., v.s..,Žeyl…l ayının on dokuzuncu g…n…, saat on ikide falanca kazanın KazŒns-kaya kısmında ve ilŒh, ve ilŒh., falanca numaralı evde bayan Lebrecht'e ait menkullerin satışı yapılacaktır. Satılığa ‡ıkarılacak olan eşyaların listesi, muhammen fiyatları, satılacak eşyalar satış g…n… yerinde gŠr…lebilir• v.s., v.s.

Saat biri ge‡iyordu. Hızlı hızlı yaya olarak o adrese yollandım, işte …‡ yıl vardı ki arabaya binmiyordum, binmemeye kendi kendime sŠz vermiştim (yoksa altmış rubleyi bi-riktirebilir miydim?). O g…ne kadar mezat yerlerine daha hi‡ gitmemiştim, hen…z bŠyle bir şeyi kendime m…saade etmiyordum; ger‡i şimdiki Žadım• im bir deneme idi, ama liseyi bitirip herkesle ilgimi keserek kabuğuma ‡ekildikten sonra, hem de b…sb…t…n serbest kalınca, bu adımı atmıya karar vermiştim, şimdiyse ş†yle hayal kurarak bu işe bir g†z atacak, ondan sonra da belki uzun zaman, bu işe ciddi olarak başlayıncaya kadar bir daha mezat yerine uğramıyacaktım!

Herkese g†re bu k•…•k, budalaca bir mezat yeriydi, benim i…inse Columb'un Amerikayı bulmaya giderken bindiği geminin ilk omurgasıydı.

Mezat yerine gelince il„nda yazılı evin avlusunun i… kısmına ge…tim, bayan Lebrecht'-

DELlKANLI

83

in dairesine girdim. Daire bir hol ile, al…ak tavanlı d†rt k•…•k odadan ibaretti. Holden birinci odada otuz kişi kadar bir kalabalık vardı, yarısı arttırmaya giriyordu, †tekilerse g†r•n•şe bakılacak olursa ya meraklılar, ya hevesliler, ya da Lebrecht'in g†nderdiği adamlardı; altın eşyaya haris g†zlerle bakan t•ccarlarla …ıfıtlar da vardı, Œtemiz• giyinmiş bir ka… kişi bile burada hazır bulunuyordu. Bu baylardan birka…ının y•zleri bile hafızamda yerleşmişti.

Sağdaki odanın a…ık kapısının tam ortasına bir masa konulmuştu, †yle ki buradan †teki odaya ge…mek imkansızdı; orada haczedilerek satılığa …ıkarılan eşyalar duruyordu. Solda daha bir oda vardı, ama kapısı kapalıydı, ger…i her an azıcık aralanıyor, birisinin bu aralıktan baktığı g†r•n•yordu, herhalde bu sırada pek tabi‡ olarak …ok utanan bayan Lebrecht'in kalabalık ailesinden birisi olmalıydı. Kapının iki kanadı arasındaki masanın †n•nde y•z•n• halka

…evirmiş icra memuru oturuyordu, işaret verilince de eşyaların satışını yapıyordu. Ben geldiğim zaman satış işi yarıya gelmişti; i…eri girer girmez tam masanın †n•ne sokuldum. Bu sırada pirin… şamdanlar satılıyordu, Bakmaya başladım.

Baktım baktım, sonra d•ş•nmeye koyuldum; buradaki eşyalardan ne alabilirdim? Hem şimdi bu pirin… şamdanları alsam bile nereye koyacaktım, alırsam hedefe ulaşmış

84

DELİKANLI

olacak mıydım, bu iş b†yle mi yapılıyordu, evdeki hesap …arşıya Uyacak mıydı? Hem benim yaptığım hesaplar …ocuk…a bir şey değil miydi? Hem d•ş•n•yor, hem de bekliyordum. Bu kumar masasının †n•ne gelip de hen•z elinizdeki k„ğıdı ortaya koymadan †nce duyulan duyguya benziyordu, koymadınızsa da koymak niyetiyle geldiniz, bu arada da: Œistersem koyarım, istemezsem koymam, irade benim• diye d•ş•n•rs•n•z. Bu sırada kalbiniz hen•z

†yle hızlı hızlı …arpmaz, ama hafif hafif sızlar, titrer, hoşa giden bir duygu doğrusu! Ama bu arada kararsızlık sizi birdenbire ezmeye başlar, siz de sanki bu anda k†r olursunuz; elinizi uzatır k„ğıdı alırsınız, ama bunları bir makine gibi, hemen hemen kendi iradeniz dışında yaparsınız, sanki bu sırada elinizi başkası idare eder; nihayet kararınızı verip k„ğıdı koyarsınız, o zaman duyduğunuz şey b•sb•t•n başka, muazzam bir şeydir. Bu yazdıklarım mezata dair değildir, sırf bana dairdir: benden başka mezat yerinde kimin kalbi …arpar?

Burada mezada girenlerin arasında sinirlenenler de, susarak bekliyenler de, satın alıp pişman olanlar da vardır, iyice duymadığı i…in yanlışlıkla g•m•ş alıyorum diye g•m•ş kaplama s•t kabını, iki ruble yerine beş rubleye alan bir baya hi… acımadım, hatt„ hoşuma bile gitti.

M•başir durmadan eşyaları

DELİKANLI

85

değiştiriyordu: şamdanlardan sonra k•peler, k•pelerden sonra sırma işlemeli maroken yastık, ondan sonra bir …ekmece geldi, herhalde değişiklik olsun 'diye yahut alıcıların isteğini g†z

†n•nde tutarak b†yle yapıyordu. On dakika kadar bile beklemeden yastığa, sonra …ekmeceye uzandım, ama son dakika gelip …atınca hemen geriliyordum: bu eşyalar l•zumsuz gibi geliyordu. En sonunda m•başirin elinde bir alb•m belirdi.

ŒKırmızı maroken kaplı, i…inde sulu boya ve …ini m•rekkeple yapılmış resimler bulunan, g•m•ş tokalı, oyma fildişi mahfazalı, kullanılmış ev alb•m•; fiyatı: iki ruble!•

Yaklaştım: g†r•n•şte zarif bir şeydi, ama fildişi oymalann bir yerinde kırık vardı. Bakmak i…in yalnız ben yaklaşmıştım, †tekiler susuyorlardı; rakip yoktu. Mahfazanın tokala-nnı …†z•p, alb•m• …ıkararak ne bi…im bir şey olduğuna bakabilirdim, ama hakkımı kullanmadım, sadece Œe, hepsi bir• der gibi titriyen elimi silktim.

Galiba gene dişlerim birbirine …arparak: — iki ruble beş kapik, dedim.

Bende kaldı. Hemen paraları …ıkarıp bedelini †dedim, alb•m• aldım, odanın bir k†şesine

…ekildim; orada mahfazasından …ıkarıp litreye titreye, …abuk …abuk g†zden ge…irmeye 86

DELİKANLI

başladım: mahfazasını hesaba katmıyacak olursak, bu d•nyada olan k†t• şeylerin en k†-

t•s•yd•, eskiden „det olduğu gibi enstit•den yeni …ıkan kızların edindikleri neviden k•…•k boyda bir mektup k„ğıdı kadar, kenarının altın yaldızı silinmiş, k•…•k bir alb•md•. ‹ini m•rekkeple, sulu boya ile dağ başında mabetler, aşk melekleri, suyun •st•nde y•zen kuğu kuşlariyle bir g†l resmi yapılmıştı; şiirler vardı;

*Uzun bir yolculuğa …ıkıyorum, Uzun bir zaman Moskova'dan ayrılıyorum, Uzun bir zaman i…in sevgilime veda ediyorum, Posta arabasiyle Kırım'a gidiyorum•.

(Ne buyrulur, hafızamdan …ıkmamış ha! Bu imtihanda Œ‹aktığıma• kanaat getirdim; kimseye l•zumu olmıyan bir şey varsa o da bu alb•md•.

ŒZarar yok, diye d•ş•nd•m, kumarda ilk k„ğıt daima kaybedilir; bu iyi bir al„met bile sayılır•.

Neşem pek yerindeydi.

Birdenbire yanımda l„civert paltolu, g†sterişli, iyi giyinmiş bir bayın;

— Ah, ge… kaldım; sizde mi kaldı? Siz n• aldınız? dediğini duydum. O, ge… kalmıştı.

— Geciktim! Ah, ne yazık! Ka…a aldınız?

— ‡ki ruble beş kapiğe.

DELİKANLI

87

— Ah, ne yazık, ne yazık! Baksanıza, onu bana bırakmaz mısınız?

i…im titriyerek:

— Dışarı …ıkalım, diye fısıldadım.

j Merdivene …ıktık.

Sırtımın uyuştuğunu hissederek:

— Onu size on rubleye bırakırım, dedim.

— On ruble mi? Aman ,efendim, ne diyorsunuz!

— Eh, siz bilirsiniz.

G†zlerini hayretle a…mış bana bakıyordu; iyi giyinmiştim: bir …ıfıta yahut vurguncuya benzemiyordum.

— insaf edin, bu k†t• bir alb•m, kime l„zım olacak? Sade mahfazası, ama o da metelik etmez. Kimseye de satamazsınız!

— Siz alıyorsunuz ya?

— †yle, ama benim vaziyetim başka,

ancak d•n †ğrendim; buna talip olabilecek yery•z•nde benden başka daha biri yoktur! İnsaf edin, ne yapıyorsunuz!

—

Yirmi

beş ruble istemeliydim ki bir şeye benzesin; ama †yle yapsaydım, sizin yanaşmamanız, benim de sizi ka…ırmam ihtimali vardı, ben de işi sağlama bağlamak i…in on ruble istedim. Bir kapik bile inmem.

J88

DELİKANLI

D†nd•m, y•r•d•m.

Avluda arkamdan yetişerek:

— Haydi, d†rt ruble vereyim, dedi, peki beş olsun.

Sesimi …ıkarmadan y•r•yordum.

— Peki, alın, alın! diyerek on rublelik bir banknot ‚ıkardı, ben de kendisine alb…m…

verdim.

— Ama itiraf edin ki bu insafsızlıktır! ‰ ki ruble nerede, on ruble nerede, ha?

— Neden insafsızlık olsun? Piyasa!

— Ne piyasası? (Kızmaya başlamıştı).

—

Arz ve talep meselesi, nerede talep varsa orası piyasa demektir; siz talip olmasaydınız, kırk kapiğe bile satamazdım.

Ger‚i kahkaha atmıyordum, cidd‰ konuşuyordum, ama i‚imden kahkahalarla g…l…yordum, sevin‚ten değil de kim bilir neden g…l…yordum, boğulur gibi oluyordum.

Kendimi tutamıyarak, dost‚a, hem de o anda ona karşı i‚ten gelen bir sevgi duyarak:

—• Beni dinleyin, diye mırıldandım, beni dinleyin, •l… James Rotschild, Parisli, hani bin yedi y…z milyon frank bırakmıştı ya (karşımdaki başını salladı), 1te o, daha gen‚liğinde başkalarından birka‚ saat •nce Berry dukasının •ld…r…ld…ğ…n… haber alarak bu ha-DELİKANLI

89

beri gereken kimselere elden geldiği kadar ‚abuk bildirmekle, hem sade bu marifeti y…z…nden bir anda birka‚ milyon kazanmış, başkalan bakın nasıl yapıyorlar!

Bir budalaya bağırır gibi •fkeli •fkeli:

— Siz de mi Rotschild'siniz, yani! diye bağırdı.

Hızlı adımlarla evden ‚ıktım gittim. Bir ‚ırpıda tam yedi ruble doksan beş kapik kazanmıştım!

Bu adım, mˆnˆsız, ‚ocuk‚a bir şeydi, kabul ediyorum, ama gene de, gene de fikirlerime uygundu, bunun i‚in beni heyecanlandırması tabi‰ bir. şeydi.. Ama duygularımı anlatmaya l…zum yok. On rublelik banknot yelek cebindeydi; iki parmağımı oraya sokup yokladım, ondan sonra da elimi ‚ıkarmadan, yoluma devam ettim. Sokakta y…z adim kadar y…r…d…kten sonra ‚ıkarıp baktım, baktım, •pmek istedim. Bir evin kapısı •n…ne g…r…lt…yle bir araba yaklaştı, uşak kapıyı a‚tı, şatafatlı, gen‚, g…zel, zengin, ipeklerle kadifelere b…r…nm…ş, iki arşın uzunluğunda bir kuyruğu bulunan bir bayan, arabaya binmek …zere evden ‚ıktı.

Birdenbire g…zel, k…‚…k el ‚antası elinden fırlayarak yere d…şt…; bayan arabaya bindi, uşak

‚antayı kaldırmak …zere yere eğildi, ama ben daha ‚abuk davrandım, kaldırdım, şapkamla selˆm vererek bayana teslim ettim. (Başımda silindir şapka vardı, 90

DELİKANLI

olduk‚a iyi giyinmiş bir gen‚ sayılırdım), Bayan, tevazu ile, hem en tatlı bir g…l…msemeyle bana: ŠMerci, monsieur‹ dedi. Araba g…r…ltiyle ge‚ti gitti. Elimdeki on rubleliği •pt…m.

III

Gene o g…n, eski lise arkadaşlarımdan Yefim Zverov'u g•rmem gerekiyordu. Yefim liseyi bırakarak Petersburg'da y…ksek bir meslek okuluna girmişti. O, anlatılmaya değmiyen bir adamdır, hem benim de onunla dostluğum falan yoktu; ama Petersburg'da arayıp buldum: o, Vilon'dan d•nmesi beklenen, bana ‚ok l…zumu olan Kraft'ın adresini d•ner d•nmez bildirebilirdi (onu t…rl… sebeplerle g•rmem gerekiyordu, bunları da anlatmaya değmez).

Zverov, Kraft'ın bug…n yahut yarın d•neceğini tahmin ediyordu, bunu da …‚ g…n •nce bana haber vermişti. Petersburgskaya tarafına gitmek gerekiyordu, ama yorgunluk duymuyordum.

Zverov'u (o da on dokuz yaşındaydı) muvakkat olarak yaşadığı teyzesinin evinin avlusunda buldum. Daha yeni yemekten kalkmıştı, avluda ayağında takunyalarla dolaşıyordu; hemen bana Kraft'ın daha d…n geldiğini, gene burada Petersburgskaya tarafındaki eski evinde oturduğunu, pek •nemli bir şeyi hemen

bana bildirmek i‚in beni elden geldiği kadar ‚abuk g•rmek istediğini s•yledi.

Yefim:

— Gene bir yere gidecekmiş, diye ilˆve etti.

Bu durum karşısında Kraft'ı g†rmek bence …ok †nemli olduğu i…in Yefim'den buradan iki adım uzakta bir sokak aralığında bulunan Kraft'ın evine beni g†t•rmesini rica ettim. Ama Zverov, onu bir saat †nce Derga…ov'a giderken g†rd•ğ•n• s†yledi.

— Haydi gel, Derga…ov'a gidelim, neden gitmek istemiyorsun; yoksa korkuyor musun?

Sahiden de Kraft, Derga…ov'un evinde ge… vakte kadar oturabilirdi, b†yle olunca onu nerede bekliyecektim? Derga…ov'a gitmekten korkmuyordum, ama Yefim beni oraya •… defa g†t•rmek istediği halde bir t•rl• gitmek istemiyordum. Yefim de bu Œkorkuyor musun?•

s†z•n• benim hesabıma k†t• k†t• g•l•msiye-rek soyuyordu, †nceden şunu da s†yliyeyim ki bu işte korkaklık g†stermiş değildim, korktuğum şey b•sb•t•n başka bir şeydi. Ama bu sefer gitmeye karar verdim; Derga…ov'un evi de iki •… adım †tedeydi. Yolda Yefim'e h„l„

Amerika'ya ka…mak niyetinde olup olmadığını sordu.

Hafif…e g•lerek;92

DELİKANLI

— Belki daha beklerim, diye cevap verdi.

Onu pek sevmiyordum, hatt„ hi… sevmiyordum. Sa…ları keten gibi beyazdı, yusyuvarlak, …ok beyaz, yakışık almıyacak kadar beyaz, …ocuk…a beyaz bir y•z• vardı, boyca benden uzundu, ama on yedi yaşından fazla g†stermiyordu. Onunla konuşacak bir şeyimiz yoktu.

Etraflıca anlamak i…in:

— E, nasıl? Orası her zaman kalabalık †l•yor mu? diye sordum.

Yefim:

— Neden h„l„ korkuyorsun? diyerek gene g•ld•.

Ben i…erledim.

—-Defol oradan sen de, diye bağırdım.

— Hi… de kalabalık olmuyor. Yalınız bildikler geliyor, hepsi de bizden, hi… •z•lme!

— Bildikmiş yahut bildik değilmiş bana ne! Mesel„ işte ben sizden miyim? Neden benden emin olsunlar?

— Ben seni g†t•r•yorum ya, bu yeter. Hatt„ senin i…in bazı şeyler duymuşlar bile.

.Kraft da seni tanıtabilir.

Bana bak, orada Vasin de bulunacak-

mı?

— Bilmem.

DELİKANLI

93

— Eğer oradaysa i…eri girer girmez dirseğinle d•rterek Vasin'i g†ster; i…eri girer, girmez g†ster, anladın mı?

Vasin'e dair bir…ok şeyler duymuştum, …oktan beri de kendisini g†rmeyi merak ediyordum.

Derga…ov, bir t•ccar karısının ahşap evinin avlusunda bulunan ayrı k•…•k bir evde oturuyordu, ama b•t•n evi başlıbaşına tutuyordu. B•t•n ev, tertemiz •… odadan ibaretti. D†rt tane pencerenin hepsinin storfarı indirilmişti. Derga…ov teknisyendi. Petersburg'da iş

tutuyordu; taşrada bir yerede husus‡ k„rlı bir iş bulduğunu, oraya gitmeye hazırlandığını birinden duymuştum.

K•…•k hole girer girmez bazı sesler duyduk ; galiba ateşli bir tartışma vardı, birisi de: ŒQuae medicamenta non sanat ferrum senat, quae ferrum non sanat - ignis sanat!• ' diye bağırıyordu.

Sahiden de bir …eşit huzursuzluk i…indeydim. Tabi‡ kalabalık bir topluma, hatt„ herhangi bir topluma alışkın değildim. Lisedeyken b•t•n arkadaşlarla senli benliydim, ama hemen hi…birisiyle arkadaş değildim kendime bir k†şe yapmıştım, k†şede de yaşıyordum.

1 İl„… iyi etmezse bı…ak kullan, eğer bı…ak iyi etmezse ateş kullan.94

DELİKANLI

Ama beni mahcubeden bu değildi. Kimse hakkında kesin bir h•k•m vermemek i…in ne-olur olmaz, ne diye tartışmalara karışmamaya, yalnız en gerekli şeyleri s†ylemeye kendi kendime s†z vermiştim, en †nemlisi de tartışmamaktı.

Odada, hatt„ pek k•…•k olan bu odada, yedi kişi, bayanlar da sayılırsa on kişi kadar vardı.

Derga…ov yirmi beş yaşındaydı, hem de evliydi. Baldızı, bir de karısının akrabası bir kadın vardı, onlar da Derga…ov'un evinde oturuyorlardı. Oda, ş†yle b†yle d†şenmişti, ama yetecek kadar eşya vardı, hem temizdi de. Duvarda taş basması, en ucuzundan bir resim asılıydı, k†şedeyse sırma †rt•s•z bir kutsal tasvir vardı, †n•nde de bir kandil yanıyordu. Derga…ov yanıma yaklaştı, elimi sıkarak oturmamı rica etti.

— Oturun, burada yabancı yok. Olduk…a g•zel, pek sade giyinmiş gen…

bir kadın da hemen:

— Buyurun, l•tfedin, dedi, bana başiyle hafif…e sel„m vererek hemen odadan …ıktı.

Bu Derga…ov'un karısıydı, hem g†r•n•şe bakılırsa galiba biz gelmeden †nce o da tartışıyordu, şimdi …ocuğu emzirmeye gitmişti. Ama odada iki bayan daha vardı- birisi …ok kısa boylu, yirmi yaşlarındaydı, sırtında siyah bir entari vardı, keskin bakışlıydı. Oturmuş

DELİKANLI

95

dikkatli dikkatli dinliyorlardı, ama konuşmaya katılmıyorlardı.

Erkeklere gelince hepsi ayaktaydılar, benden başka yalnız Kraft ’e Vasin oturuyordu; onları i…eri girer girmez Yefim bana g†stermişti, …•nk• Kraft'ı da hayatımda ilk defa burada g†r•yordum. Yerimden kalkıp yanına gittim, kendimi ona tanıttım, Kraft'ın y•z•n• asla unutamıyacağım: ayrı bir g•zelliği yoktu, ama fazla yumuşaktı, kibardı ger…i her şeyinde kendi kıymetini bilen bir hal g†ze …arpıyordu. Yirmi altı yaşlarında vardı, olduk…a kuru yapılı, ortadan biraz uzunca boylu, san sa…lıydı, y•z• ciddiydi, ama y•z …izgileri yumuşaktı. Her halinden †yle de saki bir şey vardı ki! Bana sorsanız benim belki de pek bayağı olan y•z•m•, onun o kadar …ekici g†r•nen y•ziyle değişmezdim. Y•z•nde †yle bir şey vardı ki benim y•z•mden b†yle bir şey olmasını istemezdim, ş†yle ahl„k bakımından pek sakin, esrarlı; kendisince dahi bilinmiyen bir gurur vardı. Ama o zaman herhalde harfi harfine b†yle bir h•k•m veremezdim, şimdi o zaman b†yle bir h•k•m verdiğimi sanıyorum, yani o vaka olduktan sonra...

Kraff:

— Gelişinize …ok sevindim, dedi. Bende mektubunuz var. Şimdi burada, biraz oturur sonra bize gideriz.96

DELİKANLI

Derga…ov orta boylu, geniş omuzlu, kuvvetli, uzun sakallı esmer bir adamdı; bakışlarında anlayış, her hareketinde de †l…•, bir …eşit sonsuz ihtiyatlılık vardı; daha …ok susuyordu, ama konuşmayı da galiba o idare ediyordu. Vasin'in y•z• beni †yle hayrete d•ş•rmedi, ger…i …ok akıllı bir insan olduğunu duymuştum: sar sa…lı, b•y•k a…ık mavi g†zl• idi, y•z• …ok a…ıktı, ama aynı zamanda onda fazla sert bir hal vardı: insanlarla m•nasebetten uzak kaldığı anlaşılıyordu, ama bakışı …ok zeki idi, Derga…ov'un bakışından daha zeki, daha derindi, odada bulunanların hepsinden zekiydi: ama belki de şimdi bunları g†zlerimde b•y•t•yorumdur. Geri kalan b•t•n †teki gen…lerden yalnız iki kişinin y•z•n• hatırlıyorum : biri uzun boylu, esmer y•zl•, favorili bir adamdı, …ok konuşuyordu, yirmi yedi yaşlarında vardı, †ğretmen yahut ona benzer bir şeydi, †tekiyse ben yaşta bir gen…ti, arkasında Rus bi…imi bir elbise, y•z•nde buruşukluklar vardı, sessiz sessiz oturuyordu. O da dinleyenlerdendi. Sonradan k†yl• olduğu anlaşıldı.

Galiba eski bir iddiayı yeniliyen, herkesten ziyade de hırslanan favorili †ğretmen;

— Hayır, bunu b†yle ortaya koymamalı, diye s†ze başladı. Matematik deliller i…in bir diyeceğim yok, ama bu •lk•ye b†yle deliller olmadan da inanmaya hazırım...

DELİKANLI

97

Derga‡ov, onun sŠz…n… keserek:

— Biraz dur, Tihomirov, dedi. Yeni gelenler anlamıyorlar.

Sonra birdenbire yalnız bana dŠnd… (itiraf ederim ki bir acemiyi sınamak yahut konuşmak zorunda bırakmak gibi bir niyetle bŠyle hareket etmişse bu ‡ok ustaca bir usuld… ; ben de bunu sezerek hazırlandım):

—

Bu biliyor, musunuz, işte Šteden beri hem karakteri, hem de inanışlarının sağlamlığı bakımından hepimizin olduk‡a iyi tanıdığımız bay

Kraft,

pek

basit

bir hakikatin

neticesi olarak hi‡ de basit olmıyan, bizi hayrete d…ş…ren bir sonuca varmış. Onun kanaatine gŠre Rus milleti, insanlığın alın yazısında başlı-başına bir rol… olmıyan, daha as•l bir milletin elinde malzeme vazifesi gŠrmesi mukadder ikinci derecede...

Birisi:

— €‡…nc… derecede, diye bağırdı.

— ... ikinci derecede bir milletmiş, Belki de bu haklı netice …zerine bay Kraft, her Rusun bundan sonraki b…t…n ‡alışması, bu …lk…n…n tesiri altında kısır kalması gerektiği kanaatine varmış, yani herkesin hevesi kı-nlacak ve...

Tihomirov, sabırsızlıkla:

DELİKANLI İ — FOR.: 7/898

DELİKANLI

— M…saade et, Derga‡ov, bu meseleyi bŠyle ortaya koymak olmaz, diye sŠze karıştı.

(Derga‡ov, itiraz etmeden sŠz… ona bıraktı). Kraft, cidd• incelemelerde bulunduğuna, fizyoloji esaslarına dayanarak sonu‡lar ‡ıkardığına gŠre, ki bunları y…zde y…z doğru olarak kabul ediyor, hem belki de bu …lk…s…n…n uğruna iki yılını feda etmiştir (ben bunu s…k‘netle a priori olarak kabul ederim), bunun i‡in, yani Kraft'm cidd• kaygılarını gŠz Šn…nde tutarak, bu durumda bu mesele bir vaka olarak ortaya ‡ıkmaktadır. B…t…n bunlardan Kraft'ın anlamasına imkŒn olmıyan bir mesele ortaya ‡ıkıyor, işte asıl bununla, yani Kraft'ın anlamamasiyle meşgul olmak gerek, ‡…nk… bu bir vakadır. Şimdi bu phenomene tek bir vaka olarak mı kliniğe aittir, yoksa normal olarak başkalarında da tekrar edebilecek bir hassa mıdır; bu da işin umumiliği bakımından meraklı bir meseledir. Kraft'ın Rusya hakkındaki iddiasına inanırım, hattŒ buna memnun bile oldum diyebilirim; herkes bu …lk…y…

benimsemiş olsaydı, elimizin bağlarını ‡Šzer, bir‡oklarını da vatanseverlik gibi bir sa‡ma inancın tesirinden kurtarmış olurdu...

Kraft, bir ‡eşit durgunlukla;

— Ben vatanseverlikten bahsetmiyorum, dedi.

B…t…n bu tartışmalardan galiba hoşlanmıyordu.

O ana kadar hi‡ ses ‡ıkarmadan duran

Vasin;

— Vatanseverlik olsun olmasın, bunu şimdilik bir yana bırakalım, dedi.

. ‹ğretmen;

—

Ama Kraft'ın vardığı bu sonu‡, b…t…n insanlığın işlerine karşı olan temay…l… ne ile zayıflatabilirdi?

diye

bağırıyordu

(yalnız

o bağırıyordu,

Štekiler

yavaş

sesle

konuşuyorlardı). Varsın Rusya ikinci derece bir memleket olmaya

mahk‘m olsun; ama

yalnız bir tek Rusya i‡in de ‡alışmıyabilirsiniz. Bundan başka da Kraft madem ki Rusya'ya olan inancını kaybetmiştir, bir vatansever olabilir mi?

Gene o ses duyuldu;

— Hem de bir Alman. Kraft:

— Ben, R…sum, dedi. Derga‡ov, sŠz… kesene;

— Bunun doğrudan doğruya meseleyle bir ilişiği yok, dedi.

Tihomirov, hi‡ aldırış etmeden sŠz…ne devam etti:

— •lk…n…z…n dar ‚er‚evesinden ‚ıkın. Mademki Rusya as‰l milletler i‚in sadece bir malzemedir, neden gene b•yle bir malzeme olarak işe yaramasın? Bu hen…z makbul bir100

DELİKANLI

rold…r. Meselenin genişlediğim g•z •n…nde tutarak neden bu …lk… ile kendimizi avutmı-

yalım? insanlık yenileşme devrinin arifesinde-dir, bu yenileşme başlamıştır bile. Gelecekteki vazifeleri yalnız k•rler inkˆr eder. Mademki Rusya'ya inancınızı kaybettiniz, onu bir yana bırakın da hen…z bilinmiyen, ama ırkları g•z •n…nde tutmadan b…t…n insanlıktan meydana gelecek bir milletin geleceği i‚in ‚alışın. Bu b•yle olmasa bile eninde sonunda Rusya gene bir g…n •lecekti; milletler, hattên kabiliyetli olanları bile, yalnız bin beş y…z, bilemediniz iki bin yıl yaşarlar; iki bin yahut iki y…z yıl olmuş hepsi bir değil mi? Romalılar canlı bir millet olarak bin beş y…z yıl bile yaşayama-dılar, onlar da bir malzemeye d•nd…ler. Onlar, artık

‚oktan beri ortada yoktur, ama arkalarında bir …lk… bıraktılar, bu da insanlığın gelecek kaderine bir unsur olarak girdi. Bir insan i‚in ne zaman olursa olsun yapılacak bir iş

bulunmıyacağını aklıma bile getiremem! insanlık i‚in yapılması gereken her şeyi yapın, •tesi i‚in …z…lmeyin. •evrenize bakacak olursanız yapılacak işler o kadar ‚oktur ki buna bir •m…r yetişmez.

Kapının arkasından bayan Derga‚ova;

— Tabiat kanunlarına uyarak hakikatten ayrılmadan yaşamalı, dedi.

Kapı biraz aralıktı, bayan Derga‚ova'nın eliyle g•ğs…n… •rt…p ‚ocuğuna meme vererek DELİKANLI

101

orada durduğu, b…y…k bir ilgiyle konuşulanları dinlediği g•r…l…yordu.

Kraft, hafif‚e g…l…msiyerek dinliyordu, en sonunda yorgun bir tavırla, ama gene de b…y…k bir i‚lilikle;

— Aklınızla kalbinizin bağlı olduğu bir ana fikrin tesiri altında bulunurken, bu fikrin dışında kalan başka bir şeyle nasıl yaşamak m…mk…n olabileceğini bir t…rl… anlamıyorum.

— Ama size, mantığa, matematiğe dayanarak ‚ıkardığınız sonu‚ yanlıştır derlerse b…t…n fikir yanlış demektir, ikinci derecede bir memleket olarak kalmak Rusya'nın kaderidir diye kendinizi, herkese faydası dokunacak bir ‚alışmanın dışında bırakmaya hakkınız yoktur; size dar bir vatanseverlik …lk…s…n…n ‚er‚evesi, dar bir ufuk yerine •n…n…zde engin bir ufuk a‚ıldığını g•sterirlerse...

Kraft yavaş‚a elini silkerek:

— E! dedi, bu işte vatanseverliğin yeri olmadığını size s•ylemiştim galiba!

Vasin birdenbire s•ze karışarak:

—

Burada, galiba bir teredd…t var, dedi. Yanlışlık şurada ki Kraft'ın vardığı sonu‚

sadece mantıklı bir sonu‚ değil, aynı zamanda bir ‚eşit duyguya ‚evrilen bir sonu‚tur.

Herkesin tabiatı bir olmaz; bir‚oklarında mantığa dayanan bir sonu‚, bazan kuvvetli bir duygu-102

DELİKANLI

ya ‚evrilerek o insanın b…t…n varlığına hˆkim olur, bunu da savmak yahut değiştirmek ‚ok g…‚t…r. B•yle bir insanı tedavi edebilmek i‚in b•yle olaylarda asıl bu duyguyu değiştirmek gerekir ki bu da ancak aynı derecede esiri ola-bir duygu ile değiştirmekle olabilir. B•yle bir şeyi yapabilmek daima zordur, ‚oğu zaman da imkˆnsızdır.

Tartışma heveslisi;

— Yanlış! diye bağırdı. Mantığa dayanan bir sonu‚, sa‚ma inan‚ları kendiliğinden ‚…r…t…r.

Akıllıca bir kanaat da aynı duyguları doğurur. Fikir, duygudan doğar, sonra insanda yerleşerek yeni bir duyguyu meydana getirir.

Vasin, tartışmaya devam etmek istemiyormuş gibi:

— İnsanlar t…rl… t…rl…d…r; kimi duyguları kolaylıkla, kimi de zorlukla hazmeder, diye cevap verdi; ama ben bu fikrine hayran olmuştum.

Birdenbire ona d•nd…m, sıkılganlıktan kurtularak konuşmaya başladım;

—

Evet, bu tam s•ylediğininz gibi! dedim. Evet, bir duyguyu başka bir d…yguyle değiştirmek, yerine başkasını koymak gerek. D•rt yıl •nce, Moskova'da bir general...

Bakın, baylar, ben onu tanımıyordum, ama... Belki bu general kendisine karşı bir saygı uyandırabilirdi de... Hem bundan başka bu olay

DELİKANLI

103

da pek akıllıca bir şey sayılmıyabilir, ama,.. Her neyse, generalin ‚ocuğu, daha doğrusu iki kız

‚ocuğu birbiri ardından kuşpalazından •lm…şt…... Bu •l…m onun …zerinde ‚ok feci tesir yaptı, hep kederleniyor, kederleneniyordu. •yle ki insanın i‚i sızlamadan y…z…ne bakmak imkˆnsızdı, en sonunda aradan hemen hemen altı ay bile ge‚meden •ld… gitti, •l…m…ne bu iki

•l…m…n sebep olduğu da bir ger‚ektir, •yleyse bu generali yeniden nasıl canlandırmak kabildi? Cevap: aynı kuvvette bir duygu ile! Yani •len kız iki ‚ocuğunu mezardan ‚ıkarıp vermek gerekti, işte o kadar, yani bunun gibi bir şey. B•ylece •ld…. Halbuki ona pek ‚ok g…zel misaller getirilebilirdi, hayatın ge‚ici bir şey olduğu s•ylenir, her yıl kuşpalazından •len

‚ocuklar i‚in takvimden statistikler g•sterilebilirdi... O, emekli bir generaldi.

Nefesim kesilerek durdum. Birisi;

— Bunun o şeyle hi‚ ilgisi yok dedi. Vasin bana;

— G•sterdiğiniz misal, bu olayla aynı cinsten olmamakla beraber gene de ona benziyor, meseleyi de aydınlatıyor, dedi.

IV

Burada Vasin'in Š…lk…-duygu‹ ya dair g•sterdiği delilden ni‚in hayranlık duyduğumu 104

DELİKANLI

itiraf etmeliyim, hem aynı zamanda duyduğum dehşetli utancı da itiraf etmeliyim. Evet, Derga‚ov'lara gelmekten …rk…yordum, ger‚i bu Yefim'in tahmin ettiği sebepten ileri gelmiyordu. Daha Moskova'dayken onlardan …rkt…ğ…m i‚in korkaklık duyuyordum.

Biliyordum ki onlar (yani bunlar yahut bu cinsten olan daha başkaları, hepsi bir) dialektik‚i idiler, Šbenim …lk…m…‹ de tuz buz edebilirlerdi. •lk…me dair ağzımdan bir şey ka‚ırmıya-cağımdan, onlara hi‚bir şey s•ylemeyeceğimden emindim, ama onlar (yani gene de bunlar yahut benzerleri) …lk…me dair bir şey hissettirmediğim halde kendiliklerinden bir şey s•yliyerek beni …lk…mden soğutabilirlerdi. •lk…mde‹ hen…z cevaplandıramadığım sorular vardı, ama onları benden başka hi‚ kimsenin bulmasını istemiyordum. Son yıllarda Š…lk…m‹' e aykırı bir şeyle karşılaşmaktan korktuğum i‚in kitap bile okumuyordum, ‚…nk… b•yle bir şey b…t…n varlığımı sarsabilirdi. Halbuki işte Vasin bir ‚ırpıda meseleyi ‚•zerek beni tam manasiyle avutuyordu. Sahiden neden korkmuştum, hem onlar herhangi bir dialek-tikle bana ne yapabilirlerdi? Vasin'in Š…lk… -duygu‹ …zerinde s•ylediği şeyleri belki oradakilerin arasında yalnız ben anlamıştım! G…zel bir …lk…y… sadece yalanlamak yetmez, onu aynı derecede g…zel bir başkasiyle değiştirmek gerektir; yoksa ben duygularımdan DELİKANLI

105

asla ayrılmak istemiyerek onların yalanlamalarım kalbimde yalanlarım, onlar da varsın istediklerini s•ylesinler. Bu duygunun yerine onlar bana ne verebilirlerdi? Bunun i‚in daha cesaretli olabilirdim, daha erkek‚e hareket etmek zorundaydım. Vasin'e karşı hayranlık duyunca utandım, kendimi de bir değeri olmıyan bir ‚ocuk yerine koydum.

Burada utandıncı başka bir şey de oldu. Orada beni soğukluğu bırakıp konuşmak zorunda bırakan şey yalnız zekˆmı g•stererek •v…nmek isteği gibi iğren‚ bir duygu değildi, bu aynı zamanda birisine Šyaltaklanmak‹ isteğiydi. Beni iyi bir insan sanarak kucaklarını a‚maları yahut bunun gibi bir şey (kısacası domuzluk) i…in başkalarının boynuna sarılmak isteğini bendeki utandıncı vasıflann en utandırıcısı olarak kabul ediyorum, b†yle bir şeyin bende zaten bulunduğunu …oktan beri duyuyordum, bu da bunca yıl tek başıma yaşadığım yalnızlık k†şemde başlamıştı, ama bunun i…in gene de pişmanlık duymuyordum, insanların arasında elden geldiği kadar somurtkan durmam gerektiğini biliyordum. B†yle rezaletlerden sonra beni avutan şey, ne de olsa Œ•lk•m•n• gene bende kalarak esrarlığını korumaya devam ettiği, bunu onlara a…mamış olduğum d•ş•ncesiydi. Bazan •lk•m• bir başkasına a…tığım taktirde bende hi…bir şey kaimi-106

DELİKANLI

yacağını, b†yle olunca da başkalarından hi… farkım olmıyacağını d•ş•nd•ğ•m zaman kalbim hopluyordu, b†yle olunca belki •lk•mden de vazge…erdim; işte bunun i…in onu dikkatle koruyor, boşboğazlık ederim diye †d•m kopuyordu. Ama işte Derga…ov'un evinde, hemen hemen daha ilk karşılaşmada kendimi tutamamıştım: tabi‡ ağzımdan bir şey ka…ırmış

değildim, ama gerekli gereksiz gevezelik ederek en sonunda rezil kepaze olmuştum. K†t• bir hatıra! Hayır, insanlarla bir arada yaşamama imk„n yok; şimdi de b†yle d•ş•n•yorum; kırk yıl sonra gene b†yle olacağını s†yliyebi-lirim. Benim •lk•m yalnızlık k†şeme …ekilmektir.

V .

Vasin beni takdir eder etmez birdenbire b•y•k bir konuşma isteği duydum.

Vasin'e;

— Fikrimce, bir kanaati olan her insanın bir duygu beslemeye hakkı vardır... tabi‡ b†yle bir kanaat i…in kimse kendisini kınamamak şartiyle... dedim.

Bunları cesaretle s†ylemiştim, ama sanki s†yliyen ben değilim, ağzımda da sanki başkasının dili kımıldıyordu.

Derga…ov'un s†z•n• kesen, Kraft'a da Alman diye bağıran aynı ses, s†zlerimi alayla DELİKANLI

107

karşılayarak heceleri uzata uzata hemen seslendi :

— A- ca - ba?

Onu bir hi… sayarak, sanki bana bağıran oymuş gibi, †ğretmene d†nd•m.

Artık u…uruma yuvarlandığımı bile bile, hem de titreye titreye:

— Benim kanaatim şu ki, kimseyi yargılamaya hakkım yoktur dedim.

Gene hi…liğin sesi duyuldu:

— Neye bu kadar gizli?

G†zlerimi †ğretmenin g†zlerinin i…ine dikerek :

— Herkesin kendine g†re bir •lk•s• vardır, dedim, †ğretmeme susuyor, g•l•msiyerek beni g†zden ge…iriyordu.

Hi…:

— Sizin de mi? diye bağırdı.

— Anlatması uzun s•rer... Ama •lk•m biraz da rahat bırakılmaklığımdır. Cebimde iki rublem varken yalnız kalarak hi… kimseye bağlı olmamak (hi… •z•lmeyin, itirazları biliyorum), hi…bir şey de yapmamak isterim, hatt„ bay Kraft'ı uğruna …alışmaya davet ettiğiniz insanlığın o y•ce geleceği i…in bile... En †nde kişi h•rriyeti, yani benim h•rriyetim gelir, ondan †tesini ibilmek bile istemem.108

DELİKANLI

B•t•n hata, kızmış olmamdaydı.

— Yani, tok bir ineğin rahatlığını va'-zediyorsunuz.

—

Varsın †yle olsun, inekten insana hakaret gelmez. Kimseye bir borcum yok, beni soymamaları, d†vmemeleri, †ld•rmemeleri i…in de topluma vergi olarak birtakım paralar veriyorum, bundan fazlasını da benden hi… kimse istiyemez. Ben, kişi olarak belki de başka

•lk•lere bağlıyım, insanlığa hizmet etmek is-, tersem belki de ederim, hem de belki b•t•n, o vaizlardan on kere fazla hizmet ederim; ancak hi… kimsenin bunu benden istemeye hakkı olmamalı, hi… kimse bay Kraft'ı zorladıkları gibi beni buna zorlamamalı; hatt„ parmağımı bile kımıldatmasam gene tam m„n„siyle h•r olmalıyım, insanlığa karşı sevgi duyuyorum diye herkesin boynuna sarılmak, yufkay•reklilik, edip g†z yaşları d†kmek g†sterişten başka bir şey değildir. Hem de ni…in yakınımı yahut sizin s†z•n• ettiğiniz p geleceğin insanlığını sevmeğe mecbur olayım, geleceğin o insanlığı ki kendisini hi… g†rmiyeceğim; o da beni hi… tanımıyacak, o insanlık ki sırası gelince hi…bir iz, hi…bir h„tıra bırakmadan ge…ip gidecek (zamanın burada bir tesiri yoktur), o zaman sırası gelince toprak da bir buz par…asına

…evrilerek kendisi gibi sayısı belirsiz buz par…a-lariyle birlikte hava boşluğunda u…acak, yani bundan daha m„n„sız bir şey akla gelmez!

işte sizin nazariyeniz! Madem ki her şey bir dakika kadar kısa bir zaman s•r•yor, neden ben mutlaka asaletli olmalıyım?

.. Ses:

:

— Hoppala! diye bağırdı.

B•t•n bunları sinirli sinirli, hem de kızgınlıkla birdenbire b•t•n ipleri kopararak s†yleyivermiştim. ‹ukura yuvarlandığımı anlıyordum, ama itirazlardan korkarak acele ediyordum. Sa…ma sapan, bağlantısız konuştuğumu, on d•ş•nceden ancak birini anlatabildiğim! de …ok iyi anlıyordum, ama onları kandırmaya, yenmeye acele ediyordum. Bu benim, i…in †yle †nemliydi ki! Buna tam •… yıldan beri hazırlanmıştım! Ama işin hoş tarafı şu ki hepsi, birdenbire sustular, hi…bir şey s†ylemeden sadece dinlemeye başladılar. Bense hep

†ğretmene s†yl•yordum.

— Evet, efendim. ‹ok akıllı bir adam; ŒNeden

mutlaka

asaletli

olmak

gerektir?•

sorusuna cevap vermekten daha zor bir şey yoktur, demiş. Biliyor musunuz, d•nyada •… tip al…ak vardır: safdil al…aklar, yani al…aklıklarının en y•ksek asalet olduğuna kanaat getirmiş

olan al…aklar, utanma duyan al…aklar, yani kendi al…aklıklarından utanan, ama mutlaka niyet edince gene başladıkları al…aklığı tamamlıyan al…aklar, nihayet bayağı al…aklar, safkan al…aklar. M•saade buyurun, Lambert110

DELİKANLI

adında bir arkadaşım vardı, daha hen•z on altı yaşındayken, fakirlerin …ocukları a…lıktan

†l•rken k†pekleri ekmekle, etle beslemekten b•y•k bir zevk duyacağını, yoksulların yakacak bir şeyleri olmadığı zaman da bir ardiye dolusu odun satış alıp kırda yığarak yakacağını, yoksullara bir odun par…ası bile vermi-yeceğini s†ylemişti, işte onun duyguları! Şimdi s†yleyin: Œneden o mutlaka as‡l olmalı?• diye sorduğu zaman bu safkan al…ağa ne cevap verebilirdim? Hele …ok değiştirdiğiniz bu zamanda... …•nk• hi…bir devir şimdikinden k†t•

olmamıştır. Bizim toplumda hi…bir şey a…ık…a anlaşılmıyor, baylar. Siz, Allahı ink„r ediyorsunuz, kahramanlığı ink„r ediyorsunuz, değil mi? Šyleyse başka t•rl• hareket etmek bence daha k„rlıyken hangi k†r, sağır, duygusuz kuvvet beni şu veya bu şekilde hareket etmek zorunda bırakabilir? Diyorsunuz ki: Œinsanlığa karşı akıllıca davranmak da senin i…in bir menfaattir•; ya ben sizin o akıllıca dediğiniz şeyleri ,kovuşlarınızı, falanjlarınızı akıllıca bulmuyorsam? Hem mademki d•nyaya yalnız bir defa geliyorum, onlardan, insanlığın geleceğinden bana ne? M•saade edin de kendi menfaatimi kendim bileyim, bunun b†yle olması daha zevklidir. Mademki yasanıza g†re fedak„rlığıma karşılık bana ne aşk, ne gelecek d•nyadaki hayatım verilecek, ne de kahramanlığım bir, kahramanlık olarak kabul edi-DELİKANLI

111

lecek, †yleyse bu insanlığınızın bin yıl sonraki geleceğinden bana ne? Hayır, mademki bu b†yledir, ben de en kaba bir tarzda sırf kendim i…in yaşıyacağım, benden başka da hepsinin canı cehenneme!

— ‹ok g•zel bir dilek!

— Ama, daima beraber gitmeye de hazırım.

— Bu daha iyi! (Bu hep o ses).

•tekilerin hepsi susmaya devam ediyor, beni g•zden ge‚iliyorlardı; ama yavaş yavaş odanın her yanından g…l…şmeler duyulmaya başladı, bu g…l…şmeler hen…z yavaştı, ama hepsi g•z…m…n i‚ine bakarak g…l…yorlardı. Yalnız Vasin ile Kraft g…lm…yorlardı. Siyah favorili bay da g…lm…yordu, aynı zamanda da g•zlerini g•zlerimden ayırmadan dinliyordu.

B…t…n v…cudumla titriyerek:

— Baylar, dedim, ne olursa olsun …lk…m… size s•ylemem, ama tersine,

gene sizin

g•r…ş…n…ze g•re sorayım, kendi g•r…ş…me g•re sorduğumu sanmayın, ‚…nk… ben hepiniz bir araya gelseniz gene sizden bin misli fazla insanlığı severim! S•yleyin, (şimdi artık mutlaka cevap vermelisiniz, ‚…nk… g…l…yorsunuz) s•yleyin peşinizden gelmem i‚in beni ne ile kendinize ‚ekebilirsiniz? S•yleyin, sizinkinin daha iyi olacağını ne ile temin edersiniz?

Si-112

DELİKANLI

zin o kovuşlarınızda kişiliğimin isyanım ne yapacaksınız? Sizinle karşılaşmayı ‚oktan istiyordum, baylar! Kovuşlarınız, beraber oturduğunuz evler, strict necese saire,1 ateizm,

‚ocuksuz m…şterek kanlarınız olacak, işte gayeniz bu, bilmez miyim? B…t…n bunlar i‚in zekˆnızın bana temin edeceği o k…‚…k ortalama menfaat i‚in bir par‚a yiyecek, ısınacak şey i‚in b…t…n kişiliğimi alacaksınız! M…saade buyurun: •tede karımı alıp g•t…recekler, hasmımın kafasını ezmemem i‚in kişiliğimi yola getirebilir misiniz? Diyecekciniz ki o zaman kendin de akıllanmış olursun; ama kadın, tabi‰ kendisine karşı az ‚ok saygısı varsa, b•yle bir koca i‚in ne der? Bu tabi‰ bir şey değil yahu, utanın!

Hi‚in bir ‚eşit garez dolu sevin‚le:

— Kadın meselesinde ustaymışsınız, doğrusu, dediği duyuldu.

/

Bir an geldi ki …zerine atılıp yumruklamayı d…ş…nd…m. Bu orta boylu, sa‚ları kızıla ‚alan, ‚illi y…zl… birisiydi... e, b…t…n eşkaliyle cehennemin dibine gitsin.

‰lk defa ona d•nerek:

— Hi‚ …z…lmeyin kadınlarla hen…z hi‚bir alışverişim olmamıştır, diye kesip attım.

ı Zaruri ihtiya‚lar.

—- Burada kadınlar bulunduğu i‚in onların •n…nde daha nazik bir tarzda s•ylenebilecek pek kıymetli bir bilgi!

Bu sırada hepsi birden bir kitle halinde kımıldadılar; şapkalarını almaya başladılar, gitmeye hazırlanıyorlardı, tabi‰ benim y…z…mden değil, vakitleri gelmişti de ondan; ama bana karşı g•sterdikleri bu ilgisizlik yerin dibine ge‚irdi beni. Ben de ayağa kalktım.

•ğretmen birdenbire y…z…nde en al‚ak‚a bir g…l…msemeyle bana doğru geldi:

— M…sade ederseniz soyadınızı sorayım, demin hep bana bakıyordunuz? dedi.

— Dolgorukiy.

.-•.'"

— Prens Dolgorukiy mi?

— Hayır, sadece Dolgorukiy, eski k•lelerden

Makar

Dolgorukiy'in

oğlu,

aynı

zamanda da eski efendim bay Versilov'un gari-meşru oğlu. Hi‚ …z…lmeyin, baylar, bunları hemen boynuma sanlasınız, biz de i‚lenerek hep birden danalar gibi b•ğ…r…p ağlıyalım diye s•ylemiyorum.

Şiddetli, hem de en laubali kahkaha g…rleyişi birdenbire top gibi patladı, •yleki kapının arkasında uyuyan ‚ocuk uyanarak viyaklamaya başladı. Hırsımdan tir tir titriyordum. Hepsi Derga‚ov'un elini sıkarak bana hi‚ aldırış etmeden ‚ıkıp gidiyorlardı.114

DELİKANLI

Kraft, beni d…rterek;

— Gidelim, dedi.

Derga‚ov'a yaklaştım, b…t…n kuvvetimle elini sıkarak gene var kuvvetimle birka‚ defa sarstım.

Derga‡ov;

— Kudryumov hep sizi kırdığı i‡in Šz…r dilerim, dedi. (Kudryumov, o ‡illi adamdı).

Kraft'm arkasından gittim. Hi‡bir şey-deri utanmıyordum.

Tabi• o zamanki benle şimdiki ben arasında dağlar kadar fark var.

ŽHi‡bir şeyden utanmamaya• devam ederek, Kraft'ı ikinci derece bir insan saydığım i‡in kendisinden biraz geride kalıp daha merdivende Vasin'e yaklaştım, sanki bir şey olmamış

gibi, en tabi• bir tavırla sordum;

— Siz galiba babamı, yani Versilov'u tanıyordunuz ?

Vasin hemen;

—• Doğrusu kendisiyle tanışmıyorum, diye cevap verdi, (bunları sŠylerken de kibar kimselerin, kepaze olan insanlarla konuşurken takındıkları o insanın g…c…ne giden nezakete hi‡ baş vurmadı); ama kendisini biraz tanıyorum, b•r zamanlar karşılaşmış, hattŒ konuşmasını dinlemiştim.

DELİKANLI

115

— Mademki dinlemişsiniz, Šyleyse pek tabi• olarak onu biliyorsunuz demektir, ‡…nk… siz, sizsiniz! Hakkındaki d…ş…nceniz nedir? BŠyle acele sorduğum i‡in Šz…r dilerim, ama bunu mutlaka bilmem gerekir Yani onun hakkında siz ne d…ş…n…yorsunuz? Daha doğrusu sizin fikriniz bana ‡ok lŒzım.

—

Bana ‡ok şey soruyorsunuz, doğrusu. Fikrimce bu kendi nefsinden bir‡ok şeyler is-tiyebilecek, hem bunları yerine getirebilecek bir insandır, ancak hareketlerinde hi‡ kimseye hesap vermek istemez.

— Bu doğru, evet, pek gururlu bir adam! Ama bakalım temiz bir insan mı? Bana bakın, onun katolikliği hakkında ne d…ş…n…yorsunuz? Ha sahi, bu yolda belki bir şey bilmiyorsunuz, bunu d…ş…nemedim...

BŠyle heyecanlanmış olmasaydım, hi‡bir zaman konuşmadığım, sadece adını duyduğum bir insanı tabi• boşu boşuna soru yağmuruna tutmazdım. Vasin'in benim bu deliliğimin farkında olmamasına şaşıyordum.

Gene eski sakin haliyle:

— Buna dair de bir şeyler duymuştum, ama ne dereceye kadar doğru olabileceğini bilmiyorum, dedi.

— Asla! Bu onun i‡in uydurulan bir yalandır! Onun Tanrıya inanabileceğim sa-nırmısmız?116

DELİKANLI

— Demin sizin de sŠylediğiniz gibi, pek gururlu bir insandır, pek gururlu olan insanların

‡oğu, hele insanlardan az ‡ok nefret edenler, Tanrıya inanmayı severler. Kuvvetli insanların ‡oğunun, galiba, Šn…nde tapınacak bir kimse yahut bir şey arayıp bulmak gibi bir ihtiya‡ları vardır. Kuvvetli bir insana bazan kendi kuvvetini taşımak pek g…‡ gelir.

Ben gene;

— Beni dinleyin, herhalde ‡ok, ‡ok doğru olmalı! diye bağırdım, ancak şunu anlamak isterdim ki...

— Bunun sebebi apa‡ık: bu gibiler, insanlara tapmamak i‡in Tanrıyı se‡erler; bu n…n, kendi varlıklarından nasıl meydana geldiğinin tabi• farkında olmazlar; Tanrıya tap-maksa o kadar g…ce gitmez. Bu gibilerin arasından,

b…t…n kalbleriyle Tanrıya inananlar, daha

doğrusu, b…t…n kalbleriyle inanmak isti-yenler ‡ıkıyor; ama bu inanmak isteğini onlar iman olarak kabul ediyorlar. İ‡lerinden en sonunda sık sık hayal kırıklığına uğrıyanlar oluyor. Benim d…ş…nceme gŠre bay Versilov'-un karakterinde pek samimi taraflar da var.

Hem umumiyetle o bende kendisine karşı ilgi uyandırmıştır.

— Vasin diye! bağırdım, beni sevindiriyorsunuz! ZekŒnıza şaşmıyorum, hayır,, bu

kadar y…ksekte duran bir insan olduğunuz

halde sanki hi…bir şey olmamış gibi benimle yan yana y•r•yerek b†yle sade, b†yle nazik konuşmanıza şaşıyorum!

Vasin g•l•msedi:

— Beni pek fazla †y•y†rsuraz, orada olanlar da m•cerret şeylerden konuşmasını sevdiğiniz i…in olmuştur. Anlaşılan bundan †nce uzun zaman susmuştunuz.

— Tam •… yıldan beri susuyordum, •… yıldan beri konuşmaya hazırlanıyordum... Beni bir budala olarak kabul edemezsiniz, …•nk• …ok zekisiniz, ger…i bundan daha budalaca hareket etmek imk„nsızdır, ama beni belki de bir al…ak sayabilirsiniz! ,

— Al…ak mı?

— Evet, ş•phesiz, Versilov'un gayrimeşru oğlu olduğumu s†yliyerek... bir k†lenin oğlu oluşumla †v•nd•ğ•m i…in gizliden gizliye benden nefret etmiyor musunuz?

— Kendinize …ok eziyet ediyorsunuz. Fena bir şey s†ylediğinize inanıyorsanız, bunu bir daha tekrar etmemek yeter; †n•n•zde daha elli yıl †mr•n•z var.

,

— Oh, zaten insanların arasında konuşmadan susup oturmam gerektiğini biliyorum. B•t•n al…aklıklardan

en

k†t•s•

başkalarının boynuna sarılmaktır; bunu demin onlara s†ylemiştim, bakın işte ben de şimdi sizin boy-118

DELİKANLI

nunuza sarılıyor, size yaltaklanıyorum : Ama arada bir fark var, var değil mi? Bu farkı anl„dınızsa, anlıyabildinizse bu anı kendim i…in kutsal sayarım.

Vasin gene g•l•msiyerek :

— istediğiniz zaman bana gelin, dedi. Şimdi …ok işim var, …alışıyorum, ama gelirseniz memnun olurum.

— Demin orada y•z•n•ze bakarak, karakteri

…ok

…etin,

duygularını

başkalariyle

paylaşmıyan bir insan olduğunuza kanaat getirmiştim.

— Bu, belki de …ok doğrudur. Ge…en yıl Luga'da kızkardeşiniz Lizaveta Makarovna ile tanışmıştım... Kraft durdu, galiba sizi bekliyor, başka sokağa sapacak.

Vaşin'in elini sıktım, ben Vasinle konuşurken hep †nden giden Kraft'a koşarak yetiştim, Hi…

konuşmadan evine kadar gittik; hen•z onunla ne bir şey konuşmak istiyor, ne de konuşabiliyordum. Kraft'ın karakterinin en belirgin vasıflarından biri de nezaketiydi.

DŠRD•NC• BŠL•M

Kraft eskiden bir yerde memurdu, bununla beraber, memurluktan başka her zaman hus•s‡ işlerle de uğraşan rahmetli Androni-kov'a da bir m•k„fat karşılığında yardım ediyordu.

Kraft, Andronikoy'a olan husus‡ yakınlığı dolayisiyle beni † kadar ilgilendiren şeylerin bir…oğunu bilebilirdi. Hem ben liseye devam ettiğim sıralarda bunca yıl evinde yaşadığım Nikolay Semionovi…'in karısı, And-ronikov'un †zbe†z yeğeni, evlatlığı, g†zdesi Marya

‡vanovna'dan Kraft'a bana Œtevdi edilmek •zere• bir şey verilmiş olduğunu †ğrenmiştim.

Bunun i…in Kraft'ı tam bir aydan beri d†rt g†zle bekliyordum.

Kraft iki odalı k•…•k bir evde kendi başına yaşıyordu. Şimdiki durumda daha yeni seyahatten d†nd•ğ• i…in hizmet…isi bile yoktu. Yol sandığı ger…i a…ıktı, ama yerleştirilmemiş-ti; eşyalar şurada burada sandalyelerin •st•nde duruyordu, kanepenin †n•ndeki masa-daysa yol

…ekmecesi, bir tabanca, vesaire duruyordu, ‡…eri girdiğimiz zaman Kraft …ok dalgındı, beni b•sb•t•n unutmuş gibiydi; belki yolda gelirken kendisiyle konuşmadığımın farkında bile değildi. Odaya girer girmez bir şey aramaya başladı, ama bir aralık aynaya bakınca durdu, sonra tam bir dakika y•z•n• g†zden ge…irdi. Ger…i bu hareketi fark etmiştim (daha sonraları da her şeyi pek iyi hatırladım), ama o zaman kederliydim, hem-de …ok utanmıştım. Fikirlerimi bir noktada120

DKl.İKANLI

toplıyacak halde değildim. Bir an geldi ki birdenbire kalkıp giderek b•t•n bu işleri y•z•st•

bırakmayı d•ş•nd•m. Hem zaten b•t•n bu işler ne idi? •zerime aldığım yapmacık bir dert değil miydi? Šn•mde daha …ok enerji istiyen bu vazife varken yalnız duygulanma kapıldığım i…in belki de değersiz şeylere pek …ok enerji harcadığımı d•ş•nerek •mitsizliğe d•ş•yordum.

Halbuki Derga…ov'un evinde olan bitenleri g†z †n•nde tutacak olursak cidd‡ bir iş yapabilecek kabiliyette bir insan olmadığım meydandaydı.

Birdenbire:

— Kraft, onlara gene gidecek misiniz? diye sordum. O, sanki s†zlerimi iyi anlamı-yormuş

gibi, yavaş yavaş bana d†nd•. Ben bir sandalyeye oturdum.

Kraft, birdenbire: •— Onları affedin dedi!.

Bu bana, tabi‡, bir alay gibi geldi; ama y•z•ne dikkatlice bakınca y•z•nde †yle acayip, hatt„

şaşılacak bir saflık g†rd•m ki bu kadar cidd‡ bir tarzda onları Œaffetmemi• rica etmesine kendim bile şaştım. Sandalyeyi yanıma koyup oturdu.

—-• Onur denen b•t•n duygulan nefsinde toplıyan bir adamdan başka bir şey olmadığımı belki kendim de biliyorum, diye s†ze başladım, ama gene de †zur dilemiyorum.

DELİKANLI

Kraft, hem yavaş, hem cidd‡ bir sesle;

— Zaten †z•r diliyeceğiniz kimse de yok ki, dedi. Hep sakin, hem de yavaş yavaş ko-nuşuyordu.

- Varsın kendime karşı su…lu olmalıyım Kendime karşı su…lu olmayı severim... Kraft, karşınızda yalan s†ylediğim i…in beni affedin. S†yleyin siz de bu, dernekten misiniz? işte asıl

"sizden sormak istediğim buydu.

—

Onlar, başkalarından ne daha budala, ne de daha akıllıdırlar; onlar da herkes gibi delidirler. -

-

Elimde olmıyan bir merakla ona d†nerek; —-, Sahiden herkes deli mi? diye sordum.

—-,, Şimdi iyi insanların hepsi delirmiştir. Orta tabakadan olanlarla hi…bir şeye istidatları olmıyanları safa s•r•yorlar. Ama bunları ne diye konuşmalı.

Konuşurken havaya bakıyor gibiydi, bir şey s†ylemeye başlıyor, sonra s†z•n• bitirmeden yarıda bırakıyordu. Ayrıca sesindeki h•z•nl• ahenk insanı hayrete d•ş•r•yordu.

— Vasin'de onlarla beraber mi? Vasin'de sek„, Vasin'de ahl„k •lk•s• var! diye ba-girdim.

— Zamanımızda ahl„k •lk•s• diye bir. şey yok; birdenbire bir tane bile kalmayiver-122

DELİKANLI

di, hem de asıl †nemli olan tarafı şu ki b†yle bir şey sanki eskiden de yery•z•nde yokmuş

gibi.

— Eskiden de mi yoktu? G†zle g†r•n•r bir yorgunlukla;

— İyisi mi bunu bırakalım, dedi.

H•z•nl• cidd‡liği bana dokundu! Bencilliğimden utanarak ben de onun ahengine uymaya başladım.

Birka… dakika sustuktan sonra:

—

Şimdiki zaman, diye s†ze başladı, şimdiki zaman, orta insanın parlak zamanı-, duygusuzluğun,

terbiyesizliğe saygının,

tembelliğin, iş kabiliyetsizliğinin, armut piş

ağzıma d•ş deyince her şeyin †n•ne gelmesini istemek ihtiyacını duyan bir neslin devridir.

Kimse bir şeyin •zerinde durup d•ş•nm•yor; kendine bir •lk• edinen de az bulunur.

—

Bug•n Rusya'yı ağaşsızlandırıyor, toprağı kuvvetsiz bırakarak memleketi …†le

…eviriyorlar, b†ylece onu kalmıklara hazırlıyorlar. •mitlerle dolu bir adam gelip bir ağa…

dikse, herkes; ŒYahu, sen o b•y•y•nceye kadar ya-şıyacakmısın?• diye g•ler. Šte yandan insanlık i…in sahiden iyilik diliyen insanlar, bin yıl sonra acaba ne olacak? diye fikir y•r•t•yorlar, insana

kuvvet

veren •lk• b•sb•t•n kaybolmuştur. Hepsi tıpkı bir handa yaşıyormuş gibi

M

K

DELİKANLI

yaşıyorlar, sanki yarın Rusya'dan …ıkıp gidecekler, hepsi yalnız Œbug•n• ile yaşıyorlar...

— M•saade edin, Kraft, siz: ŒBin yıl sonra ne olacağını d•ş•n•rek kaygıya d•ş•yorlar•

dediniz. Ya sizin... Rusya'nın alınyazısı •zerindeki •mitsizliğiniz... bu da aynı cinsten bir kaygı değil mi?

Sinirli sinirli:

;

•—- Bu... bu d•nyada bulunan meselelerin en acelesidir! diyerek hızla ayağa kalktı.

Sonra b•sb•t•n başka bir sesle, bana da şaşkın şaşkın bakarak;

— Oh,

affedersiniz! b•sb•t•n unuttum! dedi. Sizi iş i…in …ağırmıştım, halbuki... Allah aşkına affedin.

Sanki ansızın bir r•yadan uyanmış gibiydi, „deta utandı, masanın •st•nde duran evrak

…antasından bir mektup …ıkararak bana uzattı.

.— işte size teslim etmek istediğim şey. Bu, bir dereceye kadar †nemi olan bir vesi-~ kadir, diyerek- dikkatle, hem de en iyi bir iş adamı gibi konuşmaya başladı.. Sonra, aradan uzun zaman ge…ince onu hatırlarken (kendisi i…irt b†yle †nemli bir anda) başkasının işine karşı b†yle candan bir ilgi g†stererek bu işi †yle sakin, kesin bir ifade ile anlatması, boy-124

DELİKANLI

le bir kabiliyet g†stermesi beni hayretlere d•ş•rm•şt•.

— Bu, †l•m•nden sonra vasiyeti y•z•nden Vers‡lov ile prens Sokolskiyler arasında ' d„va a…ılan Stolbeyev'in mektubudur. Bu d„vaya şimdi mahkemede bakılıyor, herhalde Versilov'un lehine neticelenecektir; …•nk• kanun ondan tarafa. Halbuki iki yıl †nce husus‡ olarak yazılan bu mektupta vasiyetname sahibi ger…ek iradesini, daha doğrusu isteğini anlatmakta, hem de bunu Versilov'dan ziyade prenslerin lehine a…ıklamaktadır. Hi… değilse prens Sokolskiy'lerin vasiyetnameye itiraz ettikleri noktalar, bu mektupla …ok kuvvetlenir. Bunun i…in kanun

†n•nde bir değeri ol-mıyan bu vesika i…in karşı taraf …ok şeyler verirdi. Versilov'un işlerine bakan Aleksey Nikanorovi… (Andronikpv) bu mektubu yanında saklıyordu, †l•m•nden az

†nce, belki de †l•m•n•n yaklaştığını anladığı i…in, k„ğıtlarının akıbetinden korkarak bunu Œiyice saklamam• i…in bana vermişti. Şimdiki halde Aleksey Nikanorovi…'in niyetleri hakkında fikir y•r•tmek istemiyorum, ama itiraf ederim †l•m•nden sonra, hele bu d„vanın yakında sona ereceğini g†z †n•nde tutarak bu vesikayı ne yapmam gerektiği hususunda b•y•k bir kararsızlık i…inde bulunuyordum. Ama Aleksey Ni-karonovi… daha hayattayken kendisine galiba bir…ok sırlar a…tığı Marya İvanovna, eksik olmasın, beni bu zor durumdan kurtardı: •… hafta †nce bana bir mektup yazarak bu vesikayı size yermemi, bunun galiba (onun t„biri) Andronik†v'un dileğine de uygun olacağım kesin olarak bildirdi. B†ylece işte vesika, ben de onu size tevdi ettiğim i…in …ok memnunum.

Bu beklenmedik yeni haber karşısında şaşırıp kalarak:

— Bana bakın, dedim, şimdi bu mektubu ne yapayım? S†yleyin, nasıl hareket edeyim? " diye sordum.

— Bu da artık sizin bileceğiniz bir iş.

— imk„nsız, ben hi… serbest değilim, bunu siz de kabul edersiniz! Versilov, bu mirası †yle bekliyor ki... hem biliyor musunuz, bu yardım olmazsa mahvolur... birdenbire b†yle bir vesikanın bulunması fel„ket!

— Vesika yalnız burada, bu odada bulunuyor.

Y•z•ne dikkatle bakarak:

— †yle mi dersiniz? diye sordum.

— Bu durumda nasıl hareket etmek gerektiğini

bilmiyorsanız,

ben size

ne tavsiye

edebilirim.?

Ama bunu prens Sokolskiy'e de teslim edemem, - .…•nk• †yle yaparsam Versilov'un b•t•n

•mitlerini suya d•ş•r•r•m, bundan başka da ona ihanet etmiş olurum... Šte yandan 126

DELİKANLI

Versilov'a teslim etmekle su…suzların sefalete d•şmesine sebep olurum, Versilov'u da gene i…inden …ıkılmıyacak bir duruma sokarım, bu durumda ya mirastan vazge…er, ya hırsız olur.

— ‡şin mahiyetini pek fazla b•y•t•yorsunuz.

— Yalnız bir tek şey s†yleyin: bu vesika işin kesin olarak halledecek mahiyette midir?

— Hayıf. Ben, b•y•k bir hukuk…u değilim. Hasım tarafın avukatı, tabi‡, bu vesikayı nasıl kullanacağını, ondan m•mk•n olan faydayı elde etmesini bilirdi; ama Aleksey Nika-norovi…, bu mektubun g†sterilmesinin hukuk bakımından b•y•k bir †nemi olmıyacağına kesin olarak inanıyordu, yani Versilov'un d„vası †yle de, b†yle de kazanılırdı. Bu vesika, daha

…ok bir vicdan meselesi olarak g†z †n•nde tutulmalıdır.

S†z•n• keserek:

— ‡şte en †nemli olan bu ya, dedim, işte bunun i…in Versilov, i…inden …ıkılmıyacak bir duruma d•şecektir.

— Ama o, vesikayı yok edebilir, o za-inan tersine kendini b•t•n tehlikelerden kurtarmış

olur.

— Hakkında b†yle d•ş•nmek

i…in bir esasa dayanıyor musunuz, Kraft? ‡şte benim bilmek istediğim de bu; işte bunun i…in de evinize dakar geldim!

— Onun yerinde olan herkesin b†yle hareket edeceğini sanıyorum.

— Siz de b†yle mi hareket ederdiniz?

— Ben miras almadığım i…in kendime dair bir şey s†yliyemem.

Mektubu cebime sokarak:

— Eh, peki, dedim. Bu iş şimdilik bitmiştir. Kraft, beni dinleyin, sizi temin ederim ki bana bir…ok şeyleri

a…an

Marya

İvanovna, bir bu…uk yıl †nce Ems'te Versilov ile Ahmakov'ların arasında olan bitenler hakkında sizin ancak sizin hakikati anlatabileceğinizi s†ylemişti. Sizi, her şeyi aydınlatacak bir g•neşi bekler gibi bekledim. Benim ne durumda olduğumu bilmiyorsunuz, Kraft. Yalvarırım, bana b•t•n hakikati olduğu gibi anlatın. Onun nasıl bir adam olduğunu mutlaka bilmek istiyorum,

şimdiyse,

şimdi

buna her

zamankinden daha …ok ihtiyacım var!

Marya ‡vanovna'nın bunu size anlatmamasına şaşıyorum; †l• Andronikov'dan b•t•n bunları duymuş olması gerekti, hem tabi‡ duymuştur da, hem de belki benden daha fazla biliyordur.

— Marya

‡vanova'nın

anlattığına g†re Andronikov kendisi de

bu işin i…inden

…ıkamamış. Bu k†rd•ğ•m• galiba kimse …†-zemiyecek. Şeytan bile bunu …†zeyim derken 128

DELİKANLI

ayağını kırar! Bense sizin o zaman Ems'te bulunduğunuzu biliyorum...

— Ben hepsini biliyorum, ama bildiklerimi, eh seve seve anlatırım, ancak sizi tatmin edecek miyim dersiniz?

II:

B•t•n hik„yeyi harfi harfine anlatmı-yacağım, yalnız kısa bir †z•n• vereceğim.

,Bir bu…uk yıl †nce, Versilov, ihtiyar prens S†kolskiy vasıtasiyle Ahmakov ailesinin dostu olunca (o zaman hepsi yabancı memlekette, Ems'te bulunuyorlarmış) birincisi hen•z pek yaşlı bir adam olmıyan, ama •… yıllık bir evlilik devresinde kansı Katerina Nikolayevna'-mn b•t•n kıymetli …eyizini kumarda kaybeden, sefahatten de kendisine bir defa inme inen general Ahmak†v'un •zerinde kuvvetli bir tesir yapmış. General, o zaman inmeden sonra hen•z kendine gelerek yabancı bir memlekette nekahat devresini ge…iriyormuş, Ems'-teyse birinci karısından olan kızı i…in oturu-yormuş. Bu on yedi yaşlarında hastalıklı bir kızmış, g†ğ•s•nden rahatsızmış, s†ylediklerine g†re …ok g•zel, bununla beraber pek de hayalci bir yar„tıkmış. ‹eyizi yokmuş, her zaman olduğu gibi ihtiyar prense •mit bağlıyor-larmış. Gene s†ylediklerine g†re -Katerina, Nikolayevna, iyi kalbli bir •vey anneymiş.

DELİKANLI

Ama kız, her nedense, en …ok Verilov'a bağlanmış. Versilov o zamanlar, Kraft'ın s†ylediği gibi, Œihtiraslı bir şey•, bir …eşit yeni hayat ortaya koyuyormuş, bana aynen s†ylenen Andronkov'un garip, belki de alaylı ifadesine g†re Œy•ksek anlamda bir imamın tesiri altındaymış•. Ama meraka değer taraf şu ki herkes pek …abuk kendisinden soğumuş. General ondan korkuyormuş bile; Kraft, Versilov'un Katerina Nikolayevna'nın (o zaman Enis'ten Paris'e giden) gen… prens Sokolskiy'e karşı z„'fı olduğunu hasta kovanın kafasına yerleştirmeye muvaffak olduğuna dair s†ylentileri hi… de yalanlamıyordu. Gene Kraft'ın ifadesine g†re bunları dosdoğru s†ylemiyerek Œher zaman yaptığı gibi• iftiralarla, imalarla, her t•rl• dolamba…lı c•mlelerle anlatmış Œki o b†yle şeylerin ustasıdır•. Umum‡ olarak şunu s†yliyeyim ki Kraft onu y•ksek bir gayeye yahut hi… olmazsa orijinal bir şeye hizmet olsa bir insan gibi değil de daha ziyade bir hiyleci, doğuştan entrikacı bir adam olarak tanıyordu.

Bense Versilov'un †nceleri Katerina Nikolayevna'nın •zerinde b•y•k n•fuzu varken yavaş

yavaş araları a…ılmış olduğunu Kraft s†ylemeden de biliyordum. B•t•n bu oyunun ne olduğunu Kraft'tan dahi †ğrenememiştim, ama dostluktan sonra aralarında baş-lıyan karşılıklı nefreti herkes tasdik ediyordu. Bundan sonra garip bir h„dise olmuş: Kateri-DELİKANLI I — FOR.: 9/10

129132

DELİKANLI

terina Nikolayevna'ya sevgisini a…mış; Versi-lov'un dostu olan, hatt„ bir m•ddet onun s†zlerinin tesiriyle heyecanlanan, ama daima ona inanmayan, itiraz eden Katerina Nikolayevna, onun bu aşk il„nını b•y•k bir nefretle karşılıyarak y•z•ne karşı kahkahalarla g•lm•ş.

Evinden resmen kovmasına sebep de Versi-lov'un, pek yakın bir zamanda kocasına ikinci bir inme ineceği tahmin edildiğinden Katerina Nikolayevna'ya doğrudan doğrutya evlenme teklifinde bulunmuş olmasıymış. B†ylece Ver-silov'un bu sefer a…ık…a kendi •vey kıziyle evlenmek gibi bir niyet beslemesi Katerina Nikolayevna'da ona karşı ayrı bir nefret uyandırmış olması gerek. Marya İvanovna, Moskova'da bana b•t•n bunları anlatırken hem bu hem de †teki şekil ifadeyle yani hepsine birden inanıyordu: bunların hepsinin bir arada olabileceğini, bunun bir …eşit la haine dans Vamour her iki tarafın aşk gururunun hakarete uğraması gibi bir şey olduğunu tasdik ediyordu, v.s. v.s., kısacası cidd‡, doğru bir insan i…in hi… değeri olmıyan bir …eşit pek ince romantizmle karışık, •stelik de al…aklıkla dolu garip bir macera! Ama, Marya İvanovna pek iyi huylu bir insan olmasına rağmen kendisi de

…ocukluğundan beri gece g•nd•z elinden d•ş•rmediği romanların tesiri altında kalan bir kadındı. Yani Versilov'un al…aklığı, yalancılığı, desiseciliği meydandaydı, kısacası bu karanlık iğren… bir şeydi, sonra b•t•n bunlar ger…ekten de en korkun… bir şekilde sona ermişti: aşk ateşiyle tutuşan zavallı kız, fosforlu kibritlerle kendini zehirlemiş; ama hatt„

şimdi bile bu son s†ylentinin doğru olup olmadığını bilmiyorum; hi… değilse bu s†ylentiyi b•t•n gayretleriyle †rtbas etmeye …alışmışlar. Kızcağız yalnız iki hafta kadar hasta yattıktan sonra †lm•ş. B†ylece kibrit hik„yesi de ş•phe altında kalmış, ama Kraft buna da kesin olarak inanıyordu. Kızının †l•m•nden az sonra da general †lm•ş. S†ylediklerine bakılırsa ikinci inmeye sebebolan keder, †l•m•ne de sebeb olmuş, ama bu †l•m, ancak aradan •… ay ge…tikten sonra gelmiş. Kız g†m•ld•kten sonra Paris'ten Ems'e d†nen gen… prens Sokolskiy, parkta, herkesin †n•nde Ver-silov'a tokat atmış, oysa d•elloya …ağırarak karşılık vermesi gerekirken …ağırmamış; bunun tersine ertesi g•n, sanki hi…bir şey olmamış gibi, Promenad'a gelmiş. Burada, daha sonra da Petersburg'ta herkes kendisinden y•z …evirmiş. Ger…i Versilov, bazı ahbaplariyle g†r•şmeye devam ediyordu, ama bunlar b•sb•t•n başka bir …evredendi.

Sosyetede b•t•n tanıdıkları onu su…lu buluyorlardı, ger…i olan bitenleri b•t•n ayrıntılariyle bilen pek azdı; bildikleri sadece gen… bir kızın romantik †l•-miyle tokat meselesiydi. ‡şin aslını bilenler yalnız iki, •… kişiydi; herkesden …ok bilen de 134

DELİKANLI

Ahmakov'larla iş y•z•nden …oktan beri temasta bulunan Andronikov idi, bir h„dise dolayısiyle de aynca Katerina Nikolayevna'ya yakındı. Ama o, b•t•n bu sırlan kendi ailesinden bile gizliyordu, yalnız Kraft ile Marya ‡vanovna'ya bazı şeyler anlatmıştı, bunu da l•zum g†rd•ğ• i…in yapmıştı.

Kraft, s†zlerim bitirerek;

— Burada şimdi en †nemli olan şey, ba-* yan Ahmakova'mn …ok korktuğu bir vesikadır, dedi.

Buna dair de bana şunları bildirdi.

Katerina Nikolayevna, ihtiyar prens, yani babası, yabancı bir memlekette akıl hastalığından iyileştiği bir sırada Andronikov'a (Katerina Nikolayevna ona tamamiyle itimadedi-yordu) …ok gizli olarak kendisini prensin g†z•nden d•ş•recek bir mektup yazmış. O sıralarda iyileşmekte olan prenste …ok para harcamak arzusu, hemen hemen paralarını sokağa atmak gibi bir arzu belirmiş; yabancı memleketlerde kendisine hi… gereği olmıyan; resimler, vazolar gibi kıymetli eşya almaya kim bilir hangi şeylere, hatt„ oradaki hayır kurumlarına b•y•k paralar bağışlamaya başlamış; kibar bir Rus mirasyedisinden ifl„s halinde bulunan, mahkeme d„valariyle y•kl• bir …iftliği g†ziyle g†rmeden biraz daha fazla bir para karşılığında satın alacakmış; en so-DELlKANLI

135

nurida sahiden evlenmeyi d•ş•nmeye başlamış, işte hastalığı sırasında babasının yanından hi…

ayrılmayan Katerina Nikolayevna b•t•n bu olayları g†z †n•nde tutarak Andronikov'a bir hukuk…u ve Œeski dost• olduğu i…in ş†yle bir şey sormuş: ŒKanunlara g†re prensi vasilik altına almak yahut ehliyetsiz olduğunu il„n etmek kabil midir? Eğer kabilse bir rezalete meydan vermeden, hi… kimseyi su…lamadan, bu işi hem de babasının duygularını sarsmadan nasıl yapmak m•mk•n olur? ves., ves.• diye bir mektup g†ndermiş. S†ylediklerine g†re Andronikov, daha o zaman .Katerina Nikolayevna'yı bu fikirden vazge…irmiŞ; daha sonra prens b•sb•t•n iyileşince, artık bir daha bu fikre d†nmek imk„nsızlaşmış, ama mektup da Andronikov'da kalmış. Derken Andronikov †l•yor, Katerina Nikolayevna da hemen mektubu hatırlıyor: bu mektup †l• avukatın k„ğıtları arasında bulunarak ihtiyar prensin eline ge…seydi, kızını bir daha geri d†nmemek •zere mutlaka evinden kovar, mirasından mahrum eder, hayattayken de metelik bile vermezdi. Aklının yerinde olduğuna †z kızının inanmaması,

•stelik de kendisini deli olarak il„n etmek istemesi, bu kuzuyu bir canavara …evirirdi. Katerina Nikolayevna ise dul olunca kumarbaz kocasının y•z•nden meteliksiz kalmıştı, şimdi de yalnız babasına bel bağlıyordu: ondan birincisi kadar zengin bir …eyiz alacağım •mitdediyordu.136

DELİKANLI

Kraft, bu mektubun sonra ne olduğunu iyice bilmiyordu, ancak Andronikov'un Œgerekli k„ğıtları hi…bir zaman yırtmadığına• işaret etti, hem bundan başka aklı başında bir adam olmakla beraber aynı zamanda Œengin vicdanlı• bir adamdı. (O zaman Androni-kov'u o kadar seven, ona karşı o kadar saygı duyan Kraft'ın b†yle serbest bir fikir y•r•tmesine şaşmış

kalmıştım). Ama Kfrat gene de bu vesikanın, Andronikov'un dul kansiyle, kızlariyle yakından tanışan Versilov'un eline ge…tiğine inanıyordu. Šl• Andronikov'dan kalan b•t•n k„ğıtların hemen, mutlaka Versi-lov'a teslim edildiği de biliniyordu. Kraft aynı zamanda Katerina Nikolayevna'nın bu mektubun Versilov'un eline ge…tiğini d•ş•nerek bundan pek korktuğunu, yabancı memleketten d†n•nce mektubu Petersburg'da aramış olduğunu, Andronikov'lara da gittiğini, şimdi mektubun belki de Versilov'un eline ge…mediğini •midederek h„la araştırmalarına devam ettiğini, en sonunda da sırf bunun i…in Moskova'ya gittiğini, orada Marya tvanovna'-ya yalvararak koruduğu k„ğıtların arasında bu k„ğıdı aramasını rica ettiğini biliyordu. Katerina Nıkolayevna, Marya Invaovna diye birisinin bulunduğunu, onun †l•

Andronikov'-la olan m•nasebetlerini daha pek yakında Petersburg'a d†nd•kten sonra

†ğrenmişti.

Kendi d•ş•ncemi a…ığa vurmadan:

DELİKANLI

137

— Mektubu Marya ‡vanovna'da bulamadığını iyi biliyor musunuz? diye sordum.

— Marya İvanovna size bile bir şey s†ylemediğine g†re belki de elinde birşey yoktur.

— Šyleyse vesikanın Versilov'da olduğunu tahmin ediyorsunuz?

Belli bir yorgunlukla;

— Herhalde †yledir. Ama bilmiyorum, her şey de olabilir, diye mırıldandı.

Sorularımı kestim, hem de ne l•zumu vardı? ilgilenmeye değmiyen b•t•n bu karşıklığa rağmen benim i…in †nemi olan her şey aydınlanmıştı; korktuğum başıma gelmiş, her şey de anlaşılmıştı.

Derin bir •mitsizlik i…inde:

— B•t•n bunlar bir r•yaya, bir hezeyana benziyor, diyerek şapkamı elime aldım.

Kraft o anda y•z•nde okuduğum pek belli, b•y•k bir ilgiyle;

— Bu adam sizin i…in pek mi kıymetli? diye sordum.

— Sizden gene de her şeyi b•sb•t•n †ğrenemiyeceğimi anlıyordum, dedim. Bir •-mit daha var, o da bunları Ahmakova'dan †ğrenmek... Zaten ben de ona bel bağlıyordum.

Belki ona giderim, belki de gitmem.138

DELİKANLI

Kraft, ne demek istediğimi anlamıyarak y•z•me baktı.

•— Allaha ısmarladık, Kraft! sizi istemi-yen insanlara ne diye sırnaşmah? Zorla g•zellik olur mu? Hepsiyle ilgiyi kesmek daha iyi değil mi, ha?

Kraft, yere bakarak bir …eşit sertlikle:

— Sonra nereye gitmeli? diye sordu.

— Kendi i…ine, kendi i…ine! Hepsiyle ilgiyi kesip kendi i…ine …ekilmeli!

— Amerika'ya mı? Hayranlıkla:,

— Neden Amerika'ya olsun! Kendi i…ine, yalnız kendi kabuğuna …ekilmeli! işte benim b•t•n Œ•lk•m• bu, Kraft! dedim.

Bir …eşit merakla y•z•me baktı,

— Sizin Œkendi i…inize• …ekilecek yeriniz var mı?

— Var. Allaha ısmarladık, Kraft; teşekk•r ederim, sizi rahatsız ettiğim i…in †z•r dilerim!

Ben sizin yerinizde olsam, mademki kafamda b†yle bir Rusya yerleşmiş, hepsini cehennemin dibine yollardım; defolun, entrika yapın, dolap …evirin, kendi aranızda birbirinizi k†pekler gibi ısırın, bana ne!

Kraft, beni kapıya kadar g†t•rm•şken birdenbire:

DELİKANLI

— Biraz daha oturun dedi.

Buna biraz şaştım, geri d†n•p oturdum. Kraft da karşıma ge…ip oturdu. Birbirimize g•l•msiyerek baktık, b•t•n bunları sdaha imdi olmuş gibi g†zlerimin †n•nde g†r•yorum. Ona b•y•k bir hayretle baktığımı da hatırlıyorum.

Birdenbire:

— Sizde en …ok hoşuma giden şey, Kraft, b†yle nezaketli bir insan oluşunuzdur, dedim.

— Ya?

— istediğim halde pek seyrek nazik olabildiğim i…in b†yle s†yl•yorum...

Kim bilir

insanların sana hakaret etmesi, belki daha iyidir: b†ylelikle hi… olmazsa kendilerini sevmek zahmetinden kurtarıyorlar.

Kraft, galiba s†zlerimi dinlemiyordu.

— G•n•n hangi saatini daha …ok seversiniz? diye sordu.

— Hangi saatim mi? Bilmiyorum. Ama g†n batışını sevmem.

Başka t•rl• bir merakla:

— Ya? diye mırıldandı, ama o anda gene d•ş•nceye daldı.

— Gene bir yere gidiyormuşsunuz, •yle mi?

142

DELİKANLI

DELİKANLI

143

para harcamaya kendi kendime hi‚bir suretle izin vermezdim) henem oracıkta Petersburgskaya'nın

Bolşoy

caddesinde bir

meyhaneye girdim.

Bir

tabak

‚orba

istedim,

yedikten sonra pencereden dışarısını seyretmeye başladığımı hatırlıyorum:

meyhane

tıklım tıklım doluydu, yanmış yağ, meyhane pe‚etelerinin kendine mahsus kokusiyle t…t…n dumanı ortalığı sarmıştı, iğren‚ti. Tepmede sesi kısılmış, tasalı, d…ş…nceli bir b…lb…l, kafesinin

dibini gagalıyordu. Bitişikteki bilardo salonunda g…r…lt… ediyorlardı, bense oturmuş, derin d…ş…ncelere dalmıştım. G…n batışı (Kraft, g…n batışını sevmediğime ni‚in şaşmışa? hi‚ de yerinde olmadan beni şimdiye kadar duymadığım yeni, beklenmedik duygulara s…r…kledi. Hayalimde hep annemin sakin y…z…, tam bir aydan beri •yle …rkek

…rkek bakan sevimli g•zleri canlanıyordu. Son zamanlarda evde en ‚ok ona karşı pek kaba davranıyordum; Versilov'a kabalık etmek istiyordum, ama cesaret edemediğim i‚in al‚ak‚a ˆdetime uyarak anneme eziyet ediyor, acısını ondan ‚ıkarıyordum. Hattˆ b…sb…t…n korkutmuştum bile, yersiz bir şey yapmamdan korkarak Andrey Pet-rovi‚ i‚eri girdiği zaman sık sık bana •yle yalvaran g•zlerle bakıyordu ki... Şimdi meyhanede otururken ilk defa Versilov'un bana sen, annemin de siz dediğini hatırlayınca bu l iş pek garibime gitti. Buna

•nce de şaşıyor-

dum, (hem annemin lehine değildi bu d…ş…nce) halbuki burada bunu ayrıca hatırladım, arkasından da acayip d…ş…nceler birbiri ardınca kafama dolmaya başladı. Meyhanede uzun zaman, ta karanlık ‚•k…nceye kadar oturdum. Bu arada kızkardeşimi de d…ş…nd…m...

Bu benim i‚in uğursuz dakikaydı; Ne olursa olsun, artık bir şeye karar vermek gerekti! Yoksa karar verecek kadar kuvvetim yok muydu? Mademki …stelik kendileri de beni istemiyorlardı, onlarla ilgimi kesmekte ne zorluk vardı? Annemle kızkardeşim mi? Ama onları, iş ne şekil alırsa alsın gene de bırakmıyacaktım.

Doğrusu şu ki, daha ilk ‚ocukluk ‚ağımda bu adamın hayatıma bir an karışması, kendi kendimi anlamaya başlamama sebebolan o ilk ka‚ınılmaz bir sarsıntı idi. O zaman karşıma

‚ıkmamış olsaydı, kendisinden ka‚ıp kurtulmaya gene de imkˆn bulamıyacağım kaderin bana

•nceden verdiği karektere rağmen, zekˆm, fikir hazinem, talihim herhalde başka bir şekil almış olacaktı..

Neticedeyse bu adam sadece bir h…lya, ‚ocukluk yıllarından beri yaşattığım bir h…lya imiş.

Onu b•yle ben uydurmuştum, hakikat-teyse b…sb…t…n başka, benim hayal ettiğimden ‚ok aşağı bir isnanmış. Ben, temiz bir insana142

DELİKANLI

para harcamaya kendi kendime hi‚bir suretle izin vermezdim) henem oracıkta Petersburgskaya'nın

Bolşoy

caddesinde

bir

meyhaneye girdim.

Bir

tabak

‚orba

istedim,

yedikten sonra pencereden dışarısını seyretmeye başladığımı hatırlıyorum:

meyhane

tıklım tıklım doluydu, yanmış yağ, meyhane pe‚etelerinin kendine mahsus kokusiyle t…t…n dumanı ortalığı sarmıştı, iğren‚ti. Tepmede sesi kısılmış, tasalı, d…ş…nceli bir b…lb…l, kafesinin

dibini gagalıyordu. Bitişikteki bilardo salonunda g…r…lt… ediyorlardı, bense oturmuş, derin d…ş…ncelere dalmıştım. G…n batışı (Kraft, g…n batışını sevmediğime ni‚in şaşmışa? hi‚ de yerinde olmadan beni şimdiye kadar duymadığım yeni, beklenmedik duygulara s…r…kledi. Hayalimde hep annemin sakin y…z…, tam bir aydan beri •yle …rkek

…rkek bakan sevimli g•zleri canlanıyordu. Son zamanlarda evde en ‚ok ona karşı pek kaba davranıyordum; Versilov'a kabalık etmek istiyordum, ama cesaret edemediğim i‚in al‚ak‚a ˆdetime uyarak anneme eziyet ediyor, aş‚ımı ondan ‚ıkarıyordum. Hattˆ b…sb…t…n korkutmuştum bile, yersiz bir şey yapmamdan korkarak Andrey Pet-rovi… i…eri girdiği zaman sık sık bana †yle yalvaran g†zlerle bakıyordu ki... Şimdi meyhanede otururken ilk defa Versilov'un bana sen, annemin de siz dediğini hatırlayınca bu iş pek garibime gitti. Buna

†nce de şaşıyor-

l

DELİKANLI

143

dum, (hem annemin lehine değildi bu d•ş•nce) halbuki burada bunu ayrıca hatırladım, arkasından da acayip d•ş•nceler birbiri ardınca kafama dolmaya başladı. Meyhanede uzun zaman, ta karanlık …†k•nceye kadar oturdum. Bu arada kızkardeşimi de d•ş•nd•m...

Bu benim i…in uğursuz dakikaydı Ne olursa olsun, artık bir şeye karar vermek gerekti! Yoksa karar verecek kadar kuvvetim yok muydu? Mademki •stelik kendileri de beni istemiyorlardı, onlarla ilgimi kesmekte ne zorluk vardı? Annemle kızkardeşim mi? Ama onları, iş ne şekil alırsa alsın gene de bırakmıyacaktım.

Doğrusu şu ki, daha ilk …ocukluk …ağımda bu adamın hayatıma bir an kanşması, kendi kendimi anlamaya başlamama sebebolan o ilk ka…ınılmaz bir sarsıntı idi. O zaman karşıma

…ıkmamış olsaydı, kendisinden ka…ıp kurtulmaya gene de imk„n bulamıyacağım kaderin bana

†nceden verdiği karektere rağmen, zek„m, fikir hazinem, talihim herhalde başka bir şekil almış olacaktı..

Neticedeyse bu adam sadece bir h•lya, …ocukluk yıllarından beri yaşattığım bir h•lya imiş.

Onu b†yle ben uydurmuştum, hakikaV-teyse b•sb•t•n başka, benim hayal ettiğimden …ok aşağı bir insanmış. Ben, temiz bir insana

144

DELİKANLI

DELİKANLI

145

gelmiştim, buna değil. Hem ni…in bir zamanlar, daha …ocukken kendisini bir dakikacık g†rerek ebediyen aşık olmuştum? Bu Œebediyen• s†z• yok olmalıdır. Bir g•n, yazacak yer olursa, bu ilk karşılaşmamızı anlatırım: bu, bir şey ifade etmiyen boş bir hikayedir! Ama ben ondan tam bir piramit yaptım. Bu piramidi …ocukluk yorganımı başıma …ekip uykuya dalarken ağlıyabildiğim, hayal kurabildiğim zaman yapmaya başlamıştım. Ni…in ağlıyordum?

Bunu kendim de bilmiyorum. Beni bırakıp gittikleri i…in mi? Yoksa bana eziyet ettikleri i…in mi? Ama bana biraz sadece iki yıl kadar Tuşar'ın pansiyonunda eziyet etmişlerdi, buraya beni Versilov bırakmış, kendisi de ebediyen gitmişti. Ondan sonra bana kimse eziyet etmedi; hatt„ tersine ben arkadaşlarıma gururla bakıyordum.

Hem zaten kendi †ks•zlerine

ağlıyanlara tahamm•l edemem! Bu gay-rimeşru †ks•zlerin, b•t•n bu sokağa fırlatılıp atılanların, umumiyetle b•t•n bu pisliklerin (ki kendilerine karşı hi… merhametim yoktur) birdenbire muzafferiyetle halkın karşısına …ıkarak acı acı, hem de ısrarla: Œ‡şte bakın, bize karşı nasıl hareket ettiler• diye zırlamaları, en iğren… bir rol oynamaktan farksızdır. Bana kalsa bu gibi †ks•zlere sopa atardım. B•t•n bu hergele g•ruhundan hi… kimse susmanın, zırlayıp şik„yet etmeye tenezz•l etmekten on defa daha hayırlı olduğunu anlamaz.

Ama mademki tenezz•l ettin, sana, aşk …ocuğuna l„yık olan da budur, işte benim fikrim!

Ama g•l•n… olan şey, eskiden Œyorgan altında• kurmuş olduğum h•lyalar değil de-hemen hemen asıl gayelerimi unutarak gene de onun i…in, bu hayali adam i…in buraya gelmiş olmadı, iftiraları yoketmesine, d•şmanları ezmesine yardım etmeğe gelmiştim. Kraft'ın s†ylediği o vesika, bu kadının Andronikov'a yazdığı, şimdi de varlığından o kadar korktuğu, kaderini belli ederek yoksul bir hale getirebilecek olan, Versilov'un elinde olduğunu sandığı o mektup, Versilov'da değil bendeydi, pantolonumun arka cebinde dikili duruyordu! Onu oraya kendi elimle dikmiştim, d•nyada hi… kimsenin de bundan haberi yoktu Romantik huylu Marya İvanovna kendisine Œsaklaması• i…in verilen bu vesikayı kendi d•ş•nce ve iradesiyle başka birisine değil de bana teslim etmişti, bunu a…ıklamak zorunda değilsem de ilerde sırası gelince anlatırım: ama hi… beklemediğim bir sırada elime b†yle bir silah ge…mesi, bende Petersburg'„

gelmek gibi …ekici bir istek uyandırmaktan geri kalamazdı. Tabi‡ bu adama gizliden gizliye, g†steriş yapmadan, sinirlenmeden yardım etmeye buna karşılık ondan ne bir takdir, ne de beni kucaklamasını beklemeye karar vermiştim. Hem hi…bir zaman bunu başına kakmaya tenezz•l de etmiyecektim! Aşık olarak hayali bir •lk•

146

DELİKANLI

yapmış olmam bir su… muydu? Belki de onu hi… sevmiyordum! Orijinal zekası, merak uyandıran

karakteri,

†teyandan

entrikaları,

maceraları,

annemin

onun yanında

bulunması, b•t•n bunlar beni hi… durduramayacak gibi geliyordu bana; hayali bebeğimin kırılmış olması yetiyordu, belki de bir daha onu hi… sevmiyecektim. Šyleyse beni durduran neydi, hangi bataklığa saplanmıştım da i…inden bir t•rl• …ıkamıyordum? ‡şte asıl mesele burada. Neticede de benden başkasının budala olmadığı meydandaydı.

Ama başkalarının namuslu olmalarını isterken kendim de namuslu olmalıydım; itiraf etmek zorundayım ki cebimde dikili bulunan vesika

bende

yalnız

Versilov'un

yardımına

koşmak gibi ihtiraslı bir istek uyandırmakla kalmıyordu. Şimdi bu benim i…in g•n gibi apa…ıktı, zaten o zaman da bu d•ş•nce y•z•m• kızartıyordu ya!

Kendisiyle y•z y•ze

karşılaşacağım, y•ksek tabakanın bir yaratığı olan bir kadın g†zlerimin †n•nde canlanıyordu; o, kaderi elimde olduğundan ş•phe bile etmeden benden nefret edecek, bir fareyle alay eder gibi y•z•me karşı g•lecekti. Bu d•ş•nce, yukarda da itiraf ettiğim gibi, Mosko-vadayken, daha da …ok vagonda buraya gelirken beni sarhoş ediyordu. Evet bu kadına karşı kinim vardı, ama aynı zamanda onu kurbanım olduğu i…in seviyordum, evet, b•t•n bunlar doğruydu, her şey tıpkı anlattığım gibi olmuştu. Ama aynı zamanda gene †yle bir

…ocukluktu ki bunu benim gibi birinden bile beklemezdim. O zamanki duygularımı yazıyorum, yani meyhanede b•lb•l kafesi altında Otururken hemen o gece hepsiyle, bir daha geri d†nmemek •zere ilgimi kesmeye karar verdiğim akşam kafamda dolaşan fikirleri yazıyorum. O kadınla bug•nk• karşılaşmamızı hatırlayınca y•z•m kıpkırmızı kesildi. Rezilce bir karşılaşma! Rezilce, budalaca bir h„tıra, en †nemlisi de benim bir işe yaramadığımı her şeyden daha kuvvetle ispat eden bir karşılaşma! O zaman bu benim hatt„ en budalaca bir avlama karşısında bile duygularımı ye-nemiyeceğimi g†steriyordu, bense daha biraz †nce Kraft'a kendime g†re Œyerim•, kendi işim bulunduğunu, bana •… †m•r verseler gene az geleceğini s†ylemiştim. Bunları gururla s†ylemiştim. •lk•m• bırakarak Versilov'un işlerine dalmış olmamı gene de herhangi bir şeyle bağışlatmak m•mk•nd•; ama şaşkına d†nen bir tavşan gibi bir yandan †te yana atılarak artık her değersiz şeye burnumu sokmam tabu, budalalığımdan ileri geliyordu. Manalı, akıllıca bir şey s†ylemek elimden gel-miyeceğini, benim i…in en k„rlı şey susmak olduğunu …oktan beri bildiğim halde hangi k†r şeytana uyarak Derga…ov'a gitmiş, budalalıklarımla ortaya atılmıştım. Ondan sonra 148

DELİKANLI

bir Vasin par…ası, daha Œilerde elli yıllık †mr•m• olduğunu, b†yle olunca da •mitsizliğe kapılmamam gerektiğini s†yliyerek bana akıl †ğretiyordu. Vasin'in itirazı pek g•zel, bunu ben de kabul ediyorum, hem de onun s†z g†t•rmez zek„sından beklenen bir şeydi; zaten bu itiraz en basit bir itiraz olması bakımından pek g•zeldi, en basit şeylerse ancak sona doğru, yani en allıca yahut en budalaca olan şey denendikten sonra anlaşılmış olur... Ama bu itirazı Vasin'den †nce de biliyordum; bu fikir •… yıl kadar yahut daha fazla bir zaman †nce aklıma gelmişti; dahası var, Œ•lk•m• biraz da bu fikrin i…inde gizleniyordu.

‡şte o zaman meyhanede d•ş•nd•klerim bunlardı.

Akşam saat sekize doğru hem y•r•mekten hem d•ş•nmekten yorulmuştum, Semio-noy mahallesine geldiğim zaman …ok b•y•k bir sıkıntı duyuyordum. Hava b•sb•t•n kararmış, değişmişti; kuruydu, ama pis Petersburg r•zg„rı, zehir gibi esiyor, bir bı…ak gibi sırtıma saplanıyordu, her yandan da havaya toz toprak kaldırıyordu. Sokaklarda fabrikalardan iş

yerlerinden acele acele, kendi k†şelerine d†nen halk tabakasından asık y•zl• o kadar insan vardı ki! Herkesin kendi karanlık d•ş•ncelerine daldığı belliydi, b•t•n bu kalaba-DELlKANLI

149

lığın ;…inde belki de umum‡, birini †tekine bağlıyan bir tek d•ş•nce yoktu! Kraft haklıydı : herkesin yolu ayrı. Bu sırada k•…•k bir …ocuğa rasgeldim, …ocuk o kadar k•…•kt• ki gecenin bu saatinde sokakta bulunmasına şaştım; anlaşılan yolu kaybetmişti; kadının biri onu dinlemek i…in bir dakika kadar durdu, ama bir şey anlıyamadı, ellerini iki yana a…ıp …ocuğu yalnız başına karanlıklarda bırakarak yoluna devam etti. Ben yaklaşmak istedimse de …ocuk bilmem neden benden …ok korktu, koşa koşa ka…tı gitti. Eve yaklaşırken Vasin'e bir daha hi…

gitmemeye karar verdim. Merdivenlerden …ıkarken Versilov eve gelinceye kadar anneme yahut sevgili kardeşime (ona bir aydan beri esaslı birşey hi… s†ylememiştim) tatlı birka… s†z s†yliyebilmek i…in kendilerini evde yalnız bulmayı …ok istiyordum. Tam istediğim gibi de oldu, Versilov evde yoktu...

IV

Sırası gelmişken: ŒH„tıralarımda• bu Œyeni kişi• yi sahneye …ıkarırken (Versilov'dan konuşuyorum) onun kısa, ama gene de bir şey ifade etmiyen, hal terc•mesini anlatayım. Bunu hem okuyucunun olup bitenleri daha iyi anlaması i…in, hem de ileride hik„yeme 150

DELİKANLI

devam

ederken

bu

hal

terc•mesini

nereye sıkıştıracağımı

bilmediğim

i…in

yapıyorum.

Versilov,

•niversitede okurken ordu hizmetine, s•vari alayına girmiş. Fanariotova ile evlendikten sonra istifa ederek ayrılmış. Yabancı memleketlere gitmiş, geri d†n•nce sosyetenin zevklerine dalarak bir m•ddet Moskova'da yaşamış. Karısı †l•nce k†ye gelmiş

burada annemle aralarında o h„dise oluşmuş. Sonra uzun zaman g•neyde bir yerde yaşamış

Rusya ile Avrupa arasında başlıyan savaşta gene orduya girmiş, ama Kırım'a d•şmemiş, savaş devam ettiği m•ddet…e de cephe gerisinde kalmış. Savaş bitip ordudan istifa edince gene yabancı memleketlere gitmiş, hatt„ bu sefer annemi de beraber g†t•rm•ş, ama K†-

nigsberg'de bırakmış. Zavallı annem. K•…•k kıziyle, dilini bilmediği bir memlekette ormanda yaşar gibi yapayalınız nasıl yaşadığını h„l„ bir …eşit korku ile başını sallıya sallıya anlatırdı; en sonunda parasız da kalmış. Derken Tatyana Pavlovna

kendisini

almaya

gelmiş. Nijegorod ilinde bir yere g†t•rm•ş. Bundan sonra Versilov birinci derece barış

hakemliğine girmiş, s†yldeiklerine g†re bu işi iyi pek başanyormuş, ama az sonra bu vazifeden de …ekilerek Petersburg da şunun bunun †zel işleriyle uğraşmaya başlamış.

Andronikov, g†sterdiği kabiliyeti her zaman takdir eder, ona b•y•k bir saygı g†sterir, ancak karakterini bir

t•rl• anlıyamadığını s†ylerdi. Daha sonra bu işi de bırakan Versilov, yabancı memleketlere giderek bu defa uzun zaman, birka… yıl kalmış. Bundan sonra ihtiyar prens So-kolskiy'le i…li dışlı bir ahbaplık başlamış. B•t•n bu zaman i…inde mali durumu iki •… defa esaslı bir şekilde değişmişti: k„h b•sb•t•n yoksul bir duruma d•ş•yor, k„h yeniden zengin olup y•kseliyordu.

E, hatıralarımı bu noktaya kadar getirdikten sonra şimdi de Œ•lk•m•• anlatabilirim. Onu ilk defa doğduğu andan başlıyarak anlatmaya …alışacağım. •lk•m•, ilerde anlatacağım şeylerin daha iyi anlaşılabilmesi i…in okuyucuya a…ıklamaya karar verdim. Hem de yalnız okuyucu değil, kendim yazar olduğum halde beni bu adımlan atmaya sevk eden sebepleri anlatmadan g•…l•kler i…inde bocalamaya başladığımı g†r•yorum. Bu Œsusmak şekliyle• beceriksizliğin y•z•nden ben de elimden olmadan yukarda alay ettiğim romancıların Œg•zelliklerine• gene de kapıldım. B•t•n o y•z kızartıcı maceralarımla Petersburg romanımın kapısından girerken bu †ns†z• yazmayı gerekli buluyorum. Ama şimdiye kadar beni susmak zorunda bırakan şey yalnız Œg•zellikler değil, aynı zamanda işin mahiyeti, yani işin zorluğuydu, şimdi bile, ge…enler …oktan ge…tiği halde bu Œfikri• anlatmakta yenilmez g•…-152

DELİKANLI

l•klerle karşılaşıyorum. Bundan başka onu ş•phesiz ki şimdiki gibi değil de o zaman d•ş•nd•ğ•m şekilde, ayni o zaman almış olduğu şekliyle, o zaman d•ş•nd•ğ•m gibi anlatmam gerek, buysa yeni bir zorluk teşkil ediyor. Hem bazı şeyleri anlatmak da b•sb•t•n imk„nsız. Zaten en basit, en a…ık d•ş•nceleri anlatmak her şeyden zordur.

Eğer

Columb Amerika'yı keşfetmeden †nce bu d•ş•ncesini başkasına anlatmaya

başlasaydı, ne demek istediğini uzun zaman anlamıyacaklarından eminim. Hem zaten anlamışlardı

ki!

Bunu s†ylemekle kendimi

hi…

de

Columb ile

bir tutmak

istemiyorum, olur da birisi bu s†zlerimden b†yle bir m„na …ıkarmaya kalkışırsa bundan kendisi utanacaktır, işte o kadar.

BEŞ“NC“ BŠL•M

I

Benim •lk•m Rohtschild olmaktır. Okuyucuyu, s•k•nete, cidd‡ olmaya …ağırırım.

Tekrar ediyorum, benim •lk•m, Rohtschild olmaktır, Rohtschild gibi zengin olmaktır; sadece zengin değil, tıpkı Rohtschild gibi olmak istiyorum. Neden, ni…in, nasıl bir gaye g•tt•ğ•m•

ilerde anlatacağım. Šnce sadece gayeme ulaşmanın matematik bakımdan elde edilmiş

olduğunu ispat edeceğim.

DELİKANLI

Mesele pek basit, b•t•n sır iki s†z•n i…inde gizleniyor: sebat ve devamlılık.

Bana diyecekler ki:

— Duyduk, yeni bir şey değil. Almanya'da her Œvater• bunu …ocuklarına tekrar eder durur, ama sizin Rohtschild'iniz (s†z•n• ettiğim †l•, Parisli James Rohtschild'dir) bir taneydi Œvater• lerse milyonları bulur.

Buna karşılık ben de şu cevabı verirdim:

-— Duyduk, diyorsunuz, ama hi…bir şey duymamışsınız. Doğru, yalnız bir şeyde siz de haklısınız; bu iş pek basit demiştim, ama bunun aynı zamanda en zorlu bir iş olduğunu s†ylemeyi unuttum. Yery•z•ndeki b•t•n dinler, b•t•n ahl„klar tek bir şey •zerinde toplanır : ŒErdemi severek kusursuz olmaya …alışmak•, insanın aklına; ŒBundan daha basit ne olabilir?• diye bir d•ş•nce gelir. Šyleyse haydi bakalım, erdemli bir şey yapın, kusurlarınızdan hi… olmazsa bir tanesinden ka…ının, bir kere. deneyin, ha? ‡şte bu da †yle!

işte bunun i…in sizin o sayısız Cafer'leriniz, gayenin b•t•n sırrını teşkil eden bu hayret verici iki s†z• sonsuz y•zyıllar boyunca tekrar edebilirler, ama Rohtschild gene bir tane olmakta devam eder. Demek ki †yle, †yle ama gene de †yle değil, vater'lena. tekrar edegeldikleri fikir de o fikir değil.154

DELİKANLI

DELİKANLI

155

Sebat ve devamlılık hakkında, hi… ş•phesiz onlar da bazı şeyler duymuşlardır: ama benim gayeme ulaşabilmek i…in ne vater sebatına, ne de vater dayanışmasına l•zum vardır.

Onun zaten sadece bir vater olması (yalnız Almanlardan konuşmuyorum tabi‡), ailesi bulunması, herkes gibi yaşamak zorunda kalması, herkes gibi masraf etmesi, herkes gibi g†rev g†rmesi, Rohtschild olmasına engeldir, b†yle bir durum karşısında sadece orta halli bir adam olabilir. Bense Rohtschild olunca ,. yahut sadece Rohtschild olmak istediğim de-man (ama vater usuliyle değil, ciddilikle) bu hareketimle kendimi hemen toplumun dışına atmış

oluyorum.

Birka… yıl †nce Volga vapurlarından birinde dilencinin biri †lm•ş; bu dilenci pa…avralar i…inde gezer, dilenirmiş, orada herkes de onu tanırmış. Šld•ğ• zaman pa…avra kıvrımlarının arasında dikili tam •… bin ruble k„ğıt para bulmuşlar. Ge…enlerde gene meyhane meyhane dolaşarak avu… a…an, asillerden bir dilenciye dair bir havadis okumuştum. Polis tarafından tutulan bu dilencinin •st•n• aradıkları zaman beş bin ruble kadar bir para …ıkmış. Bu h„diselerden doğrudan doğruya şu iki netice …ıkıyor; birincisi para biriktirme işinde, h„tt„

birer kapik birer kapik de olsa, g†sterilen sebat en sonunda muazzam sonu…-

lar verir (burada zamanın bir tesiri yoktur), ikincisi de devamlı olmak şartiyle en basit bir kazan…, y•zde y•z basan sağlar.

Ama belki de bir…ok saygıdeğer, akıllı, tutumlu insanlar vardır ki (b•t•n gayretlerine rağmen) ne •…, ne de beş bin rubleleri bulunur, halbuki onlar da b†yle bir paraya sa-hibolmayı …ok isterlerdi. Peki, bu neden b†yle oluyor? Cevap apa…ık, …•nk• onlardan hi…biri, b•t•n istemelerine rağmen, gene de bunu son derece istemiyorlar, yani mesel„ başka yoldan kazanmaya imk„n olmayınca dilencilikle de olsa kazanmasını bilmeli, bundan başka gene dilenci olduktan sonra bile dilendiği ilk kapik-leri kendisine yahut ailesine biraz fazla ekmek almak i…in harcamıyacak kadar met‡n karakterli değildirler de onun i…in binleri olmaza.

Halbuki bunun gibi biriktirmelerde yani dilencilikle biriktirmelerde b†yle b•y•k paralar biriktirebilmek i…in sade tuz ekmekten başka bir şey yememek gerek; hi… değilse ben bunu b†yle anlıyorum. Herhalde yukarda g†sterdiğim iki dilenci de b†yle yapmıştır, yani yalnız ekmek yemişler, hemen hemen sokakta yatıp kalkmışlardı. Ş•phe yok ki onların Rohtschild olmaya niyetleri yoktu: onlar, en temiz halleriyle sadece birer Harpagon yahut Pl•şkin idiler, o kadar; ama ne yaptığını bilerek b•sb•t•n başka bir şekilde, ama Rohtschild olmak gayesiyle kazanmaya …alışıldığı156

DELİKANLI

zaman da bu iki dilencininkinden daha az bir istek ve irade kuvveti gerekmiyecektir. ŒVater•, b†yle bir kuvvet g†steremez. Yery•z•ndeki kuvvetler, ayrıca irade ve istek kuvveti t•rl•

t•rl•d•r. Suyun kaynama dere-ceysile demirin al oluncaya kadar kızma derecesi vardır.

Burada da aynı manastır, keşişliğin aynı fedak„rlığı vardır. Burada •lk• değil, duygu başta gelir. Neden? Ni…in? Bu ahl„ka uygun mudur, •st•nde b†yle b•y•k bir para taşırken bir

…uvala b•r•nerek b•t•n †mr•nce siyah ekmek yemek …irkin bir şey değil midir? Bu soruları sonraya bırakalım, şimdiyse sadece hedefe ulaşmanın imk„nları •zerinde konuşacağız.

Œ•lk•m•• bulduğum zaman (demirin kızıllık derecesinde kızgın hali neyse bu da o demekti) manastıra gitmek, keşiş olmak elimden gelip gelmiyeceğini denemeye başladım. Bu gaye ile birinci ay yalnız ekmek yedim, su i…tim. Karnımın doyması i…in her g•n bir kilodan fazla ekmek gitmiyordu. Bu denemeyi yapmak i…in zeki Nikolay Semionovi… ile bana yalnız iyilik dileyen Marya ‡vanovna'yı aldatmak zorundaydım. Yediklerimi odama getirmeleri i…in direndim. Kadıncağız buna •z•ld•, nezaketli Nikolay Semionovi… de bir …eşit şaşkınlık i…inde kalmıştı. Odama ge-DELİKANLI

157

tirilen yemeği hemen yok ediyordum; …orbayı pencereden ısırgan otları arasına, yahut başka bir yere d†k•yordum, sığır etini de ya pencereden k†peğe atıyor, ya da bir k„ğıda sanp cebime sokarak evden dışarı …ıkarıyordum, v.s., Šğle yemeğiyle beraber verilen ekmek bir kilodan

…ok daha az olduğu i…in buna il„ve olarak ekmeği gizliden gizliye kendi paramla dışardan satın alıyordum. O ay dayandım, ancak biraz midemi bozdum; ama ikinci ay ekmeğe …orba il„ve ettim, sabah, akşam da birer bardak …ay i…meğe başladım, sizi temin ederim ki o yılı tam bir sağlık, memnunluk, ruh…a da saadet, gizliden gizliye daimi bir coşkunluk i…inde ge…irdim.

Yemeklere acımak ş†yle dursun bu hareketimden sonsuz bir haz duyuyordum. Aradan bir yıl ge…ip herhangi bir oruca dayanabilecek bir durumda olduğuma kanaat getirince, bende ev sahiplerim gibi yemeğe başlıyarak gene onlarla beraber yemek yiyordum. Bu denemeye kanaat etmiyerek ikinci bir deneme daha yaptım; Nikolay Semionovi‡'e bana bakmak i‡in verilen paradan başka bana bir de cep har‡lığı olarak ayda beş ruble veriliyordu. Bu paradan yalnız yarısını harcamaya karar verdim. Bu pek g…‡ bir sınavdı, ama iki yıldan biraz fazla bir zaman sonra Petersburg'a geldiğim g…n cebimde Šteki paralardan başka sırf bu cep har‡lığından kısarak birktirdiğim158

DELİKANLI

DELİKANLI

159

yetmiş ruble kadar bir param vardı. Bu iki denemenin verdiği sonu‡lar benim i‡in pek b…y…kt…: kesin olarak Šğrendim ki istesem gayeme ulaşabilirim, tekrar ediyorum, b…t…n Ž…lk…m• bunda gizleniyordu, ondan Štesinin hi‡bir Šnemi yoktu.

II

Ama gelin şu Šnemsiz şeyleri de bir gŠzden ge‡irelim.

Yaptığım iki denemeyi yukarda anlattım; Petersburg'da da, bilindiği gibi, …‡…nc… denemeyi yapmıştım, mezada giderek bir ‡ırpıda yedi ruble doksan beş kapik kŒr ettim. Tabi• bu tam bir deneme değildi; gelecekten bir dakika ‡alarak ilerde nasıl gezip hareket edeceğimi sınamak istemiştim. Umumiyetle de işe ger‡ekten girişmeyi daha ‡ok Šnceleri, Moskova'dayken b…sb…t…n serbest kalacağım zamana kadar geri atmıştım; Šnce hi‡ değilse meselŒ lise işini yoluna koymak gerekiyordu. (Bilindiği gibi …niversiteyi feda ediyordum). Hi‡ ş…phe yok ki Petersburg'a gizli bir Šfkeyle gelmiştim: ‡…nk… hen…z lise sınavından ge‡miş ilk defa serbest kalmıştım ki birdenbire Versilov'un işleri beni gene işe başlama anında belirsiz bir zaman i‡in uzaklaştınyor-du! ‹fkeliydim, ama yolda gelirken gayemden yana b…sb…t…n rahat bir durumdaydım.

Doğru, hen…z tecr…be sahibi değildim; ama arka arkaya tam …‡ yıl bunu etraflıca d…ş…nm…şt…m, bunun i‡in bu yolda bir ş…phem olamazdı, işe nasıl başlıyacağımı binlerce defa gŠzlerimin Šn…ne getirmiştim; birdenbire sanki gŠkten inmiş gibi iki başkentimizden birinde meydana ‡ıkıveriyordum (başlangı‡ i‡in başkentimizi se‡miştim, bu ikisinden de, bazı hesaba dayanan d…ş…ncelere uyarak, Pe-tersburg'u tercih ediyordum), bŠylece gŠkten iniveriyordum, ama b…sb…t…n serbesttim, kimseye bağlı değildim sağlığım yerindeydi, iş bir ‡evirmek i‡in de sakladığım y…z ruble tutarında bir dŠner sermayem vardı. Cebinizde y…z rubleniz olmadık‡a işe başlamak imkŒnsızdır, o zaman başarının daha ilk devresi bile uzun bir zaman i‡in uzaklaşmış olur. Y…z rubleden başka bilindiği gibi bende cesaret, sebat, devamlılık, tam bir yalnızlıkla sır vardı. Tutma kabiliyeti, yalnızlık işin esasiydi: son dakikaya kadar insanlarla d…ş…p kalkmaktan, kaynaşmaktan hi‡ hoşlanmıyordum; umumiyetle de Ž…lk…me• yalnız olarak, tek başıma başlamaya karar vermiştim, insanlar beni sıkıyordu, onlarla bir arada olunca i‡im rahat olmazdı, her zaman kaygı i‡inde bulunmaksa gayeme zarar verebilirdi. Hem de umumiyetle şimdiye kadar b…t…n Šmr…mce, b…t…n h…lyalarımda insanlara karşı nasıl davranacağımı aklımdan ge‡irdiğim zaman bu daima pek akıllıca bir150

DELİKANLI

devam

ederken

bu

hal

terc…mesini

nereye sıkıştıracağımı

bilmediğim

i‡in

yapıyorum.

Versilov,

…niversitede okurken ordu hizmetine, s…vari alayına girmiş. Fanariotova ile evlendikten sonra istifa ederek ayrılmış. Yabancı memleketlere gitmiş, geri dŠn…nce sosyetenin zevklerine dalarak bir m…ddet Moskova'da yaşamış.

Karısı Šl…nce kŠye

gelmiş burada annemle aralarında o hŒdise oluşmuş. Sonra uzun zaman g…neyde bir yerde yaşamış Rusya ile Avrupa arasında başlıyan savaşta gene orduya girmiş, ama Kırım'a d…şmemiş, savaş devam ettiği m…ddet‡e de cephe gerisinde kalmış. Savaş bitip ordudan istifa edince gene yabancı memleketlere gitmiş, hattŒ bu sefer annemi de beraber, gŠt…rm…ş, ama KŠ-nigsberg'de

bırakmış.

Zavallı annem.

K…‡…k kıziyle, dilini bilmediği bir

memlekette ormanda yaşar gibi yapayalınız nasıl yaşadığını hŒlŒ bir ‡eşit korku ile başını sallıya sallıya anlatırdı; en sonunda parasız da kalmış. Derken Tatyana Pavlovna kendisini almaya gelmiş. Nijegorod ilinde bir yere g†t•rm•ş. Bundan sonra Versilov birinci derece barış hakemliğine girmiş, s†ylediklerine g†re bu işi iyi pek başanyormuş, ama az sonra bu vazifeden de …ekilerek Petersburgda şunun bunun †zel işleriyle uğraşmaya başlamış.

Andronikov, g†sterdiği kabiliyeti her zaman takdir eder, ona b•y•k bir saygı g†sterir, ancak karakterini bir

t•rl• anlıyamadığmı s†ylerdi. Daha sonra bu işi de bırakan Versilov, yabancı memleketlere giderek bu defa uzun zaman, birka… yıl kalmış. Bundan sonra ihtiyar prens So-kolskiy'le i…li dışlı bir ahbaplık başlamış. B•t•n bu zaman i…inde mal‡ durumu iki •… defa esaslı bir şekilde değişmişti: k„h b•sb•t•n yoksul bir duruma d•ş•yor, k„h yeniden zengin olup y•kseliyordu.

E, hatıralarımı bu noktaya kadar getirdikten sonra şimdi de Œ•lk•m•• anlatabilirim. Onu ilk defa doğduğu andan başhyarak anlatmaya …alışacağım. •lk•m•, ilerde anlatacağım şeylerin daha iyi anlaşılabilmesi i…in okuyucuya a…ıklamaya karar verdim. Hem de yalnız okuyucu değil, kendim yazar olduğum halde beni bu adımlan atmaya sevk eden sebepleri anlatmadan g•…l•kler i…inde bocalamaya başladığımı g†r•yorum. Bu Œsusmak şekliyle• beceriksizliğin y•z•nden ben de elimden olmadan yukarda alay ettiğim romancıların Œg•zelliklerine• gene de kapıldım. B•t•n o y•z kızartıcı maceralarımla Petersburg romanımın kapısından girerken bu †ns†z• yazmayı gerekli buluyorum. Ama şimdiye kadar beni susmak zorunda bırakan şey yalnız Œg•zellikler değil, aynı zamanda işin mahiyeti, yani işin zorluğuydu, şimdi bile, ge…enler …oktan ge…tiği halde bu Œfikri• anlatmakta yenilmez g•…-

l

162

DELİKANLI

DELİKANLI

163

renmek m•mk•nd•r, ondan sonra farkında olmadan kendi kendine gider. Bu usulle giyilen ayakkabılar ortalama hesapla zamanın •…te biri nisbetinde daha az eskir. Bu da iki yıllık denemeden …ıkarılan sonu…tur.

Ondan sonra da artık asıl faaliyet başlıyordu.

Şu d•ş•nceye dayanıyordum cebimde y•z rublem vardı. Petersburg'daysa o kadar …ok mezat yeri, satış yeri, bit pazarında †tedenberi satan k•…•k d•kkanlar, paraya ihtiyacı olan o kadar insan vardı ki şu kadar paraya alınan bir şeyi biraz fazla bir fiatla satmak işten bile değildi.

Sermayemden verdiğim iki ruble beş kapiğe karşılık alb•m satışından yedi ruble doksan beş

kapik kazanmış•m. Bu b•y•k k„r, hi… zararı g†ze almadan elde edilmişti; alıcının eli boş geri d†nmiyeceğini g†zlerinden okumuştum. Tabi‡ bunun sadece bir tesad•f eseri olduğunu pek iyi anlıyordum; ama ben de zaten b†yle tesad•fleri arıyordum, işte bunun i…in sokakta yaşamaya karar vermiştim ya! Peki, diyelim ki b†yle tesad•fler pek seyrek olur; ne olursa olsun esas kaidem hi…bir şeyde zararı g†ze almamak, ikincisi de para biriktirme işine bir g•n bile ara vermemek i…in ge…inmeme harcadığım paradan mutlaka biraz fazla kazanmak•r.

Bana diyecekler ki; b•t•n bunlar hayal, siz sokağın ne demek olduğunu bilmiyorsunuz, daha ilk adımda sizi aldatırlar. Šyle ama, benim de iradem karakterim var, sokak bili-miyse b•t•n †teki bilimler gibidir, sebatla, dikkatle kabiliyetle elde edilir. Lisedeyken t„ yedinci sınıfa kadar sınıfın birincisiydim, matematiğim pek kuvvetliydi. Başarısızlığı †nceden haber vermek i…in tecr•beyi, sokak bilimini b†yle g†klere …ıkarmak olur mu ya! Yalnız hi…bir zaman, hi…bir deneme yapmıyan, hi… hayata atılmamış olanlar, her şeyi armut piş ağzıma d•ş

diye hazır bekliyenler var b†yle s†yler dururlar. ŒMademki biri faka basmıştır muhakkak

†teki de basar•. Hayır, hi… de basmam. Karakterim var, •stelik dikkatli de olursam her şeyi

†ğrenirim. Daim‡ bir sebat, daim‡ bir a…ık g†zl•l•k olduktan, her şeyi etraflıca g†zden ge…irerek hesaplamasını bildikten, daima faaliyette bulunarak oraya buraya atıldıktan sonra neticede her g•n fazladan on kapik kazanmak imk„nsız mıdır? Asıl †nemlisi de hi…bir zaman en b•y•k kazan… peşinde koşmamaya, daima soğukkanlı olmaya karar vermiştim. Daha sonra bin, iki bin ruble kazanınca tabi‡ ister istemez komisyonculuğu, sokak alışverişini bırakacaktım. Borsa, tahvil„t, bankacılık gibi şeyleri tabii şimdilik pek az biliyordum. Ama buna karşılık vakti gelince ben de b•t•n bu borsaların, bankacılığı herkesten daha iyi

†ğreneceğimi, bu bilimin kendiliğinden basbayağı elde edi-164

DELİKANLI

leceğini beş parmağım gibi biliyordum …•nk• zaten iş kendiliğinden oraya kadar uzanacaktı.

Bunu başarmak i…in pek o kadar fazla zek„ya mı ihtiya… var, yani? Hz. S•leyman'ın felsefesi mi bu? Yeter ki insanda karakter olsun; kabiliyet, beceriklilik, bilgi sonradan kendiliğinden gelir. Yeter ki elde etmeyi istemekten vazge…mesin.

En †nemlisi zararı g†ze aralamaktır, buysa ancak insanda karakter olunca m•mk•nd•r.

Petersburg'a geldikten sonra daha pek yakında demiryolu tahvillerine yazım başlamıştı; yazılabilenler …ok para kazandılar. Tahvillerin kıymeti bir ara y•kseldi, ‡şte tam bu sırada herhangi bir sebeple tahvillere yazıla-mıyan yahut elinde tahviller olup da h„l„ doymıyan a…

g†zl•n•n biri elimdeki tahvilleri g†rerek mesel„ şu kadar bir prim y•zdesi karşılığında kendisine satmamı teklif etseydi, hi… durmaz satardım. Benimle tabi‡ hemen alay etmeye başlarlardı; beklemiş olsaydınız, on misli fazla kazanırdınız. Evet, evet, ama bakın benim primim sağlama bağlanmıştır, …•nk• cebimde duruyor, sizinkiyse hen•z havalarda u…uyor...

Diyecekler ki b†ylelikle …ok kazanamazsın; e, bunu affedersiniz, işte zaten sizin de, b•t•n Kokorev'Ierin, Polyakov'ların, Gubonin'lerin1 de yanıldığınız nokta bu ya!

1 Tanınmış t•ccar ve zengin kimseler.

Şu hakikati bilmelisiniz; kazanmada, başlıcası da biriktirmede devamlılık, sebat, bir arada sağlanan y•zde y•z kazan…tan daha esaslıdır. Fransız devriminden az †nce Law adında birisi Parise gelerek yalnız başına, prensip bakımından d„hice bir proje …izmiş (sonra işe başlayınca proje dehşetli alt•st olmuş). B•t•n Paris halkı heyecanlanmış; Law'nun tahvilleri kapanın elinde kalıyormuş, herkes tahvil alacağız diye birbirini eziyormuş. Yazımın yapıldığı eve b•t•n Paris'ten oluktan akar gibi para akıyormuş; ama en sonunda ev de bu işe yetmemeye başlamış; sokakta her tabakadan halk yığılıyormuş, aralarında; burjuvalar, asiller, onların

…ocukları, kontlar, markizler, fahişeler, hepsi kuduz k†peğin ısırarak kudurttuğu yarı delilerden toplanmış bir kalabalık gelmiş; haline r•tbeler, mevkiler, t•rl• sa…ma inanışlar, onur, hatt„ namusla şeref, her şey …amurlara bulanmış; birka… tahbil elde etmek i…in (kadınlar bile) her şeylerini feda ediyorlarmış. Yazım işi en sonunda sokakta başlamış, ama yazacak yer yokmuş. Burada bir kambura •zerinde tahvil yazmak i…in masa gibi kullanmak •zere bir m•ddet kamburundan faydalanmayı teklif etmişler. Kambur razı olmuş, ne kadar bir paraya razı olduğunu da siz tahmin edin! Aradan az bir zaman ge…tikten sonra (pek kısa bir zaman) hepsi ifl„s etmişler, her şey sabun k†p•ğ• gi-166

DELİKANLI

bi p•f diye s†nm•ş gitmiş, b•t•n •lk• cehennemin dibini boylamış, tahvillerin bir değeri kalmamış. Peki, bu işte kim kazanmış? Yalnız kambur, …•nk• tahvil almıyor, peşin peşin louis altınlarını cebe indiriyormuş. E, ijte ben de o kamburun t„ kendisiyim! Yemek yememeye, kapiklerden tam yetmiş iki ruble biriktirmeye kuvvetim yetmişti ya; herkesi …evirip d†nd•ren ihtiraslar kasırgasına kendimi kaptırmıyacak, sağlam k•…•k bir kazancı, ş•pheli b•y•k bir kazanca tercih edecek kuvvet de bulurum. Ben k•…•k bir şeyde k•…•lebili-rim, ama b•y•k bir şeyi hi… bırakmam. Œ•lk•m• doğduktan sonra bile k•…•k bir tahamm•l g†stermeye kuvvetim yetmiyordu, b•y•ğ•ne daima yeter. Annem sabahları işe gitmeden †nce bana soğumuş kahve getirdiği zaman kızar, kabalık ederdim, halbuki tam bir ay sade ekmekle ge…inen adam gene bendim.

Kısacası bu durumda kazanmamak, nasıl kazanmak gerektiğini †ğrenmemek hi… de tabii bir şey olmazdı. Arası kesilmeden, intizamla biriktirildiği, daima etrafa bakmarak uyanık fikirle hareket edildiği, nefse hakim olunduğu, tasarruf yapıldığı, durmadan enerji g†sterildiği takdirde, gene tekrar ediyorum, milyoner olmamak tabi‡ olmıyan bir şeydir. Dilenci, paralarını karakterinin taassubu ile, sebatla değil de ne ile biriktirmiştir? Ben bir dilen-DELİKANLI

167

ciden de aşağı mıyım?• E, nihayet, varsın bir şey elde edemiyeyim, varsın hesabım doğru

…ıkmasın, varsın Œ•lk•m• sabun k†p•ğ• gibi s†n•p gitsin, ben de muvaffak olmıyayım, ama ne olursa olsun gene yoluma devam edeceğim. O yolda gideceğim, …•nk• b†yle istiyorum, işte daha Moskova'dayken s†ylediğim s†zler.!

Diyecekler ki bunda ne bir Œ•lk••, ne de yeni bir şey var. Ben de buna karşılık derim ki (ama sonuncu defa ha!) bunda sayısız •lk•ler, sonsuz yenilikler vardır!

ŒUlk••m• anlatırken, b•t•n itirazların, aynı zamanda da kendimin ne kadar bayağı olacağımı

†nceden duyuyordum: e, ne anlattım sanki? Anlatmak istediklerimin y•zde birini bile anlatamadım; bayağı, kaba, •st•n-k†r• bir fikir, hatt„ benden daha gen… birinin fikri gibi olduğunu duyuyorum.

III

Şimdi Œni…in•, Œneden• Œahl„ka uygun-mudur, değil midir• v.s., v.s. ye cevap vermek kalıyor ki bunlara cevap vermeyi zaten vadetmiştim.

Okuyucuyu birdenbire hayal kırıklığına uğratacağım i…in •z•l•yorum, daha doğrusu, heın

•z•l•yor, hem de seviniyorum. Şunu168

DELİKANLI

DELİKANLI

169

bilin ki Œ•lk•m• de ne bir Œintikam• duygusu, ne de Byron'umsu l„netlemeler, †ks•zl•kten şik„yetler, gayrımeşru olduğuma ağlamalar gibi şeyler var. Kısacası, yazdıklarım romantik bir bayanın eline ge…seydi, hemen suratı asardı, Œ•lk•m•n• b•t•n gayesi yalnızlıktır.

— Ama yalnızlık, Rohtschild olmaya yeltenmeden de elde edilebilirdi. Burada Roht-schild'e ne l•zum var, yani?

— Tabi‡ l•zum var, …•nk• yalnızlıktan başka ayrıca bana kudret de l„zım.

Burada bir †ns†z yapmalıyım: okuyucu, belki de itiraflarımı b†yle a…ık…a yazdığım i…in dehşet i…inde kalarak kendi kendine saflıkla: nasıl oldu da yazar kızarmadı? diye soracaktır.

Cevap vereyim, bunları bastırmak i…in yazmıyorum; benim i…in okuyucu herhalde on yıl sonra bulunacaktır, o zamana kadarsa her şey †yle aydınlanacak, ge…ecek, ispat edilmiş olacak ki, artık y•z•m•n kızarmasına da bir sebep kalmıyacak. Bunun i…in h„tıralarımı yazarken arasıra okuyucu diyorsam bu sadece bir usul de ondan. Şimdilik benim okuyucum hayali bir kişidir.

Hayır, ne Tuşar'dayken gayrimeşru oluşumla alay etmeleri, ne …ocukluğumun h•z•nl• yılları, ne †… alma hevesi, ne de itiraz etmeye hak kazanmak hırsı Œ•lk•m•n• doğmasına sebeb olmuştur; herşeyden †nce kabahat karakterimdedir. †yle sanıyorum ki on iki yaşımdan, yani doğru d•ş•nmeğe, h•k•m vermeğe başladığım andan sonra insanları sevmemeye başladım. Buna sevmemek denmez, daha doğrusu onları g†rmek bana ağır geliyordu. Bazan ruhum temiz olduğu anlarda, en yakınlarıma bile i…imi a…madığıma (daha doğrusu, a…abilirdim, ama istemiyordum, işte nedense …ekmiyordum), kimseye inanmayışıma somurtkan oluşuma, sırlarımı kimseye s†yliyemeyişime …ok •z•l•yordum. Gene de …oktan, hemen …ocukluğumdan beri başkalarını sık sık, su…ladığımı su…lamaktan hoşlandığımı fark etmiştim; ama bunun arkasından sık sık, benim i…in …ok ağır bir d•ş•nce hemen aklıma geliyordu: Œonların yerine asıl su…lu olan ben değil miyim?• B†ylece sık sık kendimi su…luyordum! Bunun gibi meseleleri …†zmek i…in de pek tabi‡ olarak yalnızlık arıyordum. Bundan başka b•t•n gayretlerime rağmen (sahiden …ok gayret etmiştim), insanlarla arada bulunmaktan bir zevk alamıyordum; hi… değilse benimle yaşıt olanlar, b•t•n arkadaşlar, ama istisnasız hepsi, fikir bakımından benden pek aşağı bir seviyedeydiler; burada hi…bir istisna hatırlamıyorum.

Evet, somurtkanım, durmadan kendimi geriye …ekiyorum. Sık sık bu toplumdan uzaklaşmak istiyorum. Belki insanlara iyilik ederim, ama sık sık kendilerine iyilik etmek i…in bir170

DELİKANLI

DELİKANLI

171

sebep g†remiyorum. Hem insanlar pek †yle iyi değiller ki onlar i…in •z•lmeye değsin. Neden doğrusu, mert…e yanıma yaklaşmıyorlar, ni…in ilk †nce ben onlara sokulayım? ‡şte kendi kendime bunlan soruyordum. Ben as‡l bir yaratığım, bunu da bin bir budalahkımla ispat ettim!

Bana karşı mert…e davranana ben de mertlik g†sterir, hemen o anda kendisini sevmeye başlarım. Zaten b†yle yapıyordum da; ama onlar hem beni dolandırıyor, alayla g•lerek yanımdan uzaklaşıyorlardı. Herkesten daha a…ık kalbli birisi vardı, o da beni …ocukken pek

…ok d†ven Lambert idi; ama o da sadece a…ık kalbli bir al…aktan hayduttan başka bir şey değildi; zaten onun a…ık kalb-liliği de budalalığından ileri geliyordu. ‡şte--Petersburg'a geldiğim zaman d•ş•ncelerim bunlardı.

O zaman Derga…ov'dan …ıkınca (oraya ni…in gittiğimi de bir Allah bilir), Vasin'e yaklaştım, birden heyecana kapılarak kendisini †vd•m, netice ne oldu? Aynı akşam onu eskisinden daha az sevdiğimi anladım. Neden? ‹•nk• onu †vmekle kendimi k•…•k d•ş•rm•şt•m. Halbuki bunun tersi olmalıydı, …•nk• bu †yle hak g†zeten, †yle y•ksek bir hareketti ki, kendi zararına bile olsa başkası g†klere …ıkarılıyordu, †yleyse b†yle bir kişinin itibarı herkesten •st•n olmalıydı. Hem

ben de bunu …ok iyi anlıyordum, ama gene de Vasin'i eskisinden daha az seviyordum, †yle de az seviyordum ki! Mahsus, anlaşılsın diye okuyucunun daha †nce bildiği bu misali ele alıyorum. Hatt„ beni evinden kovar gibi hole kadar g†t•rd•ğ• i…in Kraft'ı bile bir …eşit acı, ekşi bir duyguyla hatırlıyordum, bu duygu da ta ertesi g•n•ne kadar s•rd• gitti ama Kraft hakkındaki herşey anlaşılınca, artık kızmanın da yeri yoktu. Okulun birinci sınıfından beri arkadaşlardan biri beni dersten biraz ge…se yahut benden daha ince buluşlu, zeki yahut da v•cut…a benden daha kuvvetli olsa hemen onunla arkadaşlığı, konuşmayı keserdim. Bunu ondan nefret ettiğim i…in, başarısızlığını istediğim i…in yapmıyordum, †yle işte basbayağı başımı …eviriyordum, …•nk• karakterim b†yleydi.

Evet, b•t•n hayatımca kudretli olmayı …ok istemiştim, evet, kudret ve yalnızlık! O kadar k•…•k yaşta bu konu •zerinde †yle hayaller kuruyordum ki kafamın i…inde neler olduğunu anlasaydılar, ş•phesiz y•z•me karşı kahkahalarla g•lerlerdi. İşte bunun i…in sır k•p• olmak hoşuma gidiyordu ya! Evet, var kuvvetimle hayal kuruyordum, †yle de hayale dalıyordum ki konuşmaya bile vakit kalmıyor du; işte bundan da benim insan sevmez olduğum m„nasını

…ıkardılar, dalgınlığımı g†z †n•nde tutarak da benim hesabıma daha k†-

172

DELİKANLI

t• sonu…lara varıyorlardı, ama pembe yanaklarım bunun tersini ispat ediyordu.

Uykuya yatıp, yorganı başıma …ekince yapayalnız, inzivaya …ekilirdim, …evremde dolaşan insanlar olmaz, onların sesi duyulmazdı, ben de o zaman bu hayatı başka şekle sokmaya başlardım. En hırslı hayalseverlik de ta Œ•lk•m•• buluncaya kadar devam etmişti, o zaman b•t•n o budalaca hayaller birdenbire akıllıca olmuş, bir romanın hayali şeklinden hakikatin manalı kalıbına d†k•lm•şt•.

Artık hepsi bir tek gaye •zerinde toplanıyordu. Hoş bunlar eskiden, birer hayalken de pek

†yle sa…masapan şeyler değildi, ger…i sayı bakımından pek …oktu, binbir taneydi. Ama bunların i…inde en …ok sevilenler de vardı... E, hepsim burada sayıp d†kecek değiliz ya!

Kudret! Benim gibi bir Œmıymıntı• nın kudretten dem vurduğunu †ğrenseler bir…oklarının g•lmekten katılacaklarından eminim. Ama sizi daha da fazla şaşırtacağım; belki ta ilk hayallerimden yani hemen, hemen, ilk …ocukluğumdan beri hayat ne şekil alırsa alsın kendimi mutlaka birinci yerde, başta tasavvur etmeden yapamıyordum. Garip bir itirafı da buna il„ve edeyim; bu belki şimdiye kadar da b†yle devam ediyor. Bu arada şuna da işaret edeyim ki bunun i…in †z•r dilemiyorum.

DELİKANLI

173

B•t•n Œ•lk•• m, •lk•m•n b•t•n kuvveti paraya dayanır, …•nk• para, bir hi…liğin bile birinci yere getiren biricik yoldur. Ben, belki de bir hi… değilim, ama mesel„ aynaya bakınca dış

g†r•n•ş•m•n bana zararı dokunduğunu pek iyi biliyorum, …•nk• y•z•m bayağı bir y•z. Ama Rohtschild gibi zengin olsam, y•z•m• kim inceliyecek, yalnız bir ıslık …alışıma binlerce kadın koşup gelerek g•zelliklerini †n•me sermezler mi? Hatt„ eminim ki en sonunda gene kendileri b•y•k bir i…lilikle beni g•zel bir erkek saymaya başlarlardı. Ben, belki şimdi akıllıyım da! Ama el, elden •st•nd•r, …•nk• yedi akıllı olsam bile toplumda hemen sekiz akıllı biri …ıkıverir, o zaman da ben mahvoldum demektir. Halbuki bir Rohts-schild olursam, bu sekiz akıllı zeki adamın benim yanımda ne değeri olabilir? Ona benim yanımda s†z bile s†yletmezler! Belki ben, b•y•k bir zek„yım, ama Talleyrand yahut Pyr-hon yanında g†lgede kalırım, ama ş†yle bir Rohtschild oldum mu, Pyrhon'a, belki de Talleyrand'a, kim metelik verir? Para, tabi‡, bir istibdat kudretidir, ama aynı zamanda en y•ksek bir eşitliktir, onun kuvveti de bunda gizlenir. Para b•t•n eşitsizlikleri d•zeltir. B•t•n bunları daha Moskova'dayken kararlaştırmıştım.

Siz bu fikri, tabi‡ ,sadece bir hayasızlık, zorbalık, hi…liğin dehaya karşı bir zaferi, diye174

DELİKANLI

DELİKANLI

175

ele alacaksınız. Bu d•ş•ncemin bir k•stahlık olduğunu ben de kabul ediyorum (zaten k•stahlık olduğu i…in tatlı ya!. Peki †yle olsun, ama sanıyor musunuz ki ben o zaman kudretli olmayı muhakkak başkasını ezmek i…in istiyordum? Evet, bayağı bir insan tıpkı b†yle hareket ederdi. Dahası var, eminim ki †yle y•ksekte duran binlerce dahanın, zek„nın sırtına bir de Rohtschild'in milyonlarını y•klese-lerdi, hemen yollarını sapıtırlar, en kaba, en bayağı bir insan gibi hareket ederek karşıla-nndakini başkalarından daha …ok ezerlerdi. Benim •lk•m bu değildir. Paradan korkmam; para ne beni ezebilir, ne de başkasını bana ezdirir.

Ben para istemiyorum yahut daha doğrusu bana gerekli olan para değildir, hatt„ kudret bile değildir; bana gerekli olan yalnız kudretle elde edilebilen, kudret olmayınca hi… ele ge…irilemeyen şeyler; yani yalnızlık k†şemde sessiz sessiz kendi kudretini takdir etmek! ‡şte b•t•n d•nyanın elde etmeye …alıştığı h•rl•ğ•n tam, doğru bir tarifi! H•rl•k! En sonunda bu b•y•k s†z• yazdım... Evet, yalı-nızlık k†şende kendi kuvvetini bilmek, pek nefis, …ok g•zel bir şeydir. Mademki elimde kuvvet var, i…im rahattır, ‡şte yıldırımlar J•piter'in elinin altında duruyor, o da bunun i…in rahat ya! Sık sık şimşekler …aktırıp g†k g•rletiyor mu? Bir budalaysa onun uyuduğunu sanır. Ama J•piter'in yerine bir edebiyat…ıyı yahut budala bir k†yl• kadınını ge…irin de g†r•n bakın ne şimşekler …akar, ne g†k g•rleyişleri olur!

Yeter ki elimde sadece kudret olsun, diye d•ş•n•yordum, onu hi… kullanmazdım; emin olun, kendim, kendi isteğimle her yerde en son yerde kalırdım. Rohtschild olsaydım, eski bir palto giyer, elimde bir şemsiyeyle dolaşırdım. Sokakta beni itip kakıyorlarnuş, arabacılar beni ezmesin diye …amurların i…inde oradan oraya koşuyormuşum, bana ne! Bir Rohtschild olduğumu bilmem o anda beni neşelendirirdi. Hi… kimsenin yemediği yemekleri yiyebileceğimi, d•nyanın en iyi ah…ısmın yemeklerimi pişireceğini biliyordum ya bunu bilmek bana yeterdi. Bir par…a jambon yerdim, imk„nlarım beni doyururdu. Şimdi bile-b†yle d•ş•n•yorum.

Asillerin yanına sokulmazdım, onlar bana sokulurlardı, kadınların peşinden ben koşmazdım, onlar bir sel gibi akıp bana gelir, bir kadının teklif edebileceği her şeyi teklif ederlerdi.

ŒBayağı• olanları para koparmak i…in koşar gelirdi, akıllarını da bu tuhaf, gururlu, kapalı, her şeye karşı da. kayıtsız duran yara-tıgın yanına merak …ekerdi. Ben hepsine iyi davranırdım, belki onlara para da verirdim,DELİKANLI

ama kendim buna karşılık hi…bir şey almazdım. Merak insanlarda his uyandınr, beki ben de karşımdakine hırs telkin ederdim, tnanın ki, hi…bir şey elde edemeden, belki sadece birer hediye alarak geri d†ner giderdi. Onlar i…in iki misli merak edilecek bir yaratık olurdum : Œ... bunu bilmek,

Yeter bana•.

Ne gariptir ki bu tablo (ama doğru bir tablo) daha hen•z on yedi yaşımdayken beni kendine

…ekiyordu.

Kimseyi ezmem, kimseye eziyet etmem, etmek de istemem; ancak şunu biliyorum ki d•şmanım olan şu yahut bu adamı batırmak istedim mi, bunu yapmama kimse engel olmazdı, tersine yardım bile ederlerdi, eh bu da bana yeterdi! Kimseden †… almazdım. James Rohtschild'in baron olmayı kabul etmesine her zaman şaşarım! Bu olmadan da d•nyada herkesten y•ksekteyken ne l•zumu vardı? Şu saygısız general, ikimiz de posta menzilinde araba beklerken varsın beni hi…e saysın; ama kim olduğumu bilseydi, kendisi atlan arabaya koşmaya seğirtir, beni g†sterişsiz arabama bindirmek i…in ileri atılırdı! Bilmem hangi yabancı bir •lkede bir kontun yahut baronun, Viyana'ya giden demiryollarından birinde halkın †n•nde oradaki bankerlerden

DELİKANLI

177

birinin ayakkabısını giydirdiğini yazmaışlardı, banker de †yle bayağı bir adammış ki utanmadan buna m•saade etmiş. Oh varsın d korkun… g•zel (evet, korkun…, …•nk• b†yleleri var!) şu g†sterişli, aristokrat kadının kızı, vapurda yahut başka bir yerde benimle rasgele karşılaşınca bana yan g†zle baksın, elinde bir kitap yahut gazete tutan bu al…ak g†n•ll•,

…elimsiz adamın kendisiyle yan yana birinci mevkide oturmasına burnunu havaya kaldırarak tiksine tiksine şaşsın dursun! Ama yanında oturanın kim olduğunu sadece bilmiş olsaydı!

Tabi‡ bunu †ğrenecek, †ğrenince de boynunun b•kerek, utanıp sıkılarak, sevgi al„metleri g†stererek kendiliğinden gelip yanıma oturacak, her bakışımı yakalamaya …alışacak, her g•l•msemememden sevin… duyacaktır... Gen… yaşta …izdiğim bu resimleri, fikrimi, daha parlak bir tarzda anlatabilmek i…in mahsus g†zleri• mizin †n•ne seriyorum; ama resimler hem renksiz, hem de belki bayağı …ıktı. Yalınız hakikat her şeyi kurtaracaktır.

Diecekler ki b†yle yaşamak budalalıktır: ne diye bir otelim, kapılan herkese a…ık bir evim olmasın, neden etrafıma, bir insan kalabalığı toplamıyayım, itibarlı adam olnu-yayım, evlenmiyeyim? Peki, ama o zaman Rohtschild ne olacak? O da herkese benziye-cek.

Œ•lk•m•n• b•t•n g•zel tarafı b•t•n i… kuvveti yok oklur gider. Daha …ocuken Pus-DELİKANLI

kin'in ŒPinti Ş†valye• sindeki monologunu ezberlemiştim; fikir bakımından Puşkin bundan daha •st•n bir eser yaratmamıştır! Şimdi de b†yle d•ş•n•yorum.

Bana tiksintiyle diyecekler ki;

-— •lk•n•z de pek bayağı bir şeymiş, sırf paraya, zenginliğe dayanıyor! Topluma fayda getirmek, insanlık uğruna kahramanlıklar g†stermek daha y•ksek bir •lk• değil midir?

Ama zenginliğimi nasıl kullanacağımı ne biliyorsunuz? Bu milyonların …ok zararlı, kirli …ıfıt ellerinden, ayık, met‡n, d•nyaya uyanık g†zlerle bakan bir kişinin eline doğru akıp toplanması neden ahl„ksızlık, al…aklık olsun? Hem zaten gelecek •zerindeki b•t•n bu h•lyalar, tahminler, bunlann hepsi hen•z roman gibi bir şey, ben de bunları belki boş yere yazdım; keşke kafatasımın i…inde kalsaydı; bu satırları belki kimse okumıyacaktır, bunu pek iyi biliyorum; ben birisi okuyacak olsa bile benim Rohtschild'in milyonlarına dayanacağıma inanır mı?

Milyonların beni ezmesi bakımından değil de, b•sb•t•n başka bakımdan, bunun aksinden konuşuyorum. H•lya kurarken bir …ok defa gelecekte şuurumun fazlasiy-le tatmin edildiği, kudretin de bana …ok k•…•k g†r•neceği anı g†zlerimin †n•ne getiri-yordum. O zaman, †yle sadece bir can sıkın-DELİKANLI

179

tısı, l•zumsuz bir keder duyduğum i…in değil de daha …oğunu, pek …oğunu elde etmeği d•ş•nd•ğ•m i…in b•t•n milyonlarımı insanlara verirdim; varsın toplum b•t•n zenginliğimi pay etsin, bana gelince de gene bir hi…liğe d†nerdim ‡ Belki vapurda †len dilenciye benzerim, yalnız şu farkla ki elbisemin kıvrımlarında bir şey bulamazlar. Vaktiyle milyonlarla oynadığımı, sonra bunları bir karga gibi …amurların i…ine attığımı bilmek, insanlardan …ekilip uzaklaştığım …†lde beni beslerdi. Şimdi de aynı şeyleri d•ş•nmeye hazırım. Benim Œ•lk•m•, her zaman, herhangi bir halde vapurda †len dilenci gibi de olsa, insanlardan ka…ıp i…inde saklanabileceğim bir kaledir! işte benim şiirim! Şunu da biliniz ki bana gerekli olan kendi sağlam irademin Œhepsi• dir, †yle ki ondan vazge…ecek kadar kuvvetli olduğumu kendi kendime ispat edeceğim.

Hi… ş•phesiz itiraz ederek diyecekler ki: bu bir hayalden başka bir şey değildir, milyonları eline ge…irdin' mi bir daha kolay kolay bırakmazsın, sen de Saratov'lu dilenciye d†nersin.

Evet, belki de bırakmam; ben sadece d•ş•ncelerimin †rneğini …izdim. Ama ciddi olarak il„ve edeyim ki: para biriktirmede Rohtschild'in rakamını bulup y•k•m• tutunca ger…ekten paralan topluma bırakmakla i…i bitirebilirdim. (Ama Rohtschild'in rakamını180

DELİKANLI

DELİKANLI

181

bulmadan bunu yapmak zor olacaktır). Hem de yalnız yarısını vermezdim, …•nk• b†yle yaparsam bayağılık etmiş olurdum: o zaman iki kat yoksul olurdum, işte o kadar; ama muhakkak son kapiğe kadar hepsini verirdim, …•nk• dilenci olunca birdenbire Rohtschild'-den iki kat zengin olurdum! Ne demek istediğimi arılamazlarsa kabahat bende değil; uzun uzun anlatacak değilim... Bir…okları:

ŒHint fakirliği, hi…liğin, kudretsizliğin şiiridir ! diye d•ş•n•rler. Kabiliyetsiz, orta adamların zaferidir•. Evet, bir dereceye kadar ka-biliyetsizliğin, iki şeyin ortasında kalan birinin zaferidir, bunu ben de kabul ediyorum, ama sanmam ki bu bir kudretsizlik olsun. Evet, kabiliyetsiz, orta derece bir yaratığın, b•t•n d•nya karşısına dikilip g•l•msiyerek: siz Ga-lileo'larla Copernicus'lar, B•y•k Karl'larla Na-poleonlar, siz Puşkin'lerle Shakespeare'ler, si?

feldmarşallarla hofmarşallarsınız, işte ben de kabilıyetsızliğin, kanunsuzluğun bir timsaliyim, ama gene de sizden •st•n•m, …•nk• bana kendiniz boyun eğdiniz, demesini g†zlerinin †n•ne getirmek dehşetli hoşuma gidiyordu. Doğrusunu s†yliyeyim, bu hayali †yle zenginlere g†t•r•yordum ki okumayı, bilimi bile hesaptan silip atıyordum. B†yle bir adamın kara cahil olması daha fazla bir g•zellik ifade edeceğini sanıyordum. Bu, artık aşın h•lya, hatt„ o zaman okulun yedinci sınıfındaki başarıma bile dokunmuştu; sırf bu taassubum y•z•nden okumayı bıraktım: okumuşluk olmayınca •lk•n•n g•zelliği artıyor gibiydi, Şimdi bu noktadaki kanaatimi değiştirdim; okumuşluk bir şeye engel olmaz.

Baylar, en k•…•k bir fikrin serbest olması size pek mi ağır geliyor? Yanlış da olsa bir g•zellik ideali bulana ne mutlu! Ama ben kendiminkine inanıyorum. Ancak onu istediğim gibi anlatamadım, beceriksiz, bayağı oldu. On yıl sonra tabi‡ daha iyi anlatırdım. Şimdi bu fikrimi bir h„tıra olarak saklıyacağım.

IV

Œ•lk•m•• anlatıp bitirdim. Bayağı, •st•n-k†r• anlattımsa kabahat Œ•lk•• de değil, bende.

Daha †nce, en basit d•ş•ncelerin, en g•… anlaşıldığını s†ylemiştim; şimdi şunu da il„ve edeyim ki anlatmak daha g•… oluyor, …•nk• Œ•lk•• y• o ilk, eski şekliyle anlattım! •lk•lerin başka yasası da vardır: bayağı, gelip ge…ici •lk•ler her zaman …abuk, kolay, hem de b•t•n kalabalık tarafından muhakkak anlaşılır; bundan başka bunlar pek b•y•k, pek dahice sayılırlar, ama o da sadece ortaya atıldıkları g•n... Ucuz şey dayanıkskız olur. ‹abuk anlaşılmak, yalnız …abuk anlaşılan şeyin bayağılığını g†sterir. Bismarck'ın •lk•s• bir 182

DELİKANLI

anda d„hice, Bismarck da d„hi oluverdi; ama zaten asıl ş•pheli olan da bu …abukluk ya, Bismarck'ı daha on yıl bekliyeceğim, bakalım o zaman onun •lk•s•nden, belki de bay başkanın kendisinden ortada ne kalacak! Bu son derece yabancı, işle de pek ilgisi olmıyan s†zleri tabi‡ bir kıyaslama yapmak i…in değil, sadece hatırımda tutmak i…in buraya sıkıştırıyorum. (Bu a…ıklamalar, artık pek kaba bir okuyucu i…in verilmiştir).

Şimdi de Œ•lk•• davasını k†k•nden …†zm•ş olmak i…in iki fıkra anlatacağım.

Yazın temmuzda Petersburg'a gelmeden iki ay †nce, b•sb•t•n serbest kaldığım bir sırada Marya ‡vavnona, pek †yle inceden inceye anlatmaya değmiyecek kadar †nemsiz bir iş i…in Troitskiy Posad'ta oturan ihtiyar bir kıza gitmemi rica etmişti. Gene o g•n geri d†nerken vagonda …elimsiz bir delikanlıya rasladım. Olduk…a iyi giyinmişti, ama temiz değildi.

‹ocuk…a olan cildinin rengi kirli esmerdi. Her b•y•k yahut k•…•k istasyonda muhakkak vagondan inip votka i…itiği i…in herkesin dikkatini •zerine …ekiyordu. Yol sona ererken

…evresini neşeli bir kalabalık sarmıştı, ama saranlar hep değersiz adamlardı. Kendisi de

…akırkeyf olan bir t•ccar, delikanlının ara vermeden votka i…tiği halde ayık kalmasına hayran oluyordu. T•ccardan başka bir

DELİKANLI

183

delikanlı bundan …ok memnunluk duyuyordu, dehşetli budala, pek geveze olan bu delikanlı, Alman bi…imi elbise giymişti, etrafa da olduk…a k†t• bir koku yayıyordu, sonradan uşak

olduğunu †ğrendim: bu gen…, †teki delikanlıyla ahbap bile olmuştu, trenin her duruşunda onu …ağırarak: ŒHaydi bakalım, votka i…mek zamanı geldi• diyordu, bunun arkasından ikisi de kucak kucağa vagondan …ıkıyorlardı.

‹ok

i…en delikanlı hemen hemen

hi…

konuşmuyordu, …evresinde konuşan insan ka-labalığıysa gittik…e artıyor, artıyordu; o, sadece herkesi dinliyor, salyalarını sa…arak durmadan kıkır kıkır g•l•yordu, sonra arada bir, ama hep de ansızın; Œt•r-l•r-l•!• gibi bir ses …ıkarıyor, bunu yaparken de …ok g•l•n… bir tarzda parmağını burnuna g†t•r•yordu. T•ccarı da, uşağı da, hepsini de neşelendiren onun bu hareketiydi, onlar da b•y•k bir l„ubalilikle kahkahalarla g•l•yorlardı, ‡nsanların bazan neye g•ld•klerini anlamak g•…t•r. Ben de onlara yaklaştım, bilmem neden bu delikanlı benim de hoşuma gider gibi olmuştu; belki de †teden beri k†kleşen, beylikleşen „dabı muaşeret

kurallarını

b†yle

apa…ık bozmasını

beğenmiştim, kısacası bu y•zden

karşımdakinin bir budala olduğunu anlıyamamıştım; ama o zaman kendisiyle senli benli oldum, vagondan …ıkarken, akşamleyin saat dokuza doğru Tverskoy bulvara geleceğini

†ğrendim. Ken-184

DELİKANLI

dişi eski y•ksek okul talebelerindenmiş. Bulvara gittim, orada bana ş†yle bir marifet †ğretti; ikimiz b•t•n bulvarları dolaşıyor, ge… vakit iyi aileden bir kadın geldiğini g†r•nce (etrafta yakında kimse bulunmamak şartiyle) hemen ona sarkıntılık ediyorduk. Kadına bir şey s†ylemeden bir tarafına ben ge…iyordum, †te tarafına da arkadaşım, ondan sonra en sakin bir tavırla, kendisini g†rm•yormuş gibi davranarak, aramızda acayip şeylerden konuşmaya başlıyorduk. Sanki b†yle olması gerekmiş gibi, en sakin bir tavırla her şeyi kendi adlariyle s†yliyerek en iğren…; m•stehcen şeyleri †yle inceden inceye anlatıyorduk ki en iğren…; ensefih bir adamın, en m•levves hayali bunları icadedemez di. (Tabi‡ b•t•n bu bilgileri daha liseye girmeden †nce ilk ve orta okullardayken edinmiştim, ama sadece nazariyatını biliyordum, ameliyatımı değil). Kadın dehşetli korkuyor, …abuk …abuk uzaklaşmaya …alışıyordu, ama biz de adımlarımızı sıklaştırarak peşini bırakmıyor, bildiğimizi okuyorduk. Kurbanımız, tabi‡, bir şey yapamıyordu, bağıracak değildi ya; zaten şahit de yoktu, hem b†yle bir şey i…in şik„yet etmek de tuhaf olurdu. Bu eğlenceler arasında sekiz g…n kadar ge‡mişti, bŠyle bir şeyi nasıl beğendiğimi bir t…rl… anlıyamıyorum, hem beğenmiyordum da, ama Šyle işte iş olsun diye yapıyordum, Šnceleri bu bana orijinal, kŠkleşmiş

DELİKANLI

185

beylik Œdabı muaşeret kaidelerinin dışına ‡ıkan bir şey gibi gelmişti; hem de …stelik kadınlara tahamm…l edemiyordum. Bir g…n arkadaşıma Jean - Jacques Rousseau'nun, itiraflarında daha

‡ocukken v…cudun her zaman kapalı tutulan kısımlarını gizliden gizliye bir kŠşeden meydana

‡ıkarmayı sevdiğini, bu haliyle gelip ge‡en kadınları beklediğini yazmış olduğunu sŠyledim.

Arkadaşım bana gene o t…rl…'siyle cevap verdi. Onun pek cahil olduğunu, şaşılacak kadar az şeyle ilgilendiğini fark ettim. Onda bulacağımı …midettiğim hi‡bir gizli …lk… bulamadım.

Orijinallik yerine ezici bir yeknasaklıkla karşılaştım. Onu gittik‡e daha ‡ok sevmemeye başladım. En sonunda her şey beklenmedik bir sırada bitiverdi; bir g…n akşam karanlığında hızlı, …rkek adımlarla bulvardan ge‡en birisine sarkıntılık ettik, bu ‡ok gen‡ bir kızdı, on altı yaşlarında ya var ya yoktur; ‡ok temiz, pek sade giyinmişti; belki de kendi elinin emeğiyle ge‡inen, o saatte de işinden, kendisinden başka ‡ocukları da bulunan yoksul, dul annesinin yanına dŠn…yordu; e, ama duygulara kapılmaya l…zum yok. Kızcağız, bir zaman ses

‡ıkarmadan dinledi. Başını Šn…ne eğmişti, y…z… vualie Šrt…l…yd…, hızlı hızlı y…r…yor, korkuyor, titi-riyordu, ama bir aralık birdenbire durdu hatırımda kaldığına gŠre olduk‡a g…zel, ama biraz zayıf‡a y…z…nden vuali kaldırdı, gŠzleri Şimşekler ‡akarak:186

DELİKANLI

— Ah, ne al‡ak şeylersiniz! diye bağırdı.

Bunun arkasından belki hemen oracıkta ağlayıverecekti, ama başka bir şey oldu; k…‡…c…k zayıf elini kaldırdı arkadaşıma Šyle bir tokat yapıştırdı ki, hi‡bir zaman belki hi‡ kimseye bŠyle tokat bir atılmamıştır. Tıpkı bir kırba‡ gibi sakladı! Talebe k…fredip ileri atılmak istedi, ama ben kendisini yakaladım, kızcağız da ka‡abildi. Yalnız kalınca hemen birbirimizle atıştık, o zamana kadar ona karşı i‡imde birikenleri sayıp dŠkt…m; sadece bir zavallı, kabiliyetsiz, bayağı bir adam olduğunu, kendisinde …lk… denilen şeyden eser bile bulunmadığını sŠyledim.

O da bana k…fretti (bir g…n ona gayrimeşru bir ‡ocuk olduğumu sŠylemiştim), ondan sonra birbirimizin y…z…ne t…k…rd…k. O zamandan beri de bir daha kendisini hi‡ gŠrmedim, O akşam canım ‡ok sıkıldı, ertesi g…n daha az …z…ld…m, …‡…nc… g…nse b…sb…t…n unuttum. Hem ne dersiniz, daha sonraları bu kızı hatırladığım oluyordu, ama o da tesad…fi olarak kısa bir zaman hatırlıyordum. Ancak Petersburg'a geldikten sonra iki kadar hafta birdenbire bu sahneyi hatırladım, hatırlayınca da Šyle utan‡ duydum ki utanmadan gelen gŠz yaşları yanaklarımdan aktı. B…t…n o g…n, o gece eziyet ‡ektim, şimdi de bazan eziyet ‡ekiyorum. O zaman nasıl olmuştu da bŠyle al‡ak‡a rezilce d…şm…şt…m, hemen başhcası bu vakayı nasıl unutabildiğim!, DELİKANLI

187

bundan utanmadığımı, pişmanlık duymadığımı, Šnceleri bir t…rl… anlıyamamıştım? Ancak şimdi mesele etraflıca anlaşıldı: kabahat Ž…lk…de• idi. Kısacası doğrudan doğruya vardığım sonu‡ şuydu: bir insan sabit, daimi kuvvetli bir fikre saplanınca, sadece onunla meşgul olunca b…t…n d…nyadan ‡ekilip ‡Šle uzaklaşıyormuş gibi oluyor, b…t…n olan bitenler de esas fikrin yanından kayıp ge‡iyordu. HŒtıralar bile yanlış kabul ediliyordu. Bundan başka Šnemli olan bir nokta da şudur: her zaman bir bahane bulunabiliyordu. Bu son zamanlarda: Že, benim Ž…lk…m• var ya, onun dışında kalan her şey değersiz• diyerek anneme ne kadar eziyet etmiş, utanmadan kız kardeşimi hep yalnız bırakmıştım. Ben de hakarete uğru-yordum, hem de ‡ok hakaret gŠr…yordum, hakaret gŠrd…kten sonra da ‡ekilip gidiyordum, ama sonra birdenbire kendi kendime; ŽE, peki al‡ak olayım, ama ne de olsa gene benim bir Ž…lk…m• var, onlarsa bunu bilmiyorlar diyordum. Kısacası Ž…lk…• rezillikte de, hi‡likte de beni avutuyordu; ama b…t…n iğren‡ hareketlerim de gene aynı …lk…n…n altına girip saklanıyor gibiydi; denebilir ki

•lk•, b•t•n acılarımı azaltıyordu, ama †n•mde bulunan her şeyi de bir perdeyele †rt•yordu; olayların, eşyaların b†yle iyice anlaşılmadan insanın kafasına yerleşmesi, †teki şeyler bir yana, tabi‡ Œ•lk•• n•n kendisine bile zarar verebilirdi.188

DELİKANLI

Şimdi gelelim ikinci hik„yeye: Ge…en yıl nisanın birinde Marya İvano-van'nın isim g•n• idi.

Akşamleyin birka… misafir gelmişti. Birdenbire Agrafena nefes nefese i…eri girdi, mutfağın

†n•ndeki taşlığa bırakılan bir …ocuğun viyakladığını, şimdi ne yapacağını bilmediğini s†yledi.

Bu haber hepimizi heyecanlandırdı, hepimiz mutfağa giderek orada bir sepet, sepetin i…inde de vi-yakhyan •… d†rt haftalık bir kız …ocuğu g†rd•k. Ben sepeti alıp mutfağa g†t•rd•m, i…inde katlanmış bir k„ğıt buldum: ŒSevgili velinimetlerimiz. Arina adiyle vaftiz edilen kızımız Arina'ya şefkatli yardımlarınızı g†sterin, biz de onunla beraber g†z yaşları d†kerek Tanrının size yardım etmesi i…in dua ederiz, isim g•n•n•z• kutlarız; tanımadığınız kimseler•.

Burada kendisine karşı sonsuz bir saygı duyduğum Nikolay Semionovi… beni kirdi: …ok cidd‡

bir tavır takınarak …ocuğu †ks•zler evine g†ndermeye karar verdi. Pek •z•ld•m. Onlar …ok tutumlu yaşıyorlardı, ama …ocukları yoktu, Nikolay Semionovi… de b†yle olmasına …ok seviniyordu. Arino…ka'yı dikkatle sepetten …ıkardım, omuzcuklarından tutup kaldırdım; sepetten, bir hayli zaman yıkanmıyan meme …ocuklanndan gelen ekşimsi, sert bir koku geliyordu. Nikolay Semionovi…'le tartıştıktan sonra birdenbire kızı alıp kendi hesabıma bakacağımı s†yledim. Karakteri …ok yumuşak

DELİKANLI

189

ka…ağımı s†yledim. Karakteri …ok yumuşak olduğu halde gene de sert sert itiraz etmeğe başladı, l„fının sonunu bir şakayla bağlamakla da beraber …ocuğu †ks•zler evine g†ndermek niyetinden vazge…medi. Ama en sonunda her şey benim dediğim gibi oldu, aynı avluda başka bir evde yoksul, yaşlı, i…kiye d•şk•n bir marangoz oturuyordu; hen•z ihtiyar sayılmayacak yaşta, …ok sağlam yapılı karısının daha pek yakında memedeki …ocuğu †lm•şt•, burada en

†nemli olan taraf, sekiz yıl s•ren evlilikten sonra d•nyaya gelen bu biricik kız …ocuğunun adıda, iyi bir tesad•fle Arino…ka olmasıydı, ‡ yi tesad•f diyorum, …•nk• biz mutfakta tartışırken işi duyan marangozun kansı, …ocuğu g†rmek i…in koşup gelmişti, bırakılan yavrunun da Arino…ka olduğunu †ğrenince ona karşı şefkat duygulan uyandı. S•t• hen•z kesilmemişti, g†ğs•n• a…tı, yavruya meme verdi. Ben de onun yakasına yapıştım, …ocuğu kendi evine g†t•rmesini, buna karşılık her ay para vereceğini s†yledim. Kocasının razı olmamasından korkuyordu, ama bir gecelik yanına aldı. Ertecsi g•n koası, ayda sekiz ruble karşılığında bakmasına izin verdi, hemen oracıkta ilk aylığı peşin peşin avucuna saydım; o da hemen o g•n parayı i…kiye verdi. Nikolay Semionovi…, h„l„ tuhaf tuhaf g•l•msemeye devam ederek, sekizer rublenin her ay hi… şaşmadan †deneceği hu-190

DELİKANLI

DELİKANLI

191

susunda bana kefil olmayı kabul etti; ama param olduğunu zaten biliyor, bana da inanıyordu.

G†sterdiği

bu

nezaketle

aramızda ge…en bir dakikalık anlaşmazlık

unutulmuştu. Marya İvanovna, bir şey s†ylemiyordu, ama b†yle bir y•k•n altına girmeye nasıl cesaret ettiğime o da şaşıyordu. Benimle en ufak bir şaka etmemelerini, tersine işe, bu gibi hallerde elden bırakılmaması gereken bir cidd‡likle bakmalarını …ok takdir ettim.

Her g•n Darya ' Radionovna'ya koşuyordum, bazan •…, d†rt defa uğradığım oluyordu, bir hafta sonra da kocasından gizli daha •… ruble verdim. Šteki •… rubleye de

…ocuk

battaniyesiyle kundak bezleri falan aldım. Ama on g•n sonra Ri-no…ka birdenbire hastalandı.

Hemen bir arabaya atlayıp doktor getirdim, bir il„… yazdı, biz de onun verdiği acı il„…larla zavallı yavrucuğa eziyet ederek b•t•n gece uğraştık, ertesi g•n de doktor, artık ge… kalındığını s†yledi, ricalarıma,

hatt„ galiba sitemlerime karşılık nezaketle ka…amaklı bir cevap vererek: ŒBen, Allah değilim• dedi. Yavrucuğun dili, dudakları, ağzının i…i ufak ufak beyaz sivilcelerle kaplanmıştı, akşama doğru da †ld•, †l•rken, sanki her şeyi anlıyormuş gibi, siyah g†zlerini benim g†zlerime dikmişti,

†l•s•n•n bir fo-toğrafisini

…ektirmeyi

akıl

etmeyişimi h„l„' anlıyamıyorum. E, inanır mısınız, o akşam bir …ocuk gibi hı…kıra hı…kıra ağladım, eskiden

b†yle bir şey hi… başıma gelmemişti, en sonunda Marya İvanovna beni teselli etmek zorunda kalmıştı, bunu yaparken de gene ne o, ne de Nikolay Semionovi…, benimle hi… alay etmiyorlardı. K•…•k tabutu da gene o marangoz yaptı, Marya İvanovna tabut…uğu kıvrımlı dantel„larla d†şedi, i…ine k•…•k, g•zel bir yastık koydu, ben de …i…ek alıp …ocuğun •st•ne serptim: b†ylece yavrucuğumu alıp g†t•rd•ler, inanır mısınız, onu h„l„ unutamıyorum. Ama aradan bir m•ddet ge…tikten sonra bu beklenmedik olay beni derin derin d•ş•nmek zorunda bıraktı. Tabi‡ Rino…ka pek pahalıya mal olmamıştı, tabut…uğu, g†m•lmesi, doktoru, …i…ekleri, Darya Radionovna'ya †denen para otuz rubleyi ge…memişti. Bu paranın bir kısmını Petersburg'a giderken Versilov'un bana yol parası olarak g†nderdiği kırk rublemin i…inden, bir kısmını da yola …ıkmadan bazı eşyalarımı satarak temin ettim, †yle ki Œsermayem• olduğu gibi kaldı. ŒAma ,diye d•ş•n•yordum, hep b†yle yana sapacak olursam, pek uzağa gidemem•. Y•ksek okul talebesiyle olan h„diseden Œ•lk•n•n• beni h„tıralar silik bir hal alıncaya kadar ileri s•r•kliyerek hakiki hayattan uzaklaştırabile-ceği neticesi …ıkıyordu.

Rino…ka vakasındansa "Unun tersine bir sonu… …ıkıyordu, yani hi…bir Œ•lk•• beni ezici bir hakikatin karşısında birdenbire duraklamaktan, Œ•lk•m•n• uğruna 192

DELİKANLI

DELİKANLI

193

yıllarca didinerek temin ettiğim şeyleri feda etmekten alıkoyamıyacaktı. Gene de her iki sonu…

doğruydu.

ALTINCI BŠL•M I

•mitlerim tam olarak yerine gelmedi; onları evde yalnız bulamadım, ger…i Versilov yoktu

,ama annemin yanında Tatyana Pav-lovna oturuyordu, ne de olsa yabancı birisiydi, iyiliksever duygularımın yarısı birdenbire duman oldu gitti. Bu gibi hallerde …abucak değişivermem şaşılacak bir şeydir; bir toz, yahut kıl kadar bir şey iyiyi kovup onun yerine k†t•y• getirmeye yetiyordu. K†t• duy-gularsa, kinci olmadığım halde, ne yazık ki …abucak kovulamıyordu.

i…eri girince annemin, Tatyana Pavlovna ile aralarında ge…en pek canlı bir konuşmayı hemen kestiğini farkeder gibi oldum. Kızkardeşim benden birka… dakika †nce işinden d†nm•şt•, k•…•k odasından hen•z …ıkmıyordu.

Evimizin •… odası vardı. Her zaman bir arada oturduğumuz orta oda yahut misafir odası olduk…a b•y•kt•, hemen hemen iyi denecek şekilde d†şenmişti. Burada yaylı, kırmızı kadifeyle kaplı kanepeyle koltuklar vardı, ama kadifelerinin havı d†k•lm•şt• (Versilov kılıftan hoşlanmıyordu), birka… halı, birka… masa, l•zumsuz sehpalar duruyordu. Ondan sonra sağda k•…•k, dar, tek pencereli Versilov'un …alışma odası geliyordu; burada k†t• bir yazı masası, masanın •st•nde de hi… kullanılmıyan birka… kitapla unutulmuş k„ğıtlar masanın

†n•nde onun kadar k†t•, kırık, bir k†şesinden yukarı yayı fırlamış bir koltuk vardı, Versilov bu kanepeye oturup kalkarken sık sık inler, s†v•p sayardı. Gene bu …alışma odasında, gene eski yumuşak kanapeye yatağını seriyorlardı. Versilov, bu …alışma odasından nefret ediyordu, hem galiba burada bir iş yaptığı da yoktu, misafir odasında saatlerce tembel tembel oturmaktan hoşlanırdı. Misafir odasının solunda tıpkı bunun gibi daha bir oda vardı: burada annemle kızkar-deşim yatıyorlardı. Misafir odasına koridordan girilirdi, bu koridorun sonunda da ah…ı kadın Lukerya'nın oturduğu mutfağın kapısı vardı, yemek pişirildiği zaman b•t•n ev yanmış yağ kokusiyle dolardı, †yle dakikalar olurdu ki Versilov, bu mutfak kokuları y•z•nden kendi hayatına, talihine lanet ederdi; yalnız bu noktada ona hak veriyordum, kokular odama gelmemekle beraber ben de Šteden beri mutfak kokularından nefret ederim.

Yukarda, tavan arasında k…‡…k bir oda da oturuyordum, buraya ‡ok dik, gıcırtılı bir merdivenden ‡ıkıyordum. Burada başlıca şu eşya-DELƒKANLI I — FOR.: 13/14DELİKANLI

lar vardı: yarım yuvarlak bir pencere, ‡ok al‡ak tavan; Lukerya'nın geceleri benim yatmam i‡in bir yatak ‡arşafı sererek …st…ne bir yastık koyduğu muşamba kaplı bir kanape, bunlardan başka eşya olarak da en bayağı d…lger yapısı bir masa ile ortası delik hasır sandalye bulunuyordu.

Ama bir zamanki konfordan kalan bazı eşyalar da yok değildi; meselŒ misafir odasında hi‡ de kŠt… sayılmayacak fakfurdan bir lŒmba, duvardaysa Dresden Madonası'nın ‡ok g…zel taş

basması bir resmi, gene burada karşıki duvarda Floransa B…y…k Kilisesinin tun‡ kapılarının pek b…y…k boyda g…zel bir fotoğraf isi asılıydı. Aynı odanın bir kŠşesinde b…y…k ikon dolabı duruyordu, burada soydan kalma kutsal tasvirler vardı, bunların i‡inde ŽB…t…n Azizler• e ait tasvirin g…m…ş kabartmasının Šrt…s… altın kaplamalıydı (emniyet sandığına yatırmak istedikleri de buydu), Šteki ŽMeryem Ana• tasvirinin Šrt…s… de inciyle işlenmiş kadifedendi.

Tasvirlerin Šn…nde her din• bayramını arifesinde yakılan bir kandil asılı duruyordu. Versilov, anlaşılan tasvirlerin taşıdıkları anlama aldırış etmiyordu, (ancak bazan, dişini sıkarak, kandil ışığının altın yaldızlı Šrt…ye ‡arparak aksetmesinden y…z…n… buruşturur, gŠzlerine zarar verdiğinden şikŒyet ederdi, ama gene de annemin kandili yakmasına engel olmazdı.

DELİKANLI

195

Her zaman hi‡ ses ‡ıkarmadan, asık bir y…zle, kŠşede bir yere bakarak i‡eri girerdim, bazan girerken selŒm bile vermezdim. Her zaman da o g…nk…nden ‡ok daha erken eve dŠnerdim, yemeğimi yukarı, odama gŠnderirlerdi. Bu sefer odaya girince birdenbire: ŽMerhaba anne•

dedim, eskidense bunu yapmıyordum, ama gene utancımdan bu defa da y…z…ne bakmaya cesaret edemedim, karşı tarafa ge‡ip bir sandalyeye oturdum. ‚ok yorulmuştum, ama buna aldırış etmiyordum.

Tatyana Pavlovna bir yılan gibi ıslık ‡alarak:

— Bu terbiyesiz, eve hŒlŒ eskisi gibi kaba kaba girmeye devam ediyor, dedi.

Eskiden de beni bŠyle paylardı, bu bi‡im konuşmalar da onunla benim aramda Œdet olmuştu.

Annem, kendisine selŒm vermeme sanki şaşmıştı:

— Merhaba... diye cevap verdi. Sonra hemen utanarak:

— Yemek ‡oktan hazır, dedi, yalnız ‡orba soğumasaydı, şimdi sŠyleyimde kŠfteleri...

Mutfağa gitmek i‡in acele acele yerinden kalktı, ben de ge‡en bir ay i‡inde ilk defa annemin bana hizmet etmek i‡in b…y…k bir

196

‡eviklikle ayağa kalktığını farkederek utan‡ duydum, oysaki daha Šnceleri bunu kendim istiyordum.

— ‚ok teşekk…r ederim anne, ben yemek yedim. Size engel olmazsam burada oturup dinleneyim.

— Eh... peki!... Neden olmasın, otur...

— Hi‡ …z…lmeyin, anne, bir daha Andrey Petrovi‡'e karşı kabalık edecek değilim, diyerek sŠz… kestim.

Tatyana Pavlovna:

— Aman efendim, ne b…y…k bir alicenaplık! diye bağırdı. Sonya, ona hŒlŒ siz demeye devam ediyor musun? BŠyle (hem de Šz annesinden) itibar gŠrecek kadar adam oldu mu? Baksana, karşısında sıkılıyor, ezilip b…z…l…yordun, ne ayıp!

— Bana sen derseniz pek hoşuma gider, anne!

Annem ‡abuk ‡abuk:

— Ah... Peki, g…zel, peki, s•yliyeyim, dedi. Ben... zaten her zaman s•ylemiyorum ki...

Peki, bundan sonra aklımda olsun.

Bunları s•ylerken kıpkırmızı kesildi. Y…z… pek g…zelleşmişti... Y…z…nde saflık okunuyordu, ama hi‚ de safdillik değil, biraz solgundu, kansızdı. Yanakları ‚ok zayıftı, hattî‚eri

‚•k…kt…, alnındaysa bir‚ok buruşukluklar birikmeye başlamıştı, ama g•zlerinin yanlarında hen…z yoktu, olduk‚a iri, a‚ık renk g•zleri de her zaman •yle yumuşak, •yle sakin bir ışıkla patlıyordu ki! ilk g•rd…ğ…m g…n beni kendisine ‚eken de bu ışık olmuştu. Y…z…nde •yle h…z…nl… yahut acındırıcı hi‚ birifˆde bulunmamasını da seviyordum; tersine, bazan boşuboşuna •yle sık sık …rkmese, bir sebep yokken •yle korku i‚inde yerinden fırlamasa yahut her şeyin eskisi gibi olduğuna (her şey Šeskisi gibi‹ olunca mesele yoktu) kanaat getirinceye kadar herhangi bir konuşmaya korka korka kulak vermeseydi, y…z…n…n ifadesi hattˆ neşeli bile sayılabilirdi. Evet, yeter ki bir şey değişmesin, yeter ki yeni bir şey, hattˆ

mesut bir şey de olsa, yeni bir şey de olsa, yeni bir şey olmasa!... •ocukluğunda herhangi bir şeyle korkutulmuş olduğu akla gelebilirdi. G•zlerinden başka biraz uzunca y…z…n…n şekli de hoşuma gidiyordu, hem galiba elmacık kemikleri biraz daha ufak olsaydı, sade gen‚liğinde değil, hattˆ şimdi bile ‚ok g…zel bir kadın sayılabilirdi. Şimdi de yaşı otuz dokuzdan fazla değildi, ama koyu sarı sa‚larının arasından pek ‚ok ak sa‚ g•ze ‚arpıyordu.

Tatyana Pavlovna ger‚ek •fkeyle anne-y…z…ne baktı.198

DELİKANLI

DELİKANLI

199

— Bu ‚ocuğun •n…nde titremek ha! •ok g…l…n‚s…n, doğrusu, Sofya; beni kızdırıyorsun!

Annem, Tatyana Pavlovna'nın y…z…nde g…l…msemeye benzer bir şey fark ederek:

—

Ah,

Tatyana

Pavlovna,

ona

şimdi b•yle

davranmasaydınız!

Belki şaka

ediyorsunuzdur, ha! dedi.

Tatyana Pavlovna'nın azarını bazan sahiden de ciddiye almak imkˆnsızdı, ama g…l…m-semişse bile tabi‰ yalnız anneme g…l…msemişti, ‚…nk… iyi kalbli olduğu i‚in onu ‚ok severdi, hem de ş…phesiz annemin bu dakikada benim uysallığımdan bahtiyarlık duyduğunu fark etmişti.

Kendisine cevap vermek gerektiğini an-lıyarak:

— Kendiniz durup dururken insanlara saldırırsanız, Tatyana Pavlovna, ben de tabi‰ bunu duymamazlık edemem,

hem de bunu eskiden hi‚ s•ylemezken bug…n i‚eri girerken Šmerhaba anne‹ dediğim bir zamanda yapıyorsunuz.

Tatyana Pavlovna parlıyarak;

— Şuna da bakın, diye haykırdı, bunu kahramanlık sayıyor? •mr…nde bir defa nazik davrandm diye •n…nde diz mi ‚•keceklerdi senin? Hem bu seninki nezaket midir? i‚eri girerken neden k•şeye bakıyorsun? Ona

nasıl bağırıp ‚ağırdığını bilmiyor muyum sanıyorsun? Bana da merhaba diyebilirdin, seni ben kundakladım, senin vaftiz ananım ben!

Tabi‰ cevap vermeye tenezz…l etmedim.

Tam bu sırada kızkardeşim i‚eri girdi, hemen onunla konuşmaya başladım;

— Liza, bug…n Vasin'i g•rd…m, seni sordu. Onunla tanışıyor musun?

Yanıma otururken şefkatle y…z…me bakarak tabi‰ bir sesle:

— Evet, Luga'da, ge‚en yıl tanışmıştık, diye cevap verdi.

Bilmem neden Vasin'den konuşunca hemen kızaracağını sanmıştım. Kızkardeşim sarışındı, a‚ık sarı sa‚lı sarışın, sa‚larının rengi ne annemin, ne de babasının sa‚larının rengine benzemiyordu: ama g•zleri, y…z…n…n bi‚imi hemen hemen anneminki gibiydi. •ok ‚ekik, d…zg…n bir burnu vardı; ama kendine g•re daha bir •zelliği vardı, o da y…z…ndeki k…‚…k k…‚…k ‚iller; annemdeyse hi‚ ‚il yoktu. Versilov'a benziyen tarafı pek azdı, belki sadece v…cudunun inceliğini, kısa olmıyan boynunu, y…r…y…ş…nde se‚ilen lˆtif bir hali ondan almıştı.

Benimle ufak bir benzerliği yoktu, biz birbirine zıt iki kutuptuk.

Liza;

— Kendileriyle …‡ ay kadar gŠr…şm…şt…m, diye ilŒve etti.

200

DELİKANLI

—

Kendileri diye Vasin'den mi konuşuyorsun, Liza? Kendilerini değil, kendisini demek gerektir.

SŠz…n…

d…zelttiğim i‡in Šz…r dilerim, kardeşim, ama galiba senin terbiyeni b…sb…t…n boşlamışlar, buna ‡ok …z…ld…m, doğrusu...

Tatyana Pavlovna kıpkırmızı kesilerek:

—

Annenin Šn…nde bŠyle bir şey sŠylemekten utanmıyor musun? dedi. Hem yalan sŠyl…yorsun, hi‡ de ihmal etmediler.

Annemin tarafını tutarak sert sert:

— Annem i‡in bir şey sŠylediğim yok zaten, dedim. Şunu bilinizki, anne, Liza'ya sizin ikiziniz gibi bakıyorum, iyi kalblilik bakımından, karakter bakımından onu Šyle g…zel yetiştirmişsiniz ki... herhalde siz de eskiden bŠyleydiniz, şimdi de Šylesiniz, şimdiye kadar da Šyleydiniz, her zamanda bŠyle kalacaksınız... Ben sadece şu dış perdahtan, ama gene de gerekli

olan,

kibarlığın

doğurduğu b…t…n o budalalıklardan konuşuyorum. Sadece Šfkelendiğim bir şey varsa o da Versilov, sen Vasind'en konuşurken kendisini değil de kendilerini dediğini duysaydı, herhalde bunu hi‡ d…zeltmezdi, ‡…nk… bize karşı Šyle gururlu, Šyle kayıtsız davranıyor ki! •şte beni kudurtan da bu ya!

Tatyana Pavlovna, gŠzleri parlıyarak:

— Kendisi daha bir şey bildiği yok, bir de başkalarına ders vermeye kalkışıyor. Bir daha, beyefendi, ne annenin, ne de benim Šn…mde ŽVersilov• demeye c…ret etmeyin, bŠyle bir şeye asla katlanamam, diye bağırdı.

— Anne, ben bug…n aylık aldım, elli ruble, l…tfen altın, buyurun!

Yanına yaklaşıp parayı uzattım; hemen telŒşlandı.

Paralara dokunmaktan korkuyormuş gibi:

— Bilmem ki nasıl alayım! diye mırıldandı.

Ne demek istediğini anlamadım.

—

Amma

da

yaptınız,

anne,

beni

bu aileye bir oğul, bir kardeş olarak kabul

ediyorsanız...

— Ah; sana karşı su‡luyum, Arkadiy; bazı şeyleri itiraf etmek isterdim, ama bili-mem ki... ‡ok korkuyorum...

Bunları …rkek …rkek, yaltaklanır gibi g…-l…msiyerek sŠyledi; ne demek istediğini gene anlamadım, sŠz…n… kestim:

— Ha, sahi, anne, bug…n Andrey Petro-vi‡le Sokolskiy'lerin dŒvası bir karara bağlanacağım biliyor muydunuz?

Korkusundan ellerini avu‡lariyle birbirine yapıştırarak (bu ona mahsus bir harekettir):202

DELİKANLI

DELİKANLI

203

— Ah, biliyorum, dedi.

Tatyana Pavlovna b…t…n v…cudiyle titri-yerek:

— Bug…n m…? diye sordu. Buna imkŒn yok, bŠyle bir şey olsaydı sŠylerdi.

Anneme dŠnerek:

— Sana sŠyledi mi? dedi.

— Hayır bug…n karar verileceğini sŠylemedi.

B…t…n haftayı Šyle bir korku

i‡inde

ge‡irdim ki! Hi‡ olmazsa dŒvayı kaybetseydi, dua ederdim, bu y…kten kurtulur, gene eskisi gibi yaşardık.

—

Demek size de sŠylemedi, anne! diye haykırdım. Ne adam, ha! •şte onun bize karşı kayıtsızlığının, kurumluluğunun bir misali, demin ne demiştim ben?

Tatyana Pavlovna ileri atılarak;

— Peki; ne karar verilmiş, ne karar verilmiş? diye sorup duruyordu. SŠylesene!

Koridorda Versilov'un adımlarını duyarak:

— •şte geliyor! Belki kendisi anlatır, diyerek ‡abucak gidip Liza'nın yanına oturdum.

Kızkardeşim;

— Ağabey, Allah aşkına anneme merhamet et, Andrey Petrovi‡'e karşı sabırlı davran, diye fısıldadı.

— Peki, peki, zaten o niyetle eve dŠn-m…şt…m, dedim, elini sıktım.

Liza, g…vensizlikle y…z…me baktı, hem bunda haklıydı.

II

Kendinden pek memnun bir halde i‡eri girdi, Šyle de memnundu ki keyfinin yerinde olduğunu gizlemeye bile l…zum gŠrmedi. Hem son zamanlarda Šn…m…zde teklifsizce i‡ini a‡mağa alışmıştı, hem kendisinin yalınız kŠt… taraflarını değil, g…l…n‡ taraflarını bile gŠsterdi, ki bunu yapmaktan herkes korkar; ama her şeyi en ufak ayrıntılarına kadar anlıyaca-ğimızı da biliyordu. Tatyana Pavlovna'nın işaret ettiğine gŠre son yıllarada …stbaş bak-mından kendisini alıvermişti: her zaman yakışık alacak bir şekilde giyiniyorsa da elbiseleri eskiydi, se‡mede titizlik de gŠstermiyordu. Doğru, bir gŠmleği iki g…n giymeye hazırdı, bu da annemi kaygılandırıyordu; bu onlarca b…y…k bir fedŒkŒrlık sayılıyordu, ona candan bağh olan b…t…n bu kadınlar da bunda bir kahramanlık gŠr…yorlardı. Versilov, her zaman Yumuşak, geniş

kenarlı, siyah şapka giyerdi; Žkapıdan girerken şapkasını ‡ıkarınca, aralarından bir‡ok ağarmış sa‡lar gŠr…nen sık sa‡ları "Aşında kabarıverdi. Şapkasını ‡ıkarırken sa‡-seyretmek hoşuma giderdi;205

— Merhaba; hepiniz toplanmışsınız, hattŒ o bile aranızda! Sesini daha holden duydum; beni

‡ekiştiriyordu, galiba?

Keyfinin yerinde olduğunu gŠsteren bir işaret de benimle alay etmeseydi. Ben, tabi• cevap vermiyordum. Lukerya, elinde bir s…r… paketle i‡eri girdi, masanın …st…ne koydu.

—

Yendik, Tatyana Pavlovna; dŒva kazanılmıştır, prensler yargıtaya vermeye cesaret edemezler. DŒvayı ben kazandım! Hemen bin ruble bor‡ para buldum. Sofya, elindeki işi bırak gŠzlerini yorma. Liza: işten mi geldin?

Liza, şefkatli bir y…zle:

— Evet, baba, diye cevap verdi. Kızkardeşim ona baba diyordu, bense buna hi‡ yanaşmak istemiyordum.

— Yoruldun mu?

— Yoruldum.

— işi bırak, yarın gitme, b…sb…t…n bırak.

— Baba, bŠyle olursa benim i‡in daha fena!

— Rica ederim.. Kadınların ‡alışmasından hi‡ hoşlanmam, Tatyana Pavlovna:

— ‚alışmadan oturmak olur mu? Kadın olur da ‡alışmaz mı hi‡!...

— Biliyorum, biliyorum, b…t…n bunlar ‡ok g…zel, ‡ok doğru, ben de bunu bŠylece kabul ediyorum; ama ben asıl el işinden konuşuyorum. Biliyorum sunuz bu bende galiba ‡ocukluk hŒtıralarımdan kalma marazı, daha doğrusu yanlış bir izlem olacaktır. Beş altı yaşında bir

‡ocukken hatırımda kaldığına gŠre sık sık (tabi• tiksinerek) yuvarlak masanın ‡evresinde oturan akıllı, sert ,cidd• tavırlı kadınları, masanın …st…ndeki makaslan, kumaşı, bi‡kileri, moda dergisini gŠzlerimin Šn…ne getiririm. Hepsi, azametle ,yavaş yavaş başlarını salh-yarak, Šl‡erek, hesaplıyarak, kesip bi‡meye hazırlanarak fikir y…r…t…r, d…ş…ncelerini sŠylerlerdi.

Beni o kadar seven b…t…n o şefkatli y…zler, birdenbire taştan birer kaleye dŠnm…şt…r; biraz yaramazlık edeyim desem hemen odadan dışarı gŠt…r…rler. HattŒ zavallı dadım bile elimden tutmuş, b…t…n isteklerime, bağırmalarıma aldırış etmeden, sanki karşısında cennet kuşu varmış

gibi gŠzlerini bir yere dikip dinler, •şte bi‡kiye başlamadan Šnce o zeki y…zlerin aldığı cidd•, azametli ifadeyi hatırlamak nedense şimdi bile bana acı geliyor. Tatyana Pavlovna, kibarlığa uymıyan bir şey olmakla beraber, siz de bi…ki bi…mekten pek hoşlanıyorsunuz, ama ben gene de hi… …a-lışmıyan kadını daha …ok severim. Sakın alınayım deme Sofya!... Hem zaten senin haddine mi! Kadının zaten …alışmalarda b•y•k bir kudreti vardır. Hoş, bunu sen de bilirsin ya, Sonya. Sizin d•ş•nceniz nasıl, Arkadiy Makarovi…, herhalde itiraz edersiniz?206

DELİKANLI

— Yo, hi…, dedim. Kadının b•y•k bir kudreti vardır, demiştiniz bu s†z, …ok g•zel, ger…i bunu

ne diye işle karıştırdığınıza bir t•rl• aklım yatmıyor? Para yokken …alışmadan durmak imk„nsız olduğunu kendiniz de bilirsiniz.

Saadetinden b•t•n y•z• parlıyan anneme (Versilov benimle konuştuğu zaman annem baştan ayağa kadar •rpermişti);

— Ama artık yeter, dedi, hi… olmazsa ilk zamanlar el işlerinizi g†rmeyim, bunu kendim i…in rica ediyorum. Arkadiy, sen de zamanımızın genci olduğundan herhalde az …ok sosyalist olmalısın; inanır mısın, dostum, tembelliği en …ok sevenler, daima emekleriyle yaşıyan halktan olan insanlardır!

— Tembellik değil, dinlenmedir belki...

— Hayır, hayır, ger…ekten tembellik, d•ped•z iş yapmama; ideal bu! Her zaman emekle yaşıyan birini tanımıştım, ger…i halktan- da değildi; olduk…a ileri g†r•şl•, okumuş bir adamdı, hem kendi fikrini y•r•tmesini de biliyordu. B•t•n †mr•nce, belki her g•n sonsuz bir istekle, i…i titriyerek tam bir tembelliğe kavuşmayı hayal etmişti, †yle ki bu ide-ailini mutlakıyete, hududu olmıyan bir bağımsızlığa, ebediyen h•r kalarak tembel tembel oturup olan bitenleri seyretmeye kadar g†t•r•yordu. Bu da ta işinde kırılıncaya kadar DELİKANLI

207

b†yle s•r•p gitmişti; kırılınca da artık bir daha tamir etmeye imk„n yoktu; hastanede †ld•.

Bazan emeğin zevkli bir şey olduğunu tembel, ama tabi‡ erdemli insanların uydurduklarına ciddi olarak inanacağım geliyor. Bu •lk• ge…en y•zyılın sonlarında ortaya atılan ŒCenevre

•lk•lerinden• biridir. Tatyana Pav-lovna bundan •… g•n †nce gazeteden bir il„n kesip almıştım, işte burada (yelek cebinden bir k„ğıt par…ası …ıkardı,) bu, kl„sik dillerde aritmetik bilen, tavan arasına, her yere gitmeye hazır o binlerce Œ•niversite talebe• le-rinden biridir.

Bakın, dinleyin: ŒKadın †ğretmen, b•t•n okullara hazırlar (işitiyor musunuz, b•t•n okullara), aritmetik dersleri verir•, yalnız bir satır yazı, ama ne basmakalıp şey! B•t•n okullara hazırlıyor, eh, tabi‡, aritmetik de var! Hayır, atrimetik ayrıca g†ze …arpıyor. Bu, artık ger…ek bir a…lık, yoksulluğun son haddi olduğu apa…ık. Burada dokunaklı olan taraf da şu beceriksizliktir: anlaşılan kızcağız kendini †ğretmenliğe hi… hazırlamamış, hem de sanmam ki bir şey †ğretebilsin. Ama ne yapıp yapmış, son rublesini gazeteye vererek b•t•n okullara hazırladığım, •stelik de aritme-dersleri verdiğini il„n etmiş! Per tuutto ile e in altri siti.*

Tatyana Pavlovna;

B•t•n d•nyada ve başka yerlerde.208

DELİKANLI

— Ah, Andrey Petrovi…, ona yardım etmeliydi! Nerede oturuyor? diye sordu.

Versilov:

— Adam sende, bunun gibileri pek …ok! diyerek adresi cebine soktu. Bu torba k„ğıdının i…indekiler hep hediye, sana Liza, size de Tatyana; Sofya ile ben tatlı şeylerden hoşlanmayız.

Hediyelerden sana da pay var, delikanlı. Hepsini kendi elimle Yesileyev ile Balle'-den aldım.

Lukerya'nın dediği gibi pek fazla Œa… oturduk•. (N. B. Hi…bir zaman, hi… kimse bizim evde a…

oturmamıştı), işte burada •z•m, bonbon, d•şes armudu, …ilek pastası, hatt„ g•zel lik†rden bile aldım; fındık da aldım. Şu da merakla değer ki …ocukuğum-dan bug•ne kadar fındık yemesini seviyorum, Tatyana Pavlovna, hem en ad‡ cinsleri bile. Liza bana …ekmiş; o da tıpkı sincap gibi fındık …ıtırdatmasını sever. Ama biliyor musunuz, Tatyana Pavlovna, bazan †yle ansızın h„tıralarını canlandırırken bunların arasında bir an ormanda bulunduğunu, fındıklıkta kendi elinle fındık kopardığını g†zlerinin †n•ne getirmek kadar hoş bir şey yoktur... G•nler hemen hemen g•z g•nleridir, ama g†ky•z• a…ıktır, bazan †yle de serin olur ki lOrmana dalar, bir yere gizlenirsin, her yer yaprak kokar,.. Bakışlarınızda sevimli bir şey g†r•yorum, Arkadiy Makarovi…?

DELİKANLI

209

— Benim de …ocukluğumun ilk yılları k†yde ge…mişti.

— Nasıl olur, sen galiba Moskova'da yaşıyordun... yanılmıyorsam.

Tatyana Pavlovna s†ze karışarak:

— Siz Moskova'ya geldiğiniz zaman o, Andronikov'larda oturuyordu; ondan †nce rahmetli teyzeniz Varvara Stepanovna'nın yanında k†yde kalmıştı, dedi.

— Sofya, al şu paraları da sakla. Bug•nlerde daha beş bin ruble vermeyi vadettiler.

Tatyana Pavlovna:

— Demek ki artık presler i…in hi…bir •mit yok? diye sordu.

—• Hi… •mit yok, Tatyana Pavlovna.

—

Ben her zaman sizin, ailenizin tarafını tuttum, aile dostunuzum, ger…i prensler bana yabancıysalar da, vallahi, kendilerine acıyorum. Sakın bu s†zlerime g•cenmeyin, Andrey Petrovi….

— Paylaşmaya hi… niyetim yok, Tatyana Pavlovna.

— Tabi‡, d•ş•ncemi bilirsiniz, Andrey Petrovi…, daha işin başında yarı yarıya paylaşmayı teklif etseydiniz, d„vadan vazge…erlerdi; şimdi tabi‡ …ok ge…. Ama ben bu işte h•k•m vermeye cesaret edemem... Bunu şu210

DELİKANLI

bakımdan s†yl•yorum, rahmetli herhalde vasiyetnamesinde onlara miras ayırmadan ge…mezdi.

—

Miras ayırmak ş†yle dursun, herhalde hepsini onlara bırakırdı, yalnız beni mirastan mahrum ederdi, tabi‡ işi gerektiği gibi yapmış, usuliyle vasiyetname yazmasını bilmiş olsaydı; ama şimdi elbette kanun da benden yana! Ne paylaşırım, ne de paylaşmak isterim, Tatyana Pavlovna, işte o kadar.

Bu s†zleri hatt„ bir …eşit †fkeyle bile s†ylemişti, oysa sık sık b†yle bir şey yaptığı yoktu.

Tatyana Pavlovna sustu. Annem h•z•nl• h•z•nl• başını †n•ne eğdi: Versilov, onun da Tatyana Pavlovna'mn fikrini doğru bulduğunu anlıyordu.

ŒBunda Enis'teki tokadın tesiri var!• diye d•ş•nd•m. Kraft'ın bana teslim ettiği, şimdi de cebimde duran mektup belki Versilov'un eline ge…miş olsaydı, feci bir akıbete uğrardı.

Birdenbire b•t•n bu şeylerin benim sırtımda y•kl• durduğunu hatırladım; bu d•ş•nce, b•t•n

†tekilerle de ilgili olduğu i…in, tabi‡, beni sinirlendirdi.

— Arkadiy, daha iyi giyinmeni isterdim, dostum; şimdi de fena giyinmiyorsun, ama ilerisi i…in sana …ok iyi, insaflı, zevk sahibi bir Fransızı tavsiye edebilirdim.

DELİKANLI

211

Birdenbire:

__ Bir daha b†yle bir teklifte bulunmamanızı rica ederim, diye kafadan attım.

— Neden?

— Tabi‡, bunda g•ce gidecek bir şey g†rm•yorum, ama birbirimizle pek †yle anlaşmış

değiliz, tersine anlaşmazlık var aramızda yani yarın prensin yanında yapacak bir işim olmadığı i…in oraya gitmekten vazge…eceğim.

— Oraya gitmen, onunla beraber oturman zaten bir iş sayılır.

— B†yle bir d•ş•nce hakarettir.

— Anlamıyorum, doğrusu; ama mademki bu kadar duygulusun, ondan para almadan, •yle devam et. Yanından ayrılırsan kendisim pek …zeceksin; sana ‚oktan alıştı, bağlandı, bundan emin olabilirsin. Ama gene de kendin bilirsin.

Anlaşılan bu konu hoşuna gitmiyordu.

— Para alma diyorsunuz, bense sizin y…z…n…zden bug…n al‚aklık ettim: •nceden tenbih etmediniz, ben de ondan bir aylık maaşımı istedim.

----Demek ki bildiğin gibi de yaptın;

bense, doğrusu istemiyeceğini sanmıştım, şimdiki gen‚ler hepiniz ne

kadar da

a‚ıkg•z,212

DELİKANLI

beceriklisiniz! Zamanımızda gen‚lik diye bir şey yok, Tatyana Pavlovna.

Dehşetli kızıyordu; ben de kızdım.

— Elinizden kurtulmam gerekiyordu ya... buna siz zorladımz beni, şimdi ne yapacağımı ben de bilmiyorum.

— Ha, sahi, Sofi, hemen Arkadiy'in akmış rublesini ver; sen de, dostum •demek i‚in bu kadar acele etmeme kızma sakın! Aklında bir teşebb…s olduğunu, sermayeye yahut onun gibi bir şeye ihtiyacın olduğunu y…z…nden anlıyorum.

— Y…z…m…n neler anlattığını bilmem, ama bu para …zerinde size bir şey s•yliyece-ğini annemden hi‚ beklemezdim, bense s•ylemesin diye o kadar rica etmiştim ki, diyerek g•zlerim şimşekler ‚akarak anneme baktım.

•yle g…cenmiştim ki s•zle anlatmama imkˆn yok.

— Arkaşa yavrum, Allah aşkına bağışla, s•ylemeden hi‚ yapamazdım...

Versilov bana:

— Dostum, senin

sırlarını

bana

a‚tığ' i‚in ona darılma, dedi, hem bunu iyi niyetle yaptığına da inan, analık değil mi ya, oğlunun duygulariyle •v…nmek istedi. Ama inan.

Dostum, o s•ylemeseydi bile senin bir kapitalist

DELİKANLI

213

olduğunu tahmin edebilirdim. B…t…n sırların senin namuslu y…z…nde yazılı. Onun Škendi

…lk…s…‹ var, Tatyana Pavlovna, hani size s•ylemişim ya.

Ben hˆlˆ cart curt etmeye devam ederek:

—

Benim namuslu y…z…m… bir yana bırakalım, dedim, ‚ok defa karşınızdaki insanın i‚indekileri

g•rd…ğ…n…z…

bilirim,

ger‚i

bazı hallerde burnunuzdan •tesini bile

g•rm…yorsunuz ama... ben de zaten insanın d…ş…ncelerine n…fuz etme kabiliyetinize şaşıyorudm. Evet, s•ylediğiniz gibi, benim Škendi …lk…m‹ var. Bunu s•ylemeniz, tabi‰, bir tesad…f ese-riyse de ben gene de doğruyu s•ylemekten ‚ekinmiyorum; evet, benim Š…lk…m‹ var. Bundan ne korkarım, ne de utanırım.

— En •nemlisi de utanmamaktır.

— Ama size hi‚bir zaman a‚mam.

— Yani a‚maya tenezz…l etmem demek istiyorsun, istemez, dostum, istemez sen s•ylemeden de …lk…n…n i‚y…z…n… biliyorum; herhalde bu:

ŠBen, tssız bir ‚•le ‚ekiliyorum'‹.

gibı bir şey olsa gerek, Tatyana Pavlovna! D…ş…nceme g•re Rohtschild yahut onun gibi ‹ir şey olmak, kendi b…y…kl…ğ…n…n i‚ine ‚ekmek istiyor. Tabi‰ sizinle bana c•mert‚e emekli aylığı bağlar, bana belki de bağ-214

DELİKANLI

lamaz, ama hi‚ değilse onu g•rd…ğ…m…zle kalırız. Tıpkı gen‚ bir ay gibi g•r…nmesiyle kaybolması bir olur.

i‚imden titredim. Tabi‰, b…t…n bunlar bir tesad…ft…: onun bir şeyden haberi yoktu, hem de Rohtschild'i anmakla beraber, gene de b…sb…t…n başka şeyden konuşuyordu; ama duygularımı, kendileriyle ilgimi kesip uzaklaşmak istediğimi nasıl olmuştu da b†yle dosdoğru tahmin etmişti? Her şeyi tahmin etmişti, hakikaten korkun…luğuna †nceden o her zamanki kinizmiyle tuz biber ekmek istemişti. Dehşetli kızdığına hi… ş•phe yoktu.

Her şeyi hi… olmazsa bir an i…in şakaya …evirmeye …alışarak yapmacıklı yapmacıklı g•ld•m ;

— Anne! Parladığım i…in †z•r dilerim, zaten Andrey Petrovi…'ten ka…ıp gizlenmeye imk„n yoktur ki!

— G•lmekle, aziz dostum, …ok iyi ettin. Bir insanın g•lmekle dış g†r•n•ş•nde bile ne kadar

…ok şeyler kazandığını tasarlamak g•…t•r. Bunu …ok cidd‡ olarak s†yl•yorum. Tat-yana Pavlovna, onun her zaman aklında sanki pek †nemli bir şey varmış, bu durumdan kendisi bile utanıyormuş gibi bir hali var.

— Biraz daha insaflı olmanızı rica etmek isterdim, Andrey Petrovi….

DELİKANLI

215

— Haklısın, dostum; ama bir daha b•t•n bunlara hi… d†nmemek i…in herşeyi s†yleyip bitirmek de gerek değil mi ya? Moskova'dan hemen bize isyan etmek i…in geldin, gelişindeki maksadın şimdilik bizce bilinen tarafı budur. Bizi bir şeyle şaşırtmak niyetiyle geldiğinden, tabi‡, bahsetmiyorum. Sonra tam bir aydan beri bizde oturuyorsun, gene de bize kafa tutuyorsun, halbuki sen, galiba, akıllı bir insansın, bu sebeple kafa tutmak işini kendi hi…likleri i…in †… alacak başka bir şeyleri olmıyanlara bırakabilirdin. Hep kapalı kalmaya …alışıyorsun, ama namuslu g†r•n•ş•n, kırmızı yanakların, tam bir namuslulukla herkesin g†z• i…ine bakabileceğine dosdoğru şahitlik ediyor. Kara sevdaya tutulmuş, Tatyana Pavlovna, neden şimdi b•t•n gen…ler b†yle kara sevda hastalığına tutuluyorlar.

— Benim nerede b•y•d•ğ•m• dahi bilmediğiniz

halde kara sevdaya tutulduğumu

nereden bileceksiniz?

— Ha, bilmecenin …†z•m• buradaymış: demek ki senin nerede b•y•d•ğ•n• unuttuğum i…in bana g•cendin!

— Hi… de değil, rica ederim bana budalalıklar y•klemeyin. Anne, Andrey Petrovi…, demin g•ld•m diye beni †vm•şt•; haydi, gelin de hep beraber g•lelim, ni…in b†yle oturacağız! ister misiniz size kendim i…in216

DELİKANLI

DELlKANLI

217

hik„yeler anlatayım? Hem •stelik Andrey Petrovi…, maceralarımdan bir şey bilmiyor.

i…im dolmuştu. Bir daha şimdiki gibi hepimiz bir arada hi… oturmıyacağımızı, bu evden

…ıkınca da bir daha geri d†nmiyeceğimi biliyordum, bunun i…in de b•t•n bu olayların arifesinde kendimi tutamamıştım. B†yle bir sona kendisi beni teşvik etmişti.

D•ş•ncelerime n•fuz edecekmiş gibi g†zlerimin i…ine bakarak;

— Sahiden g•l•n…se, tabi‡, g•zel bir şey olur doğrusu, dedi. B•y•d•ğ•n o yerde, dostum, biraz kabalaşmışsın, ama gene de olduk…a terbiyelisin. Arkadiy bug•n pek sevimli, değil mi, Tatyana Pavlovna? Nihayet bu paketi …†zmekle …ok iyi ettiniz.

Ama Tatyana Pavlovna somurtuyordu, Versilov'un s†zlerine karşılık başını bile …evirmedi, paketi …†zmeye, verilen tabaklara hediyeleri dizmeye devam ediyordu. Annem de tam bir şaşkınlık i…inde oturuyordu, tabi‡ aramızda bi…imsiz bir şey olmaya başladığını anlıyor, seziyordu. Kızkardeşim bir daha dirseğime dokundu.

III

En laubali bir tavırla:

— Size sadece, diye anlatmaya başladım, bir babanın sevgili oğlu ile ilk defa nasıl karşılaştığını anlatacağım; bu da tam Œb•y•d•ğ•n o yerde• olmuştu. ..-

— Dostum, bu... can sıkmaz mı dersin, ha? Bilirsin ki; tous Us genres...

— Somurtmayın, Andrey Petrovi‚, bunu d…ş…nd…ğ…n…z niyetle yapmak istemiyorum.

Sadece istiyorum ki herkes g…ls…n!

— inşallah, yavrum. Hepimizi sevdiğini bilirim...

hem toplantımızın tadını ka‚ırmak

istemezsin, diye yapmacıklı yapmacıklı, kayıtsız, kayıtsız, mırıldandı.

— Tabi‰ burada da sizi sevdiğimi y…z…mden anladınız, değil mi?

— Evet, biraz da y…z…nden.

— Eh, •yleyse ben de Tatyana Pavlov-na'nın y…z…nden bana ‚oktan beri sevdalandığım, tutulduğunu anladım. Bana •yle d…şman gibi bakmayın, Tatyana Pavlovna, iyisi mi gelin de g…lelim! ‰yisi mi g…lelim!

Tatyana Pavlovna, birdenbire bana d•nd…, yanm dakika kadar sert sert g•zlerimin i‚ine baktı.

— Dikkat et,ha! diyerek g•zdağı vererek Parmağını salladı; ama bunu •yle bir ciddilikle yapmıştı

ki

benim

budalaca

şakamla "İ• ilgisi olamazdı, bu başka bir şeye ihtardı: ŠYoksa artık kavgaya başlamak mı istiyorsun?‹ demeye geliyordu.

218

DELİKANLI

— Andrey

Petrovi‚,

demek

ki

hayatımızda

ilk

defa

nasıl

karşılaştığımızı

hatırlamıyorsunuz?

— Vallahi unuttum, dostum, hem de bunun i‚in b…t…n kalbimle su‚lu olduğumu kabul ediyorum. Sadece bunun ‚ok eskiden, bir yerde ge‚tiğini hatırlar gibi oluyorum...

— Ya siz anne, galiba altı yahut

yedi yaşına kadar bulunduğum k•ye nasıl geldiğinizi hatırlıyormusunuz?

Asıl •nemli olan da herhangi bir zaman bu k•yde bulunup bulunmadığınızdır, sakın sizi orada ilk defa g•rd…ğ…m… r…yamda g•rm…ş olmalıyım? Bunu size

‚oktan beri sormak istiyordum, ama hep geri ye bıraktım; şimdi zamanı geldi.

— Elbette. Arkaşenka, elbette! Oraya, Varvara Stepanovna'ya …‚ defa misafirliğe gitmiştim; ilk defa gittiğim zaman sen daha bir yaşındaydın, ikinci defa d•rt yaşına basmıştın, daha sonra da sen altı yaşındayken geldim.

— Tamam, işte ben de tam bir aydan beri size bunu sormak istiyordum.

Hatıraların b•yle birdenbire hızla canlanmasından annemin y…z… pembeleşti, İ‚li i‚li bana sordu:

. — Ta oradan mı beni hatırlıyorsun, Arkaşenka?

— Ne bir şey hatırlıyorum, ne de bir şey biliyorum, ama sadece y…z…nden, b…t…n •m-r…mce silinmiyecek

bir

şey

kalbimde

kalmıştı, bir de o zaman sizin annem olduğunuzu

anlamıştım. B…t…n o k•y… şimdi r…yamda g•r…r gibi g•r…yorum, dadımın y…z…n… bile unuttum. Varvara Stepanovna'yı pek az hatırlıyorum, o da dişleri ağrıdığından hep yanağı bağlı gezdiği i‚in... Evin ‚evresindeki kocaman ağa‚ları, galiba ıhlamur ağa‚larıydı, ondan sonra bazan a‚ık pencerelere vuran g…neşin g•z kamaştırıcı ışığını, ‚i‚eklerle bezenmiş k…‚…k bah‚eyi, bah‚e yolunu hatırlıyorum, sizi de, anne, ‚ok a‚ık olarak yalnız bir an hatırlıyorum, bu da bir defa beni oradaki k•y kilisesinde takdis ettirerek kutsal ekmeği alıp kutsal kˆseyi •pmem i‚in yukarı kaldırdığınız andı; bu bir yaz g…n… olmuştu, kubbenin altından da bir g…vercin bir pencereden •teki pencereye u‚arak ‚ıkıp gitmişti...

Annem hayretinden ellerini iki yana a‚arak:

— Yarabbi! Her şey tıpkı b•yle olmuştu, dedi, g…vercini de olduğu gibi hatırlıyorum. Tam kutsal kˆseyi •perken birdenbire canlandın- ŠG…vercin, g…vercin!‹ diye bağırdın.

— Y…z…n…z yahut ondan bir şey bir ifa-de kafama •yle yerleşmişti ki beş yıl kadar sonra Moskova'da kimse sizin annem olduğu-nuzu s•ylemediği halde sizi g•r…r g•rmez tanı-

220

DELİKANLI

dım. Andrey Petrovi‚'le ilk defa karşılaştığımız zamansa beni Andronikov'lardan gelip almışlardı; o g…ne kadar Andronikov'lann evinde arka arkaya tam beş yıl sessizce, neşe i‚inde yaşayıp gitmiştim. Oturdukları beylik evi en ufak •teberisine kadar hatırlıyorum, burada şimdi o kadar ihtiyarlamış g†rd•ğ•m, o zamanlarsa evi dolduran b•t•n o kadınları, kızları hatırlıyorum, Andronikov'u, onun b•t•n yiyecekleri, tavukları, akbalıkları, domuz yavrularını kendisi şehirden satın alıp torba k„ğıtları, paketler i…inde getirdiğini, hep kibirlenen karısının yerine de masa başında bize kendi eliyle …orba dağıttığını da hatırlıyorum, başta kendisi olmak •zere masanın …evresinde oturanların hepsi buna hakkaha-larla g•lerlerdi. Orada kızlar bana Fransızca †ğrettiler, ama en …ok Krılov'un masallarını seviyordum, bir…oğunu da ezberlemiştim, doğruca Andronikov'un k•…•c•k …alışma odasına dalar, bir şeyle uğraşsa da, uğraşmasa da kendisine her g•n bir masal anlatırdım. ‡şte bu masallar y•z•nden sizinle de tanışmıştım, Andrey Petrovi…. Y•z•n•zden yavaş yavaş hatırlamaya başladığınızı g†r•yorum.

— Evet, bazı şeyleri hatırlamaya başlıyorum, evet o zaman bana bir şey anlatmıştın... bir masal mıydı yahut Akıldan Bel„'dan bir şeydi, galiba? Ama ne kadar da kuvvetli hafızan varmış!

DELİKANLI

221

— Hafıza! Nasıl olmasın? Zaten b•t•n †mr•mce yalnız bunu hatırımda tuttum.

— G•zel, g•zel, dostum, sen beni hatt„ canlandırıyorsun.

Versilov bunları s†ylerken g•l•msedi bile, hemen arkasından annemle kızkardeşim de g•l•msemeye başladılar. G•venlerini gene kazanıyordum ; ama Tatyana Pavlovna yemişleri masanın •st•ne dizdikten sonra bir k†şeye …ekilerek g†zlerimin i…ine k†t• k†t• bakmaya devam ediyordu.

— Bir g•n †yle oldu ki, diye devam ettim, g•zel bir sabah birdenbire hayatımda daima tiyatroda olduğu gibi ansızın sahneye …ıkıveren …ocukluk dostum Tatyana Pavlovna

…ıkageldi, beni bir kupa arabasına bindirip g†t•rd•, sonra şık bir konağa getirdi. O zaman siz, Andrey Petrovi…, Fanariotova'nm boş evinde oturuyordunuz, bu evi bir zaman-'ar gene sizden satın almıştı; o zamansa Fa-naritova yabancı bir •lkedeydi. O g•ne kadar ben hep kısa palto giyiyordum; burada bana g•zel l„civert bir redingot, nefis …ama-şır giydirdiler. Tatyana Pavlovna b•t•n g•n …evremde d†nd•, uğraştı durdu, bana bir…ok eşya satın aldı, bense

konaktaki b•t•n boş odaları dolaşıyor, duvarlardaki b•t•n ayna-lara bakıyordum, ‡şte b†ylece de ertesi g•n saat ona doğru ansızın hi… beklemediğim bir222

DELİKANLl

DELİKANLI

223

zamanda sizin …alışma odanıza girmiştim. Bir g•n †nce, beni eve yeni getirdikleri zaman da sizi g†rm•şt•m, ama …ok kısa bir zaman, o da ayak •st• merdivende... Arabaya binip bir yere gitmek •zere merdivenlerden iniyordunuz; o sıralarda uzun bir ayrılıktan sonra tek başınıza, hem de kısa bir zaman i…in Moskova'ya gelmiştiniz, bu y•zden her gittiğiniz yerde sizi misafirliğe alıkoyuyorlardı, siz de hemen hemen kendi evinizde yaşamıyordunuz. Tatyana Pavlovna ile beni g†r•nce sade: Vay! dediniz, hatt„ durmadınız bile!

Versilov, Tatyana Pavlovna'ya d†nerek:

— Bunları ayrı bir sevgiyle anlatıyor, diye işaret etti; Tatyana Pavlovna başını …evirdi, cevap vermedi.

— O zmaanki gen…, g•zel halinizi şimdi de g†zlerimin †n•nde g†r•r gibi oluyorum.

Aradan ge…en bu dokuz yıl i…inde şaşılacak kadar ihtiyarlamış, …irkinleşmişsiniz, bu samimiliğimi bağışlarsınız tabi‡; ger…i o zaman da artık otuz yedi yaşında vardınız, ama size hayran hayran bakakalmıştım: †yle şaşılacak, hemen hemen siyah, cila gibi parlak sa…larınız vardı ki! Arasında da bir tek ak sa… yoktu; bıyıklarınızla favorileriniz kuyumcu elinden …ıkmış gibiydi, bunu anlatmak i…in başka s†z bulamıyorum; y•z•n•z solgun, mat renk-teydi, şimdiki gibi hastalıklı solgun değildi,

bug•n kendisini g†rmek şerefine erdiğim kızınız Anna Andrevevna'nın y•z•n•n rengin-deydi; parlak siyah g†zleriniz hele g•ld•ğ•n•z zaman pırıl pınl parlıyan beyaz dişleriniz vardı. Evet i…eri girdiğim zaman beni baştan ayağa kadar s•zerek g•lm•şt•n•z; o zaman bir…ok şeyleri pek †yle ayırdedemiyordum, g•l•mseyişinizden kalbim sadece neşeyle doldu.

O sabah •zerinizde koyu mavi kadife bir ceket, boynunuzda solferino rengi bir boyun atkısı, alanson dantel„lı g†mlek vardı, aynanın †n•nde elinizde bir defterle durmuş, akıldan bel„'dan

‹atskiy'in son monologunu, hele

ŒArabamı, arabamı getirin!•

diye son bağırışını y•ksek sesle okuyup tekrarlıyordunuz.

Versilov;

— Aman yarabbi, diye haykırdı, sahiden de tıpkı b†yleydi! O zaman Moskova'da pek az zaman kalmak istememe rağmen, Jileyko-va'nın evindeki aile sahnesinde ‹atskiy rol•n•

oynamayı •zerime almıştım.

Tatyana Pavlovna g•lerek:

— Sahiden unutmuş muydunuz? diye sordu.

O, bana hatırlattı! Hem doğrusunu yiyeyim, o zaman Moskova'da ge…irdiğim bu birka… g•n, belki hayatımın en iyi g•nle-224

DELİKANLI

DELİKANLI

225

rindendi! O zaman hepimiz hen•z o kadar gen…tik... hepimiz †yle bir ateşle bekliyorduk... O

zaman Moskova'da beklemediğim o kadar …ok şeyle karşılaşmıştım... Ama devam et, dostun: bu defa ne iyi ettin de b†yle etraflıca anlattın...

— Oracıkta durmuş size bakıyordum, birdenbire kendimi tutamadım, bağırdım: ŒAh, ne g•zel, sahici ‹atskiy!• Siz, ansızın bana d†nerek sordunuz: ŒVay, ‹atskiy'i biliyorsun,- ha?•

Bunları s†ylerken de kanepeye oturdunuz, keyifli keyifli kahvenizi i…meye koyuldunuz, o anda †yle g•zeldiniz ki elimde olsa hemen yanaklarınızdan †perdim. Orada size, Andronikov'lardan herkesi pek …ok kitap okuduğunu, kızların ezbere bir…ok şiir bildiklerini, ŒAkıldan Bel„• eserinden bazı sahneleri kendi aralarında oynadıklarını, ge…en hafta akşamları hepsi y•ksek sesle ŒBir avcının h„tıraları• nı okuduklarını s†yledim. Bense, her şeyden ziyade Krılov'un masallarını seviyorum, bazılarını da ezbere biliyorum, dedim. Siz de benden ezbere bir şey s†ylememi istediniz, bunun •zerine size: ŒNazlı Gelinlik Kız• ı okudum: ŒGelinlik kız, bir yavuklu d•ş•n•yordu•.

Versilov:

— Tamam, tamam, işte şimdi herşeyı hatırladım, diye haykırdı. Ama aziz dostum, seni …ok iyi hatırlıyorum: o zaman †yle sevimli, hatt„ becerikli bir …ocuktun ki! Hem yemin ederim, sen de bu dokuz yıl i…inde …ok şey kaybetmişsin.

Bu s†zlerin arkasından artık hepsi, hatt„ Tatyana Pavlovna bile g•ld•ler. Elbette ya, Andrey Petrovi… şaka etmek l•tfunda bulunmuştu, hem de ihtiyarladığım anlatan iğneleyici s†zlerimin karşılığını aynı ak…eyle Œ†demişti•. Herkes neşelendi, hem doğrusu g•zel, yerinde kullanılmıştı.

— Ben s†yledik…e siz g•l•ms•yordunuz, ama daha yarısına gelmeden beni durdurdunuz, zili

…aldınız, i…eri giren uşağa Tatyana Pavlovna'yı …ağırmasını emrettiniz, o da hemen koşa koşa geldi, ama †yle neşeliydi ki kendisini bir g•n †nce g†rm•ş olduğum halde hemen hemen tanıyamadım. Tatyana P„vlovna'-nın †n•nde gene ŒNazlı Gelinlik Kız• ı okudum, parlak bir başariyle de bitirdim; Tatyana Pavlovna bile g•l•msedi, sizse, Andrey Petro-vi…, hatt„

Œbravo!• diye bağırmıştınız, sonra ateşli ateşli dediniz ki; ŒAğustosb†ceğiyle Karınca• yi okusaydı, eh, insan buna pek şaşmazdı, …•nk• onun yadında (yani ben yaşta) anlayışlı bir

…ocuk, manalı okuyabilirdi, ama bu:

ŒGelinlik Kız bir yavuklu d•ş•n•yor,

DELİKANLI I — FOR. : 15/10226

DELİKANLI

Bu, hen•z masumca bir şey•.

şiirini okuması şaşılacak bir şey doğrusu. Dinleyin bakın; ŒBu, hen•z masumca bir şey•

s†zlerini nasıl s†yl•yor. Kısacası hayran olmuştunuz. Bu arada birdenbire Tatyana Pavlovna ile Fransızca konuşmaya başladınız, o da hemen kaşlarını …attı, size itiraz etmeye başladı, hatt„ pek hırslanmıştı; ama Andrey Petrovi… bir şey istedi mi isteğini yerine getirmemek imk„nsız olduğu i…in Tatyana Pavlovna da beni kendi dairesine g†t•rd•: burada yeniden y•z•m•, ellerimi yıkadılar, …amaşırlarımı değiştirdiler, pomatladılar, h„tt„ sa…larımı bile kıvırdılar. Sonra akşam •zeri Tatyana Pavlovna da şık giyindi, †yle ki ondan b†yle bir şey beklemiyordum, kupa arabasına binerek beni de yanına alıp g†t•rd•. Šmr•mde ilk defa tiyatroda, dolayısiyle de Vitovtova'nın evindeki amat†r temsilinde bulunacaktım; mumlar, avizeler, bayanlar, subaylar, generaller, kızlar, perde, sıra sıra sandalyeler; o ana kadar hi…

b†yle bir şey g†rmemiştim. Tatyana Pavlovna, arka sıralardan birinde en g†sterişsiz bir yere oturdu, beni de yanına oturttu. Burada, tabi‡, ben yaşta …ocuklar da vardı, ama ben artık hi…bir şeye bakmıyordum, kalbim hoplıyarak temsilin başlamasını bekliyordum. Siz sahneye

…ıkınca, Andrey Petrovi…, hayranlıktan g†zlerim yaşardı, neden, DELİK ANLI

227

ni…in b†yle olduğunu ben de anlıyamıyorum. Hayranlık g†z yaşlan da ne oluyordu sanki? işte sonra bu dokuz yıl i…inde bunu hatırlarken gene şaşıyordum! ‡…im titriyerek komedyayı seyrediyorum, komedyadan, tabi‡, sadece kadının onu aldattığını, budala, ayağının tırnağı bile olamıyacak insanların onu alaya aldıklarım anlıyordum. Baloda okuduğu zaman k•…•k d•ş•rmek istediklerini, hakarete uğradığını, b•t•n o miskin insanlara sitem ettiğini, ama onlardan •st•n, …ok b•y•k bir insan olduğunu anlıyordum! Tabi‡ Androni-kov'lardaki hazırlığın da anlamama yardım ettiği muhakkaktı, ama sizin oyununuz da fevkal„deydi, Andrey Petrovi…! Sahne denilen şeyi ilk defa g†r•yordum! ‹atskiy giderken merdiven başında; ŒArabamı, arabamı getirin!• diye bağırdığı zaman (şaşılacak kadar g•zel bağırmıştınız), yerimden fırladım, salonu alkış tufanına boğan insanlarla beraber sizi alkışladım, avazım …ıktığı kadar da: ŒBravo!• diye bağırdım. Tam bu sırada arkama ŒBelimden aşağı• bir iğne gibi batan Tatyana Pavlovna'nın †fkeli …imdiğini …ok iyi hatır-lıyorum, ama o zaman buna aldırış bile etmemiştim! Tabi‡ Akıldan Bel„ biter bitmez, Tatyana Pavlovna beni eve g†t•rd•. Yolda arabayla giderken durmadan: ŒDans etmeye kalacak değildin ya, sırf senin y•z•nden ben de kalmıyorum• diye homurdanıyordunuz,228

DELİKANLI

DELİKANLI

229

Tatyana Pavlovna. B•t•n geceyi sayıklama i…inde ge…irdim, ertesi g•n saat onda …alışma odanızın kapısı yanındaydım, ama kapı kapalıydı, yanınızda da yabancı insanlar oturuyordu, siz onlarla iş •zerinde g†r•ş•yordunuz; sonra birdenbire arabaya binip b•t•n g•n, ta gece yarısına kadar kayboldunuz, ben de †ylece sizi g†rmedim! O zaman size ne s†ylemek istediğimi tabi‡ hatırlıyamıyorum, zaten bunu o vakit de bilmiyordum, ama sizi elden geldiği kadar …abuk g†rmek isteğiyle kıvranıyordum. Ertesi g•n sabahleyin de Serpuhov'a gittiniz: o sırada alacaklılarınızla hesaplaşmak i…in Tula'daki …iftliğinizi daha yeni satmıştınız, ama elinizde gene de yağlı bir kuyruk kalıyordu, işte bunun i…in de daha †nce Moskova'ya teşrif buyurmuyordunuz, …•nk• alacaklılarınızdan korkuyordunuz b•t•n alacaklılarınızdan da yalnız bu Serpuhov'lu kaba adam, alacağının b•t•n•ne karşılık yansım almaya razı olmuyordu. Tatyana Pavlovna benim sorularıma bile cevap vermiyordu: ŒSenin nene gerek, bak †b•r g•n seni pansiyona g†t•receğim; hazırlan, defterlerim al, kitaplarını derle topla, hem sandığını kendin yerleştirmesini †ğren, mirasyedi olarak b•y•yecek değilsiniz, beyefendi•

falan filan, şu bu diye o •… g•n• zehir etmiştiniz bana, Tatyana Pavlovna! Size karşı sevdalanan ben zavallıyı Tuşar'ın pansiyonuna g†t•rmekle de her şey sona ermişti, Andrey Petrovi…; bu, yani sizinle karşılaşmamız, sa…ma bir şey gibi gelir insana, ama inanır mısınız, sonra aradan altı ay ge…ince Tuşar'dan ka…ıp size gelmek istemiştim!

Versilov, †rse vurur gibi;

—

‹ok g•zel anlattın, hem her şeyi bana †yle canlı hatırlatın ki! dedi. Ama s†ylediğin hik„yede beni en …ok hayrette d•ş•ren mesele bor…larımı uzun uzun anlatmandır. Bu ayrıntıların yakışık alamıyacak bir şey olduğunu bir yana bırakırsak bile onlar nasıl elde ettiğini bir t•rl• anlıyamıyorum?

— Ayrıntılar mı? nasıl mı elde ettim? Size tekrar ediyorum, b•t•n bu dokuz yılımı sadece size dair bilgi toplamakla ge…irdim.

— Garip bir itiraf, hem garip bir vakit ge…irme tarzı!

Yan uzanarak oturduğu koltukta d†nd•, hatt„ hafif…e esnedi bile, bunu mahsus yapıp yapmadığım bilmiyorum.

— E, ne dersiniz, Tuşar'dan size nasıl ka…mak istediğimi anlatayım mı?

Tatyana Pavlovna atıldı:

— izin vermeyin, Andrey Petrovi…. susturun, odadan kovun şunu!

Versilov, ağır ağır:230

DELİKANLI

— Olmaz, Tatyana Pavlovna, d‡ye cevap verdi; Arkadiy, anlaşılan aklına bir şey koymuş,

†yleyse muhakkak anlatıp bitirmesine imk„n vermek gerek. Eh varsın anlatsın bakalım!

Anlatınca sırtında taşıdığı b•y•k y•kten kurtulmuş olacak, zaten onun i…in en †nemli olan da bu y•k• omuzlarından atmaktır. Başla dostum, yeni hik„yene başla; yani s†z gelişi yeni diyorum; hi… •z•lme, hik„yenin sonunu zaten biliyorum.

IV

— Size ka…tım, yani daha doğrusu size basbayağı ka…mak istedim. Tatyana Pavlovna, beni yerleştirdikten iki hafta sonra Tuşar'ın size

yazdığı

mektubu

hatırlıyor

musunuz?

Hatırlamıyorsunuz, değil mi? Ama sonraları Marya İvanovna bana mektubu g†stermişti, o da

†l• Andronikov'un k„ğıtları arasına karışmıştı. Tuşar, birdenbire benim i…in az para aldığını d•ş•nm•ş, size yazdığı mektupta da bunu bir onur Œmeselesi• yapıp pansiyonunda prens, senat†r …ocukları terbiye edildiğini, verilen •crete zam yapılmazsa benim gibi belirsiz soydan olan bir talebeyi pansiyonda tutmak kurumun itibarını d•ş•receğini yazmıştı.

— Mon cher, sen mesel„...

— Zarar yok, zarar yok, diye s†z•n• kestim, Tuşar'dan pek az konuşacağım, ‡ki DELİKANLI

231

hafta sonra ona kasabadan cevap yazdınız, Tabyana Pavlovna kesin olarak isteğini reddettiniz.

O zaman pancar gibi kıpkırmızı kesilerek sınıfa girdiğini hatırlıyorum. O, …ok kısa boylu, …ok tıknaz bir Fransızdı, kırkbeş yaşferındaydı, sahiden de Pariste doğmuştu, tabi‡ kunduracı soyundandı, ama uzun zamandan beri Moskova'da devlet memurluğunda bulunuyordu, yani Fransızca †ğretmeni olarak …alışıyordu, hatt„ r•rtbesi bile vardı, bununla da pek gururlanıyordu, kısacası g†rg•s•z, cahil adamın biriydi. Pansiyonunda talebe olarak topu topu altı …ocuktuk; i…imizde sahiden Moskova'lı bir senat†r•n yeğeni de vardı, burada hepimiz tam bir aile gibi yaşıyorduk, bize daha ziyade, …ok …ok yapmacıkh bir bayan olan Tuşar'ın karısı g†z kulak oluyordu, o, bir Rus memurunun kızıydı. Mektuba kadar ge…en iki hafta i…inde arkadaşlarımın †n•nde dehşetli gururlanıyor, l„civert redingotumla, Andrey Petrovi…'le

†v•nerek b†b•rleniyordum. Onların; peki neden †yleyse senin soyadın Versilov değil de Dolgorukiy, diye sormaları beni hi… şaşırtmıyordu, ‹•nk• ni…in b†yle olduğunu ben de bilmiyordum,

Tatyana Pavlovna, bayağı g†zdağı yererek;

— Andrey Petrovi…! diye bağırdı.232

DELİKANLI

— Annem ise g†zlerini benden ayırmadan dinliyordu,

hem

galiba

devam

ettmemi

istiyordu.

Versilov, dişleri arasından:

— Bu Tuşar... sahiden şimdi onu 'hatırladım, ş†yle kısa boylu, acar bir adamdı, diye mırıldandı, ama o zaman onu …ok iyi bir insan diye tavsiye etmişlerdi bana...

— Bu Tuşar, elinde mektupla i…eri girdi …evresinde altımız birden bir şey ezberlediğimiz b•y•k meşe masaya yaklaştı, omuzum-dan sımsıkı yakalayıp sandalyeden kaldırdı, defterlerimi toplamamı emretti.

— Senin yerin burası değil orası, diyerek holden sola d•şen k•…•c•k odayı g†sterdi, burada tıpkı benim yukardaki odamda olduğu gibi „di bir masa hasır sandalye muşamba kaplı bir kanepe duruyordu. Şaşırdım, …ok da, korktum, •rkek adımlarla oraya gittim, hi…bir zaman bana kabaca davranamamıştı. Yarım saat sonra Tuşar sınıftan …ıkınca arkadaşlarla bakışıp g•l•şmeye başladık; tabi‡, onlar benimle alay ediyorlardı, ama ben bunu anlamıyordum, neşemizden g•ld•ğ•m•z• sanıyordum. Tam bu sırada Tuşar bir fırtına gibi i…eri girdi, sa…lanmdan yakaladı, beni oradan oraya s•r•klemeye başladı.

— As‡l …ocuklarla bir arada oturamazsın, sen al…ak bir soydansın, uşak gibi bir şeysin!

DELİKANLI

233

Bunun arkasından dehşetli acıtarak tombul, pembe yanağıma vurdu. Bu tokat hemen hoşuna gitmiş olacak ki bir, bir daha tokatladı. Hı…kıra hı…kıra ağlıyordum, dehşetli şaşırmıştım. Tam bir saat ellerimle y•z•m• kapayıp oturdum, ağladım, ağladım. Ne olmuştu, bir t•rl•

anlıyamıyordum. Tuşar gibi fena ta-biatli olmıyan, yabancı, hem de Rus k†yl•lerinin k†lelikken kurtumasına o kadar sevinen bir adamın, benim gibi budala bir …ocuğu d†vmesindeki sebebi bir t•rl• anlıyamıyordum. Ama gene de sadece şaşırmıştım, hakarete uğramış değildim; o zaman daha hakaretin ne demek olduğunu bilmiyordum. Bir yaramazlık ettiğimi sanıyordum, ama huyumu d•zeltirsem tabi‡, beni affederler, sonra da gene hepimiz birden neşeleniriz, bah…ede koşup oynamaya gideriz, eskisinden daha iyi yaşarız, diye d•ş•n•yordum.

Versilov, bir hayli yorulmuş bir insanın kayıtsız g•l•msemesiyle:

— Dostum, bilmiş olsaydım... diye mırıldandı, ne de al…ak bir adammış bu Taşur denilen herif! Ama ne de olsa bir g•n ken-din de gelip nihayet b•t•n bunları bize bagış-larsın, biz de eskisinden daha iyi yaşarız.

Bu sefer d•ped•z esnedi.

Bu hareketinden bir hayli şaşırarak:234

DELİKANLI

DELİKANLI

235

— Ben onu su…landırmıyorum ki, diye haykırdım, hi… su…landırmıyorum, hem inanın Tuşar'dan şik„yet…i de değilim. Zaten beni iki ay kadar d†vd• hepsi bu! Hatırlıyorum, hep iyi bir şey yapıp †fkesini ge…irtmeye …alışıyordum, ellerini †pmeye koşuyordum, †p•yordum da, hem de ağlıyordum, durmadan ağlıyordum. Arkadaşlarım beni alaya alıyor, benden tiksiniyorlardı, …•nk• Tuşar beni ara-sıra uşak gibi kullanmaya başlamıştı, giyindiği zaman elbiselerini getirmemi emrediyordu. Burada uşaklığım bir i…g•d• gibi işime yaradı; elimden geldiği kadar yaranmaya …alışıyor, bundan hi… aşağılık duymuyordum, …•nk• bu gibi şeyleri hen•z anlamıyordum, hatt„ şimdi bile o zaman b•t•n o kişilere akran olmadığımı anlamıyacak kadar budala oluşuma şaşıyorum. Evet, daha o zaman arkadaşlarım bana bir…ok şeyleri anlatmışlardı, okul iyiydi. Tuşar en sonunda y•z•me vurmaktan ziyade arkama tekme atmaktan hoşlanmaya başladı. Altı ay sonraysa arasıra okşadığı bile oluyordu; ancak durur durur da aslımı unut-mıyayım diye ayda bir defa muhakkak d†verdi-Az zaman sonra beni gene †teki …ocuklarla bir arada oturttular, beraber oynamaya da bırakıyorlardı, ama Tuşar, tam iki bu…uk yıl toplum durumundaki farkı unutmadı, hem pek fazla olmamakla beraber gene de daima bana uşaklık ettiriyordu, bunu da kim olduğumu hatırlatmak i…in yapıyordu sanırım.

Size ka…ışım, daha doğrusu ka…mak isteyişim, bu anlattığım iki ay ge…tikten beş ay kadar sonra olmuştu. Hem zaten b•t•n †m-r•mce bir şeye karar vermekte her zaman zorluk

…ekerdim. Yatağa yatıp yorgam başıma …ekince hemen sizi, yalnız' sizi d•ş•nmeye

başlıyordum, Andrey Petrovi…, bunun neden b†yle olduğunu bir t•rl• anlıyamıyorum. Hatt„

r•yalarıma bile giriyordunuz.

En …ok hemen i…eri girivereceğinizi, sizin kucağınıza atılacağımı beni oradan alıp kendi evinize,

o …alışma odasına g†t•receğinizi, gene

tiyatroya gideceğimizi hep †zliye †zliye hayal ederdim. En †nemlisi de bir daha ayrılmıyacaktık işte asıl †nemli olan da buydu! Sabahleyin uyanınca da gene birdenbire

…ocukların alayları başlıyordu, benden tiksiniyorlardı; bu …ocuklardan biri beni d†vmeye başlamıştı; …izmelerini getirmemi emrediyordu; en k†t• s†zlerle bana soğup sayıyor,

dinliyenleri

eğlendirmek

i…in de elinden geldiği kadar soyumu sopumu anlatmaya

…alışıyordu. Nihayet Tuşar gelince Kalbimde dayanılmayacak bir acı duymaya

başlıyordum. Orada beni hi…bir zaman affet-mıyeceklerini biliyordum, …•nk• artık su…umun ne olduğunu yavaş yavaş anlamaya başlamış-dım • işte nihayet ka…maya karar verdim. Bunun •zerine tam iki ay hayal kurmuştum, en sonunda da kararımı verdim; o zaman eyl•l ayı idi. Cumartesi g•n• b•t•n arkadaşların236

DELİKANLI

pazarı ge…irmek •zere evlerine dağılmalarını bekledim, bu aralık da en gerekli eşyalarımı gizlice toplayıp bir boh…aya koydum, bağladım; para olarak cebimde iki rublem vardı.

Karanlık basmasını beklemek istiyordum: ŒOndan sonra merdivenlerden inerim, diye d•ş•n•yordum sokağa …ıkar giderim•. Nereye? Andronikov'un bu sırada Petersburg'a nakledildiğini biliyordum, Fanariotova'nın Arbat'-taki evini aramaya karar verdim; ŒGeceyi bir yerde dolaşarak yahut oturarak ge…iririm, sabahleyin de evdekilerden falan; Andrey Petrovi… nerede? diye sorarım, Moskova'da değilse hangi kentte yahut hangi memlekette olduğunu †ğrenirim. Herhalde s†ylerler. Giderim, ondan sonra başka bir yerde, başka bir yerde, başka birisine; şu veyahut bu kente gitmek i…in hangi ge…itten ge…mek gerektiğini sorarım, eh. ondan sonra da ge…itten ge…erim, giderim, giderim. Durmadan, dinlenmeden y•r•r•m; geceleyin bir yerde, …alıların arasında uyurum: iki ruble ile alacağım ekmek bana uzun zaman yeter•. Ama cumartesi g•n• ka…amadım; ertesi g•n• yani pazar g•n•n•

beklemek gerekiyordu, pazar g•n• de, sanki mahsus, Tuşarla karısı bir yere gittiler; b•t•n evde Agafya ile benden başka kimse kalmadı. Sonsuz bir kederle geceyi bekliyordum, hatırlıyorum salonda pencere †n•nde oturmuş, tozlu sokağa, tahtadan evlere, arasıra ge…e•

DELİKANLI

237

yolculara bakıyordum. Tuşar kentin h•cra bir yerinde yaşıyordu, pencereden ge…it yeri g†r•n•yordu ; sakın bu ge…it yeri olmasın? diye d•ş•n•yordum. Batan g•neş †yle kıpkızıldı, g†ky•z• †yle soğuktu ki! Tıpkı bug•nk• gibi keskin, sert bir r•zg„r, tozlan havaya kaldırıyordu. En sonunda hava b•sb•t•n karardı; kutsal tasvirin †n•nde diz …†kt•m, dua etmeye başladım, ama duaları …abuk okuyordum, acele etmem gerekti; boh…ayı aldım dehşetli bir korku duyuyordum, mutfaktan Agafya duyacak diye †d•m patlıyordu, parmaklarımın ucuna basa basa gıcırtılı merdivenlerden inmeye başladım. Kapı kilitliydi, ama anahtar

•st•ndeydi, kapıyı a…tım, zifiri karanlık bir gece, ucu bucağı olmıyan, tehlikeli bir bilinmezlik gibi †n•mde karardı, r•zg„r da kasketimi başımdan …ekip almak istedi. Tam dışarı …ıkmak

•zereyken karşıki kaldırımdan ge…en sarhoş bir adamın kısık sesli narası, k•f•rleri duyuldu; biraz durdum, bakındım, sonra sessizce geri d†nd•m sessizce yukarı ‹ıktım sessizce soyundum, boh…adakileri …ıkarıp y•z•koyun yattım, ne ağlıyor, ne de bir şey d•ş•n•yordum, işte o dakikadan baş-Œyarak ben de d•ş•nmesini †ğrendim, Andrey Petrovi…! işte yalnız uşak değil, •stelik korkak da olduğumu anladığım o dakikadan sonra ger…ek, tam bir şekilde olgunlaşmaya başladım! Tatyana Pavlovna;238

DELİKANLI

DELİKANLI

239

— Hah, işte bu dakikadan başhyarak ben de senin ne mal olduğunu iyice anladım, diye bağırdı, bu †yle beklenmedik bir zamanda olmuştu ki b†yle bir şeye hi… hazırlanmamıştım; sen yalınız o zaman değil, şimdi de uşaksın ; uşaklık senin ruhunda var! Andrey Pet-rovi…, seni bir kunduracının yanına …ırak verseydi ne olurdu? Zaten b†yle yapsaydı, sana iyilik etmiş olurdu, hi… olmazsa bir sanat †ğrenirdin! Bundan fazlasını yapmasını ondan kim istiyebilir, kim bekliyebilir? Baban Makar ‡vanovi…, …ocuklarının toplum durumlarının y•kseltilmemesini yalnız rica etmiş değil, istemişti de. Bir de Andrey Petrovi…'in seni

•niversiteye kadar okuttuğunu, onun y•z•nden hak sahibi olduğunu taktir etmiyorsun.

Baksanıza, …ocuklar onunla alay ediyorlarmış, işte o da bunun i…in b•t•n insan soyundan †…

almaya yemin etmiş... Mıymıntı seni!

Doğrusun s†yliyeyim, bu garip hareket beni şaşırtmıştı. Ayağa kalkıp bir m•ddet ne s†yliyeceğimi bilmeden baktım durdum.

En sonunda sert bir hareketle Versilov'a d†nd•m.

— Bakın, Tatyana Pavlovna sahiden de yeni bir şey s†yledi. Sahiden de ben †yle bir uşağım ki Versilov'un beni kunduracılığa vermediğine ş•kretmiyorum; hatt„ Œhak sahibi• olmak bile beni yumuşatamamış, bana Versilov'un hepsini ver, babamı ver demişim... bakın ben ne istemişim. Šyleyse uşak değilim de neyim? Anne, Tuşar'a yalınız başınıza geldiğiniz zaman size g†sterdiğim kabul tam sekiz yıldır vicdanımın •st•nde ağır bir y•k gibi duruyor, anlatmak isterdim, ama şimdi bunun sırası değil, Tatyana Pavlovna anlatmama engel olur. Yarına kadar, Allaha ısmarladık, anne, belki sizinle gene g†r•ş•r•z Tatyana Pavlovna! Peki, gene de karısı sağken başka bir kadınla evlenmeyi hi…bir şekilde ha-vasaksına sığdıramıyacak kadar uşaksam siz buna ne dersiniz, ha? Halbuki Emes'te b†yle bir şey az daha Andrey Petrovi…'in başına gelecekti! Anne, yarın bir başkasiyle evlenecek olan bir kocayla bir …atı altında kalmak istemezseniz, size karşı

†l•nceye kadar saygı g†stermeyi vadeden bir oğlunuz olduğunu hatırlayın, isterseniz gidelim, ancak şu şartla; ŒYa o, ya ben•, ister misiniz? Hemen şimdi cevap vermenizi istemiyorum: b†yle sorulara hemencecik cevap verilemiyeceğini bilirim...

Ama s†zlerimi bitirememiştim, en …ok da sinirlendiğim i…in şaşırıp kalmıştım. Annem sapsarı kesilmişti, sanki sesi kısılmıştı; ağzından bir tek s†z …ıkmıyordu. Tatyana Pavlovna y•ksek sesle bir şeyler s†yl•yor, pek de …ok pusuyordu, †yle ki s†ylediklerinden bir şey anlıyamamıştım, bir iki defa da yumruğuyle240

DELİKANLI

omuzuma d•rtm•şt•. Sadece s†zlerin: Œdeğersiz ruhunun bir mahsul•, hakikatlerin baş aşağı getirilmiş uydurma şeklinden başka bir şey değildir• diye bağırdığı hatırımda kaldı. Son bakış, odadan …ıkarken kızkardeşimin arkamdan s•zen sitemli bakışıydı; arkamdan g†zdağı verir gibi başını sallıyordu.

YEDiNCi BŠL•M I

Her şeyi yeniden a…ık…a hatırlayıp •zerimde bıraktığı tesirleri canlandırmak i…in kendime acımadan b•t•n bu sahneleri olduğu gibi anlatıyorum. Yukarıya, kendi odama …ıkınca, utanmak mı, yoksa †devini yapan bir insan gibi zaferimi kutlamak mı gerektiğini bir t•rl•

kestiremiyordum. Azıcık tecr•bem olsaydı, bu gibi işlerde k•…•k vir ş•phenin fena yorumlanması gerektiğini tahmin ederdim. Ama beni şaşırtan başka bir noktaydı: neye sevindiğimi bilmemekle beraber ş•pheye d•şmeme, hem de aşağıdaki imtihanda Œ…aktığımı•

pek iyi bilmeme rağmen dehşetli memnundum-Tatyana Pavlovna'nın †yle †fkeli †f keli s†v•p sayması bile bana g•l•n… geliyor, beni eğlendiriyordu. Bu da herhalde ne yapıp yapıp nihayet zinciri kopararak ilk defa kendim1 serbest duymamdan ileri geliyordu.

DELİKANLI

241

Aynı zamanda durumumu berbadettiği-mi de anlıyordum: şimdi mirasla ilgili bu mektubu nasıl kullanacağımı hi… kestiremiyordum. Şimdi kesin olarak Versilov'dan †… almak i…in b†yle yaptığımı sanacaklardı. Ama daha aşağıdayken b•t•n bu tartışmalar sırasında mirasla ilgili mektubu bir hakemin kararına bırakmaya, hakem olarak da Vasin'e, Vasin olmazsa daha başka birine baş vurmaya karar vermiştim, kime başvuracağımı da biliyordum. ŒYalınız bir defa, sadece bu işi cin Vasin'e giderim, diye d•ş•n•yordum, ondan sonra hepsi i…in uzun zaman, birka… ay kaybolurum, en …ok Vasin'in g†z•nde kaybolurum; yalnız annemle, kızkardeşimle, belki arasıra g†r•ş•r•m•. B•t•n bunlar karmakanşık şeylerdi; bir şey yaptığımı, ama bunun gene de istediğim gibi olmadığını duyuyordum, b†yle olmakla beraber gene memnundum; tekrar ediyorum gene de bilmem neden memnunluk duyuyordum.

Ertesi g•n yapacağım uzun yaya yolculuğunu g†z †n•nde tutarak erkenden yatmayı d•ş•n•yordum. Ev tutup taşınmaktan başka †yle de olsa, b†yle de olsa yerine getirmeyi aklıma koyduğum bazı kararlarım vardı. Ama akşam gene başka bir h„dise olmadan biteme-mişti. Versilov da beni …ok hayrete d•ş•r-meyi bilmişti. Eskiden odama hi… uğramazdı,242

DELİKANLI

odama d†neli bir saat olmamıştı ki merdivenlerde onun ayak seslerini duydum: ışık tutmam i…in bana sesleniyordu. Mumu dışarı tuttum, bir elimi de aşağı uzattım, Versilov elimi yakaladı, yukarı tırmanmasına yardım ettim.

— Merci, dostum, yukarı daha hi… tır-manmamıştım, hatt„ evi tuttuğum zaman bile...

Burasının b†yle bir şey olacağını tahmin ediyordum, ama b†yle bir h•cre olduğunu aklımdan ge…ir memiştim.

H•cremin ortasında ayakta durdu, merakla etrafı g†zden ge…irdi.

— Ama burası tabut, tam m„nasiyle tabut!

Sahiden de burasının tabutun i…iyle bir benzerliği vardı. Versilov'un ilk bakışta b†yle doğru tarif edişine şaştım bile. H•cre dar uzundu; omuzum hizasından duvarla damın k†şesi başlıyordu, elimi uzatsam damın kenarını tutabilirdim. Versilov, başiyle tavana …arpmamak i…in ilk dakikalarda iradesi dışında kamburunu …ıkararak duruyordu, ama başı tavana değmedi, o da yatağımı sermiş olduğum kanapeye rahat rahat kuruldu. Bana gelince oturmuyordum, sonsuz bir şaşkınlık i…inde ona bakıyordum.

— Annem, demin bir aylık bakımın i…in teklif ettiğin parayı alıp almamayı bir t•rl•

DELİKANLI

243

kestirememiş. Bu tabut g†z †n•nde tutulacak olursa senden para almak ş†yle dursun, tersine bizim sana •ste para vermemiz gerek! Burada hi… bulunmamıştım... b†yle bir yerde yaşanabileceği aklımdan bile ge…mezdi.

—

Ben alıştım. Ama aşağıda olan bitenlerden sonra sizi odamda g†rmeye bir

t•rl•

alışamıyorum.

— Oh, evet, aşağıda daha …ok kabaydın, ama... benim de kendime g†re ayrı gayelerim var, bunları da sana anlatırım, ama buraya gelişimde pek †yle fevkal„delik

yok;

hatt„

aşağıda olan bitenler de tabi‡ şeylerdendir; ancak Allah aşkına bana şunu a…ıkla: aşağıda anlattığın, bizde bunun pek †nemli şeyler olduğu

kanaatini uyandırıp h•cuma ge…tiğin

şeyler, bize a…mak yahut bildirmek istediğin şeylerin hepsi miydi, daha başka anlatmak istediğin şeyler yok mu?

— Hepsi. Yani diyelim ki hepsiydi.

— Pek az, dostum, pek az; doğrusunu s•yliyeyim, h…cuma ge‚tiğini, bizi g…lmeye teşvik ettiğini, kısacası senin bir şeyler anlatmaya nasıl can attığını g•r…nce daha fazlasını beklemiştim.

— Sizin i‚in hepsi bir değil mi, canım?

— Ben sadece duyguların •l‚…s… bakı-‘undan s•yl…yorum: b•yle bir g•sterişe hi‚244

DELİKANLI

DELİKANLI

245

l…zum yoktu, bu y…zden •l‚… bozuldu. Tam bir ay sustun, hazırlandın, en sonunda da bir şey s•yliyemedin.

— Uzun uzun anlatmak istemiştim, ama şimdi anlattıklarım i‚in bile utan‚ duyuyorum. Her şeyi s•zle anlatmaya imkˆn yoktur, bazı şeyleri hi‚ aniatmamak daha iyi olur. Bakın, ben yetecek kadar anlattım, ama siz anlamadınız ki!

-— Ya, demek sen de bazan d…ş…nceni s•zle anlatamadığına …z…l…yorsun! Bu, asillikten gelen bir …z…nt…d…r dostum, hem de bu, ancak se‚me kişilere vergidir' ;budala bir kişi işte bende s•yledim, diye her zaman memnunluk duyar, …stelik de daima gerekenden fazla s•yler; yani bir şey s•ylemiş olmaktan pek hoşlanır.

— Yani benim aşağıda yaptığım gibi; ben de gerekenden fazla s•yledim; Šb…t…n Versilov'u‹ istedim, bu gerekenden ‚ok daha fazladır; bana Versilov'un hi‚ l…zumu yok.

— Dostum, aşağıda kaybettiklerini burada tamamlamak istediğini g•r…yorum. Anlaşılan pişman oldun, ‚…nk… bizde pişman olmak demek, hemen gene birisine saldırmak demektir, işte bu y…zden bazan bana saldırıyorsun. Şimdi de ben biraz erken geldim‹ sense hen…z soğumadın, …stelik de tenkide dayanamıyorsun. Ama otur, Allah aşkına otur, sana bazı şeyler anlatmaya geldim, teşekk…r ederim, hah ş•yle! Aşağıda odadan ‚ıkarken annene s•ylediğin s•zlerden, ne olursa olsun ayrı oturmak bizim i‚in daha iyi olacağı anlaşılıyor. Anneni …zmemek, daha fazla korkutmamak i‚in bu işi elden geldiği kadar sessizce, bir rezalet falan ‚ıkarmadan yapmanı rica etmeye geldim. Hattˆ buraya senin yanma kendiliğimden gelmem bile ona cesaret verdi. Hen…z barışabileceğimize, her şeyin de gene eskisi gibi olacağına hˆlînanıyor. •yle sanıyorum ki şimdi burada seninle bir iki defa y…ksek sesle g…lm…ş olsak onların …rkek kalb-lerini sonsuz bir sevin‚le doldururduk. Onların kalbleri ger‚i basit kalblerdir, ama i‚ten,, saflıkla seven kalblerdir, •yleyse ni‚in fırsat d…şt…k‚e kendilerini okşamıyalım? ‰şte bu birincisi, ikincisi; neden mutlaka •‚ almak hır-siyle dişlerimizi gıcırdatarak, lanetler savurarak, daha bilmem neler yaparak ayrılalım? Hi‚

ş…phesiz ki birbirimizin boynuna sarılmakta mˆna yok, ama, ş•yle birbirine saygı duyguları besliyerek de ayrılmak olur değil mi ha?

— B…t…n bunlar sa‚ma! Rezalet ‚ıkarmadan taşınacağıma s•z veriyorum, işte o kadar. "Unları annem i‚in mi, yapmaya uğraşıyorsunuz? Bense •yle sanıyorum ki annemin rahat oluşunun burada hi‚bir değeri yoktur, bunu siz lˆf olsun diye s•yl…yorsunuz.246

DELİKANLI

DELİKANLI

247

inanmıyor musun?

Benimle tıpkı bir ‚ocuk gibi konuşuyorsunuz !

— Dostum, b…t…n bunlar i‚in senden binlerce defa •z…r dilemeye hazırım, yani benim hesabıma kaybettiğin b…t…n o şeyler i‚in, ‚ocukluk yıllarında b…t…n ‚ektiklerin vesaire i‚in

•z…r dilerim, ama cher enfant, bundan ne ‚ıkar? •yle zekisin ki kendin de b•yle budala bir duruma d…şmek istemezsin. Hattˆ şimdiye kadar bile sitemlerinin asıl sebebini iyice anlıyamıyorum: sahiden de asıl su‚um ne? Versilov olarak doğmamış olman mı? Hayır mı dedin? Vay! Alaylı alaylı g…l…yor, ellerini bir şey kovar gibi sallıyorsun, •yleyse bu da değil, ha?

— inanın, hayır, inanın. Versilov olmakla kendim i‚in bir şeref bulmuyorum.

— Şerefi bir yana bırakalım: hem de cevabın mutlaka demokrat‚a bir cevap olmalı; mademki bu b•yledir, beni ni‚in su‚luyorsun?

— Tatyana Pavlovna demin ‚ok anlamak istediğim, ama o s•ylemeden •nce bir t…rl… anlıyamadığım her şeyi aydınlattı: bu da şuydu, mademki beni kunduracılığa vermediniz, •yleyse size teşekk…r etmem bile gerekir. Hattˆ şimdi, hattâklımı başıma getirdikleri bu sırada bile ni‚in b•yle nank•rl…k ettiğimi bir t…rl… anlıyamıyorum. Buna sakın damarlarımda akan sizin gururlu kanınız sebeb-olmasın, Andrey Petrovi‚ ha?

— Zannetmem. Hem bundan başka şunu kabul etmelisin ki aşağıda b…t…n o uygunsuz hareketlerin, istediğin gibi bana dokunacak yerde sadece annene dokundu, sadece onu …zd….

Halbuki onu yargılamak, galiba, sana d…şmezdi. Hem de sana karşı ne gibi bir su‚ işledi?

Sırası gelmişken, dostum bana şunu da anlat: ni‚in, hangi gayeye hizmet ederek okulda da, lisede de, b…t…n •mr…nce, hattˆ her karşına ‚ıkana, duyduğuma g•re, gayrimeşru bir ‚ocuk olduğunu s•yl…yordun? Gene duyduğuma g•re bunu ayrı bir ‚eşit hevesle yapıyor muşsun.

Halbuki b…t…n bunlar hem sa‚ma, hem de en ‚irkin iftiradan başka bir şey değildir, sen meşru Dolgorukiy'sin, saygıdeğer, hem zekˆ, hem de karakter bakımından m…kemmel bir insan olan Makar Ivanovi‚ Dolgorukiy'in oğlusun. Y…ksek bir tahsil g•rm…ş olmanı da sahiden eski efendine, Ver-silov'a bor‚lusun, ama b…t…n bunlardan ne •ıkar? Halbuki gayrimeşruluğunu şurada burada yaymakla, ki bu pek tabi‰ iftiradan "aşka bir şey değildir, annenin sırını a‚ığa vuruyordun. Hem hangi yalancı bir gurura kapılar her rasgelen hergelenin •n…nde aninin bir su‚u da yoktur, ‚…nk… o, pek temiz

248

DELİKANLI

DELİKANLI

249

karakterli bir kadındır, Versilov'a soyadını taşımamasının biricik sebebi de hˆlˆ başka-siyle evli olmasıdır!

— Peki yeter, sizinle aynı fikirdeyim, hem de zekˆnıza ‚ok inandığım i‚in beni •yle uzun uzadıya azarlamaktan vazge‚eceğiniz …midederim. Siz, •l‚… denilen şeyi •yle seversiniz ki!

Ama her şeyin bir •l‚…s… vardır, hattânneme karşı b•yle birdenbire uyanan sevginizin bile...

iyisi mi bakın ne yapalım: mademki odama kadar gelmeye, burada on, on beş dakika kadar oturmaya karar verdiniz (ni‚in geldiğinizi hˆlânlamıyorum, eh, diyelim ki annemi yatıştırmak i‚in b•yle yaptınız), …stelik de aşağıda olan bitenlerden sonra dahi benimle b•yle hevesli hevesli konuşuyorsunuz, •yleyle oldu olacak gelin de bana babamdan, Makar Ivanovi‚'ten, şu manastır manastır dolaşan gezgiden s•z a‚ın. Onun i‚in bilmek istediklerimi sizden •ğrenmek isterdim; zaten ‚oktan bunu size sormak ni-yetindeydim. Belki de uzun bir zaman sizden ayrı kalacağım i‚in başka bir soruma da karşılık vermenizi isterdim; b…t…n bu yirmi yıl i‚inde nasıl oldu da medenileştirici tesirinizi g•stererek annemi, şimdiyse hattˆ kızkardeşimi, ilk zamanlar da bulunduğu karanlık ‚evrenin tesirlerinden kurtarmak, yanlış

inanışlarım dağıtmak elinizden gelmedi? Oh, onun temizliğinden s•z a‚mayın! O, ahlˆk bakımından, affedersiniz, daima sizden ‚ok daha y…ksekti ama... hakikatta yaşı-yan bir

•l…d…r. Yalnız Versilov yaşar, ‚evresinde ona bağlı olan her şey onu kuvvetleriyle, canlı usareleriyle beslemek şerefine ermek i‚in mutlak bir zorunluğun tesirleri altında s…r…n…r dururlar. Peki ama, bir zamanlar o da canlıydı, değil mi? Elbette ki onun bir şeyini sevmiştiniz. Elbette ki bir zamanlar o da kadındı?

— Dostum, şunu bilmelisin ki hi‚bir zaman değildi, diye cevap verdi, hemencecik de o kadar iyi hatırladığım, beni o kadar kudurtan, benimle konuşurken her zaman takındığı o tavrı takındı; yani bir bakarsın en saf bir insan gibi g•r…n…r, bir bakarsın i‚i dışı en derin bir alayla

dolu

gibi

gelir, Šyle ki bazan y…z…n…n gŠsterdiği ger‡ek anlamı bir t…rl…

anhyamazsın. Hi‡bir zaman kadın değildi! Rus kadını hi‡bir zaman kadın olamaz.

— Lehli kadın, Fransız kadını, kadın olur mu? Yahut italyan, şehvetli italyan ka-dını•, işte Versilov gibi y…ksek tabakadan olan Bedeni

bir

Rus

kendine ‡ekebilecek

bir

kadındır değil mi?

Versilov g…lerek;

— Bir ıslavlık taraftariyle karşılaşacağımı ne bilirdim?250

DELİKANLI

Anlattığı hikŒyeyi olduğu gibi hatırlıyorum: b…y…k bir istekle, hem de gŠr…n…r bir zevkle anlatmaya başlamıştı. Hi‡ de gevezelik etmek yahut annemi yatıştırmak i‡in gelmediğini ‡ok iyi anlıyordum, belliydi ki başka bir gayesi vardı.

II

— Annenle beraber yaşadığımız o yirmi yılı, tam bir sessizlik i‡inde ge‡irdik, diye gevezeliğe başladı (son derece yapmacıklı, hi‡ de tabi• olmıyan bir tavırla anlatıyordu), aramızda olan her şey de sessizce olmuştu. Yirmi yıl s…ren hayatımızın en gŠze ‡arman tarafı da sessizliktir. Bir kere olsun birbirimize darıl-madık sanırım. Doğru, sık sık evden gider onu yalnız bırakırdım, ama en sonunda gen dŠn…yordum. Nous revenos toujours, bu da erkeklerin nasıl Šzelliklenden biridir; bu, onların iyi kalbliliğinden ileri gelir. Evlenme, boşanma işi sırf kadınların elinde olsaydı, bir tek nikŒh sağlam kalmazdı. Tevazu, sessizlik, al‡ak gŠn…ll…l…k, aynı zamanda da metinlik, irade kuvveti, ger‡ek bir irade kuvveti, işte annenin karakteri. Şunu bil ki bu d…nyada gŠrd…ğ…m kadınların en iyisidir. Onda kuvvet olduğu da doğrudur, ‡…nk… bu kuvveti• kendisini beslediğini gŠrd…m. Onlarda kanaat denilen, bŠyle olunca da kutsal sayılan gelince, (buna pek de kanaat diyemiyeceğim, ‡…nk… burada doğru bir kanaat olmasına imkŒn yoktur), bunun uğruna her t…rl… işkenceye hazırdırlar, Eh, kendin d…ş…n bir kere bende işkenceci hali var mı? işte bunun i‡in ben her şeyle susmayı doğru buldum, bu kolay bir şey olduğu i‡in sanma, eh inan ki bŠyle yaptığıma pişman da değilim. BŠylece her şey kendiliğinden g…zel, insanlığa yakışan bir tarzda oldu, Šyle ki bundan kendime bir Šv…nme payı bile ‡ıkaramam. Sırası gelmişken şunu da sŠyliyeyim ki annenin nedense benim insan bir kişi olduğuma inandığından ş…phe ediyorum, bunun i‡in daima karşımda titriyordu; ama titremekle beraber gene de kafası hi‡bir tesir altında kalmadı. Onlar bunu kim bilir nasıl becerebiliyorlar, bizse burada bir Şeyler anlamıyoruz, hem onlar kendi işlerini bizden daha iyi d…zene koymasını biliyorlar. Onlar, kendileri i‡in en tabi• olmıyan durumlarda kendi bildikleri gibi yaşamaya devam etmesini, kendilerine uygun olmıyan durum-'arda da hi‡ değişmeden oldukları gibi kalfasını beceriyorlar. Bizim elimizden bŠyle bir Şey gelmez.

Onlar da kim? Sizi pek iyi anlamıyorum

— Halk, dostum, halk, ben halktan ko-nuşuyorum. O, hem ahlŒk hem de siyaset bu b…y…k, canlı kuvveti tarih

252

DELİKANLI

DELİKANLI

253

b…y…kl…ğ…n… ispat etmiştir. Ama bahsimize dŠnmek i‡in annen i‡in şuna da işaret edeyim ki o her zaman susmaz, bazan konuştuğu da olur, ama Šyle bir şey sŠyler ki daha Šnce tam beş yıl durmadan kendisini hazırlamış bile olsan bunu yapmakla sadece vakit kaybetmiş olduğunu anlarsın. €stelik de hi‡ beklenmedik itirazlarda bulunur. Bununla beraber şunu bil ki buna hi‡

de budalalık demiyorum; tersine burada kendine gŠre bir zekŒ, hattŒ ‡ok dikkate değer bir zekŒ var, ama sen belki zekŒya inanmazsın...

— Neden inanmıyayım? Benim inanmadığım yalnız bir şey var, o da asıl sizin sahiden, yapmacıksız onun akıllı olduğuna inan-dığınızdır.

— •yle mi? Beni b•yle bir bukelamun mu sanıyorsun? Dostum, sana karşı... şımartılmış bir oğul gibi... fazla hoşg•r…r davranıyorum... ama neyse bu seferlik varsın •yle olsun.

— Bana babamdan s•z a‚ın, hem m…mk…nse hakikat olsun...

— Makar ‰vanovf‚'ten mi? Makar ‰vano-vi‚, bildiğin gibi biraz ş•hret kazanmak is* tiyen bir k•le k•yl…d…r...

— Sizinle bahse girerim ki şu anda onun bir şeyine gıpta ediyorsunuz!

— Tersine, dostum, tersine, şunu da bil ki b•yle kuruntulu bir ruh hali i‚inde olduğunu g•rerek sevin‚ duyuyorum; andi‚erim ki şimdi ‚ok pişman olmuş haldeyim, işte şimdi, şu dakikada yirmi yıl •nce olan bitenler i‚in belki de binlerce defa pişmanlık duyuyorum, ama elden ne gelir. Hem Allah şahidimdir, b…t…n bunlar kazara omuştu... eh, ondan sonra elimden gelen b…t…n insanlığımı yaptım hi‚ değilse o zaman yaptıklarımı insanlık uğruna yapılan bir fedˆkˆrlık gibi sanıyordum. Oh, biz o zaman iyilik etmek, vatandaşlık

gayeleri, b…y…k …lk… uğruna ‚alışmak i‚in can atıyorduk; r…tbelerimizi, soydan soya gelen haklarımızı,

k•ylerimizi,

hattêmniyet

sandıklarım hor g•r…yorduk, hi‚ değilse

i‚imizden bazıları b•yle yapıyorlardı... Yemin ederim. Biz o zaman ‚oğunluk değildik, ama iyi konuşuyor, inanır mısın, hattˆ bazan ‚ok iyi dayanıyorduk.

— Şu g•ğse yaslanarak ağladınız zaman mı?

— Dostum, ne s•ylersen kabul; sırası gelmişken şunu da s•yliyeyim ki g•ğ…sle ilgili şeyleri gene benden işittin, demek ki şu da-kada benim saflığımı .g…venimi gene bana

arşı kullanıyorsun; ancak şunu kabul etme-

sin ki o g•ğ…s, vallahi, ilk bakışta g•r…nd…-

g… gibi k•t… değildi, hem o zaman i‚in... Biz

o zaman daha yeni başlıyorduk. Tabi‰ nazla-254

DELİKANLI

DELİKANLI

255

nıyordum, ama o zaman hen…z nazlandığımın farkında değildim ki! Meselˆ sen, bazı pratik meselelerde hi‚ nazlanmaz mısın?

— Demin aşağıda biraz duygulanma kapıldım, buraya gelince nazlandığımı sanacaksınız diye ‚ok utan‚ duydum. Doğru, bazı hˆdiselerde i‚ten duyduğun halde bazan g•steriş

yaptığın da olur; demin aşağıda olanlarsa yemin ederim ki tabi‰ hareketlerdi.

— Hah, işte benim demek istediğim de bu ya; bir s•zle ‚ok iyi anlattın; Ši‚ten duyduğun halde gene de g•steriş yaptığın olur;‹ işte ben de tıpkı •yle yapmıştım, ama tam i‚len ağlamıştım.

Doğru,

Makar

‰vanovi‚ biraz daha ince d…ş…nebilecek bir kişi olsaydı, g•ğs…ne yaslanmamı alay yerine alabilirdi, ama namusluluğu o zaman uzağı g•rmesine engel oldu. O zaman bana acıyıp acımadığını bilmiyorum, ama hatırladığıma g•re acımasını

‚ok istemiştim.

— Biliyormusunuz,

diye s•z…n… kestim, siz şimdi bunu anlatırken bile alay ediyorsunuz.

Hem b…t…n bu zaman i‚inde, tam bir aydan

beri

benimle

alay

ettiniz.

Benimle

konuşurken ni‚in daima b•yle yapıyordunuz.

— •yle mi sanıyorsun? diye uysallıkla sordu. Pek kuruntulusun; ama alay edecek olursam seninle alay etmem yahut, hi‚ değilse, yalnız seninle alay etmem, …z…lme.

simdi g…lm…yorum, o zamansa, s•z…n kısası, o zaman elimden geleni yaptım, hem inan, bunu kendi lehime yapmadım. Biz, yani iyi insanlar, halktan olanların tersine eskiden kendi lehimize hareket etmesini hi‚ bilmiyorduk; tersine elimizden geldiği kadar hep kendimize k•t…l…k ediyorduk, bunu da •yle sanırım ki o zaman ,tabi‰ y…ksek anlamda, bir ‚eşit Šb…y…kl…k‹ sayıyorduk, b•yle yapmakla kendimize fayda ediyormuşuz gibi geliyordu bize...

Şimdiki neslin •nderleri bizden ‚ok daha a‚ıkg•z. Ben daha o zaman, hen…z g…nah işlenmeden bunların hepsini dosdoğru Makar Ivanovi‚'e anlatmıştım. Şimdi bunlardan bir…oğunu hem †yle dosdoğru anlatmamak gerektiğini biliyorum (hele insanlık s†z•n•

etmemek, daha nezaketli bir hareket olurdu), ama kendini dansın cazibesine kaptırmışken ş†yle g•zel bir fig•r yapmaktan gelde kendini al alabilirsen? Belki de sahiden g•zel, y•ksek hareketler bunu gerektirir. Ben bunu b•t•n †mr•mce bir t•rl• …†zemedim. Ama bu, bizim şimdilik •st•nk†r† konuşmamız i…in ‹ok derin bir konuysa da yemin ederim ki şımdi bunu hatırlarken bazan utancımdan yerlere giriyorum. O zaman Makar ‡vanovi…'e u… bin ruble teklif etmiştim, hatırlıyorum o hep susuyordu, yalnız ben konuşuyordum. ne dersin, bu susmasını derebeylik haklarımı

kull

anmamdan korkmasına verdim, hatırlıyo-

256

DELİKANLI

DELİKANLI

258

rum, elimden geldiği kadar kendisine cesaret vermeye …alıştım; hi…bir şeyden …ekinmeden hatt„ m•mk•n olan tenkidlerini g†ze alarak onu b•t•n dileklerimi s†ylenesi i…in kandırıyordum. Teminat olarak ileri s•rd•ğ•m şartlarımı, yani •… bin rubleyi azat k„ğıdını (kendisiyle karısına tabi‡), dilediği yere gitmeyi (kansız tabi‡) kabul etmediği takdirde başka ne dileği olduğunu doğruca s†ylemesini, hemen azat k„ğıdı vereceğime, karısını serbest bırakacağıma, m•k„fatlandıracağıma (galiba gene aynı •… bin rubleyle), ondan sonra da onlar diledikleri yere değil de ben, yapayalnız •… yıl kalmak •zere italya'ya gideceğime dair s†z veriyordum. Mon ami, italya'ya ille Sapojkova'yı da g†t•recek değildim, buna inanabilirsin,

…•nk• o dakikalarda kalbim tertemizdi. Ne dersin? Bu Makar, s†z•m• tutacağımı, dediğim gibi yapacağımı da pek iyi biliyordu; ama gene de hep susuyordu, ancak ben •…•nc• defa g†ğs•ne yaslanmak istediğim zaman yana …ekildi, elini silkip hatt„ bir …eşit l„ubalilikle beni bile şaşırttı. O sırada g†z uciyle aynada y•z•m• g†rd•m, o halimi hi… unutamam.

Umumiyetle bu gibi insanlar cevap vermeyip sustukları zaman hepsinden k†t•d•r, buysa somurtkan tabiatlı bir adamdı, hem doğrusunu s†yliyeyim, …alışma odama …ağırırken kendisine emniyet etmek ş†yle dursun dehşetli korku duyuyordum; bu gibilerin arasında b•t•n uygunsuzlukların timsali olan karakterler vardır, hem de pek …oktur, işte insan bu halden, dayak yemekten daha …ok korkar. Sic. Kendimi †yle tehlikeye koymuştum ki! Ya bu kasabalı Uriya b•t•n avluya duyuracak kadar ulumaya başlasaydı, ben kısa boylu, cılız Davud'un1 hali nice olurdu? B†yle bir durum karşısında ne yapabilirdim ben? ‡şte bunu g†z †n•nde tutarak hemen, •…, bin rubleyi †ne s•rm•şt•m, bu bu bir i…g•d• hareketiydi, ama

…ok ş•k•r yanılmıştım: bu Makar ‡vanovi…, b•sb•t•n başka bir şeymiş...

—

S†yleyin,

g•nah işlenmiş miydi?

Demin, kocasını g•nah işlemeden …ağırdım,

demiştiniz?

— Yani biliyormusun, bunu bilmem ki nasıl anlamalı...

—

Demek ki işlenmişti. Demin onun karakterinde yanıldığınızı, bunun başka bir şey olduğunu s†ylemiştiniz; peki, başka ne oldu?

— Ne olduğunu ben de şimdiye kadar anlıyamadım. Ama †yle bambaşka bir şey ki! hem biliyor musun …ok namuslu bir kişiymiş; en son kanaatim bu, …•nk• sonraları †n•nde •… misli fazla utan… duymaya başladım. Er-1 Dev ile Hz. Davud'un hik„yesi.

delikanlı I — FOR. : 17/18

258

DELİKANLI

DELİKANLI

259

tesi g…n, fazla lŒf etmeden geziye ‡ıkmaya razı oldu, tabi• teklif ettiğim m…kŒfartladan hi‡birini de almayı unutmadı.

— Parayı aldı mı?

— Hem de nasıl! HattŒ bu noktada beni b…sb…t…n şaşırttı. O sırada tabi• cebimde …‡ bin ruble yoktu, ama yediy…z ruble bulup ilk taksit olarak kendisine verdim; ne dersin? işi sağlama bağlamak niyetiyle geriye kalan iki bin …‡ y…z ruble i‡in bir t…ccarın adına bor‡

senedi imza ettirdi. Sonra aradan iki yıl ge‡ince bu paraları benden mahkemeyle istedi, hem de faiziyle, bŠylece beni gene şaşırttı, hem de doğrudan doğruya Tanrı tapınağı yaptırmak

…zere para toplamaya başlamıştı, işte o zamandan beri de tam yirmi yıldır gezip duruyor...

Para denilen şey, Šyle d…nya ile ilgili bir şey ki... Ben, tabi• on ada bu parayı candan bir istekle, yani ilk tesirin altında teklif etmiştim, ama sonra, aradan o kadar ‡ok dakikalar ge‡ince elbette fikrimden cayabilirdim... hem onun hi‡ değilse bana acıyacağını yahut daha doğrusu bize yani annenle bana acıyacağını, hi‡ olmazsa biraz bekli-yeceğini umuyordum.

Oysa beklemedi bile.--

(Burada gerekli bir not alayım; Makar Ivanovi‡'in ge‡en yıl papaza yazdırdığı vasiyetname ile son rublesine kadar hepsini anneme bıraktığı, o zamana kadar faizlerini de biriktirerek iki misline ‡ıkardığı bu …‡ bin ruble olmasa, annem de, olur ya, bay Versi-lov'dan fazla yaşasaydı, mutlaka meteliksiz kalırdı. Makar Ivanovi‡, daha o zaman Ver-silov'u anlamıştı).

— Bir g…n, Makar Ivanovi‡'in birka‡ defa misafirliğe geldiğini, her zaman da annemin evinde kaldığını sŠylemiştiniz.

—

Evet,

dostum;

doğrusunu

sŠyliyeyim, Šnceleri

bu

ziyaretlerden

dehşetli

korkuyordum. B…t…n bu yirmi yıl i‡inde yalnız altı yahut yedi defa gelmişti, Šnceleri evde bulunsam da bir yere saklanıyordum. O zaman bu ziyaretlerin ne demek olduğunu, ni‡in geldiğini

bir t…rl… anlamıyordum! Ama sonra, bazı d…ş…ncelere gŠre bŠyle hareket

etmesi hi‡ de budalaca bir şey olmadığı kanaatine vardım. Sonra şŠyle bir merak ettim, onu gŠrmeye ‡ıktım, seni temin ederim bende pek iyi bir tesir bıraktı. Bu, …‡…nc… yahut dŠrd…nc… ziyareti sırasında olmuştu,

o zaman ben sulh mahkemesine girmeye

hazırlanıyordum, Pek tabi• olarak da b…t…n gayretimle Rusya'yı inceliyordum. Makar

•vanovi‡'ten bir‡ok yeni Şeyler bile Šğrendim. Bundan başka onda budağımı ummadığım bir şeyle de karşılaştım: bu da uysallık, d…zg…n karakter, hepsinden ‡ok şatığım şey de hemen hemen neşeli oluşuydu. O şeye (tu comprends] hafif bir ‡ıtlatma ile bile 260

DELİKANLI

dokunmadı, i‡ten konuşmasını ‡ok iyi biliyordu, konuşması da yamandı yani, doğrusunu sŠyliyeyim, b…t…n demoktralığıma rağmen, hi‡ hoşuma gitmiyen o kŠle kŠyl…lere vergi ‡arıklı erkanıharblikten, bizde romanlarda, sahnelerde Žsahici Rusların• konuştukları Kuş‡uluktan eser bile yoktu. Bu arada dinden pek az konuşuyor, o da karşısındaki sorarsa fikrini sŠyl…yordu, gene kendin merak edip sorarsan manastırdan, manastır hayatından g…zel g…zel hikŒyeler bile anlatıyordu. En Šnemlisi de onda saygı, o gŠsterişsiz saygı, y…ksek eşitlik i‡in gerekli olan, hem bundan başka da bence bu olmadık‡a birinciliği elde edemiyeceğin saygı vardı. Burada en k…‡…k bir kibirden eser olmaması insanı iyi ahlŒkın en y…ksek derecesine ulaştırır, sonunda da ne olursa olsun, talihi nasıl olursa olsun, mutlak kendisini bulunduğu her durumda sayan bir insan meydana gelir. Bulunduğun durumda kendini sayma kabiliyeti yery…z…nde pek az bulunur, hi‡ değilse ger‡ek onur kadar azdır... Yaşarsan kendin de gŠreceksin ya! Ama beni en ‡ok hayrete d…ş…ren, hem de Šnceleri değil, sonraları, bu Makar'ın v…cut‡a gŠsterişli, hem inanır mısın, ‡ok g…zel bir erkek oluşuydu. Doğru, ihtiyar, ama:

ŽEsmer, uzun boylu dik v…cutlu• sade, azametli; hattŒ benim zavallı Sofya'ya şaştım, nasıl olmuştu da o zaman beni

DELİKANLI

261

beğenmişti? O zaman Makar ‡vanovi…, elli yaşındaydı, ama gene de †yle bir yonıtti ki ben onun †n•nde ufak tefek bir şeydim. Yalnız daha o zaman sa…larında pek …ok ak vardı, demek ki onunla evlenirken de gene b†yle ak sa…lıydı... Belki de ona bu dokunmuştu.

Bu Versilov'da kibarlıktan gelen bir tavır vardı: bir…ok akıllıca, g•zel s†z s†yledikten sonra (başka …aresi olmayınca) s†zlerini ansızın Makar Ivanovi…'in ak sa…lariyle onun annem

•zerinde bıraktığı tesir •zerinde tahmin y•r•tmek gibi bir budalalıkla bitirdi. Bunu ni…in yaptığını belki kendisi de bilmiyor, budalaca kibarlık alışkanlığına uyarak mahsus yapıyordu.

Kendisini dinlerken cidd‡ konuşuyor gibi gelir insana, oysa bu sırada i…inden samimi değildir yahut da g•lmektedir.

III

Bilmem neden o zaman birdenbire deh-şetli kızdım. Zaten o dakikalarda takındığım bazı tavırları hatırlamak, hi… hoşuma gitmiyor; birdenbire sandalyeden kalktım.

— Biliyor musunuz, dedim, asıl annem

fiğimizi sansın diye geldiğinizi s†ylemişti-

niz. Bunu d•ş•nmesi i…in yetecek kadar zaman

ge…ti; l•tfen beni yalnız bırakmaz mısınız?262

DELİKANLI

Hafif…e kızardı, yerinden kalktı.

— Dostum, bama karş pek laubalice davranıyorsun. Neyse, Allah aısmarladık; ne yaparsın, zorla g•zellik olmaz. Yalınız senden bir şey soracağım; prensin yanından sahiden mi ayrılmak istiyorsun?

— Hah, tamam! Başka bir maksatla geldiğinizi zaten biliyordum...

— Yani, kendi menfaatimi g†zeterek seni prensin yanında kalmaya kandırmak i…in geldiğimi sanıyorsun? Ama, dostum, seni Moskova'dan da herhangi bir menfaat g†zeterek …ağırmış

olduğumu sanmıyasın sakın? Oh, ne kadar kuruntulusun! Bense tersine her şeyde sana iyilik diliyorum. Hatt„ şimdi işlerim, para durumum d•zeldiği bu sırada, hem benim hem de annenin arasıra yardımda bulunmamıza m•saade etmeni isterdim.

— Sizi sevmiyorum, Versilov.

—

Hem de ŒVersilov•, ha! Sırası gelmişken şunu s†yliyeyim ki bu soyadını sana vermediğim i…in …ok •z•l•yorum, …•nk• b•t•n su…um, ortada su… diye bir şey varsa, budur,

†yle değılmi? Ama gerie de bir kere kendin d•ş•n, evli bir kadınla, evlenebilir miydim-

— Herhalde bunun i…in kızla evlenmek istediniz.

Y•z• hafif…e titredi.

DELİKANLI

263

— Enis'i s†yl•yorsun. Bana bak, Arka-diy, aşağıda annenin †n•nde de parmağınla beni g†stererek b†yle bir harekette bulunmuştun. Şunu bilmelisin ki işte en ziyade asıl burada tutturamadın. Šl• Lidiya Ahmakova h„disesinden bir şey bilmiyorsun. Bu h„diseye orada benimle beraber bulunmadığı halde, annenin de nasıl karışmış olduğunu, ilgi g†sterdiğini de biliyorsun; o zaman annene bakarak kadınların en iyisi kalbli olduğunu anladım. Ama yeter; b•t•n bunlar hen•z bir sır, sense bilmediğin bir şeyden konuşuyorsun, hem de başkasının ağziyle...

— Prens daha bug•n, sizin k†rpe kızlara meraklı olduğunuzu s†ylemişti.

— Bunu prens mi s†yledi?

—

Evet, dinleyin: ister misiniz şimdi buraya bana ni…in geldiğinizi size doğru olarak s†yliyeyim? Deminden beri oturuyor, bu ziyaretinizin esrarlı sebebi nedir, diye kendi ken-soruyordum, en sonunda, galiba, şimdi

Versilov …ıkmak •zereydi, ama s†zlerimi tamamlamamı bekliyerek durdu, başını bana

‹evirdi.

~~ Demin s†z sırasında Tatyana Pavlov-

na'nın Tuşar'a yazdığı mektup Andronikov'un

kağıtları arasına karışarak o †ld•kten sonra

moskova'da Marya Ivanovna'nın eline ge…ti-264

DELİKANLI

DELİKANLI

265

ğini ağzımdan ka…ırmıştım. O zaman y•z•n• z•n †yle birdenbire titrediğini g†rd•m, ancak şimdi y•z•n•z deminki gibi gerilince aklıma şu geldi; aşağıda ş†yle d•ş•nd•n•z, mademki Andronikov'daki bir mektup Marya Ivanovna'-nın eline ge…mişti, neden başka bir mektup da eline ge…mesin? Andronikov †l•nce, tabi‡ bir…ok †nemli mektuplar kalabilirdi, †yle değil mi, ha?

— Ben de sana gelerek ağzından bir şeyler almak istedim, †yle mi?

— Kendiniz daha iyi bilirsiniz.

— Y•z• sapsarı kesildi.

— Bunu sen kendin tahmin etmiş değilsin; burada bir kadın parmağı var, hem bak s†zlerinde, o kaba tahmininde ne kadar tiksinme duygusu gizleniyor!

— Kadın parmağı mı? Ben de tam bug•n o kadını g†rd•m! Belki de onu g†zetlemek i…in beni prensin yanında bırakmak isti' yordunuz?

— Ama g†r•yorum ki bu yeni yolda pek ilerliyeceksin. Sakın Œ•lk•n• bu olmasın? Devam et dostum, devam et, hafiyelik işinde ş•phe g†t•rmiyecek kadar b•y•k bir kabiliyetin var.

Mademki deha verilmiş, ne diye olgunlaştırılmamah?

Nefes almak i…in s†z•ne ara verdi. •

— Sakının, Versilov, beni kendinize d•şman etmeyin!

— Dostum, bu gibi hallerde kimse son d•ş•ncesini a…ığa vurmaz, i…inde saklar. Ondan sonra da,,, yolu aydınlat, rica ederim. Ger…i bana d•şmansan da herhalde merdivenden yuvarlanıp kafamı kırmamı arzu edecek kadar d•şman değilsindir.

Merdivenden inerken:

— Tiens. mon ami, diye s†z•ne devam etti, biliyor musun, b•t•n bu ay i…inde seni iyi kalbli bir insan sanıyordum, †yle yaşamak istiyor, †yle susamışcasına yaşamak istiyorsun ki sana •… †m•r verseler, gene az gelecek gibi; bu da senin y•z•nden yazılı; b†yle isan-larsa

…oğu zaman iyi kalbli olurlar. Halbuki bak nasıl yanılmışım!

IV

Yalnız kalınca kalbim †yle sızladı, †yle sızladı ki bunu s†zle anlatamam; sanki kendi v•cudumdan canlı canlı bir par…asını kesip atmıştım! Ni…in †yle birdenbire kızdığımı, ni-onun kalbini kırdığımı (hem †yle acıtarak, de bilerek) ne şimdi a…ıklıyabilirim, ne ” zaman a…ıklıyabildim. Hem nasıl sarar-mıştı! Kim bilir belki de bu solgunluk, kız-yahut kırgınlığın bir ifadesi değildi,

de

266

DELİKANLI

belki en i…ten gelen, temiz bir duygunun, en derin bir ifadesiydi. Bazı dakikalarda kederin beni …ok sevdiğini her zaman sanmıştım. Peki ni…in, ni…in buna şimdi, bu kadar …ok şeyler anlaşıldığı, aydınlandımğı bir sırada inanı-yayım ?

Marya Ivanovna'da Andronikov'un daha başka mektupları kalıp kalmadığını †ğrenmek i…in geldiğini ansızın tahmin etmem, belki de birdenbire kızarak kendisini cidd‡ olarak kovmama sebebolmuştu? Bu mektupları aramak zorunda olduğunu, hem de aradığını biliyordum. Ama kim bilir, belki o zaman, tam o dakikada dehşetli yanılmış olabilirdim! Hem kim bilir, belki de gene bu yanılmamla kendim Marya Ivanovna'yı, mektupların onda bulunması ihtimalini Versilov'un aklına getirdim.

Nihayet gene de gariptir ki: demin Kraft'a •… †m•r •zerinde s†ylediklerimi, harfi harfine, hem de en †nemlisi gene benim s†zlerimle tekrar etmişti. S†zlerin benzerliği, tabi‡, bir tesad•ft•, ama tabiatımın i…y•z•n• nereden biliyordu? Bu ne kadar derin g†r•ş, ne b•y•k seziş

kabiliyetiydi? Peki mademki birini b†yle anlıyabiliyordu, neden †tekini an-lamıyordu? Hem sahiden nazlanmıyor muydu-Sahiden de Versilov'un asilliğinde g†z•m olmadığını bilmiyor muydu? D•nyaya gelmeme sebeboluşunu bağışladığımı, ancak b•t•n †fli-DELİKANLI

267

r•mce Versilov'un kendisine, b•t•n bir insana, bir babaya ihtiyacım olduğunu, bu fikrin artık kanıma işlediğini kestirecek halde değil miydi? imk„n yoksa ni…in beni kızdırıyor, ni…in anlamamazlıktan geliyordu?

SEKİZİNCİ BŠL•M I

Ertesi sabah elden geldiği kadar erken kalkmaya gayret ettim. Her zaman evdekiler, yani ben, annem, kızkardeşim, sekize doğru kalkardık; Versilov, dokuz bu…uğa kadar yatakta keyfederdi. Annem her g•n tam sekiz bu…ukta kahvemi getirirdi. Bu sefer kahveyi falan beklemeden tam sekizde evden sıvıştım. Daha akşamdan b•t•n o g•nk• harek„tın genel pl„nı

…izilmişti. Bu pl„nda hemen ihtirasta işe başlamak gibi bir karar olmakla beraber en †nemli noktalarda kesinleşmemiş, iyice belirmemiş bir…ok şeyler olduğunu da †nceden seziyordum; işte bunun i…in hemen he-men b•t•n geceyi, yarı uyanık, yarı uykuda ge…irdim, sayıklıyor gibiydim, bir…ok r•yalar Se…ırdim, sayıklıyor gibiydim, bir…ok r•yalar g†rd•m, bir defa bile ş†yle rahat rahat uyu-B†yle olmakla beraber gene her daha din…, daha sağlam kalktım.

Aynı

ca annemle karşılaşmak istemiyordum. O-268

DELİKANLI

DELİKANLI

269

nunla, bilinen konuya dokunmadan konuşa-mıyacaktım, bunun i…in yeni, beklenmedik bir duyguya kapılarak ulaşmaya karar verdiğim hedeften uzaklaştırılmaktan korkuyordum.

Soğuk bir sabahtı, her şeyi nemli, s•t beyazı bir sis †rtm•şt•. Bilmem neden, pek k†t•

g†r•n•ş•ne rağmen Petersburg'un erken iş sabahını her zaman severim, b•t•n bu bencil, daima d•ş•nceli, işlerine gitmeye acele eden insanlar, sabahın sekizinde benim i…in ayrı bir g•zellik taşır. Hele yolda, hızlı hızlı y•r•rken ya kendim birinden bir şey sormayı, ya da birinin benden bir şey sormasını severim; soru da, cevap ta her zaman kısa, a…ık, aydın olur, sorulacak şey y•r•rken, hemen her zaman dost…a sorulur, bu satte cevap vermek isteği de g•n•n her saatinden daha fazladır. Petersburg'lu, g•n•n ortasında yahut akşama doğru daha az konuşkan olur, ufak bir şeyden alınır, hemen oracıkta size s†vmeye yahut sizi alaya almaya hazırdır; sabah erkenden işe başlamadan †nce, kafası din…, kendisi cidd‡ olduğu sırada b•sb•t•n başkadır. Bunu …ok iyi fark etmiştim.

Gene Petersburkskaya tarafına gidiyordum. Saat on ikide mutlaka Fontanka'da Vasin'in evinde bulunmam gerektiği i…in (Vasin, …oğu zaman saat on ikide evde olurdu)-bir yerde kahve i…meyi i…in …ok …ektiği halde i…miyor, hi… durmadan hızlı hızlı y•r•yordum. Hem Yefim Zverov'u da mutlaka evde yakalamalıydım; gene ona gidiyordum, az daha gecikecekmişim; kahvesini bitirmek •zereydi, dışarı …ıkmaya hazırlanıyordu.

Yerinden kalkmadan!

— Ne o b†yle ikide bir damlıyorsun? s†zleriyle beni karşıladı.

— Şimdi sana anlatacağım işte...

Her sabahın erken saati gibi Petersburg sabahlan da, insanın tabiatı …zerinde ayıltıcı bir tesir yapar. Bazı gecenin ateşli h…lyası, sabahın aydınlığı, soğuğu ile beraber b…sb…t…n buğu olur gider, ben de bazan sabahları, pek az Šnce, gece kurduğum, ge‡miş h…lyalarımı, bazan hareketlerimi kendime sitem ederek, utanarak hatırladığım olmuştur. Ama sŠz arasında gene şuna da işaret edeyim ki Petersburg sabahını, b…t…n yery…z…n…n en az şiiri olan bir sabah sayılması gerekirken, d…nyanın hayali en ‡ok gıcıklıyan sabahı olarak kabul ediyorum. Bu benim kendi gŠr…ş…m hayut

aha doğrusu kendi edindiğim bir izlemdir, ama ben ona bağlıyım. BŠyle ‡…r…k nemli, sısli bir Petersburg sabahı, Puşkin'in ŽMa‡a

kızı• ndaki bir German'ının (b…y…k, kocaman,

hayalin almıyacağı bir kişi, tam bir Peter vahşicerg tipi Petersburg devrinden kalma bir tip!) Žvaşhıce h…lyası, bana kalırsa daha ziyade sağ-

270

DELİKANLI

DELİKANLI

271

lamlaşabilir. Bu sisin i‡inde y…r…rken y…zlerce defa pek garip, ama değişmez bir fikir akh-ma gelmiştir: ŽYa bu sis dağılıp havaya y…kselirse, onunla beraber bu ‡…r…k, kaypak şehir de havalanırsa, sisle beraber gŠğe doğru y…kselip bir duman gibi kaybolursa, onun yerinde eski FinlŒnda gŠl…, ortasında da, g…zellik versin diye, ‡ok koşmaktan nefes nefese kalmış bir atın

…st…nde tun‡tan s…vari kalırsa?• Kısacası duyuşlarımı anlatamıyorum, ‡…nk… bu bir hayal, nihayet bir şiir, yani sa‡ma bir şey! bununla beraber sık sık şŠyle sa‡ma bir soru da aklıma geliyordu: Ž•şte onlar hepsi oraya buraya atılıyor, koşuşup duruyorlar, halbuki, kim bilir, belki b…t…n bunlar uyuyan birisinin r…yasıdır, burada da belki sahici bir tek insan, bir tek ger‡ek hareket yoktur? B…t…n bunları r…yasında gŠren o bi-linmiyen kimse birdenbire uyanır, her şey de birdenbire kaybolur gider•. Ama kendimi hayale kaptırmışım.

Šnceden sŠyliyeyim; herkesin hayatında Šyle acayip gibi gŠr…lecek tasarılar, h…lyalar vardır ki, ilk bakışta hi‡ yanılmadan delilik diye vasıflandırılabilir. Ben de o sabah aklımda bŠyle bir hayalle Yefim Zverov'a git" mistim, Zverov'a gittim, ‡…nk… Petersburg da bu defa başvurabileceğim bir kimsem yoktu-‚…nk… se‡ebileceğim başka kimseler olsaydı• Yefim, kendisine en sonra bŠyle bir tekli1

bulunacağım kimseydi. Karşısına ge‡ip oturduğum zaman, kendim bir sayıklamanın hummalı nın timsali olduğum halde, basit d…ş…ncelilik, bayağılık timsalinin karşısında oturuyormuşum gibi geldi bana. Ama benim tarafımda …lk… ile ger‡ek duygu, onun tarafındaysa pratik bir d…ş…nce vardı: bu iş hi‡bir zaman bŠyle yapılmaz, d…ş…ncesi... Kısacası, ortada pek Šnemli bir namus meselesi olduğunu, Peters-burg'da kendisinden başka d…ello şahidi olarak gŠnderebileceğim hi‡ kimsem bulunmadığını, eski bir arkadaş olduğu i‡in kabul etmemeye hakkı bile olmadığını, d…elloya ‡ağırmak istediğim adamın da …steğmen prens Sokolskiy olduğunu, bir yıldan fazla bir zaman Šnce Ems'te babam Versilov'a tokat attığı i‡in d…elloya

‡ağırmak istediğimi kısaca, a‡ık‡a anlattım. Bu arada şuna işaret edeyim ki Yefim b…t…n aile durumumu Versilov r‡ın bildiklerimin hemen hemen hepsini biliyordu; bunları başka başka zamanlarda, tabi• bazı sırlar bir yana, gene ben anlatmıştım. Şimdi kafesteki ser‡e kuşu gibi t…ylerini kabartarak, sessiz cidd• yanaklarını şişirerek kar-makarışık a‡ık sarı sa‡lariyle karşımda oturmuş dinliyordu. Hareketsiz, alaylı bir g…-l…mseme kasıtlı değil de isteksiz olduğu i‡in daha kŠt… idi'; o dakikada kendini mutlaka sahiden hem zekŒca, hem de karakterce ben-den ‡ok daha …st…n bulunuyordu. €stelik bir272

DELİKANLI

DELİKANLI

273

g…n Šnce Derga‡ov'u evindeki hŒdise dola-yısiyle benden tiksindiğinden de ş…phe ediyordum: bunun zaten bŠyle olması gerekti, Yefim demek, halk kalabalığı, Yefim demek, sokak demekti, bunlarsa daima yalnız başa-riya taparlar.

Bir ara:

— Peki, Versilov'un bundan haberi varını? diye sordu.

— Tabi• yok.

— Šyleyse ne hakla onun işlerine burnunu sokuyorsun? Bu bir. ikincisi, bununla neyi ispat etmek istiyorsun?

itiraz edeceğini bildiğim i‡in ona, b…t…n bunların tahmin ettiği kadar budalaca bir şey olmadığını hemen anlattım. Birincisi, k…stah prense bizim neslimizde de hen…z şerefin ne demek olduğunu bilen insanlar olduğu ispat edilecek, ikincisi de Versilov utandırılacak, bundan bir ders alacaktı. €‡…nc…s… de, hem en Šnemlisi, Versilov, herhangi bir kanaat bakımından tokat yiyip ses ‡ıkarmıyarak presnı d…elloya ‡ağırmamakta haklı olsa bile ‡ih değilse kendisinden b…sb…t…n uzaklaşmasına rağmen ona edilen hakareti kendine edilmiş bir hakaret gibi sayacak kadar kuvvetle duyabilecek, onun menfaati uğruna canını bile feda edecek bir insan olduğunu gŠrecekti-

— Dur, Šyle bağırma, teyzem hoşlanmıyor. Buna şunu sŠyle: Versilov'un bu Sokols-kiy'le miras dŒvası var, değil mi? Šyleyse bu, hasmını d…elloda Šld…rerek dŒvayı kazanmak gibi b…sb…t…n yeni, hemde orijinal bir usul olsa gerek.

Ben de ona, en toutes lettres(l) hem budala hem de k…stah olduğunu, alayla g…l…msemesinin, durmadan artması da kendim beğenmiş, bayağı bir adam olduğunu gŠsterdiğini bilmesini, dŒva …zerindeki bu d…ş…ncelerin, daha başlangı‡ta benim de aklıma gel-miyerek sadece onun akıllı d…ş…ncelerle dolu kafasını ziyaret etmek şerefine erdiğini sanmamasını sŠyledim. Ondan sonra da dŒvanın artık kazanıldığını, hem de bu dŒvanın yalnız gen‡' prens Sokolskiy'in değil, Sokolskiy'lerin aleyhine a‡ılmış olduğunu, bŠylece prenslerden biri Šlse bile Štekilerin sağ

kalacağını, ama d…elloya, hi‡ ş…phesiz, yargıtaya verme m…ddeti ge‡tikten sonra ‡ağırmak gerekeceğini (ger‡i prensler davayı yargıtaya vermiyecek-krse de), bunun da sırf nezaket gereğince yapılacağını anlattım: yargılama m…ddetinin arkasından d…ello gelecekti; işte şimdi de bunun i‡in geldiğimi, d…ellonun şimdi yapılmı-yacağını, ancak şahidin olmadığı i‡in bunu şimdiden sağlamak istediğimi, ‡…nk… Peters-a‡ıktan a‡ığa.

DELİKANLI

275

burg'da hen…z kimseyi tanımadığım i‡in Yefim şahit olmayı kabul etmediği takdirde hi‡

olmasa o zamana kadar başka birisini bulabilmek d…ş…ncesiyle bŠyle yaptığımı anlattım.

— işte buraya sırf bunun i‡in geldim, dedim.

—

Eh, Šyleyse konuşmaya da o zaman gelseydin, boşuboşuna on kilometre yol y…r…mekten ne ‡ıkar?

Ayağa kalktı, kasketini eline aldı.

— Peki, o zaman gelir misin?

— Yo, gitmem tabi•.

— Neden?

— ‹yle

işte,

gitmem...

‡…nk…

şimdi o zaman gitmeyi kabul ettiğimi sŠylersem,

yargılama m…ddeti ge‡eincye kadar her g…n buraya taşınır durursun. Daha doğrusu b…t…n bunlar sa‡ma, işte o kadar. Hem senin i‡in geleceğimi mi kŠrleteceğim? Ya prens tutar da sorarsa; ŽSizi kim gŠnderdi?• Dolgorukiy-ŽPeki, Dolgorukiy'in Versilov'la ne ilgisi var?• O

zaman ona senin yedi gŠbek soyunu mu anlatmalıyım? Y…z…me karşı kahkahalarla g…ler, yahu!

— Sen de hi‡ durma, tokadı suratına yapıştır!

— E, bunda sa‡malıyorsun.

__ Korkuyor musun? Bu kadar uzun

boyun var; lisede herkesten kuvvetliydin.

— Korkuyorum, tabi•, korkuyorum. Hem prens seninle d…ello etmez, ‡…nk… insan, ak-raniyle d…ello eder.

— Ben de yetişme bakımından bir kişizadeyim, b…t…n haklarım var, ona akranım... tersine, asıl o bana akran değil.

— Hayır, sen k…‡…ks…n.

— Nasıl k…‡…ğ…m?

— K…‡…ks…n işte; ikimiz de daha k…‡…ğ…z, o ise b…y…k.

— Haydi oradan budala sen de! Kanuna gŠre bir yıldan beri evlenmeye bile hakkım var.

— Evlenirsen evlen, ama hŒlŒ b…y…yen bir ‡ocuksun.

Benimle alay etmek istediğini tabi• anladım. Ş…phesiz, b…t…n bu budalaca hikŒyeyi anlatmadan da ge‡ebilirdim, hem de hi‡ bilinmeden Šl…p gitseydi daha iyi olurdu; olduk‡a cidd• sonu‡lar vermekle beraber sırf bayağı-lığı. gereksizliği bakımından da ‡irkin bir şeydi.

Ama kendimi cezalandırmak daha ‡ok hepsini anlatacağım. Yefim'in benimle ettiğim y…z…nden anlayınca sağ elimle276

DELİKANLI

daha doğrusu sağ yumruğumla omuzundan itmek cesaretini gŠsterdim. Omuzumdan yakaladı, y…z…m… kıra doğru ‡evirerek ger‡ekten lisede hepimizden kuvvetli olduğunu doğrudan doğruya ispat etti.

II

Okuyucu, tabi•, Yefim'den ayrıldığım zaman pek kŠt… bir durumda olduğumu sanacak, ama aldanacak…r. Aramızda ‡ocuk‡a bir şey olduğunu, iş ise gene eski ciddiliğini olduğu gibi koruduğunu pek iyi biliyordum. Peters-burgskaya tarafında d…nk… meyhaneyi bile bile ge‡erek Vasilyevskiy Ostrov'da kahvemi i‡tim; d…nk… meyhane de b…lb…l de bende iki kat tiksinme uyandırıyordu. Garip bir ta-biatim var; yerlerden, eşyalardan tıpkı insanlardan tiksinir gibi tiksindiğim olur. Ama Pe-tersburg'da Žmesut• yerlerim de var, yani buralarda herheangi bir sebeple, herhangi bir zaman mesut olmuşumdur, ne dersiniz, bu yerleri saklıyorum, ancak yapayalnız kaldığım, bahtsız olduğum zamanlar girip hasret ‡ekmek, ge‡enleri hatırlamak i‡in oralara elden geldiği kadar seyrek gitmeye ‡alışırım. Kahvemi i‡erken Yefim'e, onun doğru d…ş…nd…ğ…ne hak verdim. Evet, o benden daha ‡ok iş adamıydı, ama benden fazla realist değildi-Burnunun ucundan Štesini gŠremiyen realist-lik, en ‡ılgın hayallerden daha korkun‡ olur,

DELİKANLI

277

‡…nk… kŠrd…r. Ama Yefim'e hak verirken (her halde o dakikada sokakta y…r…yerek k…f…rler savurduğumu sanıyordu) gene de ne o zaman, ne de şimdi kanaatimden ber fedakŒrlıkta bulunmadım, •lk hayal kırıklığından sonra yalnız yaptıkları şeylerden değil, …lk…lerinden bile vazge‡enleri, bir saat Šnce kutsal saydıkları şeyle alay edenleri de gŠrd…m, bunu Šyle de kolaylıkla yapıyorlardı ki! Varsın Yefim hattŒ işin aslında benden daha haklı olsun, ben de b…t…n d…nyadaki budalalardan daha budala olayım, sadece kendimi naza ‡ekmiş olayım, ama işin derinliğinde Šyle bir nokta vardı ki …st…ne ‡ıkıp durunca ben de haklı oluyordum; bende de haklı olan bir şey vardı, işte asıl onların anlamadıkları da buydu.

Semionovskiy kŠpr…s…nde, Fontanka tarafında Vasin'in evine geldiğim zaman saat tam on iki idi, ama Vasin evde yoktu, •şi Vasil-yevskiy'deydi, eve Ibeirli saatlerde, hemen her zaman da sata on ikide geliyordu. Bundan başka o g…n bayram olduğu i‡in kendi-sini mutlaka evde bulacağımı tahmin ediyordum, evde bulamayınca, daha birinci defa ziyaret ettiğim halde, oturup beklemeye karar verdim.

Bu sırada şŠyle d…ş…n…yordum; mirasla mektup bir vicdan meselesidir, ben de278

DELİKANLI

Vasin'i hakem se‡mekle kendisine karşı duyduğum derin saygıyı gŠstermiş oluyorum ki bu da, tabi•, onun onuruna okşuyucaktır. Bu mektup beni sahiden derin derin d…ş…nd…r…yordu, işi yoluna koymak i…in bir hakem kararma ihtiya… olduğuna inanıyordum; ama gene de †yle sanıyorum ki daha o zaman bile başkasının yardımı olmadan da işin i…inden sıyrılabilirdim.

Hem bunu kendim de biliyordum, mektubu elden ele Versilov'a ulaştırmak yeterdi, sonra o da ne isterse yapsın, işte karar buydu. Bu …eşit bir işte kendimi y•ksek bir hakem, karar verebilecek bir insan yerine koymam hi… de doğru olamazdı. Mektubu elden ele ulaştırmakla kendimi hem kenara …ekmiş olacaktım, hem de b†ylelikle sessizce Versilov'dan y•ksek bir mevkie y•kselerek kendim i…in m„nevi bir kazan… elde edecektim; …•nk• beni ilgilendirdiği kadar mirastan bekliyebileceğim b•t•n menfaatlerden vazge…mekle (elbette ki Versilov'un oğlu olduğum i…in bu paradan şimdi değilse de daha sonra payıma bir şey d•şecekti) Versilov'un ilerdeki hareketlerine en y•ksek ahl„k noktasından bakmak hakkını †l•nceye kadar elimde tutacaktım. Prensleri mahvettim diye gene de kimse bana sitem edemezdi, …•nk•

vesikanın kanun karşısında bir değeri yoktu. Vasin'i boş odasında otururken b•t•n bunları etraflıca d•ş•nm•ş, kendime a…ıklamıştım, hat-DELlKANLI

279

t„ Vasin'e hareket tarzım •zerinde danışmaya da sırf onun vereceği †ğ•d• dinlerken ne kadar as‡l, ne kadar tok g†zl• olduğumu g†stermek gibi bir gaye g•derek gelmiş olduğum birdenbire aklıma geliverdi, †yleyse b†yle yapmakla bir g•n †nce karşısında k•…•lmemin intikamını da almış olacaktım.

B•t•n bunları d•ş•n•nce b•y•k bir can sıkıntısı duydum; b†yle olduğu halde …ıkıp gitmedim, kaldım, ger…i her beş dakika ge…tik…e can sıkıntımın sade artacağım da pek iyi biliyordum.

Her şeyden †nce Vasin'in odasını beğenmemeye başlamıştım. ŒBana odanı g†ster, senin karakterini s†yliyeyim•, demek m•mk•nd•r, sanırım. Vasin, anlaşılan odalarını kiraya vererek ge…inen, Vasin'den başka daha da kiracıları olan yoksul ev sahiplerinin mobilyalı bir odasında oturuyordu. Bu, dar, pek az ev eşyasiyle d†şenmiş olmakla beraber gene de konforlu g†r•nmek iddiasında olan odaları Pek iyi bilirim; burada muhakkak bit paza-rından alınmış, yerinden kımıldatmak teli-Keh olan yaylı kanape; l„voba, paravanayla gizlenmiş bir karyola bulunur. Vasin, anlaşılan en iyi, en g•venilir kiracılardandı; her ev sahibinin muhakkak b†yle iyi bir kiracısı olur bunun i…in de ona ayrıca yaranmaya ‹alışırlar; odasını daha dikkatlice toplar s•-280

DELİKANLI

p•r•rler, kanepenin tepesine duvara taşbas-ması bir resim asar, masanın altına havı d†k•lm•ş

bir halı seccade sererler. Bu k•f kokmuş temizlikten, başlıcası da ev sahibi kadınların kiracılarına pek saygıyla yaranmaya …alışmalarından hoşlanırlar, kendileri de ş•pheli kişilerdir, ‡yi kiracı denilmesi, Vasın'in onurunu okşadığından emindim. Karşımda kitap larla yığılı duran iki masa da bilmem neden yavaş yavaş sinirime dokunmaya, beni kudurtmaya başladı,. Kitaplar, k„ğıtlar, hokkalar, her şey ev sahibi Alman kadıniyle hizmet…isinde ideal olan en iğren… bir intizamla yerleştirilmişti. Burada bir…ok kitap vardı, hem de bunlar gazete yahut dergi falan değildi, ger…ek kitaptı hepsi, Vasin de anlaşılan onları okuyordu, hem de belki kurumlu kurumlu, intizamla okumaya yahut yazı yazmaya oturuyordu. Doğrusu, ben intizamsız bir halde oraya buraya atılmış kitaplardan daha …ok hoşlanırım, hi… değilse b†yle olunca …alışma bir- kutsal vazife haline gelmez. Herhalde bu Vasin, kendisini ziyarete gelen herkese karşı pek nazik davranır, ama, gene de, her hareketi bu ziyaret…iye der ki: Œ‡şte seninle burada bir bu…uk saat: kadar otururdum, ondan sonra da sen gidince işimle uğraşırım•-Gene herhalde kendisiyle konuşurken meraklı bir konuşma konusu bulmak, ondan yem bir şey †ğrenmek m•mk•nd•r, ama bu sırada

DELİKANLI

281

da onun ş†yle d•ş•nd•ğ• akla gelebilir: Œ‡şte şimdi biz seninle konuşuruz, ben de sana pek meraklı şeyler anlatırım, ama asıl en meraklı şeye sen gidince başlarım...• Ne var ki, gene de~

gitmiyor, oturup duruyordum. Onun vereceği †ğ•de artık hi… ihtiyacım olmadığına kesin olarak kanaat getirmiştim.

Artık geleli bir saatten fazla olmuştu, pencere †n•nde duvara dayalı iki hasır sandalyeden birinde oturuyordum. Vaktin ge…mesi de beni fena halde kızdırıyordu. Halbuki akşama kadar kendime bir ev arayıp bulmam gerekiyordu. Can sıkıntnsııdan elime bir kitap almak istedimse de sonra vazge…tim; bununla kendimi avutmak istediğimi d•ş•n•nce iki kat tiksinti duydum.

Bir saatten fazla bir zaman †l• bir sessizlik i…inde ge…ti, sonra birdenbire Pek yakın bir yerde, kanepenin dayalı durduğu kapının arkasında gittik…e artan bir fısıl-•ya elimde olmadan kulak kabarttım. Konuşan iki sesti, iki kadın sesi duyuluyordu, ama s†zlerini anlamaya imk„n yoktu; b†yle olmakla beraber can sıkıntısından dinlemeye başladım. Heyecanla, canlı canlı konuştukları, meselenin bi…kiyle, dikişle ilgisi olmadığı belliydi; bir şey •zerinde anlaşıyor, yahut tartışıyorlardı yahut bir ses kandırmaya …alışıyor, yalvarıyordua †tekiyse dinlemiyor, itiraz ediyordu, Anlaşılan bunlar başka kiracılardı. Az sonra canım sıkıldı, kulağım da fısıltılara alışmıştı,282

DELİKANLI

†yle ki gene dinlemeye devam etmekle beraber bunun mekanik bir şekilde yapıyordum, bazan dinlediğimi bile b•sb•t•n unutuyordum, tam b†yle bir anda beklenmedik bir şey oldu, sanki birisi iki ayağiyle birden sandalyeden kalkmıştı yahut birdenbire yerinden kalkarak tepinmişti: sonra bir inilti, daha sonra birdenbire bir bağırış duyuldu, hatt„ buna bir bağırış da denemezdi, vahşi bir hayvanın hırslı, †fkeli homurtusu gibi bir şeydi, hem anlaşılan bu sesin sahibi, yabancıların duymasına da aldırış etmiyordu. Kapıya koştum, a…tım; benimle aynı zamanda koridorun sonundaki bir kapı da a…ılmıştı (sonradan †ğrendiğime g†re orada ev sahibi kadın oturuyormuş), a…ılan kapıdan iki meraklı baş uzandı. Bağırma o anda kesildi, derken birdenbire benim kapıma bitişik kiracıların oda kapısı a…ıldı, g†r•n•şte gen… bir kadın hızla dışarı fırladı, merdivenlerden koşa koşa indi. Šteki yaşlı kadın onu bırakmamak istediyse de yapamadı, sadece gen… kadının arkasından:

— Olya, Olya, nereye? Of! diye bağırdı.

Ama bizim a…ık duran kapılarımızı g†r•nce, kapısını hızla kendine …ekerek biraz aralık bıraktı, aşağı ka…an Olya'nın ayak sesleri b•sb•t•n kesilinceye kadar bu aralıktan dinledi durdu. Her şey sessizleşti. Sa…ma belki de g•l•n… bir h„diseydi bu, ben bunu daha fazla d•ş•nmekten vazge…tim.

DELİKANLI

283

Aşağı yukarı …eyrek saat kadar sonra koridorda, tam Vasin'in kapısı †n•nde y•ksek sesle teklifsizce konuşan bir erkek sesi duyuldu. Birisi kapı tokmağım tutup kapıy: †yle araladı ki bu aralıktan herhalde kendisi beni g†ren, hatt„ g†zden ge…iren, ama hen•z odaya girmeyip kapı tokmağını tutarak b•t•n kori-dordakilere duyura duyura ev sahibi kadınla konuşmaya devam eden uzun boylu bir erkeği g†rmek, g†zden ge…irmek m•mk•n oluyordu. Ev sahibi kadın, incecik, neşeli sesiyle ona cevap veriyordu, bu sesten de gelenin onca tanınan bir adam olduğu, sayılan, ağırbaşlı bir misafir, şen bir bay olduğu i…in de kendisine kıymet verildiği anlaşılıyordu. Şen bay, bağıra bağıra n•kte savuruyordu, ama b•t•n meseleyi; Vasin'in evde bulunmayışı, hi…bir zaman evde bulamadığı, zaten kaderinin b†yle olduğu, gene ge…en seferki gibi bekliyeceği yollu s†zler teşkil ediyordu, b•t•n bunlar da ev sahibi kadına en ince birer n•kte gibi geliyordu. En sonunda misafir kapıyı ardına kadar a…arak i…eri girdi.

Bu, şık giyinmiş bir baydı, anlaşılan ş†yle Œkibarca• denilen şekilde giyinmişti, elbisele-rınıı en iyi bir terzide diktiriyordu, ama bunu Pek …ok istemesine rağmen kendisinde en az bulunna şey de efendilikti. Onun i…in laubali tabiyatli denilemezdi, yaradılıştan tabi‡ k•stahtı, bu s†z, gene de ayna †n•nde durup284

DELİKANLI

DELİKANLI

285

kendine k…stah olmayı Šğretmekten daha az hakaret taşır. Hafif ak d…şm…ş koyu sarı sa‡ları, siyah kaşları, uzun sakaliyle iri gŠzleri kendisini başkalanndan ayırmak şŠyle dursun, tersine onu umum•, herkese benziyen bir hale sokuyordu. BŠyle bir kişi hem g…ler, hem her zaman g…lmeye hazırdır, ama kim bilir neden onunla bir arada bulunmak sizi neşelendirmez.

G…lerken cidd• bir tavır takınır, cidd• tavırdan neşeli tavıra ge‡er yahut gŠz kırpar, ama b…t…n bunları Šyle yayvan, yakışık almıyacak bir şekilde yapar ki... Ama Šnceden anlatmaya l…zum yok. Bu bayı daha sonraları daha yakından, daha iyi tanıdım, bunun i‡in elimde olmadan o g…n kapıyı a‡ıp odaya girdiği zamanki halini ‡ok iyi tanıdığım bir kişiyi anlatır gibi anlatıyorum. Ama şimdi bile onun i‡in kesin, onu tanıtabilen bir şey sŠylemekte zorluk

‡ekerim, ‡…nk… bu tip insanlarda gŠr…len esas şey, eksiklik, zevksizlik, vuzuhsuzluktur.

Hen…z oturmuştu ki birdenbire bu adamın Vasin'in …vey babası bay Stebelkov olması gerektiği aklıma geldi onun i‡in bir şeyler duymuştum, ama o kadar az bir şeydi ki ne olduğunu bir t…rl… anlatamazdım, ancak bunun kŠt… bir şey olduğunu hatırlıyordum. Vasin'in Šks…z kalarak uzun zaman Stebelkov'un himayesi altında yaşadığını, anıa şimdi ‡oktan artık onun tesirinden kurtuldu-

ğunu, gayelerinin de, menfaatlerinin de ayrı olduğunu, her bakımdan ayrı ayrı d…nyalarda yaşadıklarını biliyordum. Bundan başka bu Stebelkov'un bir sermayesi bulunduğunu, hattŒ

vurgunculuk ettiğini, dalaverecinin biri olduğunu da hatırlıyordum, kısacası Šnceden belki onun i‡in etraflıca bazı bilgilerim de vardı, ama o sırada unutmuş olabilirdim. Oturmadan Šnce beni baştan ayağa kadar şŠyle bir s…zd…, ama selŒm vermedi, silindir şapkasını kanapenin Šn…ndeki masaya koydu, kurumlu kurumlu, hem de benim oturmaya cesaret edemediğim kanapeye oturmak değil de Œdeta yayıldı, Šyle ki kanape ‡atırdadı, sonra ayaklarını birbiri

…st…ne attı rugan ‡izmelerinin burnunu pek y…kseğe kaldırarak onları seyre daldı Tabi• hemen bana dŠnd…, iri, biraz hareketsiz gŠzleriyle beni s…zd….

Başını hafif‡e eğerek;

— Evde bulamıyorum! dedi. Ben sustum.

— intizamlı değil! Her şeyde kendi gŠ-rtr‡… Šnde gelir. Petersburgskaya'dan mı?

— Yani siz mi Petersburgskaya'dan gel-diniz? diye sordum.

— Yoo, ben bunu size soruyorum.

•— Ben... evet, Petersburgskaya'dan gel-^j

ama

bunu

nereden

anladınız?286

DELƒKANLI

— Nereden mi? Hım!

GŠz…n… kırptı, ama cevap vermek l‘t-funda bulunmadı.

Bu sırada da hi‡ beğenmediğim bir şekilde manalı manalı g…l…ms…yordu. GŠz kır-pışında da ahmak‡a bir şey vardı.

En sonunda:

. — Bay Derga‡ov'da mı? diye sordu. GŠzlerimi hayretle a‡arak:

— Ne Derga‡ov'da? dedim. Muzaffer gŠzlerle bana baktı.

— Ben tanışmıyorum bile.

— Hım.

— Nasıl isterseniz, diye cevap verdim. Gittik‡e bana tiksinti veriyordu.

—

Hım,

evet.

Hayır efendim,

m…saade edin; bakın, meselŒ d…kkŒndan bir mal

alıyorsunuz,

bitişikteki başka bir d…kkŒndan başka bir alıcı, başka bir şey alıyor, nasıl bir şey alıyor dersiniz? Para, efendim, tefeci denilen t…ccardadır... ‡…nk… para da bir ‡eşit eşyadır, tefeci de bir ‡eşit t…ccar... Dikkat ediyor musunuz?

— Eh, diyelim k• ediyorum.

— €‡…nc… bir alıcı sokaktan ge‡iyor d…kkŒnlardan birini gŠstererek: Žbu esaslı••

DELİKANLI

287

†teki d•kk„nı g†stererek de: Œbu esassız• diyor. Peki şimdi ben bu alıcı hakkında ne gibi bir kanaat edinirim?

— Ne bileyim ben.

— Hayır, m•saade edin. Bunu misal olsun diye s†yledim; insan dediğin iyi misalle yaşar.

Mesel„ Nevskiy caddesinden gidiyorum, caddenin karşı tarafındaki yaya kaldırımından karakterini anlamak istediğim bir bay ge…tiğini g†r•yorum. Ayrı ayrı yollardan giderek tam Morskaya sokağına sapılan, ingiliz mağazasının bulunduğu yere geldiğimiz sırada biraz †nce araba altında kalıp ezilen •…•nc• bir yolcu g†r•yoruz. Şimdi işi iyice anlayın; gene oradan ge…en d†rd•nc• bir bay, pratik anlayış ve ağırbaşlılık bakımından ezilenle beraber her

•…•m•z•n karakterini t„yin etmek istiyor... Takibediyor musunuz?

— Evet ama, affedersiniz, b•y•k bir zorlukla.

—

Peki, zaten bunu biliyordum. Konuyu değiştireyim. Diyelim ki, eskiden bir…ok defa gittiğim, Almanya'da kaplıcalarda bulunuyo-rum, hangi kaplıca olursa olsun, hepsi bir.

kaphcalarda gezerken ingilizleri g†r•yorum. bildiğiniz gibi ingilizlerle ahbap olmak pek zordur; ama işte iki ay sonra tedavi m•dde-tini ge…irince, hepimiz dağlık b†lgede, elleri-mizde ucu sivri değneklerle kafile halinde288

DELİKANLI

dağa tırmanıyoruz, şu yahut bu dağa, hepsi bir. D†neme…te, yani mola verilen yerde, tam keşişlerin Chartreuse i…kisi yaptıkları yerde (buna dikkat edin) bir kenarda durmuş, sessiz sessiz bizi seyreden bir zenciyle karşılaşıyorum. Bu zencinin de ağırbaşlılığını anlamak istiyorum; ne dersiniz, sırf kendileriyle kaplıcalarda konuşmadığım i…in beraberce y•r•d•ğ•m ingiliz kafilesindekilerden zencinin ağırbaşlılığı hakkında bir h•k•m vermelerini istiyebilir miyim?

— Ben ne bileyim! Affedersiniz, ama sizi takibetmekte zorluk …ekiyorum.

— Zorluk mu?

— Evet, beni yoruyorsunuz.

— Hım.

G†z•n• kırptı, eliyle de herhalde b•y•k bir zafer, galibiyet ifade etmesi gereken bir işaret yaptı; sonra anlaşılan biraz †nce aldığı gazeteyi b•y•k bir ağırbaşlılıkla, sessiz sessiz cebinden …ıkardı, a…tı, beni de kendi halime bırakarak son sayfayı okumaya başladı. Beş

dakika kadar bana hi… bakmadı.

Sonra:

— Bresto - Grayevskiy tahvilleri d•şmedi, ha? H„l„ …ıkıyor, y•kseliyor! Bir…oklarını bilirim ki bu işte daha ilk adımda şapa otur-DELİKANLI

289

dular, diyerek i…inden gelen bir istekle y•z•me baktı.

— Hen•z bu borsa işinden pek anlamı-yorum, diye cevap verdim.

— İnk„r mı ediyorsunuz?

— Neyi?

— Parayı:

— Parayı ink„r etmiyorum, ama... ama †yle sanıyorum ki †nce •lk•, ondan sonra para gelir.

— Yani m•saade edin... işte mesel„ ada-| mm birinin sermayesi var diyelim...

— †nce y•ksek •lk•, ondan sonra para, | y•ksek •lk• olmadık…a toplum yok olur gider.

Bilmem neden hırslanmaya başlamak •ze-reydim. Karşımdaki, işin i…inden …ıkamıyor-muş

gibi b†n b†n y•z•me baktı, sonra y•z• birdenbire pek neşeli, pek kurnaz bir g•l•m-|semeyle gerildi.

—- Versilov'a ne buyrulur, ha• Ne yaptı yaptı mirasa kondu! D•n mahkeme, karan onun lehine verdi, değil mi ha?

Birdenbire, hi… beklemediğim bir şurada damın benim kim olduğumu, belki daha bir…ok şeyleri bildiğim anladım. Ancak bilmem birdenbire kızardım, en budalaca bir g†zlerimi onun y•z•ne diktim. Her

DEL“KANLI I — FOR.: 19/20290

DELİKANLI

DELİKANLI

291

halde kendini zafer kazanmış bir insan gibi hissediyordu, sanki b•y•k bir kurnazlık g†stererek beni su…•st• yakalamış, yalanlarımı meydana …ıkarmış gibi neşeli neşeli y•z•me bakıyordu.

‡ki kaşını birden yukarı kaldırarak;

— Hayır, efendim, dedi, Versilov i…in bilmek istediğiniz bir şey varsa bana sorun! Biraz

†nce ağırbaşlılık hakkında size ne demiştim? Bir bu…uk yıl †nce bu …ocuk y•z•nden m•kemmel bir iş yapacaktı, evet, evet efendim, oysa şapa oturdu.

— Hangi …ocuk y•z•nden?

— Meme …ocuğu y•z•nden, şimdi bile kim bilir nerede baktırdığı …ocuk y•z•nden, ancak şimdi artık onun i…in bir şey alamaz... …•nk•...

— Hangi meme …ocuğu? Bu da nesi?

— Tabi‡ onun …ocuğu, onun †zbe†z …ocuğu, m-lle Lidiya Ahmakova'dan... ŒG•zel kız beni okşadı...• K•k•rtl• kibritlere ne buyurulur, ha?

— Bu ne sa…ma sapan şey! Onun Ahmakova'dan hi…bir zaman …ocuğu olmuş değildir-

— Šyle mi dersiniz? Peki ben neredeydim? Ben hem doktorum, hem de ebe! Soy adım Stebelkov, hi… duymadınız mı? Dogru

o zaman da …oktan beri hekimliği bırakmıştım, ama pratik bir işe, pratik bir fikir verebilirdim.

— Mademki ebesiniz... Ahmakova'nın …ocuğunu siz mi aldınız?

— Yoo, ben Ahmakova'dan bir şey almış değilim. Orada, ailesi pek kalabalık olan doktor Granz adında biri vardı, vizite parası olarak kendisine yarım telar verilirdi, orada doktorların tarifesi

b†yleydi, •stelik de onu kimse tanımıyordu,

orada benim

yerime o bulundu... Bu iş gizli kalsın diye kendisini ben tavsiye etmiştim. Versilov'a, yani Andrey Petrovi…'e pratik bir fikir verdim, karşı karşıya oturmuştuk, ben de bu gizli mesele •zerinde bir fikir verdim. Ama Andrey Petrovi…

i tavşan peşinde koşmayı doğru buldu.

Derin bir şaşkınlık i…inde dinliyordum.

— Halk s†z• yahut basit halkın s†z• der ki iki tavşanın peşinden koşarsan hi…birini yakalıyamazsın. Bense bunu ş†yle anlıyorum-, her zaman tekrarlanan istisnalar en so-nunda umumi kural halini alır. Başka tavşa-nın yani Rus…a'ya …evirecek olursak: başka bayanın peşinden koştuğu i…in bir şey elde Demedi. Mademki eline bir şey ge…irdin, sıkı tut, bırakma! Oysa işe hız verilmesi gereken yerde mızmızlık eder, yavaş gider. Ver-DELİKANLI

293

292

DELİKANLI

silov, bilindiği gibi Œkadınlar peygamberi• dir, işte o zaman gen… prens Sokolskiy'in benim

†n•mde ona verdiği …ok g•zel bir ad Hayır, siz bana gelin! Versilov •zerinde daha …ok bilgi edinmek isterseniz bana gelin!

Galiba benim şaşkınlıktan a…ık kalan ağzımı memnunlukla seyrediyordu. O g•ne kadar meme

…ocuğu i…in bir şey duymamıştım, ‡şte tam bu sırada birdenbire bitişik komşuların kapısı

…arptı, birisi hızlı adımlarla odaya girdi.

Sinirli bir kadın sesi;

— Versilov, Semionov mahallesinde, Ma-jayskaya sokağında, Litvinova'nın 17 No. lu

evinde oturuyormuş, kendim adres b•rosun-daydım, diye bağırdı.

Her sŠz…n… teker teker duyuyorduk. Ste-belkov, kaşlarını oynatarak parmağını başının

…st…nde havaya kaldırdı.

— Biz ondan burada konuşuyoruz, oysa bak oraya da yetişmiş... işte durmadan tekrarlanan istisnalar bunlardır! Quand on parle d"…ne corde...

Bunun arkasından oturdu yerde hızlı hız ı kımıldayarak kanapeye yayıldı, kanapenin o yalı bulunduğu kapının arkasında konuş lanları dinlemeye koyuldu.

Ben de dehşetti şaşırmıştım. Bu sŠzleri, herhalde biraz Šnce Šyle heyecan i‡inde koşup giden gen‡ kadın bağıra bağıra sŠylemiştir, diye d…ş…nd…m. Ama asıl noluyordu da burada da Versilov ortaya ‡ıkıyordu? Birdenbire gene deminki o hırsından kuduran insanın Šfkeli, kızgın homurtusu duyuldu, sanki kendisine bir şey vermiyor yahut bir şey yapmasına engel oluyorlardı. Deminkiyle aradaki fark şuydu ki bağırmalar, homurtular daha fazla s…r…yordu. Bu arada ‡ekişmeler, sık sık, ‡abuk ‡abuk sŠylenen sŠzler duyuluyordu; Žistemiyorum,

istemiyorum,

geri

verin hemen geri verin• yahut buna benzer şeyler; hepsini iyi hatırlamıyorum. Sonra birisi, tıpkı deminki gibi hızla kapıya doğru atıldı, a‡tı.

Komşu kadınların ikisi de koridora fırladılar, birisi, anlaşılan,

deminki gibi Štekini

alıkoymaya ‡alışıyordu. ‚oktan ayağa kalkmış olan, komşuların konuşmasını bir ‡eşit zevkle din-liyen Stebelkov, hemen kapıya atıldı, saklanmaya falan hi‡ l…zum gŠrmeden komşu kadınların karşısına ‡ıktı. Tabi• ben de kapı-nın yanına koştum. Ama onun koridora

‡ıkması bir kova soğuk su tesiri yapmıştı; komşu kadınlar ‡abucak odalarına ‡ekilerek hızla kapıyı ‡arptılar. Stebelkov onların peşinden atılmak istediyse de bir an duraladı, parmağı havaya kaldırdı, d…ş…nceli d…ş…nceli g…-Risedi; ancak,

bu

seferki

g…l…msemesinde294

DELİKANLI

pek kŠt…, karanlık, uğursuz bir şey vardı. Kendi odasının kapısı Šn…nde duran ev sahibi kadını gŠr…nce ayaklarının ucuna basarak sık adımlarla koridordan ge‡ip yanına gitti; kadınla bir iki dakika fısıldaşıp, tabi• gereken bilgiyi aldıktan sonra, artık vekarla, kararını veren bir insan tavriyle odaya dŠnd…, masanın …st…nden silindir şapkasını aldı, aynaya bir gŠz attı, eliyle sa‡larını d…zeltti, sonra bana bakmaya tenezz…l bile etmeden, kendi değerine inanan bir adam tavriyle komşu kadınlara yollandı. Bu arada koridorda duran, gŠzdağı verir gibi parmağını ona doğru uzatıp: ŽAh, seni yaramaz seni!• der gibi başını iki yana sallıyan ev sahibi kadına zaferle gŠz kırparak kulağını kapıya dayadı, bir an kapının yanında durduktan sonra karar vermiş bir insan tavriyle hattŒ fazla nezaketten kamburunu bile ‡ıkararak elinin parmak kemikleriyle komşu kadınların kapısını vurdu, i‡erden bir ses duyuldu:

— Kim o?

Stebelkov y…ksek sesle, hem de vekarla:

— ‹nemli bir iş …zerinde gŠr…şmek i‡ın i‡eri girmeme m…saade etmez misiniz? dedi.

Biraz durdular, ama gene de a‡tılar, Šnce bir parmak kadar araladılar; Stebelkov, hemen kapı tokmağına yapıştı, herhalde bir daha kapatmalarına da m…saade etmezdi. Araların DELİKANLI

295

da konuşma başladı, Stebelkov, durmadan i‡eri girmeye ‡alışarak y…ksek sesle konuşuyordu; sŠzlerini pek hatırlamıyorum, ama Versilov'dan bahsediyordu, bir şey anlatacağını, her şeyi aydınlatabileceğini sŠyl…yordu, Žhayır, efendim, bunu bana sorun•, Žhayır, efendim, siz bana gelin• hep buna benzer sŠzlerdi. Onu pek ‡abuk i‡eri aldılar. Ben kanapeye dŠnd…m, konuşulanları dinlemek is-tedimse de b…t…n sŠylenenleri duyamıyordum, ancak sık sık Versilov'un adını andıklarını işitiyordum. Sesinin ahengine kulak verince Stebelkov'un artık konuşmayı idare ettiğini, artık yılışarak değil de, kanapeye yayılıp emreder gibi konuştuğunu, biraz Šnce bana sŠylediği; Žtakibediyor musunuz?• Žşimdi l…tfen k…nh…ne varın• vesaire gibi sŠzleri tekrarladığını tahmin ediyordum. Bu arada kendisini dinleyen komşu kadınlara karşı umul-mıyacak kadar nazik davranması gerekti. Bir iki defa kahkaha attığı bile duyuldu, herhalde bu kahkahalar yersizdi, …•nk• onun sesi yanında, bazan sesini bile bastırarak kadınların hi… de neşe ifade etmiyen sesleri, ayrıca da demin homurdıyan gen… kadının sesi duyu-luyordu, gen… kadın pek …ok s†yl•yor, sinir-enıyor, acele ediyor, galiba bir şeyi a…ığa uruyor, şik„yet ediyor, mahkeme, yargı… arıyordu. Ama Stebelkov da ondan geri kalmıyordu, sesini y•kselttik…e y•kseltiyor, sık sık296

DELİKANLI

kahkaha atıyordu; bu gibi insanlar başkalarını dinlemesini bilmezler. Biraz sonra kana-peden kalktım, …•nk• kapı arkasından dinlemek bana ayıp geldi, eski yerime d†n•p pencere

†n•ndeki hasır sandalyeye oturdum. Vasin'in bu adamı hi…e saydığından emindim, ama ben de aynı şeyi kendisine s†ylesem, hemen en cidd‡, en vekarlı bir tavırla onu m•dafaa eder, ders vermek istiyen bir sesle de onu Œzamanımızın iş adamlarından pratik bir kişi olduğunu, bu sebeple hakkında bizim umumi, soyut g†r•şlerimizle h•k•m verilemi-yeceğini• s†ylerdi.

Ama o anda maneviyatım kırıktı, kalbim hızlı hızlı …arpıyordu, ben de hi… ş•phesiz bir şey bekliyordum. On dakika ge…miş ge…memişti ki pek uzun bir kahkahanın tam ortasında birisi, tıpkı demin olduğu gibi, birdenbire sandalyeden fırladı, ondan sonra her iki kadının da bir ağızdan bağırmaya başladıkları duyuldu, Stebelkov'un da ayağa fırladığı, b•sb•t•n başka bir sesle konuştuğu işitildi, sanki kendini temize …ıkarmaya …alışıyor, sanki s†zlerini sonuna kadar dinlemeleri i…in yalvanyordu... Ama onu sonuna kadar dinlemediler; gene kızgın, †fkeli sesler" duyuldu: ŒDefolun! Siz al…ağın, edepsizin birisiniz!• S†z•n kısası kendisini kapı dışarı etmeğe …alıştıkları belliydi. Stebelkov, tam komşu kadınların odasından koridora atlar gibi

…ıktığı sırada kapıyı a…mıştım, anlaşılan

DELİKANLI

297

kadınlar elleriyle odadan dışarı itmişlerdi. Beni g†r•r g†rmez eliyle g†stererek:

— ‡şte Versilov'un oğlu! Bana inanmıyorsanız, işte oğlu, †zbe†z oğlu! Buyurun!

diyerek h„kim bir tavırla kolumdan tuttu.

Beni bayanların yanına g†t•r•rken;

— Bu onun oğlu, †zbe†z oğlu! diye tekrar ediyor, ama a…ıklamak i…in başka bir şey il„ve etmiyordu.

Gen… kadın koridorda, annesi de ondan bir adım geride kapıda duruyordu. Ben sadece zavallı kızın …irkin olmadığını hatırımda tuttum; yirmi yaşlarında vardı, ama zayıftı, g†r•n•ş•

hastalıklıydı, sa…ları kızıla …alıyordu, hem de y•zce biraz kızkardeşime benziyor gibiydi; bunu

…ok iyi fark ettim; b†ylece hafızama yerleşip kaldı; ancak Liza bu bayanın karşımda durduğu zaman ki o son derece †fkeli hale ne gelmişti, ne de gelebilirdi; dudak-•an bembeyazdı, a…ık renkli g†zleri parlıyordu hırsından b•t•n v•cudu titriyordu. En buda-laca, en yakışık almıyacak bir duruma d•şt•ğ•m• de hatırlıyorum, …•nk• o k•stah adamın y•z•nden s†yliyecek bir tek s†z bulamadım.

Oğluysa oğlu, bundan ne …ıkar? Eğer da sizinle beraberse alacağın biri demektir!

Birdenbire bana d†nerek;298

DELİKANLI

DELİKANLI

299

— Versilov'un oğluysanız benden babanıza: bir al…ak, en bayağı, en utanmaz bir adam olduğunu, parasına ihtiyacım olmadığını s†yleyin...

Alın,

alın,

hemen şimdi bu

paraları ona g†t•r•n!

Hızlı bir hareketle cebinden, koparır gibi, birka… banknot …ıkardı, ama yaşlı kadın (sonradan annesi olduğunu †ğrendim) elini tuttu;

— Olya, belki de bir uydurmadır, belki de onun oğlu değildir!

Olya hızla ona baktı, d•ş•nd•, ş•pheli ş•pheli beni s•zd•kten sonra odaya gitmek i…in d†nd•, ama kapıyı …arpmadan †nce eşikte dururken Stebelkov'a †fkeli †fkeli bir daha bağırdı:

— Defol!

Hattôna bakarak ayağını hırsla yere vurdu. Ondan sonra kapıyı ‚arptı, artık bu sefer kapı i‚erden kilitlenmişti. Stebelkov, hˆttômuzumu bırakmadan parmağını havaya kaldırmış

dudaklarında geniş, d…ş…nceli bir g…l…msemeyle, soru dolu g•zlerini g•zlerime dikmiş

duruyordu.

Hırsla:

— Bana karşı b•yle hareket etmenizi g…l…n‚, yersiz buluyorum, diye homurdandım-D…ş…nceli d…ş…nceli:

— Bu işi incelemek gerekirdi! dedi.

— Ama beni bu işe sokmaya nasıl c…ret ettiniz? Bunlar kim? Bu kadın kim? Beni omuzumdan tutup ne diye karşılarına g•t…r-d…n…z, burada' ne oluyor?

— Hay Allah kahretsin! iffeti elinden abnan bir kadın Šsık sık tekrarlanan istisnalar‹, dikkat ediyor musunuz?

Bunun arkasından parmağını g•ğs…me dayamak istedi.

— Hay, Allah kahretsin! diyerek parmağını ittim.

Ama o, birdenbire, hem de hi‚ beklenmedik bir sırada yavaş‚a, sessizce uzun uzun neşeli neşeli g…ld…. En sonunda şapkasını başına ge‚irdi, hemen değişiveren, hem bu sefer asık bir ifade taşıyan bir y…zle kaşlarım ‚atarak s•ylendi:

— Ev sahibi kadına bir ders verilmeliydi... bunları evden kovmalıydı, evet, elden geldiği kadar ‚abuk kovmah, yoksa onlar burada... Bak g•receksiniz! S•zlerimi unutmayın, g•receksiniz!

Birdenbire gene neşelenerek:

— Adam sen de! dedi. Siz, Grişa'yı t…yeceksiniz, değil mi?

Kesin bir ifadeyle:

— Hayır, beklemiyeceğim, diye cevap verdim.300

DELİKANLI

DELİKANLI

301

— E, hepsi bir...

Sonra bir tek s•z bile s•ylemeden d•nd…, ‚ıktı, galiba bir haber bekliyen ev sahibi kadına bakmaya bile tenezz…l etmeden merdivenlerden aşağı inmeye başladı. Ben de şapkamı aldım, ev sahibi kadından, Vasin'e Dolgorukiy'in geldiğini bildirmesini rica ederek koşa koşa merdivenlerden indim, gittim.

III

Sade boş yere zaman kaybetmiştim. Sokağa ‚ıkınca hemen ev aramaya başladım: ama d…ş…ncelerim dağınıktı, dalgındım, birka‚ saat sokak sokak dolaştım, kendileri kiracı oldukları halde odalarını kiraya veren beş altı eve girdimse de yirmisinin yanından g•rmeden ge‚tiğimden emindim. Ev bulmanın bu kadar g…‚ olduğunu tahmin bile etmediğim i‚in daha

‚ok •fkeleniyordum. Her yerde Va-sin'inki gibi, hattˆ dahada k•t… odalar vardı, fiyatlarsa ‚ok y…ksekti, yani benim hesabıma gelmediği i‚in y…ksekti. Doğrudan doğruya ş•yle d•necek bir k•şe istiyordum, buna karşılık bana k…‚…msiyerek bakıyor, •yleyse k•şelere gidin, diyorlardı.

Bundan başka her-yerde bir‚ok acayip kiracılar vardı, kendileriyle bir arada yaşıyamıyacağımı y…zlerinden anlıyordum, hattˆ bir arada yaşamamak i‚in …ste para bile verirdim. Bunlar ceketsiz, sade

yelekle dolaşan, sa‚ları sakallarına karışmış, laubali tavırlı, meraklı kim bilir ne bi‚im insanlardı. Başka bir yerde, k…‚…k bir odada on kişi oturmuş kˆğıt oynuyor, bira i‚iyorlardı, bitişikteki odayı da bana teklif ediyorlardı. Başka yerlerde ev sahiplerinin sorularına •yle mˆnˆsız cevaplar veriyordum ki şaşkın şaşkın y…z…me bakıyorlardı, bir evde hattâtıştım bile. Ama b…t…n bu •nemsiz şeyleri yazacak değilim ya; ancak şunu s•ylemek istiyorum ki dehşetli yorularak hamen hemen karanlık basarken k…‚…k bir lokantada bir şey yedim. Bu sırada ş†yle kesin bir karara varmıştım: eve gidip mirasla ilgili mektubu hemen Versilov'un eline (hi…bir izahat vermeden) teslim edecektim, ondan sonra yukardan eşyalarımı alıp yol

…antama, boh…aya yerleştirecektim, daha da olmazsa bir gecelik bir otele gidecektim.

Obuhovskaya caddesinin sonunda, Zafer kapılarının yanındaki hanlarda otuzar kapiğe hususi odalar bile bulunduğunu biliyordum; bir gecelik b†yle bir fed„k„rlığa katlanacaktım, yeter ki Versilov'un evinde yatmıyayım. işte tam Tekno-loji Enstit•s•n•n yanından ge…erken bilmem neden birdenbire burada Enstit•n•n hemen karşısında oturan, Tatyana Pavlovna'ya uğranmak aklıma esti. Doğrusunu isterseniz ona ugrarnama gene o mirasla ilgili mektup vesile olmuştu; ama beni oraya girmeye …eken, ta-302

DELİKANLI

bi‡ başka sebeplerdi, ancak bunları aydınlatmak şimdi bile elimden gelmez: burada Œmeme

…ocuğu• Œumumi kaide halini alan istisna-larŒ zihnimi karmakarışık ediyordu. Birisine i…imdekileri anlatmak mı, yoksa birisinden fikir almak mı, yahut biriyle d†v•şmek mi yahut oturup ağlamak mı istediğimi bilmiyorum, ancak Tatyana Pavlov'nanın oturduğu kata …ıktım.

Moskova'dan gelişimin ilk g•nlerinde ona yalnız bir defa, o da annemin bir işi i…in uğramıştım, hatırlıyorum, i…eri girip vazifemi yaptıktan bir dakika sonra …ıkıp gitmiştim, hatt„

biraz olsun oturmamıştım, o da bana otur bile dememişti.

Zili …aldım, ah…ı kadın hemen kapıyı a…tı, bir şey s†ylemeden beni i…eri bıraktı. B•t•n sonraki olaylar •zerinde b•y•k bir tesir yapan bu delice maceranın nasıl başımdan ge…tiğini anlıyabilmek i…in bu ayrıntılara mutlaka l•zum vardır. Hem bu ah…ı kadından da s†z a…mak gerek. Bu kızgın, kalkık burunlu, hem galiba b•t•n †mr•nce hanımına, yani Tatyana Pavlovna'ya nefretle bakan bir fin kadınıydı. Tatyana Pavlovna'ysa tersine ihtiyar kızların kart, ıslak burunlu finolara yahut daima uyuklıyan kedilere besledikleri sevgiye benzer duygu y•z•nden bu ah…ı kadından bir t•rl• ayrılmıyordu. Fin• kadını ya kızıp kabalık eder, ya da ağız kavgası ederek haftalarca susar, somurtur dururdu•

DELİKANLI

303

b†ylece de hanımını cezalandırırdı. Galiba ben b†yle bir susma g•n•ne raslamıştım, …•nk•

benim; ŒHanım evde mi?• diye sormama karşılık ki bunu sorduğumu pek iyi hatırlıyorum, hi…

cevap vermeden sessizce mutfağına d†nd•. Ben de bunun •zerine, tabi‡, hanımının evde olduğundan emin olarak odaya girdim, burada kimseyi bulamayınca da Tatyana Pavlovna hemen yatak odasından …ıkar diye beklemeye başladım; yoksa ah…ı kadın ne demeye beni i…eri bıraksın? Oturmadan ayakta birka… dakika bekledim; hava hemen hemen kararıyordu, Tatyana Pavlovna'nın karanlık dairesi, her yanda asılı duran u…suz bucaksız basmalar y•z•nden daha soğuk g†r•n•yordu. Bu işin nerede ge…tiğini anlamak i…in bu k†t• daire i…in de

j birka… s†z s†ylemek gerek. Tatyana Pavlovna, hem inat…ı, hem emredici karakterli bir kadın l olduğu, hem de eski derebeylik alışkanlıklarından ayrılmadığı i…in kendi kendisinin efendisi olmak i…in bu daire bozuntusunu

‡ *

kira ile tutmuştu. Bu iki oda tıpkı birbirine

j bitiştirilmiş, birbirinden k•…•k iki kanarya

kafesine benziyordu. Daireye girince doğruca

iki arşın genişliğinde dar bir koridora ayak

basıyordunuz; solda yukarda s†z• ge…en iki kanarya kafesi, k•…•k koridorun sonunda da ufacık bir mutfağın kapısı vardı. Bu odalarda

bir ki

Şiye on iki saat i…in gerekli olan iki bu…uk304

DELİKANLI

metre k•p hava vardı, ya ya yoktu. Odaların tavanlan …irkin denecek kadar al…aktı, ama hepsinden de sa…ma olan taraf pencerelerin, kapıların, eşyaların, her şeyin en iyi cins Fransız basmasiyle †rt•lm•ş, kapatılmış, şeritlerle s•slenmiş olmasıydı; ama bu y•zden oda iki kat karanlık g†r•n•yor, bir yol arabasının i…ini andırıyordu. Beklediğim odada daha ş†yle b†yle d†necek yer vardı, ger…i burası da ev eşyasiyle (hem sırası gelmişken s†yliyeyim, olduk…a iyi cinsten eşyalardı) yığılıydı, oymalı, altın yıldızlı t•rl• t•rl• masalar, …ekmeceler, zarif, hatt„

zengin bir tuvalet takımı vardı. Ama beriki odadan kalın iki perdeyle ayrılan, Tatyana Pavlovna'nın …ıkmasını beklediğim †teki odanın, yani yatak odasının eşyası, sonradan g†rd•ğ•m gibi, sadece bir tek karyoladan ibaretti. Benim ettiğim budalalığı daha iyi anlıyabilmek i…in b•t•n bunların bilinmesi gereklidir.

B†ylece hi…bir şeyden ş•phe etmeden bekliyordum ki birdenbire …ıngırak …alındı. Ah…ı kadının sallana sallana koridordan ge…erek hi… ses …ıkarmadan kapıyı a…tığım, tıpkı biraz †nce bana yaptığı gibi, gelenleri i…eri aldığını duydum. Gelenler iki bayandı, ikisi de y•ksek sesle konuşuyorlardı, ama seslerden birinin Tatyana Pavlovna'nın †tekinin de bu sırada kendisiyle karşılaşacağımı en az umduğum o kadının olduğunu tanı

DELİKANLI

305

yinca duyduğum şaşkınlığı gelinde siz d•ş•n•n! Hem de kendisiyle b†yle bir yerde, b†yle bir durumda karşılaşacaktım ha! Yanılmama imk„n yoktu, bu …ınlıyan, kuvvetli, ayrı bir maden sesine benziyen sesi d•n duymuştum, doğru, yalnız •… dakika kadar dinlemiştim, ama ruhuma işlemiş, orada yerleşip kalmıştı bu ses! Evet, bu Œd•nk• kadındı•! Ne yapmalıydım? Bunu okuyucuya sormuyorum, sadece o zaman ki o dakikayı hayalimde canlandırıyorum, hem nasıl olmuştu da perdenin arkasına atılmış, kendimi Tatyana Pavlovna'nın yatak odasında bulmuştum, bunu şimdi bile a…ıklamak asla elimden gelmez. Kısacası, saklandım, hem yerimden hen•z fırlamıştım ki onlar i…eri girdiler. Ni…in onlara karşı …ıkmayıp saklandığımı bilmiyorum; her şey istemiyerek, hi… d•ş•nmeden yapılmıştı.

Yatak odasına atılıp karyolaya …arpınca buradan mutfağa giden bir kapı bulunduğunu g†rd•m demek, ki b•sb•t•n ka…ıp kurtulmak m•mk•n olacaktı, ama eyvahlar olsun! kapı kilitliydi, anahtar deliğinde de anahtar yoktu. Ne yapacağımı kestiremiyerek karyolaya oturdum; artık ister istemez onların konuşmalan-na kulak misafiri olacağımı a…ık…a anladım, daha ilk s†zlerden, ilk seslerden de konuşma-arinın gizli, pek nazik bir konu •zerinde ol-duğunu hemen tahmin ettim. Oh, tabi‡ na-306

DELİKANLI

DELİKANLI

307

muslu, asaletli bir kişinin hatt„ o dakikada bile yapacağı ilk şey ayağa kalkıp dışarı …ıkmak, y•ksek sesle; ŒDurun, ben buradayım!• diye bağırmaktı, sonra g•l•n… duruma d•şt•ğ•ne aldırış etmeden yanlarından ge…ip gitmek gerekti; ama ben ne ayağa kalktım, ne de dışarı

…ıktım; bunu yapmaya cesaret edemedim, korktum.

Tatyana Pavlovna:

— Sevgili Katerina Nikolayevna, beni …ok •z•yorsunuz, diye yalvanyordu, tamamiyle m•sterih olun, b†yle bir şey karakterinize bile yakışmıyor. Gittiğiniz her yere kendinizle beraber sevin… g†t•r•rken şimdi birdenbire b†yle... Hi… olmazsa bana olsun inanmaya devam ediyorsunuzdur ya, size ne kadar sadık olduğumu elbette bilirsiniz.

Emin olun ki bu sadakat, Andrey Petrovi…'e karşı beslediğim, hem de bunu kimseden gizlemem, ebed‡ sadakattan deha az değildir... Šyleyse bana inanın, namusuma yemin ederim ki bu belge onda yok, belki hi… kimsede de yoktur; hem b†yle bir d•zenbazlık onun elinden gelmez, bunu d•ş•nmeniz bile g•nahtır. Siz ikiniz durup dururken bu d•şmanlığı uydurdunuz...

— Belge var, oysa her şeyi yapabilir-Hem ne dersiniz, d…n eve geldiğim zam‹"

karşıma ilk ‚ıkan onun prense musallat ettiği ce petit espion oldu.

— Eh, ce petit espion. Bir defa o, hi‚ de espion değil! ‚…nk… onu prensin yanına ben yerleştirdim, yoksa Moskova'da ya ‚ıldırır, ya da a‚lıktan •l…rd…, işte onu oradan b•yle tarif ettiler; hem de bu kaba ‚ocuk b…sb…t…n budalanın biridir,

espionluk

etmek

ne

haddine?

— Evet, budalanın biri, ama bu bir al‚ak olmasına engel değildir. Kendisini g•r…nce canım sıkılmasaydı, d…n g…lmekten katıla katıla •l…rd…m; sarardı, koşarak yaklaştı, ayaklarını birbirine ‚arptı, Fransızca konuştu. Moskova'daysa Marya İvanovna ondan bir dˆhi gibi bahsetmişti. Bu bahtsız mektubun var olduğunu, hem pek tehlikeli bir yerde olduğunu da Marya tvanovna'nm y…z…nden anladım.

— Ah, g…zelim benim! Onda bir şey yok diye kendiniz s•ylemediniz mi?

— Yok değil, var; Marya İvanovna yalan s•yl…yor, hem de size şunu s•yliyeyim, •yle bir usta yalancı ki! Moskova'ya gitmezden •nce hi‚bir kˆğıt kalmadığını

…mide-

diyordum, ama oraya gidince...

— Ah, sevgilim, tersine, onun iyi kalbli, d…ş…nceli bir kadın olduğunu s•yl…yorlar, Andronikov onu b…t…n •teki yeğenlerinden …st…n tutuyordu. Doğru, ben yakından tanı-

ama siz onu kendinize hayran308

DELİKANLI

edebilirdiniz! •st…n gelmek sizin i‚in pek kolay, işte bakın ben ihtiyar bir kadın olduğum halde size tutkunum ya, biraz daha durursam hemen •pmeye kalkışırım... Onu hayran etmek sizin i‚in işten bile değildir!

— Hayran ettim, Tatyana Pavlovna, hattˆ hayranlığını coşkunluk derecesine getirdim, ama o da ‚ok kurnaz... Hayır, onda tam bir karakter var, hem de kendine mahsus bir Moskova'lı karakteri... Ne dersiniz, burada Andronikov'un eski yardımcılarından Kraft adında birisine başvurmamı s•yledi, belki de o bir şeyler biliyordur, dedi. Bu Kraft i‚in bazı şeyler duymuştum, hattˆ kendisini

azıcık

tanıyordum,

ama

Marya

İvanovna Kraft'tan s•z a‚ınca s•zlerinin yalan olduğunu, her şeyi bildiğini, mahsus bilme-mezlikten geldiğim anladım.

—

Peki, ama neden, peki neden? Hem Kraft'a da sormak m…mk…n değil mi acaba! Bu Alman Kraft, ağzı sıkı, hatırladığıma g•re de pek namuslu bir adamdır, vallahi ona sormalıydı! Ancak şimdi Petersburg'd‹ değil galiba...

— Oh, daha d…n d•nm…ş biraz •nce evine uğradım... ‰şte bunun i‚in size b•yle korku i‚inde geldim ya,

ellerim,

ayaklar‹‹ titriyor, meleğim Tatyana Pavlovna, siz herkesi tanıyorsunuz, hi‚ olmazsa onun kˆgıt'

DELİKANLI

309

larının (‚…nk… şimdi kˆğıtları kalmış olması gerek) bug…n kimin eline ge‚eceğini •ğrenemez misiniz? Kim bilir, belki gene tehlikeli bir adamın eline ge‚er? Size danışmak i‚in koşa koşa buraya geldim.

Tatyana Pavlovna hˆlˆ bir şey anla-mıyarak sordu:

—

Hangi

kˆğıtlardan

bahsediyorsunuz siz?

Şimdi kendim

Kraft'a uğradım,

demediniz mi?

— Uğramasına uğradım, ama tabanca ile intihar etmiş! Daha d…n akşam.

Karyoladan fırladım. Beni espion, budala diye andıkları zaman i‚erde oturabilirdim, hem konuşmalarının konusu derinleştik‚e benim meydana ‚ıkmam imkˆnları azalıyordu. Hem bu akla hayale gelmiyecek bir şey olurdu! Tatyana Pavlovna misafirini uğurlaymca-ya kadar, i‚im titriyerek de olsa, i‚erde otur-maya karar vermiştim, ondan sonra (eğer talihim yaver olur da o zamana kadar kendisi bir şey almak i‚in yatak odasına girmezse), ondan sonra Ahmakova gidince de biz Tatyana Pavlovna ile dŠv…şsek bile zararı yoktu!... ma o anda Kraft i‡in sŠylenenleri duyunca

karyoladan fırladım kalktım, b…t…n v…cudum

sanki titreme nŠbetine tutulmuş gibi tirtir

titriyordu. Bir şey d…ş…nmiyerek, fikir y…-

ritmeyerek, ne yaptığımın farkında olmadan310

DELİKANLI

y…r…d…m, perdeyi kaldırıp kadınların karşısına dikildim. Y…z…m…n solgunluğunu, titrediğimi farketmek i‡in ortalık hen…z yetecek kadar aydınlıktı... Kadınların ikisi de bir ağızdan haykırdılar. Hem haykıımamak elden gelir miydi?

Ahmakova'ya:

— Kraft mı? intihar, etti, ha? D…n? G…n batarken? diye mırıldanarak sordum.

Tatyana Pavlovna, en ince bir sesle:

— Sen neredeydin? Nereden geldin? diye bağırarak parmaklarını etime ge‡irircesine eliyle omuzuma yapıştı. Espionluk ediyordun, değil mi? Gizlice bizi dinledin Šyle mi?

Katerina Nikolayevna oturduğu kanape-den kalktı, parmağiyle beni gŠstererek:

— Demin size ne demiştim? diye sŠylendi.

Kendimden ge‡tim.

— Yalan, sa‡ma! diye Šfkeli Šfkeli bağırarak sŠz…n… kestim; şimdi bana espion adı verdiniz, ah yarabbi! Espionluk etmek şŠyle dursun, sizin gibilerin yanında bu d…nyada yaşamaya bile değmez! Y…ksek ruhlu bir insan, intihar ederek canına kıyıyor, hayatına son veriyor; Kraft, bir …lk… y…z…nden•

DELİKANLI

311

Hekabe1 y…z…nden intihar etti... Hoş siz Hekabey'e dair bir şey bilmezsiniz ya!... Gel de burada sizin entrikalarınız arasında yaşa, yalanlarınızın, ihanetlerinizin, d…zenbazlıklarınızın yanında s…r…n dur... Yeter, yeter artık!

Tatyana Pavlovna:

— Şuna bir tokat atın! Bir tokat atın şuna! diye bağırdı.

Katerina Nikolayevna benden gŠz…n… a-yırmadan (her şeyi en ufak ‡izgiciğine kadar hatırlıyorum) bakıyordu, ama yerinden de kımıldamıyordu, bunun i‡in daha bir dakika ge‡seydi Tatyana Pavlovna herhalde bu emri kendisi yerine getirecekti, bu sebeple irademin dışında y…z…m… korumak i‡in elimi kaldırdım; bu hareketimi gŠren Tatyana Pavlovna asıl tokadı ben ona atacağım sanmıştı.

— Peki, vur, vur! Doğuştan terbiyesiz, hŠd…k olduğunu ispat et: sen kadınlardan kuvvetlisin elbette ne diye nazlanacaksın!

— iftira ettiğiniz yeter, yeter! diye hayırdım. Hi‡bir zaman bir kadına el kaldır-adim! Siz, utanmaz bir kadınsınız, Tatyana

Pavlovna, zaten daima benden nefret edi-

dunuz. Oh, insanlara saygı gŠstermeden

kah

Hekabe Troia kiralı Primos'nın karısı, Troıa Banlarının en cesuru olan Hektor'un anası.312

DELİKANLI

muamele etmeli! Siz de g…l…yorsunuz, Katerina Nikolayevna, herhalde kılığıma g…lm…yorsunuz; ne yapalım, Tanrı bana sizin ya-verlerinizinki gibi v…cut vermemiş. Ama gene de kendimi sizin Šn…n…zde k…‡…lm…ş olarak değil, tam tersine y…kselmiş olarak gŠr…yorum... Eh, ne demek istediğimi basıl anlarsanız anlayın, bana gŠre hepsi bir, ancak şunu sŠyleyim ki benim bu işte bir su‡um yok! Buraya tesad…fen gelmiştim, Tatyana Pavlovna: burada yalnız sizin o Fin kadınınız yahut sizin ona karşı olan d…şk…nl…ğ…n…z su‡lu; ni‡in benim soruma cevap vermeden doğruca i‡eri aldı? Sonra kendiniz de kabul edersiniz, bir kadının yatak odasından fırlayıp …ıkmak bana o kadar garip geldi ki sizin b•t•n t•kr•klerinize katlanarak dışarı …ıkammaya karar verdim... Genemi g•l•yorsunuz, Katerina Nikolayevna?

Tatyana Pavlovna beni hemen hemen odadan dışarı itercesine:

— Defol, defol buradan! diye bağırdı-Onun uydurmalarına aldırış etmeyin, Katerina Nikolayevna, size onu deli diye tanıttıklarını s†ylemiştim ya!

— Deli mi? Nereden? Acaba bunu kim s†ylemiş, hem nereden? Hepsi bir, yeter. Ka-terina Nikolayevna! Size en kutsal bildiğim şey •zerine yemin ederim ki bu konuşma DELİKANLI

313

burada duyduklarımın hepsi aramızda kalacaktır... Sırlarınızı †ğrendirme bunda benim su…um ne? Zaten yarın babanızın yanındaki vazifemden ayrılıyorum, bunun i…in aradığınız belgeden yana hi… •z•lmiyebilirsiniz.

Katerina Nikolayevna bozularak:

— Bu ne demek?... Hangi belgeden bahsediyorsunuz? diye sordu; bu sırada †yle şaşırmıştı ki y•z• bile sarardı yahut da belki bana †yle gelmişti, ‡şte ancak o zaman pek ileri gittiğimi anladım.

Hızlı adımlarla odadan …ıktım; onlar hi…bir şey s†ylemeden g†zleriyle beni takib-ediyorlardı, bakışlarında sonsuz bir şaşkınlık okunuyordu. Kısacası †yle bir bilmece bırakmıştım ki onlara...

DOKUZUNCU BŠL•M I

Eve d†nmeye acele ediyordum, hem ne garip, kendimden pek memnundum. Tabi‡, kadınlarla hem de b†yle kadınlarla, daha Doğrusu b†yle bir kadınla, …•nk• Tatyana Paylovna'yı kadın yerine koymuyordum, bu şekilde konuşulmıyacağını biliyordum. Her-halde bu ayarda bir kadına; Œsizin entrika-larınıza t•k•rm•ş•m• denilmezdi, ama işte314

DELİKANLI

ben bunu s†ylemiştim, hem asıl memnun olduğum taraf da buydu. Başka şeyler bir yana, hi…

olmazsa bu tarzda konuşmamla durmadan g•l•n… olan her şeyi †rtm•ş olduğundan emindim.

Ama bunun •zerinde uzun uzadıya d•ş•nmeye vakit yoktu, kafama Kraft yerleşmişti. Pek …ok

•z•ld•ğ•m• s†y-liyemem, ama gene de ruhumun derinliklerine kadar sarsılmıştım, hatt„ o kadar ki başkasının bahtsızlığını, yani birinin ayağı kırıldığını namusu lekelendiğini, sevdiği bir yaratığın kaybettiğini, g†ren insanlarda g†r•len duygu, kendini al…ak…a tatmin eden bu duygu bile yerini b•sb•t•n başka tam bir duyguya yani tam bir kadere bırakmıştı. Kraft'a acıyordum, yani buna doğrudan doğruya acımak denilip denilemiyeceğini bilmiyorum, ama bu …ok kuvvetli, i…ten gelen iyilik duygusuydu! Bundan da memnundum. Pek †nemli bir haberin tesiriyle b•t•n varlığınız sarsıldığı bir sırada bununla bir ilgisi olmıyan o kadar …ok gereksiz d•ş•nceler insanın aklına gelir ki! Ama doğru d•ş•n•lecek olursa b†yle bir şey b•t•n †teki duyguları ezmeli, onunla ilgisi olmıyan b•t•n d•ş•nceleri, hele …•k•klerini dağıtmalı, oysa yerine hep k•…•k, değersiz fikirler insanın kafasına dolar. Gene hatırlıyorum, olduk…a hatırı sayılır, sinirden gelme bir titreme yavaş yavaş b•t•n v•cuduma yayıl-DELİ KANLI

315

mıştı, bu titreme birka… dakika, hatt„ evde bulunduğum, Versilov'la g†r•şt•ğ•m zaman bile devam etti.

Bu g†r•şme pek garip, hi… beklemedik şartlar altında olmuştu. Daha †nce, avluda bulunan ayrı bir evde oturduğumuzu s†ylemiştim; dairenin numarası da on •…t•. Hen•z avlu kapısından girmemiştim ki bir kadın sesi duydum, sabırsızlıkla, sinirli sinirli birisine: Œon •…

numara nerededir?• diye soruyordu. Bunu hemen oracıkta avlu kapısının yanındaki s•t…•

d•kk„nının kapısını a…an bir kadın soruyordu, ama galiba oradakiler kendisine hi… cevap vermediler, hatt„ kovdular sanırım, o da iki •… basamaklı merdivenden †fkeli †fkeli iniyordu.

Ayağını yere vurarak:

— Peki buranın kapıcısı nerede? diye bağırdı. Bu sesi hemen tanımıştım.

Ona yaklaştım.;

— Ben on •… numaralı daireye gidiyorum, kimi g†rmek istiyorsunuz?

*.

— Tam bir saatten beri kapıcıyı arıyorum, herkese sordum, b•t•n merdivenleri

…ıkıp indim.

— Aradığınız daire avluda. Beni tanımadınız mı?

Ama o da artık beni tanımıştı.316

DELİKANLI

— Versilov'u mu g†rmek istiyorsunuz; bir işiniz mi var, benim de onunla bir işim var, diye devam ettim, ondan temelli ayrılmak i…in geldim. Buyurun gidelim.

— Siz onun oğlu musunuz?

— Bunun bir †nemi, değeri yok. Ama diyelim ki oğluyum, ger…i soyadım Dolgoru-kiy, kendim de gayrı meşru bir …ocuğum. Bu bayın bir s•r• gayri meşru …ocukları var. Bu bir vicdanla şeref meselesi olunca insanın †zbe†z

oğlu da evden …ıkabilir. Bu, ‡ncilde de

yazılıdır. O, mirasa kondu, bense bu mirası onunla paylaşmak istemiyorum, kendi elimin emeğiyle ge…inmeye gidiyorum. Gerekince y•ksek ruhlu bir insan, hayatını bile feda ediyor; Kraft intihar etti, Kraft bir •lk• y•z•nden kendini vurdu, biliyor musunuz, iyi bir delikanlıydı; ondan b•y•k işler •mid-edilebilirdi... Buraya! Biz ayrı bir evde oturuyoruz,

‡ncilde bunun i…in ş†yle der; …ocuklar babalarından ayrılır, kendi yuvalarını kurarlar...

Tabi‡ •lk• buna …ağırırsa... •lk•n•z varsa! •lk• bir şeyin başında gelir, her şey

•lk•n•n …evresinde toplanır...

Merdivenlerden bizim eve …ıkıncaya kadar hep b†yle gevezelik ettim durdum. Okuyucu herhalde kendime karşı pek kıyasıya davrandığımı, gereken yerde de kendimi pek …abuk temize …ıkardığımı fark etmiştir; evet,

DELlKANLI

317

doğruyu s†ylemeğe alışmak istiyorum. Versi-lov, evdeydi. Paltomu (…ıkarmadan i…eri girdim.

Olya da †yle yaptı.. ‹ok hafif giyinmişti: koyu renkli elbisesinin •st•nden pardes• yahut manto olması gereken bir bez par…ası sallanıyordu; başında y•z•ne hi… yakışmıyan eski, rengi solmuş bir bere vardı. Salona girdiğimiz zaman, annem her zamanki yerinde oturmuş, iş

işliyordu, kızkardeşim de gelene bakmak i…in kendi odasından …ıktı, eşikte durdu. Versilov, her zaıman olduğu gibi bir şey yapmıyordu, bizi g†r•nce karşılamaya kalktı; soru dolu sert bakışlarım bana dikti.

‹abucak işin i…indem sıyrılmak i…in;

— Benim bu işle bir ilişiğim yok, dedim, hemen bir kenara …ekildim, bu bayana sadece dış

kapı †n•nde rasgelıdim; sizi arıyordu, kimse de kendisine evi g†stermemişti. Bana gelince ben kendi işim i…in geldim, bunu da kendisinden sonra

anlatmakla şeref

duyacağım. ...

Versilov gene de merakla beni g†zden ge…irmeye devam ediyordu.

Kız, sabırsızlıkla;

— M•saade buyurum, dedi. Versilov başını ona …evirdi.

— D•n bana ni…in para verdiğinizi anlamak i…in uzun uzadıya d•ş•nd•m... Ben...318

DELİKANLI

s†z•n kısası... işte paranız! diyerek deminki gibi tiz bir sesle bağırdı, bunun arkasından da bir deste banknotu masanın •st•ne fırlattı. Sizi adres b†rosunda aramak zorunda kaldım, yoksa paranızı daha †nce getirirdim.

— Bana bakın siz! diyerek birdenbire anneme, d†nd•. Annemin y•z• sarardı. Size hakaret etmek istemiyorum, siz namuslu bir insana benziyorsunuz, belki bu da kızınızdır. Bu adamın karısı olup olmadığınızı bilimyo-rum, ancak şunu biliniz ki bu bay, son para-lariyle gazetelere il„n veren m•rebbiyelerin, kadın †ğretmenlerin il„nlarını kesip saklıyarak bu zavallıların evlerine gidiyor, parasiyle onların namusunu satın almaya, onları fel„kete s•r•klemeye

…alışıyor. D•n nasıl oldu da ondan bu parayı aldım, bir t•rl• anhyamıyo-rum; †yle namuslu bir adam tavrı takındı ki!... ‹ekilin bir, tek s†z istemez! Siz, al…ağın birisiniz, sayın bay!

Niyetinizde bir k†t•l•k olmasa bile sadakanıza ihtiyacım yok. S†z istemez, s†z istemez! Oh, kadınlarınızın †n•nde foyanızı meydana …ıkardığıma o kadar seviniyorum ki! Lanet olsun size!

Koşa koşa …ıkıyordu, ama eşikte bir an, sadece;

— S†ylediklerine g†re siz, miras almışsınız! diye bağırmak i…in durdu.

DELİKANLI

319

Ondan sonra bir hayalet gibi kayboldu gitti. Bir daha hatırlatıyorum, bu kadın delirmiş

gibiydi. Versilov, sonsuz bir şaşkınlık i…indeydi: d•ş•nceye dalmış, olup bitenleri anlamaya

…alışıyor gibiydi, en sonunda birdenbire bana d†nd•.

— Sen onu hi… tanıyor musun? diye sordu.

— Tesad•fen

demin

Vasin'in

oturduğu evin koridorunda kudurduğunu g†rd•m, ince

sesiyle haykırdığını, size lanet ettiğini duydum; ama kendisiyle konuşmadım, hi…bir şey de bilmiyorum, şimdi de dış kapı †n•nde kendisine rasgeldim. Herhalde bu d•nk•

Œmatematik dersleri veren kadın †ğretmen olsa gerek? •

— Evet o kadın †ğretmen. Šmr•mde ilk defa bir iyilik edeyim dedim, o da... Ama her neyse, sen ne s†yliyecektin?

— ‡şte

bu

mektubu

verecektim,

diye cevap verdim.

Işı a…ıklamayı gereksiz

buluyorum, mektup Kraft'tan geliyor, ona da †l• Andronikov'dan kalmış.

Okursanız

†ğrenirsiniz. Yalnız şunu il„ve edeyim ki bu mektubun varlığından b•t•n d•nyada benden başka kimsenin haberi yok, …•nk• Kraft, d•n mek-tunbu verdikten sonra ben yanından …ıkar

…ıkmaz intihar etti...320

DELİKANLI

Ben nefes nefese, acele acele anlatırken Versilov da mektubu eline aldı, sol eliyle zarfı bir kenarından havada tutarak dikkatle s†zlerimi dinliyordu. Kraft'ın intihar ettiğini s†ylediğim zaman bu haberin onun •zerinde bırakacağı tesiri g†rmek i…in ayn bir dikkatle y•z•n•

inceliyordum. Ne dersiniz? Bu korkun… haber onun •zerinde hi…bir tesir yapmadı; kaşlarını bile oynatmadı! Tersine ,benim durduğumu g†r•nce hi… yanından ayırmadığı, siyah bir kurdel„ya bağlı duran el g†zl•ğ•n• …ıkardı, maketubu mumun ışığın yaklaştırıp altındaki imzaya baktıktan sonra dikkatle okumaya başladı. Bu kibirlilikten gelen duygusuzluk beni

†yle •zm•şt• ki s†zle anlatamam. Kraft'ı …ok yakından tanıması gerekti, •stelik, ne de olsa, gene m•thiş bir haberdi bu! Nihayet, pek tabi‡ olarak, bunun onda bir tesir yapmasını istiyordum. Bir dakika kadar bekledikten sonra mektubun da uzun olduğunu bildiğim i…in y•zgeri d†nd•m, dışarı …ıktım, Yol …antam …oktan hazırdı, boh…aya sokacak sadece birka…

eşya vardı. Annemin yanma yaklaşmadığımı d•ş•n•yordum. On dakika kadar sonra b•sb•t•n hazırlanıp araba …ağırmak i…in dışarı …ıkmak •zereyken odaya kızkardeşim girdi.

— ‡şte annem senin altmış rubleni g†nderdi, bunu Andrey Petrovi…'e s†ylediği i…in senden

†z•r diliyor, işte yirmi ruble daha.

DELİKANLI

321

D•n bir aylık bakımın i…in elli ruble vermiştin; annem dedi ki senden otuz rubleden fazla alınamazmış, …•nk• bakımına elli ruble gitmemiş, işte bu yirmi rubleyi de geri g†nderdi.

— Eh, annem doğru s†yl•yorsa teşekk•r ederim. Şimdilik Allaha ısmarladık, kardeşim, gidiyorum!

— Nereye gideceksin?

— Şimdilik bir hana gideceğim, yeter ki geceyi bu evde ge‚irmiyeyim. Anneme kendisini ‚ok sevdiğimi s•yle.

— O, zaten bunu biliyor. Andrey Petro-vi‚'j de sevdiğini biliyor. Deminki bahtsız kadını buraya getirmeye utanmadınmı?

— Yemin ederim ki ben getirmedim, ben ona kapı •n…nde rasgeldim.

— Hayır, sen getirdin.

— Seni temin ederim...

— D…ş…n, sor, o zaman buna sen de sebeb olduğunu g•r…rs…n.

— Ben sadece Versilov'u rezil, kepaze ettiklerine seviniyorum. D…ş…n bir kere, Lidiya Ahmakova'dan bir kundak ‚ocuğu var-nuş... ama bunu ne diye sana s•yl…yorum...

— Onun mu? Onun mu kundak ‚ocuğu var? Ama ‚ocuk onun ‚ocuğu değil ki! B•yle bir yalanı nereden, kimden duydun?

DELİKANLI I — FOR. : 21/22322

DELİKANLI

— Peki, sen nereden bileceksin?

— Ben mi bilmiyeceğim? Luga'da bu ‚ocuğa kendim baktım. Beni dinle, ağabey:

‚oktan beri hi‚bir şey bilmediğini g•r…yorum, Ama Andrey Petrovi‚'e, dolayısiyle de anneme hakaret ediyorsun.

— O, haklı ‚ıkarsa ben su‚lu olurum, işte o kadar, size gelince, sizi daha az sevmiyorum.

Ni‚in b•yle kızardın, kardeşim? Bak, işte şimdi daha ‚ok kızardın! Peki, ama ben gene de o prens par‚asını, Ems'te Versilov'a tokat attığı i‚in d…elloya ‚ağıracağım. Versi-lov, Ahmakova'ya karşı haklıysa o zaman daha ziyade ‚ağırabilirim.

— Ağabey, kendine gel, ne diyorsun!

— Hayır, nasıl olsa dˆva işi de mahkemede bitti... Hoppala, şimdi de sarardın.

Liza korku, okunan y…z…nde solgun bir g…l…msemeyle:

— Ama prens seninle d…ello etmez ki, dedi.

— O zaman onu herkesin •n…nde rezil ederim. Ne oluyorsun Liza?

•yle sarardı ki ayakta duramıyarak ka-napeye oturdu.

Aşağıdan annemin;

— Liza! diye ‚ağırdığı duyuldu.

DELİKANLI

323

Liza toparlandı, yerinden kalktı; bana şefkatle g…l…msedi;

— Ağabey, bu boş şeyleri bırak yahut bir‚ok şeyler •ğreneceğin zamana kadar bekle,

‚…nk… sen o kadar az şey biliyorsun ki!

— D…ello edeceğimi duyduğun zaman sarardığını unutmıyacağım, Liza!

— Evet, evet, bunu da hatırla! diyerek gitmeden •nce bir daha g…l…msedi, aşağı indi.

Bir arabacı ‚ağırdım, onun yardımiyle eşyalarımı evden ‚ıkardım. Evdekilerden kimse bana ne itiraz etti, ne de beni durdurdu. Versilov ile karşılaşmamak i‚in annemle ve-dalaşmadım.

Arabaya binince birdenbire aklıma bir şey geldi.

Fontanka'ya, Semionovskiy K•pr…s…ne, diye ansızın bir kumanda verdim, gene Va-sin'e yollandım.

II

Vasin'in Kraft'la ilgili her şeyi ‚oktan •ğrenmiş olacağı aklıma gelmişti, hem belki benden y…z defa fazlasını biliyordu; tam d…ş…nd…ğ…m gibi de ‚ıktı. Vasin hemen o anda hem de bu vazifesiymiş gibi her şeyi ertaflıca anlattı, ama pek fazla heyecan da g•stermedi; yorgun olduğuna kanaat getirdim hem sahiden de •yleydi. Sabahleyin kendisi Kraft'a324

DELİKANLI

gitmişti. Kraft, d…n akşam, b…sb…t…n karanlık bastığı bir sırada tabancayla (o g•rd…ğ…m tabancayla) intihar etmişti, bu da bıraktığı hatıra defterinden anlaşılıyordu. Deftere son yazı, tabanca patlamadan az †nce yazılmıştı, bunda da harfleri …ok g•…l•kle se…erek hemen hemen karanlıkta yazdığını, arkasında yangın bırakmaktan korktuğu i…in mumu yakmak istemediğini anlatıyordu. Hemen hemen en son satırda; ŒAteş etmeden †nce, tıpkı hayatımı s†nd•rd•ğ•m gibi, gene s†nd•rmek •zere mumu yakmak istemiyorum•, diye tuhaf bir il„ve yapmıştı. Bu, †l•m•nden †nceki h„tıra defterini daha •… g•n †nce, Peters-burg'a d†ner d†nmez, Derga…ov'u ziyaret etmeden †nce yazmaya başlamıştı, ben gittikten sonra da her …eyrek saatte bir not yazmış, en son •… d†rt notu da her beş dakikada bir yazmıştı. Vasin'e, bu h„tıra defteri uzun zaman g†zleri †n•nde durduğu halde (ona okusun diye vermişlerdi), suretini …ıkarmamasına şaştığımı s†yledim, hem zaten b•t•n h„tıra defteri iki taraflı bir yaprak k„ğıttan fazla değildi, b•t•n notlar da kısa kısa idi.

— Hi… olmazsa son sayfanın suretini …ı-karsaydmız! dedim.

Vasin g•l•msiyerek, b†yle de hepsini hatırında tuttuğunu, hem de notların bir ara g•tmediğini, aklına gelen her şeyi yazmış

DELİKANLI

325

olduğunu s†yledi. Bu gibi hallerde bunun değeri olduğunu ona kabul ettirmek istedimse de vazge…tim, h„tıra defterinden bir şeyler hatırlaması i…in yalvarmaya başladım, o da tabancanın patlamasından aşağı yukarı bir saat †nce yazdığı şeylerden birka… satır hatırladı ; Œv•cudunu bir titreme sardığını•, Œısınmak i…in bir kadeh i…ki i…mek istediğini, ama bunun fazla kanamaya sebeb olacağım d•ş•nerek vazge…tiğini• yazmıştı.

Vasin'e:

— Hepsi de hemen hemen buna benzer şeyler, diyerek s†z•n• bitirdi.

Bağırdım;

— Siz de bunlara Œ†nemsiz• diyorsunuz?

— Ne zaman dedim? Sadece defterin suretini almadım. Ama, ger…i †nemsiz değilse de, olduk…a basit yahut, daha doğrusu, pek tabi‡ yani bu gibi hallerde yazılması gereken h„tıralardan başka bir şey değil...

— Ama son d•ş•nceler, ya son d•ş•nceler?

— Son d•ş•nceler, bazan pek değersiz olur. Gene b†yle kendini †ld•ren birisi, gene b†yle bir h„tıra defterinde; b†yle †nemsiz bir saatte aklına bir tek Œy•ksek fikir•

gelmediğinden, hep k•…•k, sa…ma şeyler gelmesinden şik„yet ediyordu.

326

DELİKANLI

— V•cudunu titreme sardığı da sa…ma bir fikir mi dersiniz?

— Yani siz asıl titremeden mi, yoksa kanamadan mı bahsetmek istiyorsunuz? Ama bilinen

bir hakikat var, o da ecelle yahut başka

şekilde

gelecek

†l•m•

d•ş•nebilecek olanlardan bir…okları, …oğu zaman, †ld•kten sonra cesetlerinin

…irkin

g†r•nmemesini de d•ş•n•rler. Bu bakımdan Kraft da fazla kan kaybetmekten korkmuştur.

— Bu hakikatin bilinip bilinmediğini bilmiyorum... hem bakalım bu b†yle midir, diye mırıldandım, ancak b•t•n bunları †yle tabi‡ bir şey gibi g†rmenize şaşıyorum; oysa daha ne zaman Kraft konuşuyor, heyecanlanıyor, bizim aramızda bulunuyordu? Ona karşı hi…

olmazsa acıma da duymuyor musunuz?

— Oh, elbette acıyorum, hem bu b•sb•t•n başka bir mesele; ama hi… değilse Kraft kendisi †l•m•n• mantıklı bir sonu… olarak anlattı. Meğer d•n Derga…ov'un evinde onun i…in s†yliyenlerin hepsi doğruymuş: †l•m•nden sonra i…inde frenoloji, kranioloji, hatt„

matematik temellere dayanan, Rusların ikinci derecede bir insan cinsi olduğuna, bunun i…in bir Rus olarak yaşamaya değmi-yeceğine dair bilim d•ş•nceleri bulunan ş†yle bir defter kaldı. Burada bilmek isterseniz en …ok dikkate değer taraf şu ki istenildiği DELİKANLI

327

şekilde mantıklı bir sonu… …ıkarabilir; ama bu sonu… y•z•nden tutup intihar etmek, tabi‡ her zaman olan şeylerden değildir?

— Hi… olmazsa karaktere saygı g†stermek gerek.

Vasin:

— Belki de yalnız buna değil, diye ka…amaklı bir cevap verdi ama bununla budalalığı yahut akıl noksanlığını kast ettiği a…ık…a anlaşılıyordu. B•t•n bunlar da beni sinirlendiriyordu.

— D•n kendiniz de duygulardan bahsetmiştiniz, Vasin.

— Şimdi de ink„r etmiyorum; ama bu olup bitti karşısında... bunda o kadar kaba bir yanlış

g†ze …arpıyor ki işe ciddi olarak bakınca insan elinde olmadan acımayı bile bir yana bırakıyor.

— Biliyor musunuz, daha demin Kraft'ı k†t•leyeceğinizi, g†zlerinizden anlamıştım, bunu duymamak

i…in

de

fikrinizi

sormamaya karar vermiştim; ama bu sefer kendiniz

d•ş•ncenizi s†ylediniz, ben de ister istemez sizin g†r•ş•n•z• paylaşmak zorundayım; ama bununla beraber sizden memnun değilim, Kraft'a acıyorum.

— Biliyor musunuz, konumuzdan uzaklaştık...

328

DELİKANLI

— Evet, evet, diye s†z•n• kestim ,ama hi… olmazsa insanı avutan şu var ki, bu gibi olaylarda hayatta kalanlar, †leni yargılayacak olanlar, i…lerinden; Œger…i her bakımdan acınacak, hoş

g†r•lecek bir kişi intihar ettiyse de biz yaşıyoruz ya, †yleyse pek o kadar •z•lecek bir şey yok•.

— Evet, ş•phesiz, bu noktadan, d•ş•n•lecek olursa. Ah, siz galiba şaka ediyorsunuz, hem doğrusu pek de akıllıca bir şaka! Ben bu saatte …ay i…erim, şimdi getirsinler diye s†yliyeceğim, siz de herhalde beraber i…ersiniz.

Bunun arkasından yol …antamı, boh…amı g†zden ge…irerek dışan …ıktım.

Ger…ekten de Kraft'ın †c•n• almak i…in elden geldiği kadar acı bir şey s†ylemek istemiştim; hem becerebildiğim kadar da s†yledim; şu da meraka değer ki Œbiz yaşıyoruz ya• s†zlerini ilk

†nce ciddiye almıştı. Ama †yle yahut b†yle, o gene de her noktada benden daha haklıydı, hatt„ duygular bakımından bile... Bunu hi…bir hoşnutsuzluk duymadan itiraf ettim, ama onu artık sevmediğimi kesin olarak anladım.

‹ay getirildiği zaman sadece bir gece i i…in konukseverliğini istediğimi, buna imk„n ‡ yoksa a…ık…a s†ylemesini, ben de hemen ba-DELlKANLI

329

şımın …aresine bakacağımı, bir hana taşınabileceğimi anlattım. Bundan sonra kısaca beni b†lye hareket etmeye zorlıyan sebeplen anlatarak Versilov'la b•sb•t•n bozuştuğumu dosdoğru, basbayağı a…ığa vurdum, ama bunu pek uzun uzun anlatmadım. Vasin s†zlerimi dikkatle dinlediyse de hi… heyecan g†stermedi. Hem de sadece sorulan cevaplandırıyordu, ger…i i…ten, kandıncı cevaplar veriyordu. Demin kendisinin fikrini anlamak •zere mektupla geldiğimi hi… s†ylemedim; deminki gelişimin bayağı bir ziyaretten başka bir şey olmadığını anlattım. Versilov'a başka hi… kimsenin mektuptan haberi olmıyacağına s†z verdikten sonra, bu işi artık başkasına anlatmaya hakkım olmadığına kanaat getirmiştim. Bazı şeylerden Vasin'e bahsetmek her nedense ayrıca iğren… geliyordu bana! Bazı şeylerden, ama her şeyden değil tabi‡, bahsederek, demin burada koridorda başlıyarak, Versi-lov'un evinde biten sahneleri anlatarak gene de onun merakını uyandırmaya muvaffak oldum. Daha …ok Stebelkov'a dair anlattıklarımı b•y•k bir merakla dinledi. Stebelkov-un Derga…ov i…in sorduklarını bana iki defa tekrarlattırdı, hatt„ d•ş•nceye bile daldı. O anda birdenbire Vasin'i hi…bir şeyin, hi…bir zaman zor bir duruma d•ş•remiyeceğini d•-••nd•m; ama hatırlıyorum, ona dair ilk fikir pek lehineydi.

330

DELİKANLI

Stebelkov i…in edindiğim kanaati bildirerek :

—

Bay Stebelkov'un

s†ylediklerinin

…oğundan bir m„na …ıkaramadım, dedim,

dolamba…lı s†zlerle konuşuyor... sonra onda, nasıl anlatayım, ş†yle bir havailik var gibi...

Vasin, hemen cidd‡ bir tavır takındı:

— Ger…ekten de iyi konuşmasını beceremez ama ilk g†r•şte pek isabetli fikirler ileri s•rmeye muvaffak olmuştur, hem bu gibi insanlar her konu •zerinde fikir y•r•ten fikir adamı değil de daha …ok iş, g•… adamıdır, onları bu noktadan incelemek gerekir...

Tıpkı demin tahmin ettiğim gibi s†ylemişti.

— Her neyse, sizin komşu kadınların odasında dehşetli g•r•lt• etti, hem bu iş, Allah bilir ya, oktu bir netice verebilirdi.

Vasin, komşu kadınların •… haftaya yakın bir zamandan beri burada oturduklarını, taşradan bir yerden gelmiş olduklarını s†yledi; odalarının pek k•…•k olduğunu, herşeylerin-den …ok yoksul kimseler oldukları anlaşıldığını, bir iş yapmadan evde oturup bir şey beklediklerini s†yledi.

Gen… kadının †ğretmenlik i…in gazeteye il„n verdiğinden haberi yoktu ama Versilov'un onlara geldiğini duy muştu bu kendisi evde yokken olmuştu, ev

DELİKANLI

331

sahibi kadın kendisine s†ylemişti. Komşu kadınlarsa aksine herkesten, hatt„ ev sahibinden bile …ekiniyorlardı. Tam bu son g•nlerde onlarda ger…ekten de bir d•zensizlik g†rd•ğ•n•

s†yledi, ama daha †nce bu gibi sahneler olmamıştı. Komşu kadınlar hakkındaki b•t•n bu s†ylentileri sonrası i…in hatırımda tutuyordum; bu sıradaysa komşuların kapılarının arkasında

†l• bir sessizlik h•k•m s•r•yordu. Vasin, Stebelkov'un kiracılar hakkında ev sahibi kadınla konuşmayı gerekli bulduğunu, iki defa; Œişte g†receksiniz!• diye tekrarladığını s†ylediğim zaman bu s†zlerimi ayrı bir merakla dinledi.

Vasin:

—

Hem g†receksiniz de, diye il„ve etti, bu boş yere onun aklına gelmemiştir; bu gibi şeylerde g†r•ş• pek isabetlidir.

— Peki, fikrinizce ev sahibi kadına onları evden kovmasını mı tavsiye etmeli?

— Hayır, kovmak demedim, dikkat etmeli de bir h„dise …ıkmasın... Ama b•t•n buna benzer h„diseler, şu veya bu şekilde sona erer... Bırakalım bunu!

Versilov'un komşu kadınları ziyaret etmesi hususunda bir h•k•m vermekten ka…ındı.

— Her şey olabilir; adamcağız belki ce-binde parası olduğunu duymuştur... Ama bu-332

DELİKANLI

nu sadece bir sadaka olarak da vermiş olabilir; bu onun „detlerine, belki de d•ş•ncelerine uygun bir harekettir.

Demin Stebelkov'un Œmeme …ocuğu• •zerinde bir şeyler gevelediğini anlattım.

Vasin, …ok iyi hatırladığım gibi, ayrı bir ciddilik, ayrı bir g•venlik taşıyan bir sesle;

— Stebelkov bu noktada b•sb•t•n yanılıyor, dedi. Stebelkov, diye s†z•ne devam etti, bazan kendi pratik d•ş•n•ş•ne pek fazla g•venir, bunun i…in de vaktinden †nce kendi mantığına uygun neticeler, …oğu zaman da olduk…a isabetli olur; ama olayla ilgili kişileri g†z †n•nde tutunca vaka daha …ok hayali; daha beklemedik bir renk alabilir. Burada da b†yle olmuştur, işi biraz bildiği i…in …ocuğun Versilov'dan olduğu sonucuna varmıştır; ama …ocuk Versilov'un değildir.

Bunları duyunca yakasına yapıştım, b•y•k bir hayretle şunları †ğrendim-, …ocuk gen… prens Sergey Sokolskiy'in idi. Lidiya Ahmakova hastalığı neticesi mi, yoksa sadece karakterindeki hayalcilik y•z•nden mi, bazan bir deli gibi hareket edermiş. Daha Versilov'dan …ok †nce prensi sevmiş, prens de, Vasin'in ifadesiyle Œonun sevgisini kabul etmekte g•…l•k …ekmiştin>.

Bu temas pek uzun s•rmemiş, şimdi bilindiği gibi k•s•şm•şler) DELİKANLI

333

Lidiya da prensi yanından kovmuş, Žprens, galiba, buna memnun bile olmuş•.

Vasin:

— Bu, ‡ok garip tabiatlı bir kızdı, diye ilŒve etti, her zaman aklı başında olmaması da pek m…mk…nd…r. Ama prens Paris'e giderken, sonra da geri dŠn…nceye kadar kurbanını ne durumda bıraktığını bilmiyordu, Versilov, gen‡ kadının dostluğunu kazanınca, durumun da anlaşılması …zerine (bundan, galiba sonuna kadar anası, babası bile ş…phe etmiyorlardı) kendisiyle evlenmeyi teklif etti. ”şık kız, hayranlık i‡indeydi, Versilov'un teklifinde Žsadece bir fedakarlık gŠrm…yordu•, ger‡i bunu taktir edemiyor da değildi. Ama, Versilov tabi!

bŠyle şeyleri becermekte ustadır, diye ilŒve etti. ‚ocuk (kız) j zamanından bir ay yahut altı hafta Šnce doğmuştu, bu ‡ocuk gene de Almanya'da bir yere yerleştirilmiş, sonra Versilov tarafından geri alınmıştı, şimdi Rusya'da bir yerde bulunuyor, belki de Pe-tersburg'dadır.

— Ya k…k…rtl… kibritler? Vasin:

— Bunun i‡in bir şey bilmiyorum, dedi, Ahmakova, doğumdan iki hafta kadar sonra Šld…: bu arada ne olduğunu bilmiyorum. Prens, ancak Paris'ten dŠn…nce bir ‡o-cuğu olduğunu Šğrenmişti, hem galiba Šn-334

DELİKANLI

‡eleri bu ‡ocuğun kendisinden olduğuna inanmadı... Umumiyetle bu işi, şimdi bile Herkesten gizli tutmaya ‡alışıyorlar.

Šfke i‡inde:

— Ya prense ne buyrulur, ha? diye bağırdım. Hasta bir kıza karşı bŠyle bir hareket!

— Kız o zaman daha o kadar hasta değildi... €stelik de kendisi prensi kovmuştu-tu...

Doğru, o, bu kovulmadan pek acele faydalanmış olabilir.

— BŠyle bir al‡ağı haklı ‡ıkarıyorsunuz demek?

— Yoo, ona sadece al‡ak demiyorum. Burada d…ped…z al‡aklıktan başka daha bir‡ok şeyler var. Hem bu olduk‡a tabi• bir şeydir.

— SŠyler misiniz, Vasin, prensi yakından tanırmısınız? Beni pek ‡ok ilgilendiren bir mesele karşısında aynca sizin d…ş…ncenizi Šğrenmek isterdim.

Ama, Vasin, bu soruma pek fazla ihtiyatla cevap vermeye başladı. Prensi tanıyordu, ama nerede, nasıl tanıştığını asla sŠylemek istemedi. Ondan sonra karakteri bakımından onu hoş

gŠrmek gerektiğini sŠyledi. Bir‡ok namuslu meyilleri vardır, hem de duyguludur, ama arzularını yeteri kadar idare edebilecek ne zekŒsı, ne bir irade kuvveti DELİKANLI

335

vardır. Bilgisi kıt bir adamdır, bir‡ok …lk…ler, olaylar ona ağır gelir, bunları kavrıyamaz, bŠyle olmakla beraber gene de bunlara atılır. MeselŒ size ısrarla şŠyle bir fikri kabul ettirmeye

‡alışır: ŽBen soyu R…rik'ten1 gelen bir prensim; ama ekmek parası kazanmam gerekirse, elimden de başka hi‡bir iş gelmiyorsa neden bir kunduracı ‡ırağı olmıyayım? TabelŒda: ŽKunduracı prens falanca• diye yazılı olur, hattŒ bŠyle olunca kunduracılık bile insana as•l bir meslek gibi gelir• der, hem Šnemli olan da şu ki, dediği gibi de yapar, ama ona bunu yaptıran kanaatinin kuvveti değ l, yalnız en hoppaca b,r duygululuktur. Ama ondan sonra hi‡ ş…phe yok ki pişmanlık da getirir, o zaman da b…sb…t…n bunun tersine aşın bir şeye başvurmaya hazırdır; b…t…n hayat ona gŠre bŠyledir.

Vasin, sŠzlerini bitirirken;

— Asrımızda bir‡ok kişiler bŠyle bir ‡ıkmaza girmişlerdir, bu da sırf zamanımızda

doğdukları i‡in bŠyle olmuştur.

Elimde olmadan d…ş…nceye daldım.

— Daha Šnce prensin alaydan kovulduğu doğru mu? diye sordum.

— Kovulup kovulmadığını bilmiyorum, ama alayı bir tatsızlık y…z…nden bıraktığı 1 En eski Rus prensi.336

DELİKANLI

doğru. Ge…en yıl, g•z•n, tam alaydan ayrıldıktan sonra, iki yahut •… ay kadar Luga'-da yaşadığını biliyor musunuz?

— Ben... ben yalnız sizin o zaman Luga'-da yaşadığınızı biliyorum.

—- Evet, bir m•ddet ben de orada bulundum. Prens, o zaman Lizaveta M„ka-rovna ile de tanışıyordu.

— Šyle mi? Bilmiyordum. Doğrusunu s†yliyeyim, kızkardeşimle o kadar az konuştum ki... Ama annemin oturduğu eve kabul edilmesine imk„n var mı? diye bağırdığın.

— Hayır; bir •…•nc• ev voliyle uzaktan uzağa tanışıyordu.

— Sahi, kızkardeşim bana bu …ocuk i…in ne s†ylemişti? ‹ocuk da Luga'da mıydı?

— Bir m•ddet.

— Şimdi nerede?

— Muhakkak Petersburg'dadır. B•y•k bir heyecan i…inde:

— Buna inanmama imk„n yok, diye bağırdım, annemin herhangi bir şekilde olursa olsun bu Lidiya meselesine karışmış olabileceğine inanamam!

Vasin m•samahayla g•l•msiyerek:

— Bu işte, incelemeyi •zerime almak istemediğim b•t•n o entrikalar bir yana, DELİKANLI

337

Versilov'un oynadığı rol•n pek †yle bayağı g†r•lecek bir tarafı yoktur, diye işaret etti.

Galiba benimle konuşmak, artık onu sıkmaya başlamıştı, ama bunu belli etmemeye

…alışıyordu.

— Bir kadının, g†n•l nzasiyle kocasını başka bir kadına bırakabileceğine hi…bir zaman inanmam!... diye bağırdım. Yemin ederim ki annem bu işe karışmamıştır!

— Ama, galiba, itiraz da etmemiş?

— Ben onun yerinde olsaydım, sırf gururumdan itiraz etmezdim!

Vasin:

— Bana gelince, bu iş •zerinde bir h•k•m vermekten …ekmiyorum, diye kesti.

Ger…ekten de Vasin, b•t•n, zek„sına rağmen, belki kadınları hi… anlamıyordu, bunun i…in bir…ok fikirlerin, bir…ok olayların gelişi onca bilinmeden kalıyordu. Ben sustum. Vasin, muvakkat olarak bir anonim şirkette …alışıyordu, eve de iş getirdiğini biliyordum. Ben •st •ste sorunca ger…ekten de o sırada işi olduğunu, bazı faturaları g†zden ge…irmesi gerektiğini itiraf etti, ben de ateşli ateşli benimle teklifsiz davranmasını rica ettim. Buna galiba memnun oldu; ama …alışmaya oturmadan †nce kanapenin •st•nde bana yatak yapmaya koyuldu, ‡lk †nce karyolasını teklif etti, ama ben razı olmayınca, galiba buna338

DELİKANLI

da memnun oldu. Ev sahibi kadından yas-tıkla yorgan aldık; Vasin, pek nazik, pek kibardı, ama b†yle benim i…in uğraşmasını g†rmek bana ağır geliyordu. •… hafta kadar †nce bir g•n her nasılsa Petersburgskaya'da Yefim'de gece yatısına kalmıştım, o daha …ok hoşuma gitmişti.

Yefim'in, kim bilir neden teyzesi, arkadaşlarının gece yatısına geldiklerini †ğrenecek olursa

…ok kızacağını d•ş•nerek gene bug•n buradaki gibi bir kanapenin •st•nde bana yatak hazırladığını hatırlıyorum. ‹ok g•lm•şt•k, yatak …arşafı yerine bir g†mlek sermiş, yastık yerine de palto katlayıp koymuştuk. Hatırlıyorum, Zverov, işini bitirince bir …eşit sevgiyle kanapeye vurarak:

— Vous dormirez comtne un petit roi, dedi.

— Hem onun budalaca neşesi, hem kendisine, ineğe semer vurmak kabilinden Fransızca s†ylediği bu s†zler, beni †yle bir hale getirmişti ki o zaman bu palyo…ado b•y•k bir memnunlukla, hem de rahat rahat uyumuştum. Vasin'e gelince nihayet bana arkasını

…evirerek

işinin

başına ge…ip

oturunca pek memnun olmuştum. Kanepeye yayılarak

yattım onun sırtına g†zlerimi dikip bır…ok şeyleri uzun uzun d•ş•nd•m.

III

Hem d…ş…necek şey de yok değildi- İ‡im de pek belirsiz, anlıyamadığım bir şey vardı DELİKANLI

339

bu b…t…nlenmiş bir şey de değildi; bazı duygularım pek belirli olarak ortaya ‡ıkıyordu, ama bunlar pek ‡ok olduğu i‡in hi‡biri beni s…r…kliyemiyordu. Hepsi Šyle bağlantısız sırasız belirip kayboluyordu, ben de hatırlıyorum, bir tek şey …zerinde durmayı yahut d…ş…ncelerimi sıraya koymayı hi‡ istemiyordum. HattŒ Kraft'a dair d…ş…nceler bile ikinci plŒnda kalıyordu.

Beni her şeyden ‡ok heyecanlandıran kendi durumumdu, işte artık Žilgimi kesmiştim, yol

‡antam da yanımda, ben de evde değildim, her şeye de yemden başlıyordum•. Sanki bu zamana kadar b…t…n niyetlerim, hazırlıklarım şakacıktandı, ancak şimdi birdenbire, en Šnemlisi de bŠyle ansızın her-şey ger‡ekten başlamıştı•. Bu d…ş…nce beni canlandırıyor, ruhumdaki bir‡ok şeyler hen…z karanlık olmakla beraber, beni neşelendiriyordu. Ama... başka duygular da vardı; hele "ir tanesi, Štekilerden ayrılıp ruhumu kaplamak istiyordu, hem garip değil mi, bu de pek neşeli bir şeye ‡ağırıyormuş beni canlandırıyordu. Ama gene de Šncekorkuyla başlamıştı; sinirlilik anında elimde olmadan Ahmakova'nın karşısında şu belge ağzımdan bir‡ok şey ka‡ırdığıma demin-le'c? beri …z…l…yordum. ŽEvet, pek fazla sŠy-de diye d…ş…n…yorum kin bilir belki bu-

tahmin y…r…tm…şlerdir... felŒket! BŠyle

şeyden ş…phelenecek olurlarsa, tabi•, beni

340

DELİKANLI

rahat bırakmazlar, ama... varsın olsun, Belki de beni bulamazlar, bir yere saklanırım! Ya ger‡ekten de peşim sıra koşmaya başlarlarsa...• Bunun arkasından, demin Katerina Nikolayevna'nın karşısında duruşumu, onun k…stah ama dehşetli bir şaşkınlıkla dolu gŠzleriyle ta gŠzlerimin i‡ine baktığını, en k…‡…k ‡izgisine kadar, hem gittik‡e artan bir zevkle hatırlamaya başladım. ‚ıkarken de onu b…y…k bir şaşkınlık i‡inde bıraktığımı hatırladım; Žama gŠzleri pek de siyah değil... sade kirpikleri ‡ok siyah, bu y…zden gŠzlerinin rengi de koyu gŠr…n…yor...•

Sonra, hatırlıyorum

birdenbire

bunları aklıma getirmekten dehşetli tiksindim... Onlara karşı da, kendime karşı da hem can sıkıntısı hem bulantı duydum. Bilmem neden kendime sitem ediyor, başka bir şey d…ş…nmeye ‡alışıyordum. Birdenbire: ŽKomşu kadınlarla ge‡en olay y…z…nden ni‡in Versilov'a karşı bir Šfke duymuyorum?• diye d…ş…nd…m. Ben onun burada bir aşk oyunu oynadığına, gŠnl…n… eğlendirmek i‡in buraya geldiğine kesin olarak inanıyordum, ama bu bende hi‡ Šfke uyandırmıyordu. Onun başka t…rl… hareket edeceği akla bile gelmezdi, ger‡i kendisinin rezil kepaze ettiklerine seviniyordum, ama su‡lamıyordum. Benim i‡in asıl Šnemli o şey, komşu kadınla i‡eri girdiğim zaman kızgın, hem de hi‡bir zaman bakmadığı g•

DELİKANLI

341

bakmış olmasaydı", •‡im titriyerek: ŽEe sonunda o da bana ciddi gŠzlerle baktı ya! diye d…ş…nd…m. Oh, eğer kendisini sevmeseydim, nefret etmesine bŠyle sevinmezdim!•

En sonunda dalmışım, sonra b…sb…t…n uyuyakalmışım. Sadece uyku arasında Vasin'-in işini bitirip kŒğıtları intizamla topladığını, benim yattığım kanapeye uzun uzun baktıktan sonra soyunarak mumu sŠnd…rd…ğ…n… hatırlıyorum. Saat gecenin biriydi.

IV

Hemen hemen iki saat kadar sonra, uyku sersemliğiyle bir deli gibi yerimden fırlayıp kanapeye

oturdum.

Komşu

kadınların kapılan arasından korkun‡ sesler, ağlamalar, ulumalar duyuluyordu. Bizim odanın kapısı ardına kadar a‡ılmıştı, her yanı aydınlanan

koridordaysa bir s…r… insan, bağıra ‡ağıra, oraya buraya koşuşuyordu. Vasin'e seslenmek Dedimse de yatakta olmiyacağını tahmin et-Kibrit kutusunu nerede bulacağımı bil-el yordamiyla elbisemi arayıp bul-karanhkta

hızlı

hızlı

giyinmeye

baş-Komşuların

odasında anlaşılan hem sahibi kadın, hem de başka kiracılar top-Duşlardı. Ama yalnız bir tek ses, yaşlı kadının ağlıyan sesi duyuluyordu, …ok iyi hatırlağım d•nk• gen…

kadının sesi hi…

342

DELİKANLI

duyulmuyordu; b•t•n bunların hemen ilk anda aklıma geldiğimde hatırlıyorum. Daha b•sb•t•n giyinnıemiştim ki Vasin, tel„şla i…eri girdi; alışkın eliyle hemen kibriti bulup odayı aydınlattı. Sırtında sade i… …amaşırının •zerine ge…irdiği kaput, ayaklarında da terlikler vardı, hemen giyinmeye başladı.

— Ne oldu? diye bağırdım.

— Peki k†t•, …ok uğraştıncı bir şey! diye hemen hemen †fkeyle cevap verdi. Demin anlattığınız şu gen… komşu kadın, odada kendini asmış.

Kendimi tutamadım, bağırdım. Kalbimin nasıl sızladığını, imk„nı yok anlatamam. Doğrusunu s†yleyim, komşuların odasına girmeye cesaretim yoktu, ancak bahtsız kadını ipten alıp yere koydukları zaman g†rd•m, o zaman bile bir hayli uzaktan baktım, bir yatak …ar-şafiyle

†rt•l•yd•, bunun altından dar ayakkabılarının iki dar tabanı se…iliyordu. Kim bilir neden

†ylece y•z•ne bakamadım. Annesi korkun… bir haldeydi: onun yanında bizim ev sahibi kadın da vardı, ama pek de †yle korkmuş değildi. Evdeki b•t•n kiracılar orada toplanmışlardı. Bunlar sayıca pek …ok değildi: her zaman homurdanan, titiz, ama bu sefer pek sessiz duran yaşlı bir

denizciyle Tver ilinden gelmiş olduk…a saygıdeğer,

mevki sahibi ihtiyar kan kocadan ibaretti. Gece-

DELlKANLI

343

nin geriye kalan kısmını, †teye beriye koşuşmaları, ondan sonra resm‡ ziyaretleri anlatacak değilim; ta tanyeri ağarıncaya kadar hafif bir titreme v•cudumda dolaştı durdu, bir iş

yapmadığım halde yatağa yatmamayı bir vazife bildim. Hem herkeste b•y•k bir din…lik, hatt„

her zamankinden farklı bir din…lik vardı. Bu sırada Vasin arabayla bir yere gidip geldi bile. Ev sahibi kadın, meğer pek saygıdeğer bir kadınmış, tahmin ettiğimden …ok daha iyiymiş. Ona anneyi kendi odasına almasını s†yledim, nihayet aklı yattı (bunu kendim i…in bir şeref sayarım). Hemen razı oldu, zavallı anne …ırpınmasına, ağlamasına, †l•y• yalnız bırakıp gitmek istememesine rağmen en sonunda gene de ev sahibinin odasına ge…ti. O da hemen hizmet…isine semaver koymasını s†yledi. Ondan sonra †teki kiracılar da kendi odalarına

…ekilip kapılarını kapadılar, ama benim yatmaya hi… niyetim yoktu, yanlarında hem de bu iş

i…in bazı şeyler de s†yliyebilecek bir kişi bulunmasından memnun olan ev sahibi kadının odasında uzun uzadıya oturdum. Semaver ‹ok işimize yaradı, hem umumiyetle semaver ayrıca pek korkun…, hi… beklenmedik bir zamanda gelen eksantrik b•t•n fel„ketlerde, bahtsızlıklarda en gerekli bir Rus eşyasıdır; zavallı anne bile, tabi‡ bir…ok yalvarıp yakarmalardan, hemen hemen zorlamalardan344

DELİKANLI

sonra bir bardak …ay i…meye razı oldu. Ama, samimi olarak s†yl•yorum, bu bahtsız kadına bakarken duyduğum kadar ezici, b†yle d•ped•z bir kederle hi…bir zaman karşılaşmamıştım.

Hı…kırıkların, sinir buhranlarının ilk fırtınası ge…tikten sonra bir …eşit istekle konuşmaya başladı, ben de anlattığı hik„yeyi hevesle dinledim. Ayrıca kadınların arasında †yle bahtsız olanlar vardır ki bu gibi olaylarda kendilerine elden geldiği kadar fazla konuşmaya fırsat verilmelidir, bundan başka b•t•n †m•rlerince pek …ok …ekmiş, kederin i…inde pek fazla yuğrulmuş, hem s•rekli olarak bir…ok da k•…•k acılar ge…irmiş, beklenmedik hi…bir fel„ket karşısında afallamıyan, asıl †-nemlisi de pek …ok sevdikleri bir yaratığın tabutu †n•nde bile kendilerine o kadar pahalıya mal olan nezaket icaplarından hi…birini unutmıyacak kadar …etin karakterli insanlar vardır. Ben zaten onları aşağılamıyorum; buna da sebep ne bencillik, ne de kaba terbiyedir; bu gibi kalblerde, belki …ok asil g†r•nen kahraman kadınların kalbindeki cevherden daha …ok cevher vardır, ama s•rekli olarak k•…•k d•ş•r•lmeye alışkanlık, kendini koruma i…g•d•s•, uzun zaman korku altında bulunmak, ezilmek gibi haller, en sonunda her şeyi alt•st eder. intihar eden zavallı kız bu bakımdan annesine benzemiyordu, ikisinin de y•zleri, galiba, birbirine benziyordu,

DELİKANLI

345

ger…i †l• hi… de …irkin değildi. Anne de hen•z ihtiyar bir kadın sayılmazdı, yaşı elliye yakındı, kızı gibi a…ık sarı sa…lıydı, ama g†zleri …ukurlaşmış, avurtları …†km•şt•, b•y•k, intizamsız, san dişleri vardı, Zaten her şeyinden bir sanlık g†ze …arpıyordu, y•z•n•n, ellerinin derisi parş†mene benziyordu; koyu renkli entarisi de eskilikten sararmıştı, şehadet parmağının tırnağına, bilmem neden b•y•k bir dikkatle, san bir balmumu yapıştırmıştı.

Zavallı kadının anlattıkları, bir…ok yerlerinde birbirini tutmuyordu. Kendim anladığını gibi, hatırımda kaldığı kadar anlatacağım.

V

Moskova'dan gelmişlerdi. Yaşlı kadın …oktan beri duldu, Œama memur karısıydı•, kocası hizmet etmiş, Œiki y•z ruble tutarında bir dul maaşından başka bir şey bırakmamıştı. Bu zamanda iki y•z rublenin ne değeri var? Ama gene de Olya'yı b•y•tm•ş, lisede okutmuştu•...

Hem de bilseniz nasıl okuyordu, nasıl okuyordu; okulu g•m•ş madalya ile bitirdi... (Burada tabi‡ uzun uzun ağlamalar). Rahmetli kocası, burada, Petersburg'da t•ccarın birine hemen hemen d†rt bin ruble kadar bir para kaptırmıştı. Birdenbire de bu t•ccar gene zengin olmuştu, Œbende belgeleri

346

DELİKANLI

var, şuna buna danıştım, arayın, muhakkak hepsini alırsınız, dediler...• Ben de işe başladım, t•ccar razı olur gibi oldu; bana kendiniz oraya gidin, dediler. Olya ile hazırlandık, yola …ıktık, bir ay †nce de buraya geldik. Bizde para ne gezer, bu k•…•k odayı tuttuk, …•nk• b•t•n †teki odalardan k•…•kt•, hem de burası namuslu bir evdi, bunu kendimize uygun g†r•yorduk, bize en …ok gerekli olan da buydu, …•nk• tecr•besiz iki kadındık, bizi herkes hırpalıyabilirdi. Eh, size bir aylık ev kirasını verdik, Petersburg'sa …ok pahalı bir yer, t•ccar kabul etmiyor. ŒSizi ne tanıyorum, ne de tanımak istiyorum•, diyor, elimdeki senetlerse muntazam değil, bunu kendim de biliyorum, ‡şte bana ş†yle bir şey tavsiye ettiler: tanınmış falanca avukata başvurun; vaktiyle profes†rm•ş, sadece avukat değil, •stelik adliyeciymiş de, o herhalde ne yapmak, gerektiğini s†yler. Elimizdeki son onbeş rubleyi ona g†t•rd•m; avukat karşıma …ıktı, beni •… dakika bıle dinlemedi: ŒG†r•yorum, dedi, anlıyorum, dedi, t•ccar isterse, verir, dedi, istemezse vermez, d„va a…arsanız •ste para verebilirsiniz; iyisi mi barışın•. •stelik incilden bir misal getirerek şaka bile etti: ŒDaha hen•z yoldayken, dedi, barışın, son meteliğinizi boş

yere harcamayın•, hem beni uğurluyor, hem de y•z•me karşı g•l•yordu. On beş rublem yandı! Olya'ya geldim, karşı

DELİKANLI

347

karşıya oturduk, ağladım. O, ağlamıyordu, †yle gururlu gururlu oturuyor, †fkeleniyordu.

Hep b†yleydi o, b•t•n †mr•nce hi…bir zaman ah vah etmez, hi…bir zaman da ağlamazdı.

Karşımda oturmuş, sert sert bakıyordu, onun y•z•ne bakmak bile bana korku veriyordu, inanır mısınız, doğrusu ondan korkuyordum.-ŒPeki• dedi, sonuna kadar beni dinlemedi bile. Halbuki ağlamak isterdim, ama onun †n•nde cesaret edemezdim. Son defa olarak gene t•ccara gittim, karşısında kana kana ağladım; ŒPeki• dedi, sonuna kadar beni dinlemedi

bile.

Halbuki

size

doğrusunu s†ylemeliyim, burada uzun zaman

kalacağımızı tahmin etmediğimiz i…in …oktan parasız pulsuz

oturuyorduk.

Giyecek

şeylerimizi birer

birer

alıp g†t•rmeye

başladım,

rehine yatırdıklarımızın parasiyle

yaşıyorduk. Nemiz var, nemiz yok hepsini rehine yatırmıştık; kızım son …amaşırlarını bana vermeye kalkıştı, o zaman dayanamadım, acı acı ağladım. Ayağını yere vurdu, yerinden fırladı, tosa koşa t•ccara gitti. T•ccarı buldu; onunla konuşmuş: Œ†b•rg•n gelin, demiş saat beşte o zaman belki de bir şey s†ylerim•. Olya eve geldi, neşe i…indeydi: Œ‡şte dedi belki bir şey s†yler.• Eh, ben de tabi‡ sevindim, ancak kalbim ş†yle uyuşur gibi oldu, acaba ne olacak, diye d•ş•nd•m; ona etraflıca sormaya da cesaret edemiyordum. Ertesi g•n348

DELİKANLI

solgun sararmış bir y•zle t•ccardan d†nd•, b•t•n v•cudu titriyordu, kendini karyolaya attı, her şeyi anladım, sormaya da cesaret edemedim. Ne tahmin edersiniz, haydut, i…er-ki odadan on beş ruble getirmiş: ŒTam bakire olduğun meydana …ıkarsa kırk ruble daha veririm•, demiş. Y•z•ne karşı hi… utanmadan b†ylece s†ylemiş. Olya, •zerine atılmış, ama haydut onu itmiş, †teki odaya ka…ıp kapıyı kilitlemiş. Halbuki vicdanımla itiraf ediyorum, hemen hemen yiyecek bir şeyimiz kalmamıştı. Tavşan derisinden kısa bir k•rk•m•z vardı onu g†t•r•p sattık gazeteye gitti, il„n verdi; b•t•n

derslerden

sınava

hazırlar,

aritmetik

dersleri verir, diye yazdı, Œhi… olmazsa ders başına otuz kapik verirler• diyordu. En sonunda onun y•z•ne bakarak korkmaya başladım: benimle hi… konuşmuyor, saatlerce pencere

†n•nde durup karşıki evin damına bakıyordu, sonra durup dururken; Œbari …amaşır yıkamaya gitsem, bari toprak kazsam!• diyor, yahut buna benzer bir şey s†yliyerek haykırıyor, ayağını yere vuruyordu. Burada tanıdıklardan kimsemiz de yok ki gidip başvuralım! ŒHalimiz ne olacak?• diye d•ş•n•yordum. Olya ile konuşmaktan hep korkuyordum. Bir g•n, g•nd•z uyuyordu, uyandı, g†zlerini a…tı, y•z•me bakmaya başladı; sandığın •st•nde oturuyordum, ben de ona bakmaya başladım; sessizce kalktı, bana yak-DELİKANLI

349

laştı, sıkı sıkı kucakladı beni, işte o zaman ikimizde kendimizi tutamadık, ağlamaya başladık, kucak kucağa oturduk ağladık, ağladık, †mr•mde ilk defa onu b†yle g†r•yordum, ‡şte tam biz b†yle kucak kucağa otururken sizin Nastasya i…eri girdi, orada sizi bir bayan soruyordu, g†r•şmek istiyormuş, dedi B•t•n bunlar d†rt g•n †nce olmuştu, i…eri bir hanımefendi girdi, pek de şık giyinmişti, ger…i Rus…a konuşuyordu, ama şivesi, sanki Alman şivesi gibiydi: ŒSiz mi gazeteye ders veriyorum, diye il„n verdiniz?• O zaman onun gelişine †yle sevinmiştik ki, hemen oturduk, †yle de şefkatle g•l•yordu ki; ŒKendim i…in değil, dedi, yeğenimin k•…•k …ocukları var; arzu ederseniz bize buyurun orada konuşuruz, anlaşırız•. Adres verdi, Voznesenskiy k†pr•s•nde, şu numaralı evde, şu numaralı daire, diye... Gitti. Ole…ka da hemen o g•n oraya koştu, ne dersiniz iki saat sonra geri d†nmez mi, sinir buhranları ge…irmeye ,…ırpmmaya başladı. Sonra olan bitenleri anlattı; ŒKapıcıya, falanca numaralı daire nerede, diye sormuş. Kapıcı ş†yle baştan ayağa kadar bir s•zm•ş. ŒO dairede ne işin var•? diye sorup †yle tuhaf tuhaf bakmış ki hemen oracıkta işi anlamak gerekirdi. Ama

†yle cesaretli, sabırsız bir huyu vardı ki sorulara, kabalıklara hi… katlanmazdı. Kapıcı: ŒNah işte oraya gidin• diyerek parmağiyle merdiveni g†ster-350

DELİKANLI

mis, kendisi de arkasını d†n•p k•…•k odasına girmiş. Ne dersiniz, Olya i…eri girip sorunca .bir s•r• kadın …evresine toplanmazmı? ŒBuyurun! buyurun!• demişler, hepsi de kadın-mış, g•l•yorlarmış, y•zleri allıklıymış, pudra-lıymış. kendileri k†t• kadınlardanmış, piyano

…alıyorlarmış. Olya'yı i…eri s•r•kl•yorlarmış; Œonların yanından ka…mak istedimse de bırakmıyorlardı artık• dedi. Bunun •zerine bir korku almış onu, dizlerinin bağı …†z•lm•ş, geri bırakmıyorlarmış vessel„m tatlı diller d†k•yor, kandırmaya …alışıyorlarmış, bir şişe vermut

…ıkarıp a…mışlar, kadehe koyup sunmuşlar, buyur etmişler. Olya, ayağa fırlamış, avazı …ıktığı kadar bağırmaya, titremeye başlamış; ŒBırakın beni!• diye feryadediyormuş. Kapıya koşmuş, ama kapıyı tutuyorlarmış, oysa bağırmaya devam ediyormuş; bu sırada biraz †nce bize gelen kadın †teki yanına seğirtmiş. Olya'cığımın yanağına iki tokat atarak kapıdan dışarı itmiş: ŒSeni gidi şırfıntı, kibar bir evde yaşamaya l„yık değilsin sen!• Başka bir kadın da merdivenden aşağıya ba-ğınyormuş: ŒA…lıktan nefesin koktuğu i…in kendin bize yalvarmaya geldin, bizse senin o pis suratına bakmak bile istemedik!• B•t•n o geceyi sıtma n†betle i…inde ge…irdi sayıkladı, ertesi g•n uyandığı zaman g†zleri parlıyordu, k„h ayağa kalkıyor, k„h oturuyor, yahut odada dolaşıyordu: ŒBu kadını mahke-DELİKANLI

351

meye vermeli, mahkemeye!...• diye s†yleniyordu. Ses …ıkarmıyordum: peki mahkemeye gidip de ne yapacaksın diye d•ş•n•yordum, ne ile ispat edersin? Odada oradan oraya dolaşıyor parmaklarını birbirine ge…irmiş, kı-racakmış gibi geriyor, g†zlerinden yaşlar akıyordu dudaklarını sımsıkı sıkmıştı, kıpırdatmıyordu. O dakikadan başhyarak ta sonuna kadar y•z•ne karanlık bir bulut …†tk•. •…•nc• g•n biraz hafifler gibi oldu, sanki avun-muştu. ‡şte tam o g•n

†ğleden sonra saat d†rtte de bay Versilov bize teşrif buyurdu. Şimdi dosdoğru s†yleyim, bilmem nasıl oldu da hi… kimseye g•veni olmıyan Olya, o zaman daha s†ze başlarken onu dinlemeye koyuldu, h„l„ anlamıyorum? O manian bizi en …ok ken-dLie …eken onun b†yle cidd‡ hatt„ sert g†r•n•ş• olmuştu; yavaş sesle, etraflı, esaslı, hep †yle nezaketle (hem de ne nezaket!), hatt„ saygıyla konuşuyordu, †yle k†t• bir niyetbes-lediği de g†r•nm•yordu, temiz bir kalbe geldiği besbelliydi: ŒGazetede il„nınızı okudum, dedi, ama onu gerektiği gibi yazmamışsınız, bayan, †yle ki bundan size zarar bile gelebilir•. Ondan sonra ne dediğini pek iyi anlamadım, ama aritmetik i…in bir şeyler anlatmaya başladı, baktım Olya kızardı, sanki yeniden canlanmıştı, dinledi, dinledi, sonra kendisi de istekle konuşmaya başladı (anlaşılan pek akıllı bir kişiydi!); baktım ona teşekk•r352

DELİKANLI

bile etti. Olya'ya her şeyi etraflıca sordu, Moskova'da da uzun zaman yaşadığı belliydi, meğer kız lisenin m•d•r• bayanı da tanıyormuş. ŒSize muhakkak dersler bulacağım, …•nk• burada bir…ok tanıdıklarım var, hatt„ iktidarda olan kimselerden bile rica ederim, eğer temelli bir yer isterseniz ilerde onu da d•ş•n•r•z... şu anda size doğrudan doğruya bir şey soracağım i…in

†z•r dilerim: şimdilik size bir faydam dokunabilir mi? Bir yardımda bulunmama m•saade ederseniz, bununla ben size değil tersine siz bana zevk vermiş olursunuz. Varsın bana borcunuz olsun, iş bulur bulmaz en kısa bir zamanda borcunuzu †diye-bilirsiniz. Bense, namusum •zerine s†yl•yorum, bundan sonra b†yle bir sıkıntıya d•şsem, sizse tersine varlıklı olsanız, k•…•k bir yardım istemek i…in doğruca size gelirdim, karımı, kızımı size g†nderirdim...• yani onun b•t•n s†ylediklerini hatırlamıyorum, ancak g†zlerim yaşardı,

…•nk• baktım, Olya'nın da minnettarlıktan dudakları titredi: ŒBabam yerinde olan kişinin namusuna, insanseveverliğine g•vendiğim i…in kabul ediyorum, diye cevap verdi... B†yle g•zel s†yledi, hem kısa hem, kibarca: Œinsan-severliğine g•vendiğim i…in kabul ediyorum•

diye cevap verdi... Ne kadar g•zel, bak, size hem ders, hem de bir iş bulacağım; hemen uğraşmaya başlıyacağım, bug•nden tezi yok, …•nk• elinizde sizi iyi tanıtmaya yetecek DELİKANLI

353

kadar belgeleriniz var• dedi... Ha, sahi, bak s†ylemeyi unuttum, bay odaya girer girmez ilk iş

olarak

kızımın

liseden

aldığı

b•t•n belgeleri g†zden ge…irmişti. Olya kendisi

g†stermişti, o da Olya'yı b•t•n derslerden imtihan etti... Bay gittikten sonra Olya bana dedi ki: ŒBiliyor musun, anne, beni her dersten imtihan etti, hem ne akıllı, bu zamanda b†yle ileri, b†yle okumuş insan az bulunur...• B•t•n y•z• neşeyle parlıyordu. Altmış ruble para da masanın •st•nde duruyordu; ŒBunları saklayın anneciğim, dedi, işe girer girmez elden geldiği kadar …abuk †deriz,

namuslu insanlar olduğumuzu ispat ederiz, kibar kimseler olduğumuzu zaten g†rd••. Sonra sustu, baktım derin derin, nefes alıyor, birdenbire: ŒBiliyor musunuz, anne biz kaba insanlar olsaydık belki gururumuzdan, onurumuzdan verdiği parayı

kabul

etmezdik,

şimdiyse parayı almakla sadece nezaket g†stermiş olduk, saygıdeğer, ağarmış sa…lı bir kişi olduğu i…in kendisine her bakımdan g•venimiz olduğunu g†sterdik, †yle değil mi?• Ben ilkin başka t•rl• anladım: ŒAsil, zengin bir insandan, hem •stelik iyi kalbli bir insan olursa, ne diye bir l•tuf kabul etmemeli?• Bana bakarak kaşlarını …attı: ŒHayır, anneciğim, dedi, bu o değil, biz l•tuf beklemiyoruz onun Œinsan-severliği• nin değeri var, dedi. Paraya gelince, ger…i ihtiya… i…indeysek de hi… almamak daha DELİKANLI I — FOR. : 23/24354

DELİKANLI

iyi olurdu, anneciğim, iş bulacağına s†z verdi ya o da yeter•. ŒE, dedim, Olya, ihtiyacımız pek fazla da onun i…in kabul etmemek elimizden

gelmedi,

hem zaten

doğru

da

olmazdı•, bunun •zerine ben bile g•l•msedim, Eh, i…imden memnundum doğrusu, ancak aradan on, on beş dakika ge…ince birdenbire; ŒAnneciğim, dedi, parayı şimdilik harcamayın•, hem bunu pek kesin bir sesle s†yledi. ŒNeden?• diye sordum. ŒŠyle işte• diyerek kesip attı, sustu. O akşam hi… konuşmadı, ancak gece saat ikide uyandım, baktım Olya, karyolada bir yandan bir yana d†n•p duruyor: ŒAnne, uyumuyor

musunuz?•

ŒHayır,

dedim,

uyumuyorum•. ŒBiliyor musunuz, dedi, o, beni k•…•k d•ş•rmek i…in b†yle yapmıştır?•

ŒAmma da yaptın ha, amma da yaptın ha!• dedim. ŒMuhakkak b†yle olmalı: bu al…ak adamın biri, verdiği paranın bir kapiğine bile dokunayım, harcayım demeyin•. Ona anlatmak istedim, bir ara yatağın i…inde ağladım bile, oysa duvara d†nd•: Œsusun dedi,, uykumu ka…ırıyorsunuz!• Ertesi sabah baktım dolaşıp duruyor, y•z• insan y•z•ne benzemiyor; işte ister inanın, ister inanmayın, Tanrının huzurunda s†ylileyim ki o

zaman

aklını

ka…ırmıştı! O k†t• evde edilen hakaretten sonra hem kalbi kırılmış...

hem de aklım

oynatmıştı. O sabah y•z•ne bakarak ş•phelenmeye başladım, bir korkudur aldı beni; hi…bir za-DELlKANLI

355

man s†z•ne itiraz etmiyeceğim, diye d•ş•nd•m. ŒAnneciğim, dedi, o adresini bırakmadan

†ylece gitti•. ŒG•naha giriyorsun, Olya dedim, d•n onu kendin dinledin ,sonra kendin †vd•n, kendin ş•kran g†z yaşları d†kmeye hazırdın•. Ben bu s†zleri s†yleyince birdenbire haykırdı, ayağını yere vurdu: ŒAl…ak…a duygulan olan bir kadınsınız siz, eski zaman terbiyesi , k†lelik zamanının terbiyesi var sizde!...• bunun arkasından da s†ylemediğini bırakmadı, şapkasını kaptığı gibi dışarı fırladı ben arkasından bağırdım, ne oluyor ona, diye d•ş•nd•m, koşa koşa nereye gitti b†yle? Oysa adres b•rosuna koşmuş, bay Versilov'un nerede o-turduğunu

†ğrenmiş, geri d†ner d†nmez: ŒHemen bug•n, dedi, hemen şimdi paralarını g†t•r•p y•z•ne fırlatacağım; o, bana Saf-ronov gibi (şu bizim t•ccar) hakaret etmek istedi; ancak Safronov kaba bir mujik gibi davrandı, buysa bir yezit gibi hareket etti•. Fel„kete bakın ki tam bu sırada d•nk• bay kapıyı vurdu: ŒVersilov •zerinde konuşulduğunu duydum, dedi, ben de onun i…in bazı şeyler s†yliyebilirim•. Olya, Versilov adını duyar duymaz hemen hırsla ona atıldı, anlattı, anlattı, ona bakarak ben bile şaşıyordum.- herkesle b†yle konuşmazken, hep sessiz sessiz otururken, şimdi hi… tanımadığı bir erkekle b†yle konuşuyordu? Yanakları kızarmıştı, g†zleri parliyordu... Bay da tam

356

DELİKANLI

bu sırada: Œ‹ok doğru d•ş•n•yorsunuz, hanımefendi, dedi, Versilov, tıpkı gazetelerin yazdığı gibi buralı generallere benzer; general •niformasını giyer, g†ğs•ne madalyalarım takar, gazetelere il„n veren b•t•n m•rebbiye-leri dolaşır, hem aradığını da bulur; istediğini bulamazsa bile oturur, konuşur, bir s•r• vaatlerde bulunur, sonra …ıkar gider, ama gene de g†nl•n• eğlendirmiş olur•. Olya bile kahkahalarla g•ld•, ama †yle kırgın kırgın g•l•yordu ki! Bir de baktım o bay, Olya'nın elini tuttu kalbine g†t•rd•: ŒBen, hanımefendi, sermayesi olan bir adamım, g•zel kıza her zaman bir şey teklif edebilirim, ama daha iyisi †nce onun sevimli elini †peyim...• baktım elini dudaklarına g†t•r•yor. Olya birdenbire bir fırlayış

fırladı, ama burada artık ben de onunla beraber ayağa kalktım, ikimiz bir olup odadan kovduk onu. işte akşam •zeri Olya, paraları elimden kaptı, koşa koşa gitti, sonra geri d†nd•: ŒAnneciğim, dedi, namussuz adamdan †c•m• aldım!•ŒAh, Olya, dedim, belki ayağımıza gelen nimeti teptin, asıl, iyiliksever bir kişiye hakaret ettin!•. Dayanamadım, ona †fkelenerek ağlamaya başladım. Bana bağırdı; Œistemiyorum, istemiyorum! D•nyanın en namuslu adamı olsa gene onun sadakasını istemem! Hi… kimsenin bana acımasını da istemiyorum• Yattım, aklımda da hi…bir şey yoktu. Duvarda sizin

DELİKANLI

357

aynadan kalan o …iviye ka… defa bakmıştım, ne d•n, ne de başka g•n hi… aklıma gelmemişti, bunu hi… d•ş•nmemiştim, hi… tahmin etmemiştim, b†yle bir şeyi Olya'dan da hi…

beklemiyordum. Her zaman uykum …ok ağırdır, horlarım, kan beynime h•cum eder, bazan da kalbimi sıkar, r•yamda bağırırım, †yle ki geceleyin Olya beni uyandırır; ŒNeye bu kadar derin uykuya dalıyorsunuz, anneciğim, gerektiği zaman sizi uykudan uyandırmak elden gelmiyor•.

ŒOh, uykum pek ağır, Olya, derdim, pek ağır•. Demek bu gece de horlamamı bekledi, ondan sonra da hi…bir şeyden korkmadan kalktı. Yol …antasının uzun kayışı vardı, bir aydan beri hep g†z †n•nde duruyordu, daha d•n sabah; ŒArtık bu kayışı bir yere saklamalı, ortada s•r•n•p durmasın• diye d•ş•nm•şt•m. Sonra anlaşılan sandalyeyi ayağiyle itmiş, duvara …arpıp g•r•lt• …ıkarmasın diye de kenarına etekliğini koymuş. Anlaşılan ben bir hayli zaman, belki tam bir saat, belki de daha fazla bir zaman ge…tikten sonra uyanmıştım. ŒOlya!• diye

…ağırdım. ŒOlya!• Hemen bir şey g†r•r gibi oldum, onu …ağırdım. Yatakta nefes alıp verdiğini mi duymadım, yoksa karanlıkta karyolanın boş olduğunu mu fark ettim, bilmiyorum, ancak kalkıp yatağı elimle ş†yle bir yokladım, baktım karyolada kimse yok, yastık da soğuktu. O anda kalbim hop-358

DELİKANLI

ladı, bir dakikada b•t•n duygularımı kaybetmişim gibi donup kaldım, aklım karıştı; ŒDışarı

…ıkmıştır• diye d•ş•nd•m, ileriye doğru bir adım attım, bir de baktım, k†şede kapının yanında ayakta duruyordu sanki... Sesimi …ıkarmadan durmuş ona bakıyordum, o da karanlıktan bana bakıyor gibiydi, hi… kımıldamıyordu... ŒAma ne diye sandalyenin •st•ne …ıkmış?• diye d•ş•nd•m. ŒOlya• diye fısıldadım i…im •yavaş yavaş buz kesiliyordu. ŒOlya ,işitiyor musun?• Ancak o zaman her şey aydınlanır gibi oldu, ileri atıldım, iki elimi ileriye ona doğru uzattım, kucakladım, oysa kollanmın arasında sallanıyordu, yakaladım, gene sallanıyordu, her şeyi anlıyordum anlamakda istemiyordum... A-ah! dedim... B•t•n ağırlığımla yere yuvarlandım, o zaman bağırdım...

Sabahleyin saat altı sularında;

— Vasin, dedim, sizin Stebelkov işe burnunu sokmasaydı, belki bunlar olmazdı.

— Kim bilir, herhalde olurdu. Burada †yle birdenbire h•k•m vermeye gelmez, burada her şey onsuz da hazırmış... Doğru, bu Stebelkov bazan...

S†zlerini bitirmedi, y•z•n• pek buruşturdu, Saat yediye doğru Vasin gene arabayla bir yere gitti, hep uğraşıp duruyordu.

DELİKANLI

359

Ben de Nihayet yapayalnız kaldım. Ortalık aydınlanmıştı artık... Başım hafif…e d†n•yordu.

Versilov, g†zlerimin †n•ne geldi: bu ihtiyar kadının anlattıkları onun hareketlerine b•sb•t•n başka bir renk veriyordu. Bu olayı daha; rahat…a d•ş•nmek niyetiyle bir dakika Vasln'in karyolasına uzandım, …•nk• sırtımda elbise, ayaklarımda da …izmelerim vardı, bilmem nasıl oldu, birdenbire uyuyakalmışım. Hemen hemen d†rt saat uyumuştum; kimse de beni uyandırmamıştı.

ONUNCU BŠL•M I

On bu…uğa doğru uyandım, uzun zaman g†zlerime inanamadım: ge…en akşam yattığım kanepede annem, yanında da asılan kızın annesi, bahtsız komşu kadın oturuyordu, ikisi de birbirinin elini tutmuşlardı, herhalde beni uyandırmamak i…in fısıltıyla konuşuyor, ağlıyorlardı. Yataktan kalktım, hemen anneme doğru atılarak kucakladım, †pmeye başladım.

Y•z• sevin…le parladı, o da beni †pt•, sağ eliyle •… defa istavroz …ıkararak bana hayır dua etti.

Daha birbirimize bir tek s†z s†ylememiştik ki kapı a…ıldı, Versilov ile Vasin i…eri girdiler.

Annem hemen yerinden kalktı, komşu kadını alıp dışarı …ıktı. Vasin bana360

DELİKANLI

elini uzattı, Versilov ise benimle hi… konuşma-dan koltuğa oturdu. Annemle o, / anlaşılan hayli zamandan beri buradaydılar. Suratı asıktı, kaygılıydı.

,

Galiba aralarında daha †nce başlıyan konuşmaya devam ederek Vasin'e:

— En …ok b•t•n bunları daha d•n akşam …†zemediğime yanıyorum, diye teker teker s†yledi, o zaman belki bu korkun… iş de olmazdı! Hem vakit de vardı saat daha sekize bile'

gelmemişti. D•n akşam o bizden …ıkar …ıkmaz, hemen peşisıra buraya kadar gelmeyi, onu kandırmayı aklıma koymuştum, ama hi… aklımda olmıyan acele bir iş buna engel oldu halbuki onu bug•ne, hatt„ bir hafta sonraya da bırakabilirdim... bu cansıkıcı iş her şeye engel oldu, her şeyi alt•st etti. Nasıl oldu da ikisi bir araya geldi bilmem ki!

Vasin s†z arasında:

— Belki de kandırmaya yetişemezdiniz; burada siz olmadan da k„se pek fazla dolmuş, hatt„ taşmış bile, dedi.

—

Hayır,

yetişirdim,

muhakkak

yetişirdim. Kendi yerime Sofya Andreyevna'yı

g†ndermek

d•ş•ncesi

de

aklımdan

ge…ti.

Sade aklımdan ş†yle gelip ge…ti. Sofya

Andreyevna yalnız başına bile onu kandırırdı, bahtsız kız da †lmemiş olurdu. Hayır, bir daha Œiyilik-DELİKANLI

361

severliğimle• hi… kimsenin işine burnumu sokmam... Hem hayatımda yalnız bir defa burnumu soktum! Bense neslimizden geri kalmadığımı, zamanımızın gen…liğini anladığımı sanıyordum. Evet, bizim eskiler, daha olgunlaşmadan eskiyor. Hem sahiden de bir…ok asr‡

insanlar var ki eski alışkanlıkla h„l„ kendilerini gen… nesilden sayıyorlar, …•nk• daha d•n

†yleydiler, halbuki artık geride kaldıklarının farkında bile değiller.

Vasin akıllıca bir tavırla:

— Burada bir anlamazlık, pek a…ık g†r•len bir anlamazlık oldu, diye işaret etti. Annesi, umumi evde kendisine edilen dehşetli hakaretten sonra aklını kaybetmiş gibi bir hale geldiğini s†yl•yordu. Buna olayın ge…tiği yeri, t•ccarın ettiği hakareti de katın... b•t•n bunlar gene aynı şekilde eski zamanda da olabilirdi, bunlar yalnız bug•n•n gen…lerinde g†r•len şeyler değildir.

— Biraz sabırsız, bu şimdiki gen…ler, hakikati anlama kabiliyeti de pek az rabi‡, bu her zamanın gen…liğinde g†r•len †zelliklerdendir, ama şimdikilerde daha …ok g†r•l•yor: S†yler misiniz, Stebelkov burada neler karıştırdı?

Ben birdenbire l„fa karışarak:

— B•t•n bunlara zaten bay Stebelkov

362

DELİKANLI

sebeboldu, dedim. O, gelmeseydi hi…bir şey de olmıyacakti; o, yangım k†r•kledi.

Versilov, s†zlerimi sonuna kadar dinledi ama bana bakmadı. Vasin somurttu.

Versilov, acele etmeden, s†zlerini eskisi gibi uzata uzata;

— G…l…n‚ bir halim i‚in de gene kendime sitem ediyorum, diye s•z…ne devam etti, onunla konuşurken, galiba, eski k•t… ˆdetime uyarak biraz neşeli davrandım, hava‰ bir adam gibi g…ld…m, kısacası gerektiği kadar sert, soğuk, somurtkan değildim, bu …‚ vasfa da

galiba

şimdiki

gen‚lik

pek

fazla kıymet veriyor... Kısacası, beni oradan oraya dolaşan bir kadın avcısı yerine koymasına sebeboldum.

Ben, sert bir sesle lˆfa karıştım:

—

Hi‚ de değil, annesi tersine sizin ciddilik, hattˆ sertlik, samimilik g•stererek onun

…zerinde ‚ok iyi bir tesir bıraktığınızı s•yl…yordu, bunlar da kendi s•zleri. Siz onun gidince kızı bu bakımdan sizi •vm…ş.

Versilov, nihayet g•z uciyle bana bakara .

— Ya-a? diye mırıldandı.

Sonra k…‚…k bir kˆğıt par‚asını Vasine uzatarak;

DELİKANLI

363

— Bu kˆğıdı alır mısınız, bu işte gerekli galiba dedi.

Vasin, aldı, merakla baktığımı g•r…nce de okumam i‚in bana verdi. Kurşun kalemiyle karalanmış eğri b…ğr… iki satırlık bir yazıydı, belki de karanlıkta karalanmıştı: ŠAnneciğim, sevgili anneciğim, hayat sahnesindeki oyunuma son verdiğim i‚in beni bağışlayın, size keder veren Olya‹

Vasin a‚ıkladı;

Bunu ancak sabahleyin bulmuşlar.

Hayret i‚inde;

— Ne garip bir yazı! dedim. Vasin;

— Neresi garip? diye sordu.

— B•yle bir dakikada, b•yle g…l…n‚ bir ifadeyle yazı yazılır mı?

Vasin soru dolu g•zlerle y…z…me baktı.

— Hem de pek garip mizahi bir yazı, diye devam ettim, bu lise talebelerinin kendi alarında konuştukları itibari bir dildir... b•yle bir dakikada, bahtsız annesine ı bir kˆğıda, Šhayat sahnesindeki oyu-na son veriyorum‹ diye yazar? O ise anisini seviyormuş da!

Vasin, hˆlânlamıyordu.

364

DELİKANLI

— Peki, ama ni‚in yazılmasın? Nihayet Versilov:

— Burada hi‚bir mizah da yok diye işaret etti, ifade, tabi‰, bu gibi hallere uygun bir ifade değil, tarz da o tarz değil, hem sahiden de lise yahut, senin s•ylediğin gibi, talebelerin kendi aralarında konuştukları itibari bir dilden, belki de mizahi bir yazıdan doğmuş olabilir ama zavallı kız bunu o dehşet verici kˆğıda tam bir saflıkla, tam bir cidd‰likle yazmıştır.

— Buna imkˆn yok, o liseyi bitirmiş, hem de g…m…ş madalya bile almış.

— G…m…ş madalyanın burada bir •nemi yok. Şimdi bir‚okları liseyi b•yle bitiriyorlar.

Vasin g…l…msiyerek:

— Gene gen‚liğe h…cum, dedi. Versilov yerinden kalkıp şapkasını alarak:

— Hi‚ de değil, diye cevap verdi, şimdiki nesil pek •yle edebiyattan anlamıyorsa da hi‚

ş…phesiz...

başka

meziyetleri

var,

diye derin bir cidd‰likle ilˆve etti. Hem de

Šbir‚okları‹ diyorum, Šhepsi‹ demiyorum hem de işte meselˆ sizi edebiyattan anlamıyorsunuz, diye su‚lamıyorum ki, siz de hen…z bir gen‚ adamsınız.

Daha fazla dayanamıyarak:

DELİKANLI

365

— Zaten Vasin de Šhayat sahnesindeki oyun ‹da fena bir şey g•rmedi, diye işaret fettim.

Versilov, sessizce elini Vasin'e uzattı; o la Versilov'la beraber ‚ıkmak i‚in kasketim idi,

‚ıkarken de bana: Allaha ısmarladık, liye bağırdı. Versilov, beni g•rm…yormuş ;ibi davrandı. Benim de kaybedecek vaktim lyoktu; ne olursa olsun koşa koşa gidip bir ia bulmalıydım, şimdi bu her zamankinden daha ziyade gerekliydi!

Annem ev sahibi

kadının yanında yoktu ihtiyar komşu kadı m |da beraber alıp gitmişti. Sokağa pek canlı bir halde ‚ıktım... i‚imden anlamadığım yeni, |b…y…k bir duygu gittik‚e kabanyordu. Hem

…stelik sanki mahsus her şey yolunda gidiyor-du: hi‚ ummadığım bir ‚abuklukla, tesad…f bu ya, ‚ok uygun bir oda buldum; bu oda …zerinde daha sonra konuşacağım, şimdiyse E

•nemli olan bir şeyi bitirmeliyim.

Yol ‚antamı almak i‚in tekrar Vasin'in lodasına d•nd…ğ…m zaman onu evde buldum. [Beni g•r…nce neşeli, i‚li bir tavırla;

— Ben evde iken gelmenize o kadar sevindim ki! Şimdi gidecektim! Şimdi size

•ok ilgilendirecek bir şey s•yliyeceğim dedi.

— •nceden biliyorum! diye haykırdım.

— A! Ne kadar din‚ bir g•r…n…ş…n…z var! S•yler misiniz, Kraft'in sakladığı, d…n de Ver-366

DELİKANLI

silov'un eline ge‚en bir mektup i‚in hi‚bir şey bilmiyor muydunuz, yani onun kazanmış

olduğu dˆva ile ilgili bir şey? Bu mektupta vasiyet eden kimse iradesini mahkemenin d…nk…

kararına b…sb…t…n aykırı bir şekilde bildiriyor. Mektup ‚ok •nce yazılmış. Kısacası bunun ne olduğunu kesin olarak bilmiyorum, acaba sız bir şeyler biliyor musunuz?

— Bilmez olur muyum. •‚ g…n •nce Kraft, bu mektubu vermek i‚in beni o bayların yanından alıp g•t…rm…şt…, ben de d…n Versilov'a verdim.

— Ya? Ben de •yle d…ş…nm…şt…m. Şunu biliniz ki demin Versilov s•yledi ya, d…n akşam buraya

gelip

kızı

kandırmasına

engel olan iş bu mektupmuş, yani bunun y…z…nden

gelememiş. Versilov, d…n akşam doğruca prens Sokolskiy'in avukatına giderek mektubu ona vermiş,

mahkeme karariyle kazandığı b…t…n mirastan da vazge‚miş. Şu dakikada bu vazge‚me olayı kanuni şeklini almış bulunuyor. Versilov, bir şey hediye etmiyor, ama yazdığı beyannamede miras hakkının prenslerde olduğunu kabul ediyor.

Donakaldım, ama hayranlık i‚indeydim-Hakikatteyse Versilov'un mektubu yok edeceğine b…sb…t…n inanıyordum, bundan baş~ ka ger‚i Kraft'a b•yle bir hareketin pek bayağı bir hareket olacağım s•ylemiş, kendim

DELİKANLI

367

de meyhanede i‚imden birka‚ defa bunu tek-rarlıyarak: Šben bu insana değil, temiz bir insana geldim‹ diye d…ş…nm…şt…m, ama bunu daha ‚ok i‚imden d…ş…nm…şt…m, yani kalbimin derinliklerinde belgeyi b…sb…t…n karalamaktan başka ‚are olmadığını kabul ediyordum.. Yani bunu en tabi‰ bir hareket sayıyordum. Sonraları Versilov'u su‚landırsam bile bunu yalnız g•steriş i‚in yapardım, yani kendimi daima ondan …st…n g•rmek i‚in yapardım bunu! Ama şimdi Versilov'un kahramanlığını duyunca tam i‚ten gelen bir hayranlık i‚inde kaldım, kendi utanmazlığımı, erdeme karşı kayıtsızlığımı pişmanlıkla, utan‚la takbih ettim, bir anda Versilov'u kendimden pek y…kseklere ‚ıkararak az daha Vasin'in boynuna sarılacaktım.

•ocukluk i‚inde:

— Ne insan, ha? Ne insan! Bunu kim yapardı? diye bağırıyordum.

— Sizinle aynı fikirdeyim, evet, bir‚okları bunu yapmazlardı... hem bu hareketin hi‚bir menfaat g•zetilmeden yapıldığı da s•z g•t…rmez...

— ŠAma?...‹ S•z…n…z… bitirin, Vasin, sizde bir Šama‹ var?

Vasin;

—- Evet, tabi‰ Šama‹ da var, bence Versilov'un hareketi pek acele, hem biraz samim‰ değil, diyerek g…l…msedi...DELİKANLI

— Samim‰ değil mi?

— Evet, Burada kendini g•stermek i‚in …st…ne ‚ıkılan bir ‚eşit Škaide‹ g•ze ‚arpıyor •…nk…

hi‚ değilse gene aynı şeyi kendini g…cendirmeden de yapmak kabildi. Yansı değilse bile hi‚ olmazsa mirasın bir kısmı, işe karşı pek duygulu davrandığı halde dahi, şimdi de Versilov'un hakkı olabilirdi. Hem zaten belgenin kanun •n…nde bir h…km… yoktu, halbuki dˆva daha •nce kazanılmıştı. Karşı tarafın avukatı da aynı fikirde; kendisiyle daha demin g•r…şt…m. B•yle yapılmış olsaydı, o zaman da hareket daha az g…zel olmazdı, ama sırf gururu y…z…nden bu iş başka t…rl… oldu. Bay Versilov sinirlendi, pek acele etti, duydunuz ya demin kendisi bile bir hafta sonraya bırakabileceğini s•ylemişti...

— Biliyor musunuz, Vasin? Sizinle ayni fikirde olmama imkˆn yok, ama... bunun b•yle olmasını daha ‚ok beğeniyorum, b•yle olması daha ‚ok hoşuma gidiyor!

— Tabu bu bir zevk meselesi. Siz beni s•ylemeye

teşvik

ettiniz,

yoksa

ben

ses

‚ıkarmazdım.

— Hatta burada kendini g•stermek i‚in bir Škaide‹ bile olsa gene iyi diye devam, ettim, kaide denilen şey bir bakıma •yle de olsa gene ‚ok değeri olan bir şeydir. Bu Škaide‹

DELİKANLI

369

gene aynı Š…lk…‹ değil mi? Şimdiki insanların ruhunda bunun bulunmaması sanmam ki iyi bir şey olsun; zaran yok, pek g…zel olmasın, ama herkeste olsun! Herhalde siz de b•yle d…ş…n…yorsunuzdur. Vasin, yavrum Vasin, sevgili Vasin! Kısacası ben coştum, doğru, ama siz beni elbette anlarsınız! Vasin olmanız zaten bunu anlamanız i‚in yeter; her ne olursa olsun, sizi kucaklayıp •p…yorum, Vasin!

— Sevincinizden mi?

— Evet,

hem

de

b…y…k

sevincimden! •…nk… bu adam Šbenim i‚in •lm…şt…, şimdi dirildi, kaybolmuştu, şimdi bulundu!‹ Vasin, ben fena bir ‚ocuğum, size lˆyık değilim.

Bazı dakikalarda daha y…ksek, daha derin ruhlu olduğum i‚in bunu itiraf ediyorum. •‚

g…n •nce sizi y…z…n…ze karşı •vd…ğ…m i‚in (sırf beni al‚aktınız, ezdiğiniz i‚in sizi

•vm…şt…m) tam iki g…n sizden tiksindim. O gece evinizde bir daha hi‚ gelmemeye kendime s•z vermiştim, d…n sabah da sırf hırsımdan buraya geldim, anlıyor musunuz, hırsımdan.

Burada yalnızca sandalyede oturdum, odanızı da sizi de, ayrı ayrı kitaplarınızı da, ev sahibi-nizi de tenkid ettim, sizi k…‚…k d…ş…rmeye, sizinle alay etmeye ‚alıştım.

— Bunları s•ylememeliydiniz...

l370

DELİKANLI

— D…n akşam s•ylediğiniz bir s•zden kadınları anlamadığınız kanaatine varınca boy-le bir

şeyinizi yakaladığım i‚in sevinmiştim bu hep sizi o zaman •vm…ş olmamdan ileri geliyordu.

Nihayet Vasin;

— Elbette •yle diye bağırdı

(bana hi‚ hayret etmeden bakarak g…l…msemeye devam ediyordu), bu şeyler hemen her zaman, herkesin başına geliyor, herkes ilk iş olarak b•yle d…ş…n…yor; ancak bunu kimse itiraf etmiyor, hem zaten itiraf etmeye de hi‚ l…zum yok, ‚…nk…

her ne olursa olsun bir g…n bu da ge‚er, bundan hi‚bir şey olmaz.

— Bu herkeste b•yle mi oluyor dediniz? Herkes b•yle mi? Siz de bunu heyecanlanmadan s•yliyebiliyorsunuz, ha? B•yle bir g•r…şle yaşamaya imkˆn yoktur!

— Demek ki sizce;

"Al‚ak‚a hakikatlerin karanlığından

Bizi y…kselten yalan daha kıymetlidir bence'

•yle mi?

— Ama bu ‚ok doğru, diye haykırdım, bu iki mısrada b…t…n bir kutsal hakikat gizleniyor.

—

Orasını bilmem; bu iki mısranın doğru olup olmadığına karar vermeyi …zerime alınıyorum. Herhalde hakikat, her zaman olduğu

DELİKANLI

371

gibi, orta bir yerde duruyordur: yani bir olayda kutsal hakikat olan bir şey, •teki olayda bir yalandır. Yalnız kesin olarak şunu biliyorum ki bu fikir daha uzun zaman insanlar arasında en başta gelen bir tartışma konusu olarak kalacaktır! Her ne olursa olsun şimdi sevincinizden zıplamak istediğinizi g•r…yorum. Eh, canınız istediği kadar zıplayın, idman denilen şey faydalıdır, benimse sırtıma bug…n altından kalkamıyacak kadar iş y…klediler... hem sizinle konuşmaya dalarak işe geciktim!

Yol ‚antamın sapına yapışarak;

— Gidiyorum, gidiyorum, hemen ‚ekip gidiyorum! Yalnız bir tek s•z daha, diye bağırdım.

Şimdi gene Šyaltaklandım, boynunuza atıldımsa‹ buna sırf sizin bu olayı bana i‚ten gelen bir zevkle bildirmeniz, sizi evde buluşuma Šsevinmeniz‹, hem de bunların deminki Šhayat sahnesindeki oyun‹ s•z…nden sonra olması sebebolmuştur; bu i‚ten gelen zevkinizle benim Šgen‚ kalbimi‹ bir anda gene kendi tarafınıza ‚evirdiniz! Haydi, hoş‚a kalın, elden geldiği kadar seyrek gel-meye ‚alışacağım, bu, sizin pek hoşunuza gidecektir, bunu hattˆ g•zlerinizde bile okuyorum, hem b•yle olması her ikimiz i‚in kˆrlı bile olur...

B•yle gevezelik ede ede, hem bu geve-zeliğimden ˆdeta boğulacak hale gelerek sa-372

DELİKANLI

pından tuttuğum yol ‚antamı ‚ekip ‚ıkardım yanıma alarak yeni evime yollandım. En ‚ok hoşuma giden, demin Versilov'un bana kızması, benimle konuşmak, y…z…me bakmak istememesi idi. Yol ‚antamı eve getirir getirmez hemen benim ihtiyar prense koştum, itiraf ederim kendisini g•rmeden ge‚irdiğim bu iki g…n bana hattˆ biraz ağır gelmişti. Versilov'un yaptığını herhalde artık o da duymuştu.

II

Gelişime ‚ok sevineceğimi zaten biliyordum, hem yemin ederim, işin i‚inde Versilov olmasaydı bile ona gene bir g…n uğnyacak-tım. Bir g…n •nce de, demin de yalnız herhangi bir sebeple belki Yekaterina Nikola-yevna ile karşılaşırım diye korkuyordum; ama şimdi artık hi‚bir şeyden korkmuyordum.

Prens, sevincinden beni kucaklamaya kalktı.

Hemen en •nemli olaydan başlıyarak:

— Versilov, ha! Duydunuz mu? dedin‹.

— Cher enfant, sevgili dostum, bu •yle y…ksek, •yle as‰l bir hareket ki! S•z…n kısas‹

Kilya'nın (aşağıdaki memur) …zerinde bile sarsıcı bir tesir yaptı! Bu d…ş…ncesizce, ama DELİKANLI

373

aynı zamanda parlak bir harekettir, bu bir kahramanlıktır! ideali takdir etmek gerek!

— Değilmi ya? Değilmi ya? Bu noktada biz sizinle her zaman anlaştık.

—

Aziz dostum, evet seninle her zaman anlaştık.

Nerelerdeydin?

Kendim

sana

muhakkak gelirdim, ama seni nerede bulacağımı bilmiyordum ki... ‚…nk… ne de olsa Versilov'a gidemezdim... Ger‚i şimdi, b…t…n bunlardan sonra...

Biliyor

musun,

dostum: bana kalırsa işte bu gibi hareketleriyle, bu gibi halleriyle galiba kadınların sevgisini kazanıyordu... evet, ş…phesiz b•yle...

— Sırası gelmişken, hem de unutmamak i‚in. (bunu mahsus size sakladım), şunu s•yliyeyim ki d…n soytarının biri g•z…m…n •-n…nde Versilov'a s•verken onun i‚in Škadınlar peygamberi‹

demişti; bu s•ze ne buyrulur, bu s•ze ne buyrulur, ha? Bunu mahsus sizin i‚in sakladım....

— ŠKadınlar peygamberi!‹ Afat... c'est charmant\ Ha-ha! Ama bu ona •yle yakışıyor "…‹

hi‚ de yakışmıyor, tuv!... Ama bu •yle isabetli ki... yani hi‚ de isabetli değil, ama...

— Hadi, hadi zarar yok, sıkılmayın, bu-na iyi bir espriye bakar gibi bakın!

— G…zel bir espri, hem biliyor musun, derin bir mˆnası var... •ok doğru bir fikir!374

DELİKANLI

Yani, inanır mısın... Kısacası sana k…‚…k bir sır a‚acağım. O zaman şu Olimpiyada'yı g•rd…n m…yd…? inanır mısın onun Andrey Petrovi‚ i‚in kalbi sızlıyor, hem o kadar ki galiba ona karşı bir şey besliyor gibi...

— Bir şey mi besliyor, dediniz?

•fkeyle ellerimi burnuma g•t…r…p Šnanik‹ yaparak:

— Bunu istemez mi o? diye bağırdım.

— Mon cher, bağırma, b…t…n bunlar b•yle, sen de kendi g•r…ş noktandan belki haklısın.

Sırası gelmişken sorayım, dostum, ge‚en sefer Katerina Nikolayevna buradayken sana ne oldu •yle? Sallanıyordun... d…şeceksin sanmıştım, seni desteklemek i‚in atılmak istedim?

— Şimdi bunun sırası değil. Eh,

işte, s•z…n kısası bir sebep y…z…nden sadece

sıkılmıştım...

— Şimdi gene kızardın.

— Siz de hemen allayıp pullamak istersiniz, değil mi? Biliyorsunuz ya Versilov ile aralarında d…şmanlık, var... eh, işte Şu da bu... bakın gene heyecana kapıldım, iyisi mi bırakalım, bundan daha sonra konuşuruz.

— Tabi‰ bırakalım tabi‰ bırakalım, ben de zaten b…t…n bunları bir yana bırakmaktan DELİKANLI

375

memnun olurum... Kısacası ben Katerina'ya karşı su‚luyum, hattˆ, hatırlarsın, o zaman senin

•n…nde ondan şikˆyet bile etmiştim... Bunu unut dostum, o da senin hakkındaki fikrini değiştirecektir, bunu ‚ok iyi hissediyorum... Hah, işte prens Seryoja da geldi... Odaya gen‚, g…zel bir subay girdi. Ona i‚ten gelen bir istekle baktım, kendisini daha hi‚ g•rmemiştim.

G…zel diyorum, yani ner-kesin tıpkı benim gibi onun i‚in g…zel dedikleri gibi... Ama o gen‚, g…zel y…zde insanı kendine pek ‚ekmiyen bir şey vardı. Buna ilk bakışımın, sonra ta sonuna kadar bende bıraktığı iz bakımından işaret ediyorum. Kuru yapılıydı, g…zel boyu, koyu san sa‚lan, taze, ama biraz solgun y…z…, kesin bir ifade taşıyan g•zleri vardı. •ok g…zel koyu renkli g•zleri, hattô sakinken bile biraz sertlik taşıyordu. Ama insanı kendinden iten de g•zlerinin bu kesin ifadesiydi, ‚…nk…, bilmem neden bu kesin ifadenin kendisine pek ucuza mal olduğu hissini veriyordu. Daha doğrusu anlatamıyorum... Tabi‰ y…z… sert ifadeden birden bire şaşılacak kadar uysal, şefkatli, tatlı bir ifadeye ge‚ebiliyordu, …stelik bu ifadenin yer değiştirmesi, ş…phe g•t…rmiyen bir saflıkla oluveriyordu, işte bu saflık da insanı •ekiyordu.

Daha bir vasfını kaydedeyim, şefkatliliğine, saflığına rağmen bu y…z hi‚bir zaman neşeli olamıyordu. Prens b…t…n kal-376

DELİKANLI

biyle g…ld…ğ… zaman bile siz gene de onun i‚inde hi‚bir zaman ger‚ek, aydın, hafif neşenin bulunmadığını hissedersiniz... Bir insanın y…z…n… b•yle anlatmak da pek zor doğrusu. Hem ben bunu hi‚ beceremiyorum. ihtiyar prens budalaca alışkanlığiyle hemen bizi tanıştırmak i‚in ileri atıldı.

— Bu benim gen‚ dostum Arkadiy And-reyevi‚ (gene Andreyevi‚!) Dolgorukiy.

Gen‚ prens, y…z…nde iki kat artan bir nezaket ifadesiyle bana d•nd…; ama adımı hi‚ bilmediği anlaşılıyordu.

Benim can sıkıcı prens;

— Bu, Andrey Petrovi‚'in akrabası, diye mırıldandı (Bu ihtiyarlar alışkanlıklariyle ba-zan ne kadar can sıkıcı olurlar!) Gen‚ prens anladı.

Acele acele:

— Ha! •oktan işitmiştim... dedi. Ge‚en yıl Luga'da kızkardeşiniz Lizaveta Makarov-na ile tanışmakla b…y…k bir zevk duymuştum... O da bana sizden bahsetmişti...

Ben şaşırdım bile, …•nk• y•z•nden tam bir zevk duyduğu okunuyordu.

Ellerimi arkama kavuşturarak:

— M•saade buyurun, prens, diye mırıldandım, size samim‡ olarak şunu s†yliyeyim DELİKANLI

377

ki (hem bunları sevgili prensimizin †n•nde s†ylediğime pek memnunum) sizinle karşılaşmayı arzu bile ediyordum, hem daha pek yakında, daha d•n b†yle bir istek besliyordum, ama b•sb•t•n başka gayelerle karşılaşmak istemiştim. Siz, ister şaşın, ister şaşmayın, bunu size doğruca s†yl•yorum. S†z•n kısası, bir bu…uk yıl †nce Ems'te Versilov'a ettiğiniz hakaret i…in sizi d•elloya …ağırmak istemiştim. Hem siz, belki benim bu …ağırışımı kabul etmezdiniz,

…•nk• ben hen•z liseyi bitirmiş bir talebe, reşit olmıyan bir delikanlıyım, ama ister …ağırışımı kabul edin, ister etmeyin, ne yaparsanız yapın, ben gene de sizi d•elloya …ağınrdım... hem itiraf edeyim ki şimdi bile aynı niyetteyim.

ihtiyar prens, sonraları bunları bana anlatırken bu s†zleri pek kibarca ifade ettiğimi s†ylemişti.

Prensin y•z•nde i…ten gelen acı bir ifade belirdi.

— Siz benim s†z•m• kestiniz, diye ağırbaşlılıkla cevap verdi. Size kalbimin derinliklerinden gelen s†zleri s†ylememe Andrey Petrovi…'e karşı şimdi duyduğum duygular sebebolmuştur.

Ne yazık ki b•t•n durumu şimdilik anlatmama imk„n yoktur,- ama sizi şerefimle temin ederim ki Ems'teki o k†t• hareketim i…in …oktan beri b•y•k bir piş-

378

DELİKANLI

manlık duyuyorum. Petersburg'a gelirken And-rey Petrovi…'i tatmin edecek her şeyi yapmaya, yani dosdoğru onun g†stereceği şekilde †z•r dilemeye karar vermiştim... G†r•ş•m•n değişmesinde y•ksek, kuvvetli tesirlerin b•y•k rol• olmuştur. D„valı olmamız da kararıma bir tesir yapamazdı. Onun d•n akşam bana karşı g†sterdiği hareket, b•t•n ruhumu sarstı diyebilirim, hatt„ şu dakikada bile, inanır mısınız, kendime gelmiş değilim. ‡şte şimdi de size şunu bildirmek zorundayım, zaten prense …ok †nemli bir olayı bildirmek' i…in gelmiştim: •…

saat †nce yani tam avukatla o zaptı yazdıkları sırada, onun vekili bana gelerek, Andrey Petrovi…'in beni d•elloya …ağırdığını bildirdi... Bu, Enis'teki olay i…in resm‡ bir …ağırıştı...

— Sizi d•elloya …ağırdı, ha? diye bağırdım, o anda g†zlerimin yandığını, y•z•me kan h•cum ettiğini duydum.

— Evet, …ağırdı, ben de …ağrıyı hemen kabul ettim, ancak d•ello yerinde karşılaşmadan

†nce kendisine bir mektup g†ndermeye karar verdim, bu mektupta o zamanki hareketim

•zerindeki d•ş•ncelerimi, bu yanlışlık i…in pişmanlık duyduğumu anlattım... …•nk• bu sadece bir yanlışlıktı, berbat uğursuz bir yanlışlık! Şuna işaret edeyim ki ordudaki durumum beni b†yle bir tehlikeye atıl-DELlKANLI

379

mak zorunda bırakıyordu, karşılaşmadan †nce yazdığım bu mektup y•z•nden kendimi umumi efk„rın karşısına …ıkarıyordum... ne demek istediğimi anlarsınız, değil mi? Ama buna mukabil kararımı verdim, ancak mektubu hen•z g†nderemedim, …•nk• …ağırışından bir saat †nce kendisinden gene bir pusla aldım, bunda rahatsız ettiği i…in kendisini affetmemi, …ağrıyı unutmamı rica ediyor, bu Œbir dakikalık tabansızlık, hodbinlik• i…in (bunlar onun kendi s†zleri) pişmanlık duyduğunu il„ve ediyordu. B†ylelikle şimdi, artık mektubu g†ndermemi b•sb•t•n kolaylaştırıyor. Hen•z g†ndermiş değilim, ama buna dair bazı şeyler s†ylemek i…in prense gelmiştim... Hem inanın, vicdanımın ettiği sitemlerden herhangi bir insanın

…ekebileceği ıstıraptan daha …ok ıstırap …ektim... Bu a…ıklamalar, size yetmez mi, Arkadiy Makarovi…, hi… olmazsa şimdi, şimdilik, ha? Samimiliğime b•sb•t•n inanarak bana şeref verir misiniz?

Tamamiyle yenilmiştim; ş•phe g†t•rmi-yen bir doğruluk g†r•yordum ki bunu hi…

beklememiştim. Cevap olarak bir şeyler mırıldandım, dosdoğru iki elimi uzattım; o da ellerimi sevin…le sarstı. Bundan sonra prensle beraber yatak odasına …ekilerek orada onunla beş dakika kadar konuştu.

Nihayet prensin yanından …ıkarak bana y•ksek sesle, a…ık…a;380

DELİKANLI

— Bana daha başka, ayrı bir zevk vermek isterseniz, dedi, şimdi benimle beraber gelin, size hem şimdi Andrey Petrovi…'e g†ndereceğim,

hem

de

onun

bana

g†nderdiği

mektubu g†steririm.

Seve seve kabul ettim. Benim prens beni uğurlarken tel„şa d•şt•, beni yatak odasına …ağırdı.

— Mon ami, †yle memnunum, †yle memnunum ki... B•t•n bunlardan daha sonra konuşuruz. Sırası gelmişken, işte bu evrak …antasında iki mektubum var; birini g†t•r•p kendin anlatman gerek, †teki de bankaya, orada da anlatılacak...

Bunun •zerine sanki pek acele, hem de zahmet, dikkat istiyen iki işi bana emniyet etmiş gibi davrandı. S†ylenen yerlere gitmek sahiden de teslim etmek, imzalamak v.s. yapmak gerekiyordu.

Mektuplan alırken:

— Sizi gidi kurnaz tilki siz! diye bağırdım. B•t•n bunların birer uydurma olduğuna yemin ederim, burada hi…bir iş de yok bu iki kişi, beni …alıştığıma, boşuboşuna para almadığıma inandırmak i…in mahsus uydurdunuz !

— Mon enfant, yemin ederim ki işte bunda yanılıyorsun: bu en acele iki iştir...

DELİKANLI

381

Birdenbire i…lenmiş bir eda ile:

— Cher enfant! Sevgili delikanlı! diye bağırdı, (İki elini başıma koydu). Seni de, talihini de takdis ediyorum... her zaman bug•nk• gibi temiz... iyi kalbli, y•ksek ruhlu olalım... elden geldiği kadar †yle kalmaya …alışalım... g•zel olan her şeyi... b•t•n şekilleriyle sevelim...

Haydi, enfin.,. enfin rendons gr„ce... et je U benis!

S†zlerini bitiremedi, başımın •st•nde hı…-kırdı. itiraf ederim, az daha ben de ağhya-caktım,; hi… değilse benim tuhaf ihtiyarı candan, istekle kucakladım. Candan †p•şt•k.

III

Prens Seryoja (yani prens Sergey Pet-rovi…, onu da bu adla, b†ylece …ağıracağım) şık bir faytonla beni evine g†t•rd•, i…eri girer girmez evinin şatafatına şaştım. Yani şatafat da denilemez, ama bu ev b•t•n Œzevk sahibi• insanların evi gibiydi, y•ksek tavanlı, b•y•k, aydınlık odaları vardı (odalardan yalnız iki tanesini g†rm•şt•m †tekilerin kapılan kilitliydi), ev eşyası da gene †yle Versailles yahut Renaissance tarzında değildi, ama yumuşaktı, konforluydu, …oktu en geniş †l…•deydi; halılar, oymalar, k•…•k heykeller vardı; halbuki onlar i…in yoksul, hi…bir şeyleri yok deniliyordu. Ş†yle s†z arasında bu prens'in382

DELİKANLI

burada da, Moskova'da da, eski alayında da, Paris'te de kısacası imk„n olan her yerde …ok para harcadığını,, hatt„ kumarbaz olduğunu, boğazına kadar borca battığını duymuştum. Benim sırtımda buruşmuş bir redingot vardı, •stelik de t•y i…indeydi, …•nk• soyunmadan uyumuştum, g†mleğimi de d†rt g•nden beri değiştirmemiştim. Ger…i redingotum pek k†t•

değildi, ama prensin evine girince Versilov'un kendime elbise diktirmem i…in yaptığı teklifi hatırladım.

Dalgın bir tavırla:

— Biliyor musunuz, bir kadının intihar etmesi y•z•nden b•t•n gece elbisemle uyudum, diye işaret ettim, prens dikkat kesilince ben de olayı kısaca anlattım. Ama galiba onu her şeyden ziyade kendi mektubu meşgul ediyordu. En …ok şu tuhafıma gitti: demin †yle dosdoğru kendisini d•elloya …ağırmak istediğimi s†ylediğim zaman g•lmek ş†yle dursun, bunu andıracak en k•…•k bir harekette bulunmamıştı. Ger…i b†yle bir şey yapsaydı, g•lmesine meydan vermemeyi bilirdim, ama bu …eşit bir adamın s†zlerimi ciddiye alması, gene de tuhaftı. Odanın ortasındaki kocaman yazı masasının yanında karşılıklı oturduk. O da Versilov'a yazdığı• temize …ekip hazırladığı mektubu g†zden ge…irmem i…in bana verdi.

Mektubun konusu,

DELİKANLI

383

demin benim ihtiyar prensin evinde anlattıklarının hemen hemen aynıydı; hatt„ daha ateşli yazılmıştı. Onun bu kadar a…ık kalb-liliğini, iyi olan her şeye seve seve atılmasını doğrusu nasıl kabul etmek gerektiğini hen•z kestiremiyordum, hem ger…ekten de ne diye inanmıyacaktım? Nasıl bir adam olursa olsun, hakkında- ne s†ylenirse s†ylensin gene de bir…ok iyi huyları olabilirdi. Versilov'un, d•ellodan vazge…tiğini bildiren son defa g†nderdiği puslayı da g†zden ge…irdim. Ger…i bunda ger…ekten de Œtabansızlığından•, Œbencilliğinden•

bahsediyordu, ama umumiyetle b•t•n bu puslada bir …eşit kibirlilik g†ze …arpıyordu. Ama ben duyuşlanmı ona s†ylemedim.

— Peki, siz bu vazge…iş i…in ne d•ş•n•yorsunuz, diye sordum, korktuğunu sanmı-

yorsunuzdur, herhalde ?...

Prens:

— Elbette sanmıyorum, diyerek g•l•msedi, ama bu pek cidd‡ bir g•l•msemeydi, hem prens gittik…e kaygı duymaya başlamıştı, bu adamın cesur olduğunu pek iyi bilirim. Burada, tabi! ayrı bir g†r•ş... kendi fikirlerinin bir tesiri g†r•l•yor...

Ateşli ateşli:

— Ş•phesiz, diyerek s†z•n• kestim. Vasin adında birisi demişti ki miras mektubunu384

DELİKANLI

teslim edişinde, mirastan vazge…mesinde bir Œkaide• gizleniyor... Bence b†yle şeyler g†steriş

i…in yapılmaz, esaslı, i…ten gelen bir şeye uyularak yapılır.

Prens:

— Bay Vasin'i …ok iyi tanırım, dedi.

— Ha, ger…ekten, onu Luga'da g†rm•ş olmanız gerek.

Birdenbire bakıştık, hatırladığıma g†re ben, galiba, azıcık kızarmıştım. Hi… değilse prens konuşmayı kesti. Bense uzun uzadıya konuşmak istiyordum. D•nk• bir karşılaşmayı d•ş•nmem, ona bazı sorular sormak i…in beni teşvik ediyordu, ancak nereden, nasıl başlıyacağımı bilmiyordum. Hem de umumiyetle pek kendimde değildim. Onun iyi terbiye g†rm•ş olması, nezaketi, serbest hareketleri de beni şaşırtmıştı, kısacası onun ayarındaki kişilerin ta beşikten edindikleri yaldızlı tavırlardan onda eser yoktu. Mektubunda …ok kaba iki iml„ yanlışı buldum. Hem umumiyetle bu gibi karşılaşmada ben hi…bir zaman kendimi k•…•k d•ş•rmem, tersine pek seri davranırım ki bazan bu, belki de fenadır. Ama o zamanki olayda buna ayrıca da elbisemin t•y i…inde oluşu sebebiyet vermişti, †yle 'ki gaf yaparak ona teklifsiz bile davrandım.

DELİKANLI

385

— S†yler misiniz, prens benim gibi Œağzı s•t kokan• bir gencin hem de •stelik başkasına edilen bir hakaret i…in sizi d•elloya …ağırmak istemesini i…inizden g•l•n… bulmuyor musunuz?

— tnsan babasına edilen hakarete pek de g•cenebilir. Hayır, bu hareketi g•l•n…

bulmuyorum.

— Bana ise bu dehşetli g•l•n… g†r•n•yor... kendimi başkasının yerine koyarak s†yl•yorum... yani ben kendi g†r•ş•mle bunu tabi‡ g•l•n… buluyorum. •stelik soyadım da Versilov değil Dolgorukiy. Eğer bana doğruyu s†ylemiyor da kibar „leminin yaldızlı

„detlerine uyarak beni yumuşatmaya …alışıyorsanız, demek ki b•t•n †teki şeylerde de beni aldatıyorsunuz?

Pek cidd‡ bir tavırla:

—

Hayır, g…l…n‚ bulmuyorum, diye tekrar etti; damarlarınızda babanızın kam aktığını duymaz değilsiniz ya?... Doğru hen…z gen‚siniz, ‚…nk…... bilmem, ama... galiba reşit olmıyan bir kimse d…ello edemez, onun d…elloya ‚ağırması da kabul olunamaz... bu, usule g•re b•yledir... Ama, bilmek isterseniz burada ancak ş•yle bir itiraz da akla gelebilir; hakarete uğrıyanın bundan haberi olmadan ona edilen hareket i‚in d…elloya ‚ağırmakla kendisine karşı bir ‚eşit saygısızlık g•stermiş olursunuz, •yle değil mi?

DELİKANLI I —386

DELİKANLI

Birdenbire bir şey bildirmek i‚in i‚eri giren uşak konuşmamızı kesti. Onu g•ren, hem de galiba gelmesini d•rt g•zle bekliyen prens, yerinden kalktı, s•z…n… bitirmeden hızlı adımlarla ona yaklaştı, •yle ki bu sefer uşak s•ylemek istediğini al‚ak sesle bildirdi, ben de, tabi‰, ne s•ylediğini duymadım. Prens bana d•nerek; — •z…r dilerim, dedi. Bir dakika sonra gelirim.

Dışarı ‚ıktı. Yalnız kaldım, odada dolaşarak d…ş…n…yordum. Ne garip, o hem hoşuma gidiyor, hem de dehşetli hoşuma gitmiyordu. Onda •yle bir şey vardı ki bunu vasıflandırmak elimden gelmiyordu, ama bu insanı kendinden iten bir şeydi: ŠEğer benimle hi‚ alay etmiyorsa, ş…phesiz ki pek a‚ık kalbli bir kişi demek, ama benimle alay etseydi, o zaman...

bana daha

akıllı g•r…n…rd…...‹ diye

tuhaf tuhaf d…ş…nd…m.

Masaya

yaklaşarak Versilov'a yazılan mektubu bir daha okudum. Okumaya dalınca da zamanın ge‚tiğim bile unuttum, kendime geldiğim zaman birdenbire prensin dakikasının tam bir

‚eyrek saat s…rd…ğ…n… g•rd…m. Bu beni biraz heyecanlandırdı: bir kere daha bir k•şeden bir k•şeye gidip geldim, en sonunda şapkamı elime aldım, hatırlıyorum dışarı ‚ıkıp birisim bularak prensi ‚ağırmaya g•nderecektim, o

DELİKANLI

387

gelince de dosdoğru veda ederek, işlerim olduğunu, daha fazla bekliyemiyeceğimi s•yliyecektim. B•yle yaparsam daha nazik davranmış olacağımı sanıyordum, ‚…nk… b•yle uzun zaman yalnız bırakmakla beni ihmal ettiğini d…ş…nmek bana biraz eziyet veriyordu.

Bulunduğum odaya giren her iki kapalı kapı aynı duvarın her iki u‚undaydı. Hangi kapıdan girdiğimizi unutarak, daha ziyade de dalgınlıkla iki kapıdan birini a‚tım, birdenbire uzun, dar bir odada, kanapede oturan kızkardeşim Liza'yı g•rd…m. Odada ondan başka kimse yoktu, elbette orada birini bekliyordu. Ama daha hayret etmeye bile vakit kalmadan, ansızın prensin sesini duydum, birisiyle y…ksek sesle konuşarak ‚alışma odasına d•n…yordu. •abucak kapıyı kapadım, •teki kapıdan i‚eri giren prens de hi‚bir şeyin farkında olmadı. Hatırlıyorum, •z…r dilemeye başladı, Anna Feodorovna adında bir kadından bahsetti... Ama ben •yle bozulmuş, şaşkına d•nm…şt…m ki bir şey anlıyamadım, sadece eve gitmem gerektiğini mırıldanarak s•yledim, ondan sonra gitmeye acele ederek hızlı hızlı ‚ıktım gittim. Terbiyeli prensin benim bu tavırlarıma, tabi‰ merakla bakması gerekti. Beni ta hole kadar ge‚irdi, hep konuşuyordu, ben ne cevap veriyordum, ne de y…z…ne bakıyordum.

388

DELİKANLI

Sokağa ‚ıkınca sola saptım, rasgele y…r…d…m... Kafamdaki d…ş…nceler birbirine bağ-

lanamıyordu. Yavaş yavaş y…r…yordum, hem galiba ‚ok gitmiş, beş y…z adım kadar y…r…m…şt…m ki birisinin hafif‚e omuzuma dokunduğunu duydum. Başımı ‚evirdim, Liza'yı g•rd…m: arkamdan bana yetişmiş, şemsiyesiyle hafif‚e vurmuştu. Parlıyan y…z…nde ‚ok neşeli, biraz da kurnaz bir ifade vardı.

— Ah, busen bu y•ne doğru y…r…d…ğ…ne ne kadar sevindim, yoksa bug…n seni hi‚

g•remiyecektim! dedi. Hızlı y…r…mekten nefesi biraz kesiliyordu.

— Nefes nefese kalmışsın.

— Dehşetli koştum, sana yetişmeye ‚alıştım.

— Liza, s•yle şimdi seninle karşılaştım, değil mi?

— Nerede?

— Prensin evinde... prens Sokolskiy'in evinde...

— Yoo, benimle karşılaşmadın, hi‚ benimle karşılaşmadın.

Sustum, beraberce on adım kadar y…r…d…k. Liza, birdenbire kahkahalarla g…ld….

— Beni, beni, tabi‰, beni g•rd…n! Beni dinle, kendin beni g•rd…n, kendin benim g•z-DELlKANLI

389

lerimin i‚ine baktın, •yleyse ni‚in hˆlˆ seninle mi karşılaştım, diye soruyorsun? Ne adamsın?

Biliyor musun, orada g•zlerimin i‚ine baktığın zaman g…lmekten katılacaktım, o kadar g…l…n‚

bakıyordun ki!

Şimdi katıla katıla g…l…yordu. B…t…n sıkıntımın birdenbire ge‚tiğini, kalbimin ferahladığım duydum.

— Peki, •yleyse orada işin neydi?

— Anna Feodorovna'daydım.

— Hangi Anna Feodorovna'da?

— Stolbeyeva'da!

Luga'da

yaşadığımız zaman her g…n onun evine gider, b…t…n g…n yanında otururdum, annemi de kendi evinde kabul ediyordu, bize geldiği de oluyordu.

Halbuki orada bizden başka kimsenin evine gitmezdi. Andrey Petrovi‚'in uzak akrabası oluyor, prens Sokolskiy'lere de akraba; prensin galiba b…y…k annesi...

— Demek prensin evinde oturuyor?

— Yoo, prens onun evinde oturuyor.

— Peki ama ev kimin?

— Stolbeyeva'nın,

tam

bir

yıldan

beri b…t…n ev onun. Zaten Anna Feodorovna da

Petersburg'a geleli ancak d•rt g…n oluyor.

— Eh... biliyor musun Liza, evi de onun olsun, her şey de...390

DELİKANLI

— Hayır, ama o ‚ok iyi bir kadın...

— Varsın iyi olsun, evinde otursun. Biz kendimiz de iyiyiz! Bak ne g…zel bir g…n, bak her şey ne kadar g…zel! Sen de bug…n ne kadar g…zelsin, Liza! Ama gene de tam mˆnasiyle bir

‚ocuksun sen!

— Arkadiy s•yle, o kız, d…nk… o kız, ha?

— Ah, ne yazık, Liza, ne yazık!

— Ah, ne yazık! Ne kara alınyazısı! Biliyor musun, onun g…nahkˆr ruhu, uğradığı hakaretle beraber şimdi kim bilir hangi karanlığın, dipsiz karanlığın i‚inde u‚arken bizim b•yle neşeli neşeli y…r…memiz, bana g…nah gibi geliyor... Arkadiy, onun işlediği bu g…nahta kimin su‚u var. kim su‚lu? Ah, ne kadar korkun‚ bir şey bu! Bu karanlığı sen de hi‚

d…ş…nd…n m…? Ah, bilsen •l…mden •yle korkuyorum ki. B•yle d…ş…nmek ne kadar g…nah! Karanlıktan hi‚ hoşlanmam, ama g…neş b…sb…t…n başka bir şey! Annem •l…mden korkmak g…nah diyor... Arkadiy, aile-mizi iyi tanıyor musun?

— Daha pek az tanıyorum, Liza, pek az tanıyorum.

— Ah, bilsen nasıl insandır o!

Muhakkak, muhakkak onu tanımalısın! Onu ayrıca

anlamak gerek...

— Ama, bak, işte seni de tanımıyordum, şimdiyse, i‚ini dışım biliyorum ya!

DELİKANLI

391

B…t…n benliğini bir dakikada anladım. Liza, ger‚i sen •l…mden korkuyorsan da herhalde gururlu, c…retli, cesur bir kız olmalısın. Benden iyi, benden ‚ok daha iyisin sen! Seni ‚ok seviyorum, Liza! Ah, Liza! •l…m varsın istediği zaman gelsin, şimdiyse yaşamalı, yaşamalı!

O bahtsıza acıyalım, ama hayat denilen şeyi gene de kuthyalım, değil mi? •yle değil mi?

Benim bir Ž…lk…m• var, Liza! Ver-silov'un mirastan vazge‡tiğini biliyor musun Liza?

Biliyorsun, değil mi? Benim ruhumu biliyorsun Liza, bu adamın benim i‡in ne kadar değerli, nasıl bir şey olduğunu biliyor musun?

— Amma da yaptın, bilmez olur muyum hi‡, her şeyi biliyorum.

— Her şeyi mi? ‹yle ya, sen bilmez olur musun hi‡! Zekisin, sen Vasin'den de zekisin. Sen de, annem de sizin gŠzleriniz insanın i‡ine işler, insanseverdrr, yani bakışınız demek istedim, gŠzleriniz değil... Benim bir‡ok kŠt… huylarım var, Liza.

— Seni avu‡ i‡ine almalı, işte o zaman olur biter.

— Avucunun i‡ine al, Liza! Bug…n sana bakmak ne kadar hoş! ‚ok, ‡ok g…zel bir kız olduğunu biliyor musun? Şimdiye kadar gŠzlerinin rengini hi‡ gŠrmemiştim... Ancak Şimdi, ilk defa gŠrd…m... Bug…n nereden392

DELİKANLI

aldın, onları, Liza? Kimden satın aldın? Ka‡a aldın? Liza, benim hi‡ dostum yoktu, hem ben

…lk…ye bir sa‡ma gibi bakıyorum; ama sen de beraber olunca sa‡ma gibi gelmiyor... ister misin, dost olalım? Ne demek istediğimi anlıyorsun, değil mi?

— ‚ok iyi anlıyorum.

— Hem biliyor musun, kayıtsız, şartsız Šyle basbayağı dost olalım.

— Evet, basbayağı, basbayağı ancak bir şartla: bir g…n gelir de birbirimizi su‡larsak, bir şeyden memnun olmazsak, kendimiz de bir g…n huysuz, kŠt… bir insan olursak, hattŒ b…t…n bunları b…sb…t…n unutursak bile hi‡bir zaman

bug…n…,

bu saati

unutmıyahm! Kendi

kendimize bir sŠz verelim, İşte bug…n seninle bŠyle kol kola y…r…d…ğ…m…z…, bŠyle g…ld…ğ…m…z…, bŠyle neşe, bŠyle sevin‡ duyduğumuzu, her zaman hatırlıyacağımıza sŠz verelim... Kabul ediyor musun? Kabul ediyor musun?

— Evet, Liza, evet, andi‡erim; ama seni sanki ilk defa dinliyorum... Liza, ‡ok mu okudun?

— Bug…ne kadar daha hi‡ sormamıştın! Ancak d…n, yanlış bir sŠz sŠyleyince, DELİKANLI

393

dikkatinizi bana ‡evirmek l‘tfunda bulundunuz, sayın bay, sayın kŒhin efendi.

— Peki, benim bŠyle bir budala olduğumu biliyordun da ne diye kendin konuşmadın?

— Hep senin akıllanmanı bekliyordum. Daha ilk gŠr…ş…mde sizin i‡inizi dışınızı anladım, Arkadiy Markovi‡, anlayınca da şŠyle d…ş…nd…m: ŽO gelecek, en sonunda muhakkak kendisi gelecek•, eh, ondan sonra da iyisi mi bu şerefi size bırakayım, dedim yani ilk adımı siz atasınız diye... ŽHayır, diye d…ş…n…yordum, şimdi

biraz da sen benim

peşimde koş!•

— Vay, seni gidi hoppa kız, seni! E, Liza, şimdi dosdoğru itiraf et bakayım; ge‡en bu ay i‡inde benimle hi‡ alay ettin mi, etmedin mi?

— Oh, sen ‡ok g…l…n‡s…n. Arkadiy, dehşetli g…l…n‡s…n! Hem, biliyor musun, beki de b…t…n bu ay sırf bŠyle tuhaf bir adam olduğun i‡in herkesten ziyade sevdim seni! Ama bir‡ok şeylerde kŠt… huylu tuhaf bir adamsın, bunu da kibirlenmiyesin diye sŠyl…yorum.

Bundan

başka

seninle

daha

kim alay ediyordu, biliyormusun, ha? Annem benimle beraber alay ediyordu; ŽNe tuhaf ‡ocuk, diye fısıldıyordu, ama ne tuhaf ‡ocuk!•

DELİKANLI I394

DELİKANLI

Sense bir kenara oturmuş, bu sırada senin karşında tir tir titrediğimizi sanıyordun.

— Liza, Versilov hakkında ne d…ş…n…yorsun?

— Onun i‡in ‡ok şeyler d…ş…n…yorum; ama biliyor musun, şimdi ondan konuşmı-yalım.

Bug…n ondan konuşmak istemez; Šyle değil mi?

— Pek doğru! Hayır, sen ‡ok, ‡ok akıllısın, Liza! Benden daha akıllı olduğun besbelli, İşte sabret, Liza, b…t…n bu işleri bitireyim de o zaman belki sana bazı şeyler anlatırım...

— Neye somurttun?

—

Hayır, somurtmadım, Liza, bu •yle... Biliyor musun, Liza, iyisi mi dosdoğru konuşmalı: •yle bir tabiatim var ki kalbimde gizlediğim bazı duygulu noktalara parmakla dokunulmasını istemem... yahut daha doğrusu, bazı duygulan herkes g•rs…n diye teşhir etmek ayıptır, değil mi? işte bunun i‚in bazan somurtup susmayı daha ‚ok severim: sen zekisin, anlaman gerek.

— Anlamak ş•yle dursun, …stelik takdir de ediyorum, ‚…nk… ben de tıpkı senin gibiyim; seni her hususta anladım. Biliyor musun, annemiz de b•yle?

DELİKANLI

395

— Ah, Liza! Nasıl yapmalı da d…nyada elden geldiği kadar ‚ok yaşamalı! Ha? Ne dedin?

— Yoo, bir şey s•ylemedim.

— Ama bana bakıyorsun?

— Sen de bana bakıyorsun ya? Seni sevdiğim i‚in sana bakıyorum.

Onu hemen hemen eve kadar g•t…rd…m, yeni taşındığım evin adresini verdim. Vedalaşırken

•mr…mde ilk defa kendisini •pt…m...

IV

B…t…n bunlar da pek iyi olabilirdi, ama yalnız bir şey k•t… idi: acı bir d…ş…nce ta geceden beri beynimi kurcalıyor, aklımdan bir t…rl… ‚ıkmıyordu. D…n akşam bizim evin kapısı •n…nde o bahtsız kızla karşılaşınca demiştim ki: ben bile bu evden yuvamdan ‚ıkıp gideceğim, k•t…

kişilerin yanından uzaklaşarak kendi yuvamı kuracağım. Versilov'un bir s…r… gayrimeşru

‚ocukları vardır. Bir ‚ocuğun kendi babası i‚in b•yle s•zler s•ylemesi, tabi‰, onun Versilov hakkındaki d…ş…ncesini kesinleştirmişti. Stelbekov'u su‚lu-yordum, ama belki asıl ben yangına k•r…kle gitmiştim. Bu d…ş…nce bile korkun‚, •yle korkun‚ ki... Ama o zaman, yani o sabah, ger‚i vicdan azabı duymaya başlıyordum,396

DELİKANLI -.

•

ama bu bana gene de sa‚ma bir d…ş…nce gibi geliyordu: ŠHadi canım, bu işte ben yokken de zaten her şey Šdolmuş, taşmış‹ diye arasıra tekrarlıyordum, e, zarar yok, bu da ge‚er! iyi olmaya ‚alışırım! Bunu başka bir şeyle, iyi bir hareketle d…zeltirim... •-n…mde daha elli yıllık bir •m…r var!‹

Ama d…ş…nce gene beynimi kurcalıyordu.

B’R’NC’ KISMIN SONU

MEB YAYINLARI

D•NYA EDEBİYATINDAN SE•MELERMİLL’ EĞİTİM BAKANLIĞI YAYINLARI: 853

BİLİM ve K•LT•R ESERLERİ DİZİSİ : 123

D…nya Edebiyatından Se‚meler : 19

ı

Kitabın adı DELİKANLI I

Yayın Kodu

93.34.Y.0002.399

ISBN 975.11.0051.8 (Tk. No.)

ISBN