Charles Darwin - Türlerin Kökeni

Çeviren: Öner ÜNALAN

Charles R. Darwin'in The Origin of Species adlı yapıtım, üner Unalan, Ingilizce

asiından, Almanca çevirisi (Die Entstehung der Arten) ile karşılaştırarak

dilimize çevirmiş, ve kitap, Türlerin Kökeni adı ile, Onur Yayınları tarafından

Nisan 1976 (Birinci Baskı -Sol Yayınları-: Haziran 1970) tarihinde,

Ankara'da, Ozyurt Matbaası'nda dizdirilip bastırılmıştır.

İÇİNDEKİLER

9 Türlerin kökeni konusundaki nörüşlerin, lm kitabın ilk baskısına kadarki

kısa tarihi

22 Giriş

TÜRLERİN KÖKENi

22

BİRİNCİ BÖLÜM

EVCİLLEŞMENİN ETKİSİNDE DEGİŞİM

28

28 Değişkenliğin nedenleri

32 Alışkanlığın ve parçaların kullanılmasının ya da kullanılmamasının etkileri;

karşılıklı değişim; soyaçekim

37 Ev cil çeşitlerimizin ırası; çeşitlerle türleri ayırt etmenin güçlükleri: bir

ya da birden çok türden olan evcil çeşitlerin kökeni

42 Evcil güvercinlerin ırkları, bunların farkları ve kökeni

50 Eskiden izlenmiş seçme ilkeleri, ve bunların etkileri

55 Bilinçsiz seçme

61 Insanın seçme yetisine eh·eı·işli haller

İKİNCİ BÖLUM

DOGANIN ETKİSİNDE DEGİŞİM

65

67 Bireysel farklar

70 Şüpheli türler

78 Geniş alanlara yayılmış, sık raslanan türler en çok değişir

79 Her ülkede büyük cinslerin türleri, küçüklerinkilerden daha çok değişi:

82 Büyük cinslerin birçok türü çeşitlere benzer, çünkü çok yakın ama eşit

olmayan hısımlıkları vardır ve yayılma alanları sınırlıdır

84 Özet

ÜÇÜNCÜ BÖLUM

VAROLMA SAV AŞI

85

87 Geniş bir anlamda kullanılan varolma savaşı terimi

88 Uremenin geometrik oranı

92 Uremeyi güçleştiren engellerin doğal özelliği

95 Varolma savaşı sırasında bütün hayvanlar ve bitkiler arasındaki karmaşık

ilişkiler

100 En zorlu yaşama savaşı aynı türün çeşitleri ve bireyleri arasındadır

DÖRDÜNCÜ BÖLUM

DO(>AL SEÇME; YA DA EN UYGUNLARlN KALIMI

104

ıı:J Eşeysel seçme

ı 16 Doğal seçmenin etkisine, ya da en uygunların kalırnma örnekler

123 Bireylerin çaprazlanması üzerine

12R Doğal seçme yoluyla yeni biçimlerin türernesine elverişli durumlar

135 Doğal seçme yüzünden tükenme

136 Iranın ıraksaması

J41 Ortak bir atanın döllerinde tükenme ve ıranın ıraksaması yoluyla doğal

seçmenin olası etkileri

151 Organianmanın yükselmeye uğraştığı aşamalar üzerine

155 Iranın yakınsaması

157 Bölümün özeti

BEŞİNCi BÖLÜM

DEGİŞİM YASALARI

162

165 Parçaların kullanılmasının ve kullanılmamasının doğal seçmeyle denetlenen

etkileri

170 lk!ime alışma

173 Karşılıklı değişim

177 Büyümenin dengelenmesi ve ekonomisi

179 Katmerli, güdük, az organıaşmış yapılar değişkendir

180 Herhangi bir türde olağanüstü gelişmiş bir parça, hısım türlerdeki aynı

parçaya oranla, değişkenliğe daha çok eğilimlidir.

183 Türsel ıralar cinsel ıralarından daha değişkendir

ALTINCI BÖLUM

TEORiNiN GÜÇLÜKLERİ

198

212 Son derece yetkin ve bileşik organlar

216 Geçiş tarzları

220 Doğal seçme teorisinin özel güçlükleri

229 Görünür önemleri az organların doğal seçmeden etkilenmesi

233 Yararcılık öğretisi (utilitarian doctrine) nereye kadar doğrudur: güzellik

nasıl kazanılır?

239 Özet: doğal seçme teorisi, tip birliği ve varolma koşulları yasasını da

kucaklar

YEDİNCİ BÖLÜM

DOGAL SEÇME TEORİSİNE YÖNELTİLMİŞ ÇEŞİTLİ

iTİRAZLAR

244

SEKİZİNCi BÖLUM

İÇGÜDÜ

293

299 Soyaçekilmiş alışkanlık değişmeleri ya da evcil hayvanlarda içgüdü

303 üzel içgüdüler

324 Içgüdülere uygulanmış haliyle doğal seçme teorisine yöneltilmiş itirazlar:

eşeysiz (neuter) ve kısır böcekler

332 Özet

DOKUZUNCU BÖLÜM

HİBRİTLİK

334

343 Birinci çapraziann ve hibritlerin kısırlığının yasaları

350 Birinci çaprazların ve hibritlerin kısırlığının kökeni ve nedenleri

357 Karşılıklı iki-biçimiilik ve üç-biçimlilik

362 Çaprazianan çeşitlerin ve onların melez döllerinin doğurganlığı evrensel

değildir

366 Hibritlerle melezierin doğurganlıklarından bağımsız olarak karşılaştırılması

370 Bölümlin özeti

ONUNCU BÖLÜM

YERBİLİMSEL BELGELERiN EKSİKLİGİ ÜZERİNE

373

376 Su-yalaması ve çökelme tutarına göre geçmiş zaman üzerine

381 Eskivarlıkbilimsel dermeterin azlığı Uzerine

388 Belirli herhangi bir oluşumda ara çeşitlerin yokluğu Uzerine

397 Bütün hısım tür gruplarımn birdenbire ortaya çıkması üzerine

402 Taşıl bulunduğu bilinen en eski tabakalarda hısım tür gruplarımn birdenbire

ortaya çıkması Uzerine

ONBİRİNCİ BÖLÜM

CANLI V AR LIKLARlN YERBİLİMSEL ARDlŞIMI ÜZERİNE

408

413 Tükenme üzerine

418 Bütün dünyadaki canlı biçimlerin aşağıyukarı aynı zamanda değişmesi

üzerine

423 Tükenmiş türterin birbirleriyle ve yaşayan biçimlerle ilgileri üzerine

430 Eski biçimlerin yenilere göre gelişim durumu

435 Uçüncü Zamanın sonları boyunca, aynı tipin aynı alanlardaki ardışıını

üzerine

437 Geçen bölümün ve bu bölürııün özeti

ONİKİNCİ BÖLUM

COGRAFİ DAGILIM

442

451 Dağılma yolları

460 Buzul Çağında yayılma

466 Kuzeyde ve güneyde almaşan (alternate) bıızul çağları

üNÜÇÜNCÜ BÖLÜM

COGRAFİ DAGILIM - KATKI

477

477 Tatlı-su ürünleri

482 Okyanus adalarının canlıları üzerine

486 Okyanus adalarmda kıırbağagillerin ve karasal memeiiierin yokluğu üze·

rine

491 Adalardaki canlıların en yakın ana-karadakilerle ilişkileri üzerine

498 Geçen bölümün ve bunun özeti

ONOÖRDÜNCÜ BÖLUM

ORGANİK V ARLIKLARIN KARŞILIKLI HISIMLIKLARI;

BiÇİMBİLİM (1\llORPHOLOGY); EMBRİYOLOJİ;

GÜDÜK ORGANLAR

503

503 Sınıflandırma

528 Biçimbilim

534 Gelişim ve embriyoloji

548 Güdük, körelmiş, ve atılmış organlar

555 Özet

ONBEŞİNCi BÖLÜM

ÖZET VE SONUÇ

558

TÜRLERİN KÖKENi KONUSUNDAKi GÖRÜŞLERiN

BU KİTABIN İLK BASKISINA KADARKi

KISA TARİHİ

ÖNCE türlerin kökeni konusundaki görüşlerin gelişimini

kısaca vermek isterim. Yakın zamana kadar, doğa bilginlerinin

büyük çoğunluğu türleri değişmez olarak görüyor, ve

onların ayrı ayrı yaratılmış olduklarına inanıyordu. Birçok

yazar bu görüşü ustalıkla savunmuştur. Öte yandan, türlerin

değişikliğe uğradığına, bugünkü canlı biçimlerin eskiden yaşamış

biçimlerin gerçek dölleri olduğuna ancak pek az doğa

bilgini inanıyordu. Klasik yazarların bu konudaki anıştırmalarını1

(imalarını) bir yana bırakırsak, konuyu bilimsel an-

1 Aristoteles. Physicae Auscultationes'ta (lib. 2, cap. 8, s. 2) yağmurun

dönleri büyütmek için yağmad,ğt gibi, çiftçinin harmandaki ürününü çürütnıek

için de yağmadığını söy !ed ikten sonra, aynı kanıtlamayı organıanma

9

larnda ilk ele c=ılan Buffon'dır. Ama Buffon'ın düşünceleri

sık sık değiştiği için, ve kendisi türlerin dönüşüm nedenlerine

ve yollarına değinınediği için burada ayrıntılara girmeyi

gerekli görmüyorum.

Bu konudaki vargıları büyük ilgi uyandırmış ilk insan

Lamarck'tır. Haklı bir ünü olan bu doğa bilgini, bu konudaki

görüşlerini ilkin 180l'de açıkladı; ve 1809'da Philosophi

Zoologique adlı yapıtında, ve daha sonra, 1815'te, Hist. Nat.

des Animaux sans Vertebres'in "Giriş"inde, büyüık ölçüde

genişletti. Bu yapıtlarında bütün türlerin, insanın da, başka

türlerden türemiş olduğu öğretisini öne sürer. inorganik

alemde olduğu gibi, organik alemdeki bütün değişmenin de

doğal yasaların sonucu olabileceğine, mucizeyle ilişkisi olmayabileceğine

dikkatleri ilk çeken odur. Türler (species)

ile çeşitleri (variety) birbirinden ayırt etmenin güçlüğü, belirli

gruplardaki canlı biçimlerin hemen hemen hiç kesiksiz

aşamalanması, ve evcil ürünlerimizin benzerliği, Lamarck'ın

türlerin yavaş yavaş değiştiği sonucuna varmasına özellikle

yol açmış görünmektedir. Değişiklik geçirme yollarını kısmen

fiziksel yaşam koşullarının doğrudan etkisinde, ve kısmen

bugün varolan biçimlerin çaprazlanmasında, ve büyük ölçüde

de, parçaların ve organların kullanılmasında ve kullanılmamasında,

yani, alışkanlığın etkilerinde aramaktadır. Doğadaki

bütün güzel uyarıanmaları (adaptation) -zürafanın

yüksek ağaçların sürgünlerini yemek için uyarlanmış o uzun

ya uygulamakta, ve (bu paragrafı bana gösteren Bay Clair Grece'in yaptığı

çeviı·iye göre) şöyle demektedir: "Örneğin ön dişler, gerekli olduğu için keskindir,

yiyecekleri parçalamaya uyarlanıpıştır; azılar yayvandır, yiyecekleri

c;iğnemeye yarar; mademki bu amaçla böyle değillerdir, bu durum raslantı·

nın sonucudur. Bir amaç. için bir uyarianına olarak görünen öbür parçaların

durumu da böyledir. Bundan iitürü, nerede olursa olsun, sanki bir şey uğruna

varmış gibi görünen bütün şeylerin (yani bir bütünün tüm parçalarının)

bir iç kendiliğindenlikle duruma uygun yapılmış olanları korundu; ve böyle

yapılmamış olanları yok oldu, ve hala yok olmaktadır." Burada doğal seçme

ilkesinin anıştırıldığını görüyoruz; ama Aristoteles'in dişierin oluşumu üzerine

söyledikleri, onun bu ilkeyi tam olarak kavramaktan ne kadar uzak olduğunu

göstermektedir.

10

boynu gibi- bu son etkene yorar görünmektedir. Ama Lamarck

bir ilerleyen gelişim (evrim) yasası olduğuna da inanıyordu;

ve bu yasaya göre, bütün canlı biçimler gelişme

eğiliminde olduğundan, bugünkü basit canlıların varlığını

açıklamak için, böyle biçimlerin bugün de kendiliğinden türemekte

olduğunu öne sürüyordu.2

Geoffroy Saint Hilaire, oğlunun yazdığı yaşamöyküsünde

belirtildiği gibi, 1 795'e doğru, bizim tür dediğimiz şeylerin

aynı tipin yalnızca yozlaşmış dölleri olduğunu sanıyordu. Aynı

biçimlerin her şeyin başlangıcından beri değişınediği kanısında

olduğunu ancak 1828'de açıkça söylemiştir. Geoffroy,

yaşam koşullarını, ya da monde ambiant'ı, değişmenin ne

deni olarak özellikle kabııl eder görünmektedir. Sonuçlar çıkarırken

sakıngandı, ve yaşayan türlerin bugün değişikliğe

uğramakta olduğuna inanmıyordu; ve oğlunun dediği gibi,

"Demek ki bu tümüyle geleceğe bırakılması gereken bir sorudur;

o geleceğin çalışmalarımızı durdurma olanağı bulunduğunu

varsaysak bile."

Dr. W. C. Wells, 1813'te Royal Society'de, "dcrisi kısmen

bir zencininkine benzeyen ak ırktan bir kadın" üzerine bir

bildiri okudu; ama bu bildirisi, 1818'de Two Essays upon Dew

and Single Visian adlı ünlü yapıtı yayımlanıncaya kadar açıklanmadı.

Dr. Wells, bu bildirisinde doğal seçme (natural se-

2 Lamarck'ın görüşlerini ilk açıkladığı tarihi [180ı, -ç.] Isid. Geoffroy

Saint Hilaire'in aynı konudaki görüşlerin çok güzel bir tarihi olan kitabından

<Hist. Nat. Generale, vol. ii, s. 405, 1859) aldım. Bu yapıtta, Buffon'ın kaııılan

üzerine ayrıntılı bilgi verilmektedir. Dedem Dr. Erasmus Darwin'in 1794'te

yayıınladığı Zoonomia'sında (voL i, s. 500-510) Lamarck'ın görüşlerini ve onun

yanlış gerekçelerini önceden ve büyük ölçüde ortaya koymuş olması dikkate

değer. Isid. Geoffroy'a göre, 1794 ve 1795 yıllarında yazılmış, ama çok sonra

yayımianmış bir yapıtın giriş bölümünde belirtildiği. gibi, hiç şüphesiz Goethe

de bunlara benzer görüşlerin aşırı bir savunucusuydu: Doğa bilginlerinin gelecekteki

sorununun, örneğin, sığırların boynuzlarının ne işe yaradığı değil,

nasıl edinilmiş olduğu olacağı üzerinde özellikle durmuştu (Goethe als Naturforscher,

Dr. Karl .I\!Iediııg, s. 34). Bu, benzer görüşlerin hemen hemen aynı

zamanda ortaya korımasına oldukça garip bir örnektir; Almanya'da Goethe,

İngiltere'de Dr. Darwin, ve Fransa'da (hemen göreceğimiz gibi) Geoffroy Saiııt

Hilaire, 1794-95 yıllarında, türlerin kökeni konusunda aynı sonuca varmışlardı.

11

lection) ilkesini kesinlikle tanımaktadır, ve bu, ilk açık ta

nımadır; ama Dr. Wells, bu ilkeyi yalnız insan ırklarına ve

yalnız belirli ıralara ( character) uygulamaktadır. Zencilerin

ve zenci-beyaz melezlerinin belirli tropikal hastalıklara ba~~

ışıklıkları olduğunu belirttikten sonra, ilk olarak, bütün hayvanların

belirli bir ölçüde değişmeye eğilimli olduğunu ve,

ikinci olarak da, çiftçilerin seçme yoluyla evcil hayvanlarını

iyileştirdiklerini saptamakta; ve sonra şunu ekiernektedir:

"ama ikinci halde insanın yaptığı şeyi, doğa, yaşadıkları ülkeye

uymuş insan soyu çeşitleri (variety) oluşturmak için,

daha yavaş olmakla birlikte, aynı etkinlikle yapar görünü··

yor. Afrika'nın iç bölgelerinde, az sayıda ve dağınık olarak

yaşayan ilk insanlar arasında, rasgelerek ortaya çıkan insan

çeşitlerinden biri, ülkenin hastalıklarına dayanma bakımından,

öbür çeşitlerden daha uygun bir durumda olacaktı. Öbür

ırklar, yalnız hastalıklara karşı dirençlerinin azlığı yüzünden

değil, daha sağlıklı komşuları ile yarışacak yetenekte olmamaları

yüzünden de azalırken, o ırk çoğalacaktı. Bu dinç ırkın

rengi, demin söylenenlere göre, esmer olacaktı. Ama çeşitler

türetme eğilimi var kalacak, ve zamanla daha esmer

ve sonra daha esmer bir ırk ortaya çıkacaktı: ve en esmer

(kara) ırk iklime en iyi uymuş olacak, ve bu ırk, türemiş

olduğu ülkenin biricik ırkı olmasa bile, en başat ırkı olacaktı."

Dr. Wells, daha sonra, aynı görüşü soğuk iklimlerde yaşayan

insanlara uygulayarak genişletmektedir. Bay Brace'in

aracılığıyla Dr. Wells'in yapıtındaki yukarıya aldığım parçaya

dikkatimi çeken ABD'den Bay Rowley'e gönül borcum

var.

W. Herbert, daha sonra Manchester dekanı, Horticultural

Transactions'ın dördüncü cildinde, 1822, ve Amaryllidaceae

konusundaki kitabında (1837, s. 19 ve s. 339), açıkça

şöyle diyor: "Bahçe tarımındaki denemeler, her türlü şüphenin

ötesinde, bitki türlerinin yalnızca daha yukarı ve kararlı

bir grup çeşit olduğu temeline dayandırılına ktadır."

12

Hayvanları da aynı görüşün kapsamına sokmaktadır. W.

lkrbcrt, her cinsteki (gsnus) tek tek türlerin kökenieri bakımından

pek biçimlendirilebilir (plastic) öze ll ik te yaratılmı'i

olduğuna, ve bunların özellikle çaprazlanmayla, ve aynı

zamanda değişiklik geçirerek, bugünkü bütün türlerimizi türetmiş

olduğuna inanmaktadır.

1826'da, Prof. Grant, Spongilla konusundaki ünlü yazısının

sonuç paragrafında (Edinburgh Phiıosophical Journal,

vol. xiv, s. 283) türlerin başka türlerden türemiş olduğuna,

ve sürekli değişiklik geçirerek yetkinleştiğine inandığını açıkça

söyler. Aynı görüş, 1834'te, Lancet'dc yayınılanmış 55.

dersinde de yer almıştır.

Bay Patrick Matthew, 1831'de yayınıladığı Naval Timber

and Arboriculture adlı yapıtında, türlerin kökeni konusunda

Bay Wallace ile benim Liııneaıı Journal'da ortaya koyduğumuz

ve elinizdeki kitapta geni~letilmiş görüşün aynısını savunur.

Ne yazık ki, Ray Matthew'ün bambaşka bir konudaki

bir kitaba yaptığı katkının dağınık paragrafıarında sunduğu

bu görüş, Bay Matthew'ün kendisi, 7 Nisan 1860 günlü Gardenners'

Chronicle'da dikkatleri üzerine çekineeye kadar göze

çarpmadan kaldı. Benim görüşünıle Bay Matthew'ünki

arasındaki farklar pek de önemli değildir. O dünyanın birçok

defalar hemen hem~~n ıssız (canlısız) kaldığını, ve sonra

yeniden canlılarla dolduğunu düşün ür görünüyor; ve yeni

biçimlerin "eski toplulukların herhangi bir örneği (modeli)

ya da tohumu varolmaksızın" türeyebileceğini de, bir seçenek

olarak, varsayıyor. Bazı parçaları doğru aniayıp anlayamadığımı

bilmiyorum; ama bana öyle geliyor ki, Bay

Matthew yaşam koşullarının doğrudan etkisini çok erkli sayıyor.

Bununla birlikte doğal seçme ilkesinin olanca etkisini

açıkça görüyor. Ünlü yerbilimci (geologist) ve doğa bilgini

Von Buch, Descri;Jtion Physique des Isles Canaries'de, (1836,

s. 147). çeşitlerin artık çaprazianma yeteneği olmayan sürekli

türlere yava'; yave~1 değiştiği kanısında olduğunu açıkça

13

söylüyor.

Rafinesque, 1836'da yayımıanmış New Flora of North

America adlı yapıtında, (s. 6), şöyle diyor: "Bütün türler

bir zamanlar belki de çeşitti, ve birçok çeşit değişmez ve

özel ıraları üstlenerek yavaş yavaş türleşiyor." Ama daha

sonra (s. 18) şunu ekliyor: "cinsin (gen us) özgün tiplerinden

ya da atalarından başka."

1843-4'te, Prof. Haldeman (Bostan Journal of Nat. Hist.

U. States, vol. iv, s. 468) türlerin değişiklik geçirmesi ve gelişmesi

varsayımına karşı ve ondan yana olan kanıtları ustalıkla

sunmuştur. Kendisi değişmeyi savunanlardan yana

görünüyor.

Vestiges of Creation 1844'te çıktı. 1853'teki onuncu ve

düzeltilmiş baskısında adsız yazarı şöyle diyor (s. 155):

"Hayli düşünmekle varılan sonuç odur ki, en basit ve en

eskisinden, en organıanmış ve en yenisine kadar, canlı kılınmış

bütün varlıkların farklı serileri, Tanrının inayetiyle,

birincisi, canlı biçimlere bağışlanmış, ve onları belirli zamanlarda

üremeyle, iki-çeneklilerde ve omurgalılarda biten,

genellikle jlgileri (affinity) araştırma işinde bize güçlük çıkaran

organik ıra boşluklarıyla birbirinden ayrılan organlanma

aşamaları boyunca ilerleten içtepinin (impuls); ikincisi,

yaşamsal güçlerle ilişkili, ve organik yapıları kuşakların

geçişi sırasında besin, yaşama yerinin (habitatın) doğal

özelliği ve hava etkenleri gibi dış koşullara uygun olarak de!

tişikliğe uğratma eğiliminde olan başka bir içtepinin sonuçlarıdır;

doğal tanrıbilimcinin (natural theologian) 'uyarlanmaları'

bunlardır." Yazar, besbelli, organıanmanın ani

sıçramalarla ilerlediğine, ama yaşam koşullarından ileri gelen

sonuçların yavaş yavaş, ağır ağır ortaya çıktığına inanıyor.

Genel ilkelerde, türlerin değişmez olmadığını önemle belirtiyor.

Ama varsayılan iki "içtepi" doğada gördüğümüz o sayısız

ve güzel uyar lanmaları bilimsel bir anlamda nasıl açıklar,

anlayamıyorum; böylelikle, örneğin bir ağaçkakanın kendi-

14

ne özgü yaşama alışkanlıklarına nasıl uyarlanmış olduğu konusunda

herhangi bir bilgi edindiğimizi kabul edemiyorum.

İlk baskılarında pek sağlam olmayan bilgiler ve büyük bir

bilimsel özen eksikliği görülmekle birlikte, etkili ve parlak

üslubundan ötürü, bu yapıtın sürümü çabuk ve çok olmuştur.

Ve bence, İngiltere'de dikkatleri konuya çekerek ve

önyargıları sarsarak, benzer görüşlerin kabul edilmesine ortam

hazırlamış ve çok yararlı olmuştur.

1846'da eski yerbilimcilerinden M. J. d'I-Ialloy, kısa ve

seçkin bir yazıyla (Bulletins de L' Acad. Roy. Bruxelles, tom.

xiii, s. 581), türlerin değişiklik geçirerek türemesini, ·başlıbaşlarına

yaratılmış olmalarından daha olası gördüğünü bildirdi.

Yazar bu kanısını ilkin 183l'de duyurmuştu.

Prof. Owen, 1849'da (Nature of Limbs, s. 86) şunları

yazdı: "İlk-örnek (archetype) düşüncesi, bu düşüncenin doğru

olduğunu gerçekten kanıtlayan hayvan türleri bulunmadan

çok önce, gezegenimizin hayvanlar aleminde ortaya çıkmış

çeşitli değişikliklerin .sonucu olarak doğmuştur. Bu türlü

organik olayların düzenli olarak birbirini izlemesini ve gelişmesini

hangi doğa yasalarına ya da ikincil nedenlere yorabileceğimizi

şimdilik bilmiyoruz." 1858'de, British Association'daki

konuşmasında, "yaratıcı gücün sürekli eyleminin"

ya da "canlı şeylerin sıralı olmasının" beliti (axiom)

üzerinde durur (s. li). Daha sonra (s. xc), coğrafi dağılımı

sözkonusu eder ve şunları ekler: "Bu olaylar, Yeni Zelanda'nın

Apteryx'i [tavuk iriliğinde, esmer, küt kanatlı bir kuş

türü, -ç.] ile İngiltere'nin kızıl-ormantavuğunun, sözkonusu

adalarda ve oraları için ayrı ayrı yaratılmış olduğu inancımızı

sarsmaktadır. Hayvanbilimcinin (zoologist) 'yaratma'

sözcüğüyle 'ne olduğunu bilmediği bir işlemi' anlatmak istediğini

de hiç unutmamalıyız." Ve bu düşünceyi genişleterek

şöyle der: "I-Iayvanbilimci, kızıl-ormantavuğununki gibi örnekleri

o kuşun böyle adalarda ve oraları için ayrıca yaratılmış

olmasına kanıt sayarken, kızıl-ormantavuğunun oraya.

15

ve yalnız oraya, nasıl ulaşmış olduğunu bilmediğini özellikle

dile getirmektedir; ve bilgisizliğini böylece dile getirmekle,

kuşun ve adanın, ikisinin de, kökenierini bir ilk Yaratıcı

Nedcn'e borçlu oldukları inancını da açıkça dile getirmektedir."

Aynı konuşmada söylenmiş olan bu tümeeleri birbirine

bağlı olarak yorumlarsak, bu seçkin filozofun, 1858'de,

Apteryx'in ve kızıl-ormantavuğunun kendi yurtlarında ilkin

"nasıl olduğunu bilmediği" ya da "ne olduğunu bilmediği"

bir süreçle ortaya çıktığı konusundaki inancının sarsıldığını

sezdiği anlaşılır.

Bu konuşma, Bay Wallacc ile bzmim türlerin kökeni konusundaki

bildirilerimizi Linnean Society'de okumamızdan

sonra yapılmıştı. Elinizdeki yapıtın ilk baskısı yayımlandığı

zaman, birçokları gibi ben de "yaratıcı gücün sürekli eylemi"

gibi deyimlerle öylesine aldatılmıştım ki, Prof. Owen'ın

da, türlerin değişmezliğine kesinlikle inanan eskivarlıkbilimcilerden

(paıeontoıogist) olduğunu düşünmüştüm; ama kötü

bir şekilde yanıldığını ortaya çıktı (Anat. of Vertebrates,

vol. iii, s. 796). Bu kitabın son baskısında "şüphesiz tipik

biçim" sözleriyle başlayan bir paragraftan (aynı yapıt, vol.

i, s. xxxv), Owen'ın, yeni türlerin oluşumunda doğal seçmenin

bir şeyler yapmış olabileceğini, kabul ettiği sonucunu çıkardım.

Bu çıkarsama (inference) bana hala doğru görünüyor;

ama bu, eksik ve kanıtsızdır (aynı yapıt, vol. iii, s.

798). London Review'ün başyazarıyla Prof. Owen arasındaki

bir mektuplaşmadan, başyazara ve bana Prof. Owen'ın

doğal seçme teorisini benden önce ortaya attığını öne sürdüğünü

gösterir gibi gelen bazı alıntılar da verdim; buna

şaştığımı ve sevindiğimi bildirdim; ama yakınlarda yayımlanmış

olan belirli paragrafıardan (aynı yapıt, vol. iii, s.

798) aniayabildiğim kadarı ile, ya kısmen ya da tümüyle ve

bir daha yanıldığıını anladım. Prof. Owen'ın tartışmalı yazılarını

bencileyin başkalarının da güç anlaşılır ve birbirleriyle

güç uzlaştınlır bulmalarına bakarak avunuyorum.

16

Doğal seçme ilkesinin yalnızca sözünü etmiş olmaya gelince,

Owen'ın bunu benden önce yapmış olup olmamasının

önemi yoktur, çünkü, bu kısa tarihte de gösterildiği gibi, Dr.

Wells ile Bay Matthews, bunu ikimizden de çok önce yapmışlardı.

Isidore Geoffroy Saint Hilaire, 1850'de verdiği konferanslarda

(bunların bir özeti, Ocak 1851'de, Revue et Mag.

de Zoolog'ta yayımlandı) türsel ıraların "türler aynı koşullarda

üredikleri sürece değişmez olduğuna; ama koşullar

değişince onların da değiştiğine" neden inandığını kısaca

açıklamaktadır. Ve şöyle demektedir: "Sözün kısası, yabanıl

hayvanların gözlemlenmesi, türlerin sınırlı değişkenliğini

göstermektedir. Evcilleştirilmiş yabanıl hayvanlarla ve yabanıllaşmış

evcil hayvanlarla yapılmış denemeler, bunu daha

da açık olarak göstermektedir. Denemeler, ortaya çıkmış

farkların, cinsel (generic) fark değerini kazanabildiğini de

kamtlamaktadır." Hist. Nat. Generale adlı yapıtında (tom.

ii, s. 430, 1859), buna benzer sonuçları daha ayrıntılı olarak

sunmaktadır.

Kısa bir süre önce yayırolanmış bir yazıdan Dr. Freke'nin

1851'de (Dublin Medical Press, s. 322) bütün organik

varlıkların bir ilk-biçimden türemiş olduğu öğretisini ortaya

koyduğu anlaşılmaktadır. Onun öğretisinin temelleri ve konuyu

ele alışı benimkilerden tümüyle farklıdır; ve Dr. Fre-ke,

artık (1861) The Origin of Species by means of Organic

Affinity başlıklı denemesini yayımladığı için, onun görüşleri

üzerine bir bilgi vermeye kalkınarn gereksiz olur.

Bay Herbert Spencer, bir denemesinde (önce Mart 1852'de

Leader' da, ve sonra Essays adlı yapıtında yayımlanmıştır),

organik varlıkların yaratılması ve gelişmesi ile ilgili

teorileri dikkate değer bir ustalıkla karşılaştırmıştır. Evcil

ürünlerin benzerliğinden, birçok türün embriyonunun geçirdiği

değişmelerden, türlerle çeşitleri ayırt etmenin güçlüğünden,

ve doğadaki o genel aşarnalanma ilkesinden, türle-

17

rin değiştiği sonucunu çıkarıyor; ve değişikliğe uğramayı

koşulların değişmesine yoruyor. Yazar (1855) ruhbilimi de,

zihni her yetinin ve sığanın (capacity) aşamalı kazanılmış

olması zorunluğu ilkesine göre ele almıştır.

Seçkin bir bitkibilimci (botanist) olan M. Naudin, 1852'de,

türlerin kökeni konusundaki bir yazısında (Revue Horticole,

s. 102; daha sonra Nouvelles Archives du Museum,

tom. i, s. 17l'de kısmen yeniden yayımlanmıştır), türlerin,

çeşitlerin tarımsal koşullarda ortaya çıkmasına benzer bir

tarzda oluştuğuna inandığını kesinlikle söylemiştir; ve sözkonusu

edilen ikinci süreci insanın seçme yetisine yormaktadır.

Ama seçmenin doğada nasıl olduğunu göstermernektedir.

O da, Herbert gibi, türlerin doğumları sırasında bugünkünden

daha biçimlenir (plastic) olduğuna inanmaktadır;

ve ereksellik (finality) ilkesi dediği şeye özellikle önem vererek

şpyle demektedir: "kimine göre alınyazısı, ve kimine

göre de tanrı buyruğu olan gizemli ve belirlenemeyen bir

güç, her çağda, yaşayan varlıkları sürekli etkileyerek, her

yaratığın biçimini, uzamını ve sürerliğini, onun bağlı olduğu

nesneler düzenindeki alınyazısına göre belirler. Bu güç, her

üyeyi, doğanın genel düzeninde her üye için varlığın ereği

olan görev uygunluğunun tümüyle bağdaştırır."3

Ünlü yerbilimci Count Keyserling, 1853'te, (Bulletin de

la Soc. Geolog., 2nd Ser., tom. x, s. 357), tıpkı herhangi bir

3 Bronn'un Untersuchengen über die Entwickelungs Gesetze'de verdiği

kaynak yapıtlardan, ünlü bitkibilimci ve eskivarlıkbilimci Unger'in türlerin geliştiğine

ve değişikliğe uğradığına inandığını, 1852'de açıkladığı anlaşılmaktadır.

D'Alton da Pander ile ortaklaşa yazdıkları Taşı! Tembelhayvanlar konulu

yapıtta, buna benzer bir görüş öne sürmüştür. Çok iyi bilindiği gibi, Oken

da, gizemsel (mystical) yapıtında, Natur-Philosophie, benzer görüşleri savunmuştur.

Gadran'un Sur l'Espt3ce adlı yapıtında verdiği kaynaklardan anlaşıldığına

göre, Bory St. Vincent, Burdach, Poiret, ve Fries, hepsi de, yeni türlerin

sürekli olarak türediğine inanır görünmektedir.

Türlerin değişiklik geçirdiğille inanan, hiç değilse ayrı ayrı yaratma eylemlerine

inanmayan ve bu Kısa Tarih'te adı geçen otuzdört yazardan yirmiikisinin

doğal tarihin ve yerbilimin özel dallarında yapıt vermiş olduğunu

da anmak isterim.

18

miasma'nın yol açtığı varsayılan yeni hastalıkların ortaya

çıkması ve bütün dünyaya yayılması gibi, varolan türlerin

tohumlarının da, belirli dönemlerde, yaşadıkları çevrenin

özel nitelikteki moleküllerinin kimyasal etkisinde kalabileceğini,

ve yeni canlı biçimlerin böylelikle ortaya çıkabileceğini

ileri sürdü.

Aynı yıl, 1853, Dr. Schaaffhausen, çok değerli bir kitapçık

yayımladı (Verhand. des Naturhist. Vereins der Preuss.

Rheinlands, vb.) ve yeryüzündeki organik varlıkların ilerleyen

gelişimini savundu. Türlerin birçoğunun uzun zaman

aynı kalmış olduğu, ve ancak pek azının değişiklik geçirmiş

olduğu sonucunu çıkarıyordu. Türlerin farklılığını, yavaş yavaş

değişmiş biçimlerin, ortada bir özellik gösterenlerinin

yok olmasıyla açıklıyordu. "Öyleyse, yaşayan bitkiler ve

hayvanlar tükenmiş olanlardan yeni yaratma eylemleriyle

ayrılmış değildir, tersine, hepsi de onların kesiksiz üremesinin

sonucu olan döller sayılmalıdır.''

Tanınmış bir Fransız bitkibilimci olan M. Lecoq, 1854'te

şöyle yazıyordu (Etudes sur Geograph. Bot., tom. i, s. 250):

"Görülüyor ki, türlerin değişmezliği ya da değişirliği konusundaki

araştırmalarımız, bizi, doğrudan doğruya, haklı ünleri

olan iki adamın, Geoffroy Saint-Hilaire ile Goethe'nin,

düşüncelerine götürmektedir." M. Lecoq'un o büyük yapıtında

dağınık halde bulunan bazı düşünceler, onun türlerin

değişiklik geçirmesi konusundaki görüşlerini nereye kadar

genişlettiğini biraz şüpheli kılmaktadır.

Baden Powell, 1855'te, Essays on the Unity of Worlds

adlı yapıtında "Yaratma Felsefesi"ni ustaca ele aldı. Yeni

türlerin ortaya çıkmasının "rasgele değil, tersine, kurallı

bir olay", ya da, Sir John Herschel'in dediği gibi, "hiç de

mucize olmayan doğal bir süreç" olduğunu ortaya koyuşu

gerçekten inandırıcıdır.

Journal of the Linnean Society'nin üçüncü cildinde, bu

kitabın Giriş'inde de belirtildiği gibi, Bay Wallace'ın hay-

19

ranlık uyandıran bir güç ve açıklıkla ortaya koyduğu Doğal

Seçme teorisini içeren, ve Bay Wallace ile benim 1 Temmuz

1858'de okuduğumuz bildiriler bulunmaktadır.

Bütün hayvanbilimcilerin kendisine çok derin saygı duyduğu

Von Baer, 1859'da, bugün tümüyle farklı olan canlı biçimlerin

bir tek ata-biçimden türemiş olduğu inancını, özellikle

coğrafi dağılım yasalarına dayanarak savundu. (Bkz:

Prof. Rudolph Wagner, Zoologisch-Anthropologische Untersuchengen,

s. 51, 1861.)

Haziran 1859'da, Prof. Huxley, Royal Institution'da,

"Hayvan Yaşamının Sürüp Giden Tipleri" konulu bir konferans

verdi. Bu türlü örneklere dayanarak şöyle dedi: "Her

hayvan ve bitki türünün, ya da önemli her organıanma tipinin,

yaratıcı gücün ayrı bir eylemiyle oluşturulup yeryüzüne

bırakılmış olduğunu varsayarsak, bunlara benzer olguların

anlamını kavramak güçtür; böyle bir varsayımı geleneğin

ve vahyin desteklemediği, ve bunun doğanın genel örneksemesine

(analogy) de karşıt olduğu unutulmamalıdır.

Öte yandan 'Sürüp Giden Tipler' herhangi bir zamanda yaşayan

türleri daha önceki türlerin yavaş yavaş değişiklik geçirmelerinin

sonucu sayan varsayıma göre -savunucularından

kimilerinin başına iş açmış olan bu varsayım, kanıtlanmamış

olmakla birlikte, güvenilir bir dayanak sağlamaktadır-

ele alınırsa, bu tipierin varlığı, canlı nesnelerin yerbilimsel

(geological) zaman boyunca geçirdikleri değişiklik

tutarının, katlandıkları değişme serisinin tümüne oranla çok

az olduğunu kanıtlar görünüyor."

Dr. Hooker, Aralık 1859'da Introduction to the Australian

I?lora adlı yapıtını yayımladı. Bu büyük çalışmanın birinci

bölümünde, türlerin _türemesi ve değişikliğe uğraması gerçeğini

kabul etmekte, ve bu öğretiyi özgün gözlemlerle desteklemektedir.

Elinizdeki kitabın ilk baskısı 1859' da, ve ikinci baskısı

7 Ocak 1860'ta yapıldı. [Darwin'in sağlığında yapılmış öbüı-

20

baskıların tarihleri şöyledir: Üçüncü baskı, Nisan 1861; dördüncü

baskı, Haziran 1866; beşinci baskı, Temmuz 1869; ve

altıncı baskı, Ocak 1872. Kitap, Darwin'in 1872'ye kadar yaptığı

düzeltme ve eklemelerle sürekli olarak gelişmiştir. -ç.]

21

GİRİŞ

MAJESTELERİN gemisi Beagle'da bir doğa bilgini olarak

bulunduğum sırada, Güney Amerika'da yaşayan organik

varlıkların dağılımındaki, ve o kıtanın bugünkü ve geçmişteki

canlılarının yerbilimsel ilişkilerindeki belirli olgular gözüme

pek çarpmıştı. Bu olgular, elinizdeki kitabın ilerdeki

bölümlerinde de göreceğiniz gibi, büyük filozoflarırnızdan birinin

sırların sırrı dediği "türlerin kökeni"ne ışık tutacağa

benziyordu. 1837'de, yurda dönerken, bununla herhangi bir

ilişkisi olabilecek bütün olguları sabırla derleyerek, ve titizlikle

karşılaştırarak sözkonusu soruya eksik de olsa bir

yanıt bulunabileceğini düşündüm. Ancak beş yıllık bir çalışmadan

sonra bu konuda kurguda bulunmaya (speculation)

22

başladım ve kısa bazı notlar aldım; 1844'te bunları genişleterek

bana olası (probable) görünen sonucun taslağını elde

ettim. Aynı konuyla o zamandan beri hiç aralıksız uğraştım.

Bu türlü kişisel ayrıntılara girmemin bağışlanacağını umuyorum,

çünkü bunları, bir sonuca varmak için pek de ivecen

davranmadığıını belirtmek için yazıyorum.

Şimdi (1859) yapıtım aşağıyukarı bitti; ama tamamlan-ması

daha birçok yılımı alacağı için, ve sağlığım bozulduğu

için, bu özeti yayımlama zorunluluğunu duydum. Şimdi Malaya

Takımadalarının doğal tarihini inceleyen Bay W alla ce'ın

benim türlerin kökeni konusunda vardığım genel sonucun

hemen hemen aynısına varmış olması da, beni böyle davran- ·

maya özellikle isteklendirdi. Bay Wallace, 1858'de, bana daha

sonra Sir Charles Lyell'e verınem dileğiyle bu konudaki

bir yazısını gönderdi. Sir C. Lyell'in Linnean Society'ye gönderdiği

bu yazı, derneğin dergisinin üçüncü cildinde yayımlandı.

Benim çalışmaını bilen Sir C. Lyell ile Dr. Hooker

-1844'te elimdeki taslağı okumuşlardı- yazdıklarımdan çıkarılmış

kısa bir özeti Bay Wallace'ın değerli yazısıyla birlikte

yayımlamayı uygun görerek bana şeref verdiler.

Şimdi yayımladığım bu özet zorunlu olarak eksiktir. Burada,

başvurduğum kaynakları ve yetkili kişileri anaınıyorum;

o kurun biraz da benim doğruluğuma güveneceğini ummak

zorundayım. Her zaman yalnızca gerçek yetkililere güvenmeye

özen gösterdiğimi umuyorsam da, hiç şüphesiz,

yaniışiarım olmuştur. Burada ancak pek çok halde yeterli

görüleceğini umduğum birkaç açıklayıcı olguyu ve vardığım

genel sonuçları verebiliyorum. Bütün olguları, vardığım sonuçların

dayandığı kaynaklarla birlikte, ilerde, ayrıntılı olarak

yayımlamanın gerekliliğini hiç kimse benden daha çok

öneruseyemez; bunu bir gelecek kitabımda yapmayı um uyorum.

Çünkü, bu yapıtta, görünüşte çoğu zaman benimkilere

doğrudan doğruya karşıt sonuçlara yol açan olguların

gösterilerneyeceği bir tek nokta yok gibidir. Güvenilir bir

23

sonuca, bir konunun iki yönüyle ilgili olgularm tam olarak

ortaya konulup karşılaştırılması ile varılabilir; ve bu, burada

olamaz.

Yer darlığı, kimilerini hiç görmediğim birçok doğa bilgininden

cömertçe gördüğüm yardırnlara açıkça teşekkür

etmeme engel oluyor. Bununla birlikte, hiç olmazsa, engin

bilgisi ve yetkin sağduyusu ile son onbeş yıl boyunca bana

her türlü yardımda bulunmuş olan Dr. Hooker'a duyduğum

derin gönül borcunu belirtıneden edemem.

Türlerin kökenine gelince, organik varlıkların karşılıklı

hısımlıklarını, embriyolojik yakmlıklarını, coğrafi dağılımlarını,

yerbilimsel ard~ımlarmı (succession), ve bu türlü olguları

enine boyuna düşünen bir doğa bilgini, türlerin başlıbaşlarına

yaratılmış olmadığı, tersine, çeşitler gibi onların

da başka türlerden türemiş olduğu sonucuna varmak zorundadır.

Bununla birlikte, böyle bir sonuç, çok sağlam temellere

dayandırılmış bile olsa, yeryüzünde yaşayan sayısız

ttirlerin değişiklik geçirmiş ve bizde hayranlık uyandıran o

yapı ve o ortak uyarianma yetkinliğini onun için kazanmış

olduğu kanıtlanmadıkça, yeterli olmaz. Doğa bilginleri iklim,

besin, vb. d~ koşulları, çoğu zaman, değişimin (variation)

olası biricik nedeni saymaktadırlar. Bu, ilerde göreceğimiz

gibi, sınırlı bir anlamda doğrudur; ama, örneğin,

ağaç kabuklarının altındaki böcekleri çekip çıkarmak için

öylesine güzel uyarlanmış ayakları, kuyruğu, gagası ve diliyle

bir ağaçkakanın yapısını yalnız dış koşullara yormak,

akla aykırıdır. Besinini belirli ağaçlardan emerek sağlayan,

belirli kuşlarla taşınmaları gereken tohumları ayrı eşeyli

(sex) ve çiçektozunun birinden öbürüne konulması için ille

belirli böceklerin aracılığını gerektiren çiçekleri olan [yarı

-ç.] asalak ökseotunun yapısını, farklı organik varlıklarla

olan ilişkileriyle birlikte, dış koşullarm etkileriyle, ya da

alışkanlıkla, ya da bitkinin kendi isteğiyle açıklamak da; aynı

ölçüde akla aykırıdır.

24

Bundan ötürü, değişiklik g,eçirmenin ve uyarıanmanın

yolları konusunda açık bir bilgi edinmek pek önemlidir. Gözlemlerimin

başlangıcında, evcil hayvanlar ve tarım bitkileri

konusunda yapılacak titiz bir çalışma, bana, bu çapraşık

problemi çözmek için en iyi şansı sağlayabilir gibi göründü.

Hayalkırıklığına da uğramadım; bu halde ve öbür çetrefil

hallerin hepsinde, evcilliık durumundaki değişim üzerine olan

eksik bilgimizin yine de her zaman güvenilir ipucunu verdiğini

gördüm. Doğa bilginleri, büyük çoğunlukla, böyle çalışmalara

aldırmıyorlarsa da, bu çalışmaların pek değerli

olduğu kanısındayım, ve kanımı söylemeye cesaret edebiliyorum.

Böyle düşündüğüm için, bu yapıtın ilk bölümü Evcilleşmenin

Etkisinde Değişim'e ayıracağım. Böylelikle kalıtsal

değişikliklerin büyük bir ölçüde ortaya çı:kabileceğini; ve

aynı önemde olan bir şeyi, insanın ardışık hafif değişiklikleri

seçip biriktirme gücünün ne kadar etkili olduğunu göreceğiz.

Sonra doğal bir durumdaki türlerin değişkenliğine

(variability) geçmek istiyorum; ama, yazık ki bu konuyu

çok kısa işleyeceğim, çünkü bu konu ancak olguların uzun

bir listesi verilerek gereği gibi işlenebilir. Bununla birlikte,

değişime elverişli hallerin neler olduğunu tartışabileceğiz.

Yeryüzündeki bütün organik varlıklar arasında geçen ve onların

büyük bir geometrik oranla çoğalmalarını zorunlu kılan

Varolma Savaşı, ondan sonraki bölümde incelenecektir.

Bu, hayvanlar ve bitkiler aleminin tümüne uygulanmış Malthus

Öğretisidir. Her türün doğmuş bireyleri sağ kalabileceklerden

kat kat çok olduğu için; ve, bundan dolayı, yaşamak

için sık sık yinelenen bir savaş verildiği için, karmaşık ve

bazan değişen yaşama koşullarının etkisindeki herhangi bir

canlı, kendisine yararlı bir tarzda ne kadar hafif bir değişikliğe

uğrarsa uğrasın, daha iyi bir sa~ kalma şansı bulunacak,

ve böylece doğal olarak seçilmiş olacaktır. Soyaçekim

ilkesinin etkinliğinden ötürü, seçilmiş her çeşit, kendi

25

yeni ve değişiklik geçirmiş biçimlerini çoğaltına eğilimi gösterecektir.

Doğal Seçme, ana konu olarak, dördüncü bölümde biraz

daha ayrıntılı işlenecektir; ve o zaman, Doğal Seçmenin

az gelişmiş canlı biçimlerin tükenmesine, ve benim Iranın

Iraksaması (Divergence of Character) dediğim olaya nasıl

yol açtığını göreceğiz. Ondan sonraki bölümde değişimin

karmaşık ve az bilinen yasalarını tartışacağız. Daha sonraki

beş bölümde, teoriyi kabul etmede karşılaşılan güçlüklerin

en belirginlerini ve en önemlilerini, yani, ilkin, geçişlerin

(transition) güçlüklerini, ya da basit bir canlının

ya da basit bir organın nasıl değişebildiğini ve çok gelişmiş

ya da ineelikle yapılmış bir organa dönüşebildiğini; ikinci

olarak, içgüdü konusunu, ya da hayvanların zihni yetilerini;

üçüncü olarak, Hibritliği, ya da çaprazianan türlerin

kısırlığını ve çaprazianan çeşitlerin doğurganlığını; ve dördüncü

olarak, Yerbilimsel Belgelerin eksikliğini ele alacağız.

Sonraki bölümde organik varlıkların yerbilimsel ardışımını,

on ikinci ve on üçüncü bölümlerde yeryüzündeki coğrafi

dağılımlarını; on dördüncü bölümde ise organik varlıkların

sınıflanmasını ve hem ergin ve hem de embriyonal

hallerinin karşılıklı ilgilerini (affinity) inceleyeceğiz. Son

bölümde bütün çalışmanın kısa bir özetini verip birkaç sonsöz

söyleyeceğim.

Çevremizde yaşayan varlıkların karşılıklı ilişkileri konusundaki

engin bilgisizliğimiz gözönünde bulundurulursa,

türlerin ve çeşitlerin kökeni konusunda birçok şeyin açıklanmadan

kalmasına hiç kimsenin şaşmaması gerekir. Bir

türün neden çok yayıldığını ve çoğaldığını, ve onun hısımı

olan başka bir türün neden dar bir alana yayıldığını ve a:obulunduğunu

kim açıklayabilir? Oysa bu ilişkiler çok önemlidir,

çünkü yeryüzündeki her canlının bugünkü esenliğini,

ve bence, gelecekteki başarısını ve geçireceği değişikliği belirlemektedir.

Dünya tarihinin eski yerbilimsel dönemlerin-

26

de yaşamış sayısız varlıkların karşılıklı ilişkileri üzerine bildiklerimiz

daha da azdır. Pek çok şey karanlık kalmakt::.

ve uzun zaman karanlık kalacak ise de, başarabildiğim en

titiz çalışmadan ve en nesnel (objective) yargılamadan sonra,

doğa bilginlerinin yakın zamana kadar kabul ettikleri,

ve eskiden benim de kabul ettiğim görüşün, -yani, her türün

başlıbaşına yaratılmış olduğu görüşünün- yanlışlığı konusunda

hiç şüphem yoktur. Türlerin değişmez olmadığına,

tersine, aynı cinsten (genus) denilenlerin tıpkı herhangi bir

türün onaylanmış çeşitlerinin o türün dölleri olması gibi,

başka ve genellikle tükenmiş bir türün doğrudan doğruya

dölleri olduğuna kesinlikle inanıyorum. Bundan başka, Doğal

Seçmenin, değişiklik geçirmenin biricik yolu değilse bile,

başlıca yolu olduğu kanısındayım.

27

BİRİNCİ BÖLÜM

EVCİLLEŞMENİN ETKİSİNDE DEGİŞİM

Değişkenliğin nedenleri - Alışkanlığın ve ayn ayn parçalann

kullanılıp kullanılmamasının etkileri - Karşılıklı değişim

- Soyaçekim - Evcil çeşitlerin ırası - Çeşitlerle törleri

ayırt etmenin güçlükleri - Bir ya da birden çok türden

olan evcil çeşitlerin kökeni - Evcil güvercinler, evcil güvercinlerin

farklan ve kökeni - Eskiden izlenmiş seçme ilkeleri ve

bunlann etkileri - Yöntemli (bilinçli) ve bilinçsiz seçme -

Evcil türlerimizin bilinmeyen kökeni - İnsanın seçme yetisine

elverişli lıaller.

DEGİŞKENLİGİN NEDENLERİ

Eski tarım bitkilerimizin ve evcil hayvanlarunızın aynı

çeşidinden ya da alt-çeşidinden (sub-variety) olan bireyleri

birbirleriyle karşılaştırınca gözümüze ilk çarpan noktalardan

biri, onların birbirlerinden doğal bir durumdaki herhangi

bir türün ya da çeşidin bireylerinde görüldüğünden

daha farklı olmasıdır. Tarıma alınmış ve çağlar boyunca

en farklı iklimierin ve işlemlerin etkisinde değişmiş bitkilerin

ve hayvanların büyük farklılığını incelersek, bu büyük

değişkenliğin, evcil ürünlerimizin ata-türlerinin doğada karşılaşılageldiğinden

biraz başka ve daha az kararlı yaşam koşullarında

yetiştirilmişliklerine bağlı olduğu sonucuna varırız.

Andrew Knight'ın öne sürdüğü bu değişkenliğin kısmen

28

besin fazlalığı ile bağlantılı olabileceği görüşünde de epey

olasılık vardır. Organik varlıkların pek çok kuşak boyunca

büyük ölçüde bir değişmeye yol açan yeni koşullarla karşılaşmak

zorunda kaldıkları; ve oluşumları bir defa değişmeye

başlayınca, bunun genellikle birçok kuşakta sürüp gittiği

besbellidir. Değişken bir organizmanın değişmesinin tarım

koşullarında durduğunu gösteren bir olgu yoktur. En

eski tarım bitkilerimiz, örneğin buğqay, hala yeni çeşitler

türetmektedir; ve en eski evcil hayvanlarımız hızla iyileştirilmeye

ya da değişiklik geçirmeye hala yeteneklidir.

Bu konuyla uzun süre uğraştıktim sonra varabildiğim

sonuca göre, yaşam koşullarının iki türlü etkide bulunduğu

anlaşılmaktadır: oluşumun tümünü ya da yalnız belirli parçaları

doğrudan doğruya, ve üreme sistemini dolaylı olarak

etkilemek. Doğrudan etkileme bakımından, Prof. Weismann'ın

kısa bir süre önce üzerinde durduğu ve benim V ariation

under Domestication adlı yapıtımda raslantıyla gösterdiğim

gibi, her halde iki etken olduğunu gözönünde tutmamız gerekir:

organizmanın doğal özelliği, ve koşulların doğal özelliği.

Birincisi çok daha önemli görünmektedir, çünkü aşağıyukarı

aynı değişimler, varabildiğimiz sonuca göre, bazan

aynı koşullarda ortaya çıkmaktadır; ve öte yandan, farklı

değişimler hemen hemen birbirinin aynı olarak beliren koşullarda

ortaya çıkmaktadır. Döllerdeki etkiler ya belirli ya

da belirsizdir. Bireylerin döllerinin hepsi, ya da yaklaşık

olarak hepsi, belirli koşullarda, ayrı ayrı ve pek çok kuşak

boyunca aynı tarzda değişince etkiler belirli sayılabilir. Kesinlikle

böyle ortaya çıkan değişmelerin derecesi konusunda

bir karara varmak aşırı güçtür. Bununla birlikte, küçük birçok

değişim konusunda ancak önemsiz şüpheler olabilir - örneğin

besinin niceliğine bağlı büyüklük, yemin doğal özelliğinden

gelen renk, iklime bağlı deri kalınlığı ve kıl sıklığı, vb ..

Kümes hayvanlarımızın tüylerinde gördüğümüz sayısız değişimierin

her birinin herhangi bir nedeni olmalıdır; ve be-

29

lirli neden, birçok kuşaklar dizisi boyunca, birçok bireye

aynı tarzda etki yapsaydı, bireylerin hepsi, belki aynı tarzda

değişikliğe uğrardı. Bitkilerde urlara yol açan bir böceğin

sokmasıyla bitkiye verilen bir damlacık ağının hemen

ardından ortaya çıkan karmaşık ve olağanüstü belirtiler (urlar)

gibi olgular, özsuyunun doğal özelliğindeki bir değişmeye

bağlı olarak bitkilerde ne gibi garip değişimierin ortaya

çıkabileceğini bize göstermektedir.

Değişmiş koşulların çok daha sık görülen sonucu, belirli

değişkenlikten çok belirsiz değişkenliktir, ve evcil ırkların

oluşmasında bunun daha önemli bir yeri vardır. Aynı türün

bireylerini birbirinden ayıran, ve ana-babaya ya da uzak

bir ataya soyaçekimle bağlanamayan sayısız küçük özellikte

(sapmada), belirsiz değişkenliği görmekteyiz. Arada bir,

birlikte doğmuş karındaş yavrularda, ve aynı kapsülün tohumlarından

meydana gelen fidelerde bile göze çok çarpan

farklar ortaya çıkmaktadır. Çok uzun sürede, belirli bir ülkede

milyonları aşkın birey yetiştirildi ve aşağıyukarı aynı

yemlerle beslendi, ve yerinde olarak yaradılış aykırılığı

( monstrosity) denilen yapı sapmaları türedi; ama yaradılış

aykırılıkları küçük değişimlerden kesin herhangi bir çizgiyle

ayrılamaz. İster aşırı önemsiz olsun, ister göze çok çarpsın,

birlikte yaşayan bireyler arasında ortaya çıkan böyle

yapı değişmelerinin hepsi, her bireysel organizmaya yaşam

koşullarının belirsiz etkileri sayılabilir; örneğin üşütmenin

ayrı ayrı kimseleri belirsiz bir tarzda etkilemesi, beden durumlarına

ya da doğal özelliklerine göre öksürüğe, nezleye,

romatizmaya ya da türlü organlarda yangılara yol açması

aşağıyukarı budur.

Değişmiş koşulların dolaylı etkisi dediğim şey konusunda,

yani üreme sisteminin etkilenmesiyle değişmeye, kısmen

bu sistemin koşullardaki her değişmeye aşırı duyarlığı olgusunun,

ve kısmen de, Kölreuter'in ve başkalarının belirttikleri

gibi, belirli türlerin çaprazlanmasını izleyen yeni ya

30

da doğal olmayan koşullarda yetiştirilen bitkilerde ve hayvanlarda

gözlemlenebilen değişkenliğin yol açtığını kabul

edebiliriz. Bazı olgular, üreme sisteminin çevre koşullarındaki

çok önemsiz değişmelere karşı ne kadar duyar olduğunu

açıkça göstermektedir. Hiç bir şey, bir hayvanı evcilleştirmekten

daha kolay değildir; ve pek az şey, o hayvanı

kapalı yerde engellenmeksizin üretmekten, erkekle dişi çiftleşse

bile, daha zordur. Kendi anayurdunda özgür denecek

halde tutulmakta olsa da ürernek istemeyen kimbilir kaç hayvan

vardır! Bu, genellikle, ama yanlış olarak, yozlaşmış içgüdülere

bağlanır. Birçok tarım bitkisi çok iyi büyür, ama

seyrek olarak tohum bağlar ya da hiç bağlamaz! Bazı hallerde,

gelişimin özel bazı dönemlerinde, suyun biraz fazla

ya da eksik olması gibi küçük bir değişmenin, bitkinin tohum

vermesine ya da vermemesine yol açtığı bulunmuştur.

Bu ilgi çekici konuda topladığım ve başka yerde yayımıanmış

ayrıntıları burada veremiyorum; ama, tutukluluğun etkisindeki

hayvanların üremesini belirleyen yasaların ne kadar

başka olduğunu göstermek için etçil (carnivorous) hayvanların,

tabanıarına basanlar (plantigrades) ya da ayı familyası

ayrı tutulursa, tropik bölgelerden bile olsalar, o ülkede

ve tutukluluk koşullarında özgürce ürediğini; oysa etçil

kuşların, pek azı bir yana, hemen hemen hiç döllenmiş

yumurta vermediğini anayım. Yerli olmayan birçok bitkinin

çiçektozları (pollen), tıpkı en kısır hibritlerinkinler gibi, tümüyle

cleğersizdir. Bir yandan, cılız ve hastalıklı bile olsalar,

evcil hayvanların ve bitkilerin tutukluluk koşullarında

özgürce üremelerine; ve öte yandan, doğal bir durumdan

gençken alınmış, tümüyle evcilleşmiş, sağlıklı ve uzun ömürlü

(buna sayısız örnek gösterebilirim) ama üreme sistemleri

bilinmeyen nedenlerce iş göremeyecek kadar önemli ölçüde

etkilenmiş bireylere bakarak, üreme sisteminin düzensiz çalışmasına

ve ana-babalarına biraz benzemeyen döller vermesine

şaşmamalıyız. Bazı organizmaların, üreme organla-

31

rının kolayca etkilenmediğini ortaya koyarak, en doğal olmayan

koşullarda (örneğin kafeslerdeki tavşanlar ve dağ

gelincikleri) özgürce ürediğini ekleyelim; bazı hayvanlar ve

bitkiler evcilleştirilmeye ve tarıma alınmaya , böylesine dayanabilir

ve pek az -belki doğal bir durumda olduğundan

daha çok olmamak üzere- değişir.

Kimi doğa bilginleri bütün değişimierin eşeysel üreme

eylemiyle ilişkili olduğuna inanmaktadırlar; ama bu kesin

bir yanılmadır; başka bir çalışmamda, bahçıvanların "şakacı

bitkiler" (sporting plants) dedikleri bitkilerin uzun bir

listesini verdim; - bunlar, durup dururken, aynı bitki üze-rinde

öbür gözlerden bazan büyük ölçüde farklı, yeni, bambaşka

bir göz vermektedirler. Bu göz değişimi, bu böyle adlandırılabilir,

aşıyla, çelikle, vb. ve bazan tohumla sürdürülebilir.

Böyle şakacı bitkiler doğanın etkisinde seyrek ortaya

çıkar, ama tarıma alınmanın etkisinde ortaya çıkmaları

hiç de seyrek değildir. Aynı ağaçta, bir-biçim (uniform)

koşullarda, binlerce gözden biri birdenbire yeni bir ıra kazandığına

göre; ve f~rklı koşullarda yetişen başka başka

ağaçlardaki gözler bazan aşağıyukarı aynı çeşidi (variety)

-örneğin şeftali ağaçlarında tüysüz şeftali veren gözler, ve

alışılmış güllerde yosun-gülleri (moss-rose) veren gözlertürettiğine

göre, değişimin özel bir biçimini belirlemede koşulların

doğal özelliğinin organizmanın doğal özelliğinden daha

az önemli olduğunu görüyoruz demektir; - koşulların doğal

özelliği, belki de, alevin doğal özelliğini belirlemede, yanıcı

bir madde yığınını tutuşturan bir kıvılcımınkinden daha

önemli değildir.

ALIŞKANLICHN VE PARÇALARlN KULLANILMASININ YA DA

KULLANILMAMASININ ETKİLERİ; KARŞILIKLI DEGİŞİM;

SOYAÇEKiM

Alışkanlıkların değişmesi, çiçeklenme döneminde bitkilerin

bir iklimden başka bir iklime götürülmesi gibi, kalıtsal

32

bir etki yaratır. Hayvanlarda parçaların artmış kullanılmasının

ya da kullanılmamasının daha güçlü bir etkisi vardır;

öyle ki, evcil ördeğin, bütün isıkclete oranla, kanat kemiklerinin

yaban ördeğininkilerden daha hafif ve bacak kemiklerinin

daha ağır olduğunu buldum; ve bu değişme, evcil

iirdeğin yabanıl atalarından daha az uçmasına ve daha çok

yürümesine güvenle yorulabilir. İneklerde ve keçilerde, bu

hayvanların sürekli sağıldığı ülkelerde, öbür ülkelerdekilerle

karşılaştırılınca memelerde görülen büyük ve kalıtsal gelişim

belki de kullanılmamanın etıkHerine başka bir örnektir.

Evcil hayvanlarımızdan hiç birinin bazı ülkelerde sarkık kulaklı

olmayanı yoktur; kulak sark:r11asının, hayvanlar pek az

ürkütüldükleri için, kulak kaslarının kullanılmamasına yoruln

bileceği görüşü olası görünmektedir.

Değişimi birçok yasa düzenler; bunların birkaçı şöyle

böyle bilinmektedir ve ilerde kısaca tartışılacaktır. Burada

yalnız karşılıklı değişim diye adlandırılabileni anacağım. Embriyondaki

ya da kurtçuktaki (larva) önemli değişmeler belıki

ergin hayvanda da değişmeleri gerektirecektir. Aykırı yaratıklarda

tümüyle ayrı parçalar arasındaki karşılıklı-ilişki

(correlation) ilgi çekicidir. Isidore Geoffroy St. Hilaire'ın

bu konudaki değerli yapıtında bana birçok örnek gösterilmiştir.

Yetiştiridier, uzun hacakların aşağıyukarı her zaman

uzamış bir başla birlikte bulunduğuna inanırlar. Karşılıklıilişkinin

bazı örnekleri gerçekten gariptir: mavi gözlü ak

kediler genellikle sağırdır, ama Bay Tait, kısa bir süre önce,

bunun erkeklere özgü olduğunu saptadı. Renk ve yapısal

özellikler birbiriyle ilişkilidir, hayvanlarda ve bitkilerde bunun

dikkate değer birçok örneği bulunabilir. Heusinger'in

derlediği olgular, belirli bitkilerin ak koyunlara ve domuzlara

dokunduğunu, oysa koyu renkli bireylere dokunmadığını

ortaya koyuyor: Prof. Wyman, yakınlarda, bu olgunun

güzel bir açıklamasını bana bildirdi: Virginia'daki kimi çiftçilere

neden bütün domuzlarının kara olduğunu sormuş;

33

çiftçiler, domuzların boyalı kökleri [Lachnanthes, -ç.] yediğini,

bunun hayvanların kemiklerini pembeleştirdiğini, ve

bunun, kara hayvan çeşitleri dışında, bütün toynaklı hayvanlarda

böyle olduğunu söylemişler; "Cracer"lerden [ Virginia'ya

yerleşmiş göçmen, -ç.] biri şunu eklemiş: "Yalnız

kara yavruları seçip yetiştiriyoruz, çünkü yalnız onların yaşama

şansı var." Çıplak köpeklerin dişleri eksiktir; uzun

ve kaba kıllı hayvanlar, uzun ve çok boynuzlu olmaya eğilimlidir;

paçalı güvercinlerin dış parmakları arasında deri

vardır; kısa gagalı gü vercinlerin ayakları küçük, uzun gagalılarınkiler

büyüktür. Bundan ötürü, seçme belirli bir özelliği

artırarak sürdürülürse, yapının öbür parçaları da istenmeden

ve hemen hemen kesinlikle ve ayrı parçalar arasındaki

karşılıklı-ilişkinin bilinmedik yasalarının sonucu olarak

değişikliğe uğrar.

Değişimin farklı, bilinmeyen, ya da şöyle böyle anlaşılan

yasalarının sonuçları, son derece karmaşık ve çeşitlidir.

Sümbül, patates, hatta yıldız çiçeği vb. gibi eski bazı tarım

bitkilerimiz üzerine yazılmış kitapçıkları dikkatle incelemeye

değer; ve çeşitlerin ve alt-çeşitlerin birbirinden hafifçe

ayrıldıkları sayısız özel yapı ve kuruluş hallerini görmek,

gerçekten şaşırtıcıdır. Bütün oluşum plastikleşmiş gibi görünür,

ve atasal tipten küçük ölçüde ayrılır.

Kalıtsal olmayan herhangi bir değişim bizim için önemsizdir.

Ama kalıtsal sapmaların sayısı ve çeşitliliği, sapmaların

fizyolojik önemleri ister az ister çok olsun, sonsuzdur.

Dr. Prosper Lucas'ın iki büyük cilt tutan araştırması, bu

konuda en iyi ve dolu araştırmadır. Soyaçekime olan eğilimden

hiç bir yetiştiricinin şüphesi yoktur; benzerin benzerden

türediği onun başlıca inancıdır; bu ilkeden yalnız

teorici (theoretical) yazarlar şüphe etmektedir. Herhangi

bir sapma sık sık ortaya çıkarsa ve bunu babada ve oğulda

görürsek, bunun ikisini de etkilemiş belirli bir nedene yorulabileceğini

söyleyemeyiz, ama görünüşte aynı koşullardan

34

cikilenmiş bireyler arasında koşulların olağanüstü bir bileşimine

bağlı olan, çok seyrek görülen bir sapma, babada ortaya

çıkarsa -milyonlarca bireyden birinde- ve sapma

oğulda da ortaya çıkarsa, değişme öğretisi bizi bu yeniden

ortaya çıkmayı sayaçekime yarmaya zorlar. Akşınlık (albinism),

pürtüklü deri, kıllı vücut vb. gibi herlkesin bilmesi

gereken haller aynı ailenin birkaç bireyinde ortaya çıkar.

Seyrek ve garip sapmalar kalıtsalsa, daha yaygın ve daha

az garip sapmalar haydi haydi kalıtsal olmak gerekir. Bu

konuyu tümüyle incelemenin doğru yolu, belki de, her özelliğin

kalıtsallığını bir kural ve kalıtsal olmamaklığını bir sapkınlık

(anomaly) olarak düşünmektir.

Soyaçekimi yöneteri yasalar çok büyük ölçüde bilinmiyor.

Hiç kimse, bir türün ya da farklı türlerin bireylerinde

belirli bir özelliğin neden bazan kalıtsal olduğunu ve neden

bazan böyle olmadığını söyleyemez; çocuk, belirli bazı ıralar

bakımından niçin dedesine ya da ninesine ya da daha

uzak bir atasına çekmektedir; bir özellik neden çoğu zaman

bir eşeyden ikisine birden, ya da yalnız birine, her zaman

değilse de büyük bir çoğunlukla aynı eşeye (sex'e) iletilmektedir?

Evcil hayvanlarımızın erkeklerinde ortaya çıkan özelliklerin,

daha çok, ister sınırlı ister büyük bir ölçüde olsun,

yalnız erkeklere iletilmesi, bizim için hayli önemli bir olgudur.

Gü~enilir, çok daha önemli bir kural da, bir özelliğin,

yaşamın hangi döneminde ortaya çıkarsa çıksın, döllerde

de aynı yaşta ve arada bir daha önce görünmesidir,

sanırım. Bu, birçok halde, başka türlü de olamazdı; sığırlarda,

boynuzlardaki kalıtsal özelliklerin döllerde ancak erginliğe

yakın görünebilmesi böyledir; ipek böceğinin uygun

tırtıllık ya da koza döneminde ortaya çıkan özellikleri vardır.

Ama kalıtsal hastalıklar ve başka bazı olgular, beni bu

kuralın daha geniş bir yaygınlığı olduğuna, ve bir özelliğin

belirli bir yaşta ortaya çıkması için görülür bir neden olmasa

bile, o özelliğin döllerde gene de atada ilk ortaya çık-

35

tığı aynı yaşta görünmeye eğilimli olduğuna inandırıyor. Bu

kuralın embriyolojinin yasalarını açıklamada çok büyük önemi

olduğuna inanıyorum. Bu söylenenler, elbette, bir özelliğin

ilk ortaya çıkması ile sınırlıdır, ve yumurta gözelerini ya

da erkek öğeyi etkilemiş olan ilk nedeni kapsamaz; aşağıyukarı

tıpkı kısa boynuzlu bir inekle uzun boynuzlu bir boğanın

dölünde boynuz uzunluğunun açıkça erkek öğeye bağlı olmasındaki

gibi.

Ataya dönmeyi (reversion) anmışken, burada, doğa bilginlerinin

sık sık belirttikleri bir şeyi de anayım: 1 Evcil çeşitlerimiz,

yabamllaşınca, yavaş yavaş ama sürekli olarak,

yeniden asıl kökenierindeki ıralara dönerler. Bu yüzden evcil

ırklardap. doğal bir durumdaki türler için hiç bir sonuç

çıkarılamayacağı savunulmaktadır. Sık sık ve cesaretle öne

sürülen yukardaki görüşün hangi kesin olgulara dayandığını

bulmaya boşuna uğraştım. Bunun doğruluğunu kanıtlamak

çok güçtür: çünkü en belirgin ev cil çeşitlerimizin yabanıllık

halinde belki de yaşayamayacakları sonucunu güvenle çıkarabiliriz.

Şirçok halde, asıl kökenin ne olduğunu bilmiyoruz,

bundan dolayı aşağıyukarı tam bir ataya dönüşün izlenip

izleomediğini söyleyemeyiz. Çaprazlanmanın etkilerini

önlemek için yalnız bir tek çeşidin, yeni yurdunda, başıboş

bırakılmaklığı gerekirdi. Bununla birlikte, evcil çeşitlerimiz,

arada bir ve kesinlikle, bazı ıraları bakımından atasal biçimlerine

döndükleri için, doğallaştırmada başarı sağlayabilseydik,

ya da örneğin lahanayı birçok kuşak boyunca çok

yoksul toprakta yetiştirseydik (bu halde, bazı sonuçlar gene

de yoksul toprağın belirli etkisine yorulurdu), bitkiler büyük

ölçüde, hatta tümüyle, asıl yabanıl kökene dönerdi; bu

bana olası görünüyor. Böyle bir denemenin başarıya ulaşıp

ulaşmamasının bizim tartışma alanımız bakımından büyük

önemi yoktur; çünkü yaşam koşullarını denemenin kendisi değiştirir.

Ev cil çeşitlerimizin geriye dönmeye büyük bir eğilim

gösterdiği, yani, çok sayıda, ve aynı koşullarda birlikte

36

yıı~arken, ve böyle bir durumda yapılarında görülebilecek

(in(•msiz bazı sapmalar engelsiz çaprazlanmayla önlenebilirkC'n,

cvcil çeşitlerimizin kazandıkları ıraları yitirdiği kanıtlıınabilseydi,

evcil çeşitlerden türlerle ilgili hiç bir sonuç

~·ıkaramayacağımızı kabul ederdim. Oysa bu görüşü desteklı

·ym bir kanıt belirtisi yoktur: koşum ve yarış atlarımızı,

ıızun ve kısa boynuzlu sığırlarımızı, ve çeşitli kümes hayvıınlarımızı,

sınırsız bir süre yetiştiremeyeceğimizi öne sürmek,

görgümüzün tümüne aykırıdır.

EVCİL ÇEŞiTLERİMİZiN IRASI; ÇEŞİTLERLE TÜRLERİ

AYIRT ETMENİN GÜÇLÜKLERi; BİR YA DA

BİRDEN ÇOK TÜRDEN OLAN EVCİL

ÇEŞiTLERiN KÖKENİ

Evcil hayvanlarımızın ve tarım bitkilerimizin kalıtsal çe~

ıitlcrine ya da ırkiarına bakınca, ve onları yakın hısımları

olan türlerle karşılaştırınca, her ırkta, daha önce söylendiği

gibi, ırada gerçek türlerde olduğundan daha az bir-biçimlilik

(unijormity) görmekteyiz. Evcil ırkların çoğu zaman

garip bir ırası vardır; başka bir deyişle, önemsiz bazı noktalarda

birbirlerinden ve aynı cinsin öbür türlerinden ayrıliriarsa

da, birbirleriyle karşılaştırılınca, ve özellikle doğada

en yakın hısım olan türlerle karşılaştırılınca, herhangi

bir parça bakımından çoğu zaman büyük ölçüde farklılık

gösterirler. Bunları (ve çaprazlanınca tam bir döl verimi

gösteren çeşitleri - ilerde tartışılması gereken bir konu)

ayrı tutarsak, aynı türün evcil ırkları birbirlerinden tıpkı

doğal bir durumdaki aynı cinsin yakın hısım olan türleri gibi

ayrılır, ama farklar pek çok halde daha küçük ölçüdedir.

Bunun doğru olduğu kabul edilmek gerekir, çünkü birçok

hayvan ve bitkinin evcil ırkları, kimi yetkili çiftçilerce, köken

bakımından ayrı türlerin, ve kimilerince, yalnız çeşitlerin

soyundan sayılmaktadır. Evcil bir- ırk ile bir tür arasında

belirgin bir fark olsaydı, bu şüphe, böyle sürekli ola-

37

rak sözkonusu edilemezdi. Cinsel (generic) ıraları bakımından

evcil ırkların birbirinden farklı olmadığı sık sık belirtilmektedir.

Bunun doğru olmadığı söylenebilir; ama doğa

bilginleri hangi ıraların cinsel (generic) olduğunu belirlemekte

hayli anlaşmazlık içindedirler; böylesi değerlendirmelerin

hepsi şimdilik ampiriktir. Doğanın etkisinde cinslerin

(genus) nasıl türediği açıklanınca, evcil ırklarımızda gerçek

(katışıksız) cinsel ( generic) ıralar bulma yı uromaya hakkımız

olmadığı görülecektir.

Hısım evcil ırklar arasındaki yapısal farkın büyüklüğünü

kestirmeye çalışırken, onların bir ya da birden çok atatürün

soyundan olup olmadığını bilmediğimiz için şüpheye

düşüveriyoruz. Bu noktanın aydınlahlması ilgtnç olur; örneğin,

hepsinin de kendi çeşidini tümüyle sürdürdüğünü bildiğimiz

tazının, bloodhound'ın, zağarın, mastının, buldoğun

herhangi bir tek türün dölleri olduğu gösterilebilseydi, o zaman

böyle olgular, yeryüzünün farklı bölgelerinde yaşayan

ve yakın hısım olan doğal türlerin -örneğin birçok bitki türünün-

değişmezliği konusunda bizi büyük ölçüde şüpheye

düşürürdü. Biraz sonra göreceğimiz gibi, türlü köpek ırklarımız

arasındaki bütün farkların evcilleşmenin etkisinden

C:oğduğuna inanmıyorum; farkların küçük bir bölüğünün, onların

ayrı türlerin dölleri olmasından ileri geldiğine inanıyorum.

Başka bazı evcil türlerin çok belirgin ırklarına gelince,

onların hepsinin bir tek yabanıl kökenden türediğine

olası, hatta kuvvetli kanıtlar vardır.

İnsanoğlunun, değişmeye ve çeşitli iklhnlere dayanmaya

yaradılıştan olağanüstü eğilimli hayvan ve bitkileri seçtiği

sık sık söylenmektedir. Bu yetenekierin evcil ürünlerimizin

değerini büyük ölçüde artırdığını tartışınam; ama yabanıl

insan, bir hayvanı ilk evcilleştirirken, onun gelecek kuşBklarda

değişip değişmeyeceğini, başka iklimiere dayanıp

dayanmayacağını nasıl bilebilirdi? Ren geyiğinin sıcağa ya

da devenin soğuğa dayanma gücünün az olması, o hayvan-

38

I<Jrın evcilleştirilmesini engelledi mi? Evcil ürünlerimize sayıca

eşit, ve aynı sayıda farklı sınıflardan ve ülkelerden plan

başka hayvanlar ve bitkiler doğal bir durumdan alınıp aynı

sayıda kuşaklar boyunca evcillik koşullarında, yetiştirilebilseydi,

onlar da bugünkü evcil ürünlerimizin ata-türlerininkine

yaklaşık bir değişme gösterirlerdi; bundan şüphe edeme

m.

Eskiden evcilleştirilmiş hayvanlarımızin ve bitkilerimizin

lıır ya da birden çok yabanıl türün soyundan olup olmadıkları

konusunda kesin bir karara varmak olası değildir. Evcil

hayvanlarımızın çok _kökenli olduğuna inananların kanıtları,

daha çok, en eski çağlarda, Mısır amtlarındaki, ve İsviçre'nin

göl-konutlarındaki soylarda epey farklılık bulmamı:

t.a, ve o eski soylardan bazılarının bugünkülere hayli benze•

mesine, hatta onlarla özdeş olmasına dayanmaktadır. Oysa

bu yalnız uygarlık tarihi bakımından önemlidir, ve hayvanların

sanılageldiğinden çok daha eski bir dönemde evcilleştirilmiş

olduğunu gösterir. İsviçre'nin göl-konutlarında bannanlar,

birçok buğday ve arpa çeşidini, bezezyeyi, yağ elde

elmek için haşhaşı, ve keteni yetiştirdiler; türlü evcil hayvanları

vardı. Başka uluslarla ticaret yaptılar. Bütün bunlar,

Heer'in belirttiği gibi, onların o çok eski çağda hayli uygarlaşmış

olduklarını açıkça gösterir ve gene bu, farklı bölgelerdeki

kavimlerce yetiştirilen evcil hayvanların, az gelişmiş

bir uygarlığın uzun sürmüş eski bir döneminde, değışmiş

ve farklı ırklar meydana getirmiş olduğunu anlatır.

Yeryüzünün birçok kesriminde yüzlek oluşumlarda (formation)

taştan aletler bulunduğundan beri, bütün yerbilimciler

barbar insanın çok eski bir çağda yaşadığına inanmaktadırlar;

ve köpeği olsun evcilleştirmemiş barbar bir kavmin bugünkü

günde varolmadığını biliyoruz.

Evcil hayvanlarımızın pek çoğunun kökeni belki hep karanlık

kalacaktır. Ama bütün dünyadaki evcil köpekleri gözönünde

tutarak, bu konuda bilinen bütün olguların yorucu

39

bir derlemesini yaptıktan sonra, başka başka köpekgil (canidae)

türünün evcilleştirildiği, ye evcil soylarımızın damarlarında

onların birbirine epeyce karışmış kanlarının dolaştığı

sonucuna vardığıını burada söyleyeyim. Koyunlar ve keçilerle

ilgili kesin bir kanıya varamadım. Hörgüçlü Hint Sığırlarının

huyları, böğürmeleri, doğal özellikleri ve yapıları

üzerine Bay Blyth'ın bana bildirdiği olgulardan, bu sığırların

Avrupa sığırlarınınkinden farklı bir kökenin soyu olduğu

aşağıyukarı bellidir; kimi yetkili çiftçiler, Avrupa sığırlarının

üç yabanıl atası -tür sayılabilsin veya sayılmasınolduğuna

irianmaktadırlar. Bu varsayımın ,hörgüçlü sığır larla

yaygın sığırlar arasındaki kesin fark varsayımı gibi, gerçekte

Prof. Rütimeyer'in pek değerli araştırmalarıyla belirlendİğİ

. söylenebilir. Atlara gelince, burada tartışamayacağım

nedenlerden ötürü, birkaç yazarın tersine, bütün ırkların

aynı türden geldiğine şüpheyle inanmak eğilimindeyim.

Aşağıyukarı bütün İngiliz tavuk ırklarını canlı olarak

sağladıktan, yetiştirdikten, çaprazladıktan ve iskeletlerini inceledikten

sonra, bana öyle geliyor ki, hepsi de, hemen hemen

kesinlikle, yabanıl Hint tavuğunun (Gallus bankvia) soyudur;

ve bu, Bay Blyth'ın ve bu kuşu Hindistan'da incelemiş

olan başkalarının da vardığı sonuçtur. Bazı ırkları birbirinden

hayli farklı olan ördeklere ve tavşanlara gelince,

hepsinin yaygın yaban ördeğinden ve yaban tavşamndan türediğinin

kanıtı kesindir.

Kimi yazarlar, ayrı yabanıl atalardan türemiş ayrı evcil

ırklarımızın kökeni öğretisini saçma bir aşırılığa vardırmaktadırlar.

Onlar, ayıncı ıraları ne kadar önemsiz olursa

olsun, kendi soyunu sürdüren her ırkın kendi yabanıl ilkörneği

(prototype) bulunduğuna inanmaktadırlar. Böyle düşünürünce,

yalnız Avrupa'da bir sürü sığır, bir hayli koyun.

ve keçi türü olmak;· Büyük Britanya'da da epeycesi bulunmak

gerekirdi. Bir yazar, eskiden . Büyük Britanya'ya özgü

onbir ~abanıl koyun türü olduğuna inanmaktadır! Britan-

40

ya'nm şimdi kendine özgü bir tek memeli hayvanı olmadığını,

Fransa'da, Almanya'da olmayan bir~aç memeli hayvan

bulunduğunu, Macaristan ve İspanya için de durumun böyle

olduğunu vb. ama bütün kraliıkiara özgü birkaç sığır, koyun,

vb. soyu bulunduğunu gözönüne alınca, evcil bir hayli

,soyun Avrupa'da türediğini kabul etmek zorunda l;\.alırız;

başka nerden gelmiş olabilirlerdi? Hindistan'da da böyledir.

Ayrı ayrı yabanıl türlerden geldiklerini kabul ettiğim bütün

dünyadaki evcil köpek soyları olgusunda da kalıtsal değişimin

büyük payı olduğundan şüphe edilemez; çünkü İtalyan

tazısma, bloodhound'una, buldoğuna, kütburunlu finosuna ya

da Blenheim mastısma, vb. -ki bunlar yabanıl köpekgillere

hiç benzemez- hayli benzeyen hayvanlarm doğal bir

durumda, herhangi bir çağda varolduğuna kim inanabilir?

Bütün köpek ırklarımızm yerli birkaç türün çaprazlanmasıyla

türetildikleri, sık sık boşuna söylenmektedir; oysa çaprazianınayla

ancak ana-babalarının arasmda bir dereceye

kadar orta (intermediate) biçimler elde edebiliriz; ve türlü

evcil ırklarımızm türeyişini bu işlemle açıklamaya:- kalkarsak,

İtalyan tazısı, bloodhound'u, buldoğu, vb. gibi en aşırı

biçimlerin (form), bir zamanlar doğal bir durumda yaşadığını

kabul etmemiz gerekir. Üstelik, çaprazlanmayla ayrı

ırklar elde etme olanağı büyük ölçüde abartılmaktadır. Belgelendirilmiş

birçok örnek, istenilen ırayı taşıyan bireylerin

dikkatle seçilmesine dayanan umulmadık çaprazlamalada bir

ır kın değişikliğe uğratılabileceğini göstermektedir; ama tümüyle

farklı iki ırk arasında orta bir ırk elde etmek çok

güç olurdu. Sir J. Sebright bunu özellikle denedi, ve başarısızlığa

uğradı. Arıkan iki ırk arasındaki çaprazlamanın birinci

dölleri hayli ve bazan (güvercinlerde bulduğum gibi)

tümüyle bir-biçim- ıradadır, ve her şey yolunda görünmektedir;

ama bu karışık soylu hayvanlar birkaç kuşak birbirleriyle

çaprazlanınca, iki tanesi bile birbirine benzememekte

ve işin güçlüğü ortaya çıkmaktadır.

41

EVCİL GÜVERCİNLERİN IRKLARI,

BUNLARIN F ARKLARI VE KÖKENİ

Belirli bir grubu incelemenin her zaman en iyi yol olduğuna

inanarak, düşünüp taşındıktan sonra, evcil güvercinleri

ele almayı uygun gördüm. Satın alabildiğim ya da bulabildiğim,

ve dünyanın birçok köşesinden, özellikle İran'dan

Sayın C. Murray'ın ve Hindistan'dan Sayın W. Elliot'un yardımlarıyla

sağladığım özenle doldurulup saklanmış bütün

ırkları elimin altında bulundurmaktayım. Güvercinler üzerine

türlü dillerde pek çok inceleme yayımlanmıştır, ve bunlardan

bazıları hayli eski olduğu için çok önemlidir. Ünlü birkaç

güvercin meraklısıyla ilişki kurdum, ve Londra güvercin kulüplerinden

ikisine üye oldum. Irkların farklılığı pek şaşırtıcı

bir şey. İngiliz posta güverciniyle dar-alınlı taklacı güvercini

karşılaştırmız, ve gagalarındaki olağanüstü farkı, kafataslarında

karşılıklı düşen farklılıkları görünüz. Posta güvercini,

özellikle erkeği, başının çevresıindeki ibikleşmiş derinin şaşırtıcı

gelişimi bakımından da dikkate değer; buna çok uzamış

gözkapaklarını, çok geniş dış burun deliklerini, ve geniş bir

ağızyarığını ekleyiniz. Dar-alınlı taklacı güvercinin gagası,

ana çizgileri bakımından aşağıyukarı ispinozunkini andırır; ve

yaygın taklacı güvercinin biricik kalıtsal huyu, toplu sürüler

halinde çok yükseklerde uçması ve havada tepetaklak dönmesidir.

Runt güvercini uzun ve ağır gagalı, büyük ayaklı,

iri bir kuştur; bazı alt-ırklarının boynu çok uzundur, bazılarının

kanatları ve kuyrukları çok uzundur, bazılarının kuyrukları

ise olağanüstü kısadır. Mağrip güvercini posta güverciniyle

hısımdır, ama, uzun bir gaga yerine, çok kısa

ve enli bir gagası vardır. Şi şingen güvercinde (pouter)

gövde, kanatlar ve hacaklar iyice uzamıştir; kasıla kasıla

şişirdiği aşırı gelişmiş kursağı, kimilerinde şaşkınlık yaratabilir

ve kimilerini kahkahayla güldürebilir. Turbit güvercininin

kısa ve konik bir gagası ile, göğsünde tersine, yu-

42

karı doğru çıkmış bir sıra tüy vardır; huyu, yemek boru

sunun (oesophagus) yukarı kesimini sık sık, hafifçe şiş1rmesidir.

Başlıklı güvercinin (Jacobin) ensesindeki tüyler öylesine

ters çıkar ki, bir başlık oluşturur; kendi büyüklüğü

ile orantılı olarak uzamış kanat ve kuyruk telekieri vardır.

Demkeş (trumpeter) ile kıkırdak (laugher), adlarından da

anlaşılacağı üzere, öbür ırklardan çok farklı öterler. Gü.

vercin familyasının bütün üyelerinde normal otarak oniki

ya da ondört ikuyruk teleği varken, tavus güvercininde otuz,

hatta kırk kuyruk teleği vardır: bu telekieri açar ve gerer,

öyle ki soylu kuşlarda başla kuyruk birbirine değer: yağbezleri

tümüyle köreimiştir. Göze daha az çarpan başka

birkaç ırk da anılabilir.

Ayrı ırkların iskeletlerinde, yüz kemiklerinin uzunluklarında,

genişliklerinde ve eğriliklerindeki gelişim önemli ölçüde

farklıdır. Alt çene çıkıntısının genişliği ve uzunluğu kadar,

biçimi de göze çok çarpacak tarzda değişir. Kuyruk ve

kuyruk sokumu om urlarının sayısı değişir; kaburgaların sayısı,

ilişkin (relative) genişlikleri ve kemik çıkıntılarının varlığı

ile birlikte değişir. Göğüs kemiğindeki boşlukların sayısı

ve biçimi hayli değişkendir; lades kemiğinin iki çatalının

ilişkin büyüklüğü ve aralarındaki açı da böyledir. Ağız

yarığının, göz kapaklarının, burun dış deliklerinin, dilin

oransal (proportional) uzunluğu (dilinki, gaganınkiyle her

zaman tam ıkarşılıklı-ilişıki gösıteı-mez), ikursağın, ve yemek

borusunun yukarı kesiminin büyüklüğü, yağ~bezlerinin gelişimi

ya da körelmişliği; birincil kanattaki ve kuyruktaki

telekierin sayısı; kanatların ve kuyruğun birbirine ve gö.vdeye

ilişkin (relative) uzunluğu; ayaklarİn ve hacakların

ilişkin uzunluğu; parmaklardaki boynuzsu pulların sayısı,

parmaklar arasında deri gelişimi, hepsi de değişken yapısal

hallerdir. Tam tüylenme çağı, yumurtadan çıkan yavruların

tüylülük durumu gibi değişir. Yumurtaların biçimi ve büyüklüğü

değişir. Uçma tarzı, ve bazı ırklarda ses ve ötüş çok

43

değişiktir. Son olarak, belirli ırklarda, erkek ile dişi de birbirinden

az da olsa farklıdır.

Öyle ki, bir kuşbilimeiye (ornithologist) gösterHip yabanıl

oldukları söylenirse, kuşbilimcinin çok belirgin türler arasına

koyacağı birçok güvercin. seçilebilir. Bu halde, herhangi

bir kuşbilimcinin İngiliz posta güvercinini, dar-alınlı

taklacıyı, Runt'ı, Mağrip güvercinini, şişingen güvercini ve

tavusu aynı cinse sokacağına inanmıyorum; ve de, bu ırkların

her birindeki gerçekten kalıtsal alt-ırklar (o, bunlara

türler derdi) kendisine gösterilebilir.

Ancak, güvercin ırkları arasındaki farklar ne kadar bü-.

yük olursa olsun, doğa bilginlerinin yaygın kanısının, y_ani

hepsinin kaya güvercininden (Columba li.via) türemişliğinin,

birbirlerinden en önemsiz bakımlardan ayrılan farklı coğrafi

ırkları ve alt-ırkları da içermek önkoşulu ile, doğru olduğuna

tümüyle inanıyorum. Beni buna inandıran gerekçeler

başka hallerde de geçerli olduğu için, burada kısaca sunulacaktır.

Ayrı ayrı ırklar çeşit değilseler, ve kaya güvercininden

türememişlerse, en azından yedi ya da sekiz kökenleri

olmak · gerekir; çünkü daha az sayıda kökenin çaprazlanmasıyla

bugünkü evcil güvercin ırklarını elde etmek

olanaksızdır: örneğin, bir şişingen güvercin, birinde olsun

çok büyük ve göze çarpan bir kursak bulunmayan iki atasoyun

çaprazlanmasıyla nasıl elde edilebilir? Varsayılan atasoyların

hepsi kaya güvercinleridir, ne var ki, bu soylar

varlıklarını sürdürmerli ya da ağaçlara isteyerek tünemedi.

Ama C. livia ile onun coğrafi alt-türleri dışında, kaya güvercinlerinin

yalnız iki ya 'da üç başka türü bilinmektedir;

ve onlcp.·ın hiç birinde evcil ırkların ıraları yoktur. Bu yüzden,

varsayılan ata-soylar ya hala başlangıçta evcilleştiril~

dikleri ülkelerde yaşamakta ve kuşbilimcilerce henüz bilinmemektedir;

ve bu, iriliklerinden, huylarından ve göze çarpan

ıralarından ötürü olanaksız görÜnmektedir; ya da yabanıl

haldeyken soyları tükenmiş olmak gerekmektedir. Oy-

44

sa yalçın kayalarda kuluçkaya yatan ve iyi uçan kuşların

soyu kolay kolay yok edilemez; ve huyları evcil ırklarınkilerle

aynı olan yaygın kaya güvercini, Britanya'nın bazı küçük

adacıklarında ve Akdeniz kıyılarında bile yok edilememiştir.

Bundan ötürü, huyları kaya güvercinlerininkilere

benzeyen birçok türün yok olduğunu varsaymak ileri git~

rnek olur. Üstelik, yukarda adları geçen evcil ırkların bazıları

dünyanın her yerine götürülmüştür, ve, bundan dolayı,

birkaçının yeniden kendi öz yurduna geri götürülmüş

olması gerekir; ama, kaya güvercininin çok az değişmiş bir

biçimi olan tarla güvercini (dovecot-pigeon, Feıdtaube) bazı

yerlerde yabanıllaşmışsa da, bu ırklardan biri bile yabanıllaşmamıştır.

Bugünkü bütün görgülerimiz, yabanıl hayvanları

evcillik koşullarında özgürce üretmenin güç olduğunu

göstermektedir; oysa, güvercinlerimizin çok kökenli olduğu

varsayımına göre, eski çağlarda, yarı-uygar insanlarca en

azından yedi ya da sekiz türün tümüyle evcilleştirildiğini, üstelik

tutukluluk koşullarında bile tam doğurganlık gösterdiğini

kabul etmek gerekmektedir.

Yukarda anılan ırkların doğal özellik, huy, . ses, renk

ve yapılarının pek çok parçası bakımından yabanıl kaya güvercini

ile genel olarak uyuşmakla birlikte, bazı bakımlardan

normalden hayli ayrılması, çok önemli ve başka hallerde

de geçerli bir kanıttır; İngiliz posta güvercininin, ya da

dar-alınlı taklacının, ya da Mağrip güvercininin gagasının;

başlıklı güvercinin yukarı dönük tüylerinin; şişingen güvereinin

kursağının; tavustaki kuyruk teleklerinin benzerlerini

o kalabalık güvercingiller (Coıumbidae) familyasmda aramamız

boşunadır. Bu yüzden, yarı-uygar insanların yalnız

birçok türü tümüyle evcilleştirmede başarıya ulaştığını değil,

bilerek ya da raslantıyla, özellikle normalden sapan türleri

seçtiğini, ve daha sonra bu tilrlerin çoktan yok olduğunu

ya da yittiğini varsaymak gerekmektedir. Böyle bir sürü

garip rasıantının birbirini izlemesi büyük ölçüde olanak-

45

sızdır.

Güvercinlerin renkleriyle ilgili bazı olgular dikkate değerdir.

Kaya güvercini kurşuni-mavidir, böğürleri aktır; oysa

Hint alt-türünde, C. intermedia Strickland, böğürler mavimsidir.

Kuyruk ucunda dıştaki telekierin ak bir kenar çektiği

kara bir şerit vardır. Kanatlarda kara iki şerit bulunur.

Bazı yarı-evcil ve bazı tam-yabanıl ırkların kanatlarında,

iki kara şeritten başka, kara benekler vardır. Bu

farklı işaretler, bütün familyanın başka hiç bir türünde yoktur.

Öte yandan, evcil ırkların her birinde, soylu kuşlarda

bile, yukarda anılan işaretierin hepsi, hatta dış kuyruk teleklerinin

ak kenarları bile, bazan tümüyle gelişmiş olarak

birlikte ortaya çıkar. Üstelik hiç biri mavi olmayan ya da

yukarda belirtilen işaretlerden herhangi birini taşımayan

farklı iki ya da daha çok ırktan kuşlar çaprazlanınca, melez

döller bu ıraları birdenbire kazanmaya çok eğilimlidir.

Yaptığım birçok gözlemden birini örnek vereyim: değişmeden

üreyen bazı ak tavusları bazı kara Mağrip güvercinleriyle

çaprazladım; Mağrip güvercinlerinin mavi çeşitleri öylesine

seyrek görülür ki, İngiltere'de bir örneği olduğunu hiç

işitmedim; ve elde ettiğim melez döller kara, kahverengi ve

benekliydi. Bir Mağrip güvercinini de benekli bir güvercinle

çapraziadım; bu Mağrip güvercini kızıl kuyruklu, alnı kızıl

benekli, ak, ve değişmeden üreyen bir kuştu; melezler koyu

esmer ve benekli oldu. Ondan sonra Mağrip-tavus melezlerinden

birini Mağrip-benekli melezlerinden biriyle çaprazladım,

ve tıpkı yabanıl kaya güvercini gibi ak böğürlü, çift

kara kana:t-şeritli, ve kuyruğunda ak kenarlıkara bir şeridi

olan çok güzel mavi bir kuş ortaya çıktı! Bu oLguları atasalıralara

dönmenin iyi bilinen ilkeleriyle, ancak bütün evcil

ırklar kaya güvercininden türemişse anlayabiliriz. Ama bunu

reddedersek, şu . çok olanaksız iki halden birini varsaymak

zorunda kalırız: birincisi, bugünkü türlerden hiç birinin renkleri

ve işaretleri kaya güvercininki gibi olmamakla birlikte,

46

düşünülen farklı bütün ata-türlerin renkleri ve işaretleri

böyleydi, ve bundan dolayı ırkların her birinde aynı renkIere

ve işaretiere dönmeye bir eğilim olabilir. İkincisi, her

ırk, en katışıksız ırk bile, son oniki ya da en çok yirmi kuşak

içinde kaya güverciniyle bir defa çapr,azlanmıştır: One

iki ya da yirmi kuşak diyorum, çünkü daha çok sayıda kuşaktan

sonra melez döllerin yabancı kandan gelen atalarına

döndüklerini gösteren bir örnek bilinmemektedir. Yalnız

bir defa çaprazıanan bir ırkta, bu çaprazlanmadan geLen

herhangi bir ll:aya dönme eğilimi, daha sonraki kuşakların

her birinde daha az yabancı kan bulunacağı için, elbette

giderek azalacaktır; ama hiç bir çaprazıanma olmazsa, ve

ırkta geçmiş bazı kuşaklar boyunca yitmiş bir ıraya dönme

eğilimi varsa, bu eğilim, (her şeye karşın bunun tersini öne .

sürebiliriz), belirsiz sayıda kuşaklar boyunca iletilmiş olabilir.

Ataya dönüşün bu iki farklı hali, soyaçekim konusunda

yazanlarca sık sık birbirine karıştırılmaktadır.

Son olarak, en farklı ırklarda bilerek yaptığım kendi

gözlemlerime dayanarak söyleyebileceğim gibi, güvercin ırklarının

bütün liibritlerinde ya da melezlerinde tam bir dölverimi

görülür. Oysa, tümüyle farklı iki hayvan türünün hibritlerinde

tam doğurganlık görüldüğü konusunda kesinlikle

aydınlatılmış herhangi bir hal yoktur. Kimi yazarlar, uzun

sürmüş evcilliğin, türlerdeki hu · kuvvetli kısırlık · eğilimini

giderdiğine inanmaktadırlar. Köpeğin ve başka bazı

evcil hayvanların tarihine dayanılarak, birbiriyle yakın hısım

olan türler gözönünde bulundurulursa, bu sonuç belki

tümüyle doğrudur. Ama, bu sonuç, köken bakımından posta

güvercinlerinin, taklacıların, şişingenlerin ve tavusların şimdi

· oldukları kadar farklı olan türlerin kendi aralarında tam

dölverimi gösteren döller vereceğini varsayacak kadar ileri

götürülürse, aşırı ataklık olur.

Bu türlü nedenlerden, yani - insanoğlunun eskiden, varsayılı

yedi ya da sekiz güvercin türünü eveilliğİn etkisinde

47

özgürce üretmişliğinin olanaksızlığından - bu varsayılı türlerin

yabanıl halde kesinlikle bulunmamasından, ve hiç bir

yerde yabanıllaşmamış olmasından - birçok bakımdan kaya

güvercinine benzemekle birlikte, bütün öbür güvercingillerle

karşılaştırıldığında, bu türlerip. normalden çok sapan

belirli ıralar göstermesinden - ister katışıksız yetiştirilsinler,

ister çaprazlansınlar, bu ırkların hepsinde mavi rengin

ve türlü kara işaretierin yeniden ortaya çıkmasmdan; bütün

bu çeşitli nedenlerden ötürü, ve bütün bu nedenleri hep birlikte

dikkate alarak, bütün evcil güvercin ırklarımızın kaya

güvercini ya da Columba livia ile onun coğrafi alt-türlerinden

türediğine güvenle karar verebilidz.

Bu görüşü desteklemek için şunları ekleyebilirim: Avrupa'da

ve Hindistan'da evcilleşmeye yetenekli yabanıl kaya

güvercini bulunmaktadır ve huy ve yapı bakımından birçok

noktada evcil ırkların hepsiyle uyuşmaktadır, bu bir.

Bir İngiliz posta güvercini ya da dar-alınlı taklacı, belirli

ıralarda kaya güvercininden büyük ölçüde farklı olmakla

birlikte, bu iki ırkın alt-ırklarını, özellikle uzak ülkelerden

getirilmiş olanlarını karşılaştırarak, onlarla kaya güvercini

arasında aşağıyukarı tam bir seri yapa,biliriz; bunu, bütün

ırklarda değilse bile, başka bazı ırklarda da yapabiliriz,

bu iki. Her ır ka özgü ıralar, örneğin posta güvercinin alt ibiği

ve gagasının uzunluğu, taktacının gagasının kısalığı, tavusun

kuyruk teleklerinin sayısı, pek değişkendir, bu üç; bu

olgunun açıklaması seçme konusu tartışılırken verilecektir.

Dördüncüsü de, pek çok kimsenin güvercinleri sevmesi ve

onlara büyük özenle bakmasıdır. Güvercinler, dünyanın birçok

yerinde, binlerce yıldır evcil halde yetiştirilmektedir ;

Prof. Lepsius'un bana bildirdiğine göre, güvercinler üzerine

bilinen en eski belge, yaklaşık olarak MÖ 3000 yılında, Mısır

firavunlarının beşinci süUUesinden kalmadır; ama Bay

Birch, ondan önceki sülalenin yemek listelerinden birinde güvercine

yer verildiğini söylemektedir. Plinius'a göre, Roma-

48

lılar zamanında güvercinler çok yüksek fiyata satılınıştır;

"hatta, işi o kadar ileri götürdüler ki, güvercinlerin soyağaçları

ve ırkları ile uğraştılar''. Hindistan'da Ekber Han, 1600

yıllarında, güvercinlere çok değer verdi; öyle ki, sarayındaki

güvercinlerin sayısı 20.000'den az değildi. "İran'ın ve

Turan'ın hükümdarları ona pek nadir kuşlar gönderdiler",

diyor saray tarihçisi, ve şunları ekliyor: "Hakanımız güvercinleri

melezleyerek, daha önce hiç uygulanmamış bir yöntemle,

şaşılacak kadar iyileştirdi." Aşağıyukarı aynı çağda,

Hollandalılar da eski Romalılar gibi güverçinlere düşkündü.

·Seçme konusunu tartışırken bu bilgilerin güvercinlerin geçirdiği

görülmemiş değişimi açıklamadaki olağanüstü önemi

ortaya çıkacaktır. Ayrı güvercin ırklarının nasıl olup

da böyle sık sık hayli garip ıralar gösterdiğini de ,göreceğiz.

Erkek ve dişi güvercinlerin eşierine ömür boyu bağlı

kalabilmesi, ve bundan ötürü, ayrı ~yrı ırkların aynı güvercinlikte

birlikte tutulabilmesi de, farklı ırkların türetilınesi

için çok elverişli ·bir koşuldur.

Güvercinlerin olası kökenini yeterince değilse de hayli

ayrıntılı tartıştım; çünkü güvercin yetiştirmeye ve değişmeden

üreyen çeşitleri gözlernlemeye başladığım zaman, tıpkı

doğadaki birçok ispinoz türü ya da başka bir kuş topluluğu

konusunda herhangi bir doğa bilgininin varahileceği

kararın bir benzerine vardım ve evcil güve:rcinlerin hepsinin

ortak bir atadan türediğine inanmakta güçlük çektim.

Şu durum beni şaşkına çevirdi: görüştüğüm ya da yazdıklarını

okuduğum türlü evcil hayvan ve bitki yetiştiricilerinin

aşağıyukarı hepsi, yetiştirdikleri ayrı ırkların kökence

farklı türlerden türediğine kesinlikle inanmamaktaydı. Yetkili

bir Hereford sığırı [ak alınlı, kısa ve ak boynuzlu, kızıl,

ak alacalı, etçi bir sığır ırkı, -ç.] yetiştiricisine, sığırlarının

uzun boynuzlu bir soydan, ya da ikisinin de ortak bir

kökenden gelip gelmediğini, siz de benim gibi sorun uz; size

küçümseyerek gülecektir. Her başlıca ırkın ayrı .bir türden

49

türediğine kesinlikle inanmayan bir tek güvercin, tavuk, ördek

ya da tavşan meraklısına asla raslamadım. Von Mons,

armut ve elma konusundaki kitapçığında, ayrı çeşitlerin, örneğin

Ribston-pippin'in [bir elma çeşidi, -ç.] ya da Codlin

elmasınİn aynı ağacın çekirdeklerinden türediğine ne kadar

kesinlikle inanmarlığını göstermektedir. Böyle bir yığın

örnek verilebilir. Bunu açıklamak basittir sanırım: uzun incelemelerden

sonra ırklar arasındaki farklar onları çok etkilemektedir;

ve ırkın biraz değiştiğini bilmekle birlikte,

(çünkü yetiştiridier arasındaki yarışmalarda kazandıkları

ödülleri önemsiz farklar üzerinde durarak yaptıkları seçmelere

borçludurlar), bütün genel kanıtları küçümsemekte,

ve birçok kuşakta birikmiş küçük farkları akıllarından şöyle

bir geçirmeye yanaşmamaktadırlar. Soyaçekim yasalarını

yetiştiriciden çok daha az bilen, ve döllerin uzun zincirlenmesindeki

ara halkaları ondan daha çok . bilmeyen, bununla

birlikte evcil ırklarımızın birçoğunun aynı atalardan türediğini

kabul eden şu doğa bilginleri, doğal bir durumdaki

türlerin doğrudan doğruya başka türle.rden türediği düşüncesiyle

alay edince, dikkatli olmaları için uyarılmamalı mıdır?

ESKiDEN iZLENMİŞ SEÇME iLKELERİ

VE BUNLARIN ETKİLERİ

Şimdi evcil ırkların ya bir ya da birkaç hısım türden

üretilmesindeki basamakları kısaca inceleyelim. Bir olgu, dış

yaşam koşullarının doğrudan ve belirli etkisine, başka biri

huya yorulabilir; ama bir koş um atı ile bir yarış atı, bir~ tazı

ile bir boodhound, bir posta güvercini ile bir taklacı güvercin

arasındaki farkları böyle etkeniere yoran kimse, ileri

gitmiş olur. Evcil ırklarımızın göze en çok çarpan özelliklerinden

biri, gerçekte hayvanın ya da bitkinin_ kendi çıkarma

değil, insanın yararına ya da isteğine uymasıdır. İnsana ya-

50

rarlı bazı değişimler belki birdenbire ortaya çıkmıştır; birçok

bitkibilimci, örneğin, çengelsi uzantıları her türlü mekanik

düzenle yarışabilen tarakotunun [kuru kelleleri eskiden

kumaşları havlandırmada kullanılırdı, Dipsacus fullonum,

-ç.], yabanıl tarakotunun [D. silvestris, -ç.] yalnızca

bir çeşidi olduğuna inanmaktadır; ve bu değişmenin tümü

bir fidecikte birdenbire ortaya çıkmış olabilir. Porsuk zac

ğarı da [uzun gövdeli, kısa hacaklı bir ıköpeik, -ç.] böyle türemiş

olsa gerektir; ve Amerikan Ancon koyununun böyle ortaya

çıktığı bilinmektedir. Hecin devesini deve ile, ve ister

ekilen alanlarda [düz ve az eğimli alanlar, -ç.] ve is,ter dağlardaki

otlaklarda yayılsınlar, birinin yünü bir amaca ve

öbürününki başka bir amaca uygun olan ayrı koyun ırklarını

birbiriyle karşılaştırınca; her biri insanın başka bir işine

yarayan birçok köpek ırkını birbirleriyle karşılaştırınca;

kavgada pek direngen olan dövüş horozunu, pek az kavgacı

olan öbür ırklarla, "durmadan yumurtlayan" ve hiç kuluçkaya

yatmak istemeyen ırl{larla, ve küçücük ve sevimli ispenç

horozu ile karşılaştırınca; her biri başka bir mevsimde

ve başka amaçlarla kullanılan meyve, sebze ve süs bitkisi

ırklarını karşılaştırınca, sınırlı bir değişkenlikten daha

fazlasını düşünmek zorunda kalırız sanırım. Bütün bu ırkların

bugün oldukları kadar tam ve yararlı olarak birdenbire

türediğini varsayamayız; gerçekten, birçok halde, onların

geçmişinin böyle olmadığını bilmekteyiz. Bunun başlıca

nedeni, insanoğlunun biriktirgen seçmesinin (accumulative

selection) etkisidir: Doğa durmadan değişimler yaratır;

insanoğlu onları kendine elverişli yönde biriktirir. Bu

anlamda, insanoğlunun kendine yararlı ırklar yarattığı söylenebilir.

' .

Bu seçme ilkesinin büyük etkisi bir varsayım değildir.

Yetkili birçok yetiştiricimizin, bir insan ömrü boyunca, kendi

sığır ve koyun ırklarını büyük ölçüde değişikliğe uğrattıkları

kesindir. Onların yaptığını tümüyle kavramak için bu

51

konuyla ilgili birçok kitapçığı okumak, ve hayvanları gözden

geçirmek hayli gereklidir. Alışılageldiği üzere, yetiştiriciler

bir hayvanın oluşumundan, diledikleri biçimi verebilecekleri

biçimlenir (plastic) bir şeymiş gibi sözederler. Yerim olsaydı,

yetkili bilirkişilerin bu etki konusundaki sayısız IJletnini

buraya aktarabilirdim. Tarım uzn1anlarının çalışmalarını

belki herkesten çok daha iyi bilen ve kendisi de iyi bir

hayvan seçicisi olan Youatt'ın dediği gibi, seçme, "yetiştiriciye

yalnız sürüsünün ırasını değişikliğe uğratma olanağını

değil';ırayı tümüyle değiştirme olanağını verir. Bu öyle bir

sihirli değnektir ki, yetiştiricinin dilediği herhangi bir biçimi

ve çeşidi yaratmasını sağlar." Lord Somerville, yetiştiricilerin

koyunlarında başardıklarını anlatrrken, diyor ki: "Sanki

önce bir biçimin kusursuz bir taslağını bir duvara tebeşirle

çizmişler ve sonra ona can vermişler sanırsınız." Saksooya'da

merinos koyunu yetiştirmede seçme ilkesinin önemi

öylesine kavranmıştır ki, seçme, iş edinilmiştir: koyunlar

bir masaya yatırılıp dikkatle incelenir, tıpkı bir uzmanın

bir tabioyu incelediği gibi; bu, birer ay arayla üç kez yapılır,

ve her defasında koyunlar işaretlenir ve sınıflanır, sonunda

en iyileri damızlığa ayrılır.

Gerçekte İngiliz yetiştiricileri etkileyen, soyağaçları

(pedigree) iyi hayvanların çok yüksek fiyatlarla arandığını

görmeleridir; böyle hayvanlar dünyanın hemen hemen her

yerinde satılmaktadır. Soylulaşmanın . nedeni; genellikle, asla

farklı ırkların çaprazlanması değildir; bütün en iyi yetiştiriciler,

yakın hısım olan alt-ırklar-arasında çaprazlanmaya

bazan göz yummaları sayılmazsa, bu uygulamaya kesinliılde

karşı:dırlar. Ve bir çaprazlama yapılınca, olağan hallerdekin,

den de dikkatli bir seçme gereklidir. Seçme yalnız

çok belirgin bir çeşidi ayırmak ve yetiştirmek için yapılsaydı,

bu ilkeyi diık:kate almaya değmezdi; ama seçmenin önemi,

bu konuda eğitilmemiş bir gözün kesinlikle seçerneyeceği

farkların, birini olsun seçmeye boşuna çabaladığım fark-

52

ların, birbirini izleyen kuşaklar boyunca biriktirilmesiyle

sağlanan büyük başarıdan doğmaktadır. Bindebir kişide bile,

seçkin bir yetiştirici olabilmek için gerekli keskin göz

ve uygun seçme yeteneği yoktur. Bir kimse, kendisinde bu

yetenekler varsa, ve bu konuyu yıllarca incelerse, ve ömrünü

hiç yılınadan bu işe verirse, başarıya ulaşır, ve büyük

ilerlemeler sağlayabilir; bu niteliklerin herhangi birinden

yoksunsa, kesin. başarısızlığa uğrar. U s ta bir güvercin yetiştiricisi

olmak için bile, doğal yetenek ve yıllar süren uygulama

gerektiğine ancak pek az kimse kolayca inanır.

Bağ-bahçe uzmanları da aynı ilkelere uyarlar; ama burada

değişimler daha ani olur. Hiç kimse, en seçkin ürünlerimizin

köken soydan bir tek değişimle türediğini sanmamaktadır.

Elimizde eksik belgeleri bulunan birkaç örnekte,

bunun böyle olmadığına kanıtlar vardır; bayağı bektaşiüzürtı.

ünde tanelerin durmadan irileşmesi buna küçük bir örnektir.

Çiçekli birçok süs bitkisinde, çiçeklerini ancak yirmi ya

da otuz yıl önce yapılmış resimleriyle karşılaştırınca, şaşırtıcı

bir güzellik görmekteyiz. Bir bitki ırkı bir defa oluşunca,

tohum üreticiler en iyi bitkileri ayırmazlar, tersine, onları

yastıklarda bırakıp "şaşkın" dedikleri o kendi standardından

sapmış bitkileri söküp atarlar. Gerçekte seçmenin

bu türlüsü hayvanıara da uygulanır; çünkü hiç kimse, en

kötü hayvanlarını damızlığa ayıracak kadar kaygısız değildir.

Bitkilerde seçmenin biriken etkisini gözlemlernenin başka

bir yolu vardır: çiçek bahçesinde aynı türden olan ayrı

. çeşitlerin çiçeklerinin far~lılığı; sebze bahçesinde aynı çeşitlerin

çiçeklerine göre, badıçların, yumruların ya da değer

verilen başka parçaların farklılığı; ve meyve bahçesinde çeşitlerin

belirli kümelerinin çiçeklerine ve yapraklarına göre,

aynı türlerin meyvelerinin farklılığı karşılaştırılır. Lahanaların

yapraklarının ne kadar farklı ve çiçeklerinin ne kadar

benzer; hercaimenekşelerin çiçeklerinin ne kadar farklı

53

ve yapraklarının ne kadar benzer; bektaşiüzümü çeşitlerinde

meyve iriliğinin, renginin, biçiminin ve tüylülüğünün ne

kadar farklı ve çiçeklerindeki farkın ne kadar önemsiz olduğuna

bir bakınız. Bu, herhangi bir noktada büyük ölçüde

farklı olan çeşitler başka hiç bir noktada farklı olmazlar

demek değildir; bu, pek seyrek görülen, -dikkatle yaptığım

gözlemlerden sonra konuşuyorum- belki de hiç görülmeyen

bir haldir. Önemi asla küçümsenmemek gereken karşılıklı

değişim (corelated variation) yasası, bazı farkların doğmasını

sağlayacaktır; ama, genel bir kural olarak, hafif değişimierin

sürekli seçilmesinin yapraklarda, çiçeklerde, ya da

meyvelerde olsun, özellikle bu ıralar bakımından birbirinden

farklı ırklar türeteceğinden şüphe edilemez.

Seçme ilkesinin ancak üç çeyrek yüzyılı pek az geçen

bir süredir uygulandığı ileri sürülebilir; şüphesiz bu ilke

üzerinde son yıllarda daha çok durulmuştur; ve alınan sonuçlar,

buna uygun olarak, yeni ve önemlidir. Ama bu ilkenin

yeni bir buluş olduğu hiç de doğru değildir. Bu ilkenin

olanca önemini onayan pek eski birçok kaynak gösterebilirim.

İngiliz tarihinin yabanıl ve barbar dönemlerinde ülkeye

sık sık seçkin hayvanlar sokulmuştur, ve böyle hayvanların

ülkeden çıkarılmasını yasaklayan yasalar konmuştur: belirli

ölçüb~re ulaşamayan atların öldürülmesi buyuruluyordu; bu,

bahçıvanların bitkilerin "şaşırması" dedikleri durumla karşılaştırılabilir.

Eski bir Çin ansiklopedisinde seçme ilkesinin

apaçık verildiğini gördüm. Romalı kimi klasik yazarlar seçmenin

kesin kurallarını vermişlerdir. Tekvin'de [Tevrafın

ilk kitabı, -ç.], o eski çağda evcil hayvanların renkleriyle

uğraşıldığını gösteren paragraflar vardır. Bugünkü yabanıl

insanlar, bazan, köpeklerini iyileştirmek için onları köpekgillerin

yabanıllarıyla çaprazlarlar, ve Plinus, eskiden de

böyle yaptıklarını bildirmektedir. Güney Afrika'daki yabanıl

insanlar, iş sığırlarını renklerine göre- koşar lar, kimi Eskimolar

da köpekleri kızağa koşarken böyle davranırlar. Li-

54

vingstone, Afrika içlerinde yaşayan, Avrupalılada hiç ilişki

kurmamış zencilerin iyi evcil hayvan ırklarına çok değer

verdiklerini bildirmektedir. Bu olguların bazısı gerçek seçmeye

kanıt değildir; ama bunlar, eski çağlarda evcil hayvan

yetiştirmenin üzerinde dikkatle durulmuş bir konu olduğunu,

ve bugünkü yabanıl insanların da bu işe önem verdiğini

göstermektedir. Yetiştirme işine özen gösterilmeseydi,

bu gerçekten pek garip bir hal olurdu, çünkü iyi ve kötü

niteliklerin kalıtsallığı apaçık ortadadır.

BİLİNÇSİZ SEÇME

Bugün, seçkin yetiştiriciler, yöntemli seçmeyle, belirli

bir amacı gözönünde tutarak, ülkede varolanların hepsinden

üstün yeni bir soy ya da alt-ırk elde etmeye uğraşıyorlar.

Ama bilinçsiz denilen, ve en iyi hayvanları elde etmeye ve

yetiştirmeye çalışan herkesin uygulayabildiği seçme tarzı,

bizim amacımız için daha önemlidir. Pointer [bir kopoy ırkı,

.,-ç.] beslerneye karar veren bir adam, elbette, bulahileceği

en iyi köpekleri edinmeye ve sonra elindeki köpeklerin

en iyilerini damızlıkta kullanmaya çalışır, ama ırkı değiştirmek

gibi bir isteği ya da umudu yoktur. Bununla birlikte,

yüzyıllardır süregelen bu tutumun, tıpkı Bakewell'in, Collins'_

in vb. buna çok benzeyen, yalnız daha yöntemli uygulanmış,

hatta onların ömürleri boyunca yetiştirdikleri sığırların biçimini

ve niteliğini büyük· ölçüde değişikliğe uğratmış olan

tutumları gibi, herhangi bir ırkı iyileştireceği ve. değişikliğe

uğratacağı sonucunu kesinlikle çıkarabiliriz. Bu türlü yavaş

ve sezilmez değişmeler, sözkonusu ırkların karşılaştırmaya

yarayan ölçümleri ve resimleri işin başından beri yapılmamışsa,

asla bilinemez. Ama, bazı hallerde, aynı ırkın daha

az İyileştirilmiş olduğu az uygar bölgelerde, o ırkın değişmemiş

ya da az değişmiş bireyleri vardır. Kral Charles Mastısının,

bu kralın saltanatı zamanından beri, bilinçsiz olarak

55

büyük ölçüde değişikliğe uğratıldığına inanmak için yeter

gerekçe vardır. Gerçekten yetkili kimi bilirkişiler, seter'in

doğrudan doğruya zağardan türediğine, ve ondan yavaş yavaş

farklılaştığına inanmaktadırlar. İngiliz zağarının son

yüzyılda hayli değiştiği bilinmektedir, ve bu örnekte, değişmenin

özellikle tilkiköpeği (foxhound) ile çaprazlanmaların

sonucu olduğu sanılmaktadır; ama bu konuda bizi ilgilendiren,

değişmenin bilinçsiz ve yavaş, bununla birlikte büyük

. ölçüde olmasıdır; eski İspanyol zağarının İspanya' dan getirildiği

kesinlikle bellidir, ama Bay Barrow, bana bildirdiğine

göre, İspanya'da bizim zağarımıza benzeyen yerli bir

köpek ırkı görmemiştir.

Benzer bir işlerole ve dikkatli yetiştirmeyle İngiliz yarış

atları hızlı koşma ve irilik. bakımından ataları olan Arap

atıarını geçmiştir, ve sonunda, Goodwood Yarışları yönetmeliği

Arap atlarının taşıdığı ağırlığı azaltmıştır. Lord Spencer

ve daha başkaları, İngiltere'deki sığırların ülkemizde eskiden

yetiştirilenlere oranla ağırlık ve erken olgunlaşma bakımından

üstünleştiklerini göstermişlerdir. Britanya, Hindistan

ve İran'daki posta güvercinleri ile taklacı güvercinlerin

geçmişteki ve bugünkü durumları üzerine yazılanları karşılaştırarak

bu güvercinlerin ağır ağır geçtikleri aşamaları

izieyebilir; ve sonunda kaya güvercininden ne kadar büyük

ölçüde farklılaştıklarını görebiliriz.

Youatt, sürekli seçmenin, yetiştiricHerin asla ummadıkları,

hatta isteyemedikleri bir sonuca -iki ayrı soyun türetilmesine-

ulaştıkları ölçüde bilinçsiz diyebileceğimiz etkilerine

güzel bir örnek vermektedir. Bay Youatı'ın belirttiği

gibi, Bay Buckley ile Bay Burgess'in Leicester Koyunu

sürüleri "Bay Bakewell'in sürüsünden alınıp elli yıl arıkan

üretildi. Durumu bilen hiç kimsenin, bu iki efendinin Bay

Bakewell'den edindikleri arıkan koyunları yetiştirirken bu

yoldan şaşmadıklarından şüphesi yoktur, bununla birliikte,

bu iki bayın koyunları arasındaki fark öylesine büyüktür ki,

56

hayvanlar tümüyle ayrı çeşitlerdenmiş gibi görünmektedir.".

Evcil hayvanlarının döllerindeki kalıtsal ırayı sezerneyecek

kadar yabanıl ve barbar insanlar varolsaydı bile, belirli

bir amaç için kendilerine özellikle yararlı olan herhangi bir

hayvanı sık sık karşılaştıkları açlık ve kıtlık dönemlerinde

özenle esirgeri erdi, ve böyle seçkin hayvanlar, genellikle,

değersiz olanlardan daha çok döl bırakırdı; sonuç olarak,

bu halde de, bir çeşit bilinçsiz seçme izlenmiş olurdu. Ateş

Ülkesi yerlilerinin kıtlık zamanlarında köpeklerini esirgeyip

kocamış kadınları öldürmeleri ve yemeleri, bize hayvanıara

verdikleri değeri göstermektedir.

Bitkilerde de, ilk ortaya çıktıklarında ayrı çeşitler olarak

sınıflanmaya yeter farklılık göstersinler ya da göstermesinler,

ve iki ya da daha çok türün ya da ırkın çaprazlanmasından

türemiş olsunlar ya da olmasınlar, en iyi bireylerin

bazan saklanmasıyla aynı yavaş iyileştirme işlemi yürürlükte

kalmıştır; bu, hercaimenekşe, gül, sardunya, yıldız

çiçeği ve daha başka bitki çeşitlerinde, eski çeşitlere ya da

ata-soylara göre, çiçek iriliğinde ve güzelliğinde bugün görmekte

olduğumuz artmadan açıkça anlaşılabilir. Hiç kimse,

yabanıl bir bitkinin tohumundan üstün nitelikli bir hercaimenekşe

ya da yıldız çiçeği elde etmeyi asla umamaz. Hiç

kimse,~ üstün nitelikli yumuşak bir armudu ahlat çekirdeğinden

yetiştirmeyi umamaz, oysa herkes soylu bir armudun

çekirdeğini ekerek ahlat yetiştirebilir. Armut klasik çağda

tarıma alınmışsa da, Plinius'a göre, çok kötü nitelikte

bir meyveydi. Bağ-bahçe konusunda yazılmış kitaplarda,

bahçıvanların çok kötü gereçlerden olağanüstü sonuçlar elde

etmedeki yeteneklerinin büyük hayranlıkla anıldığını gördüm;

oysa onların ustalığı basittir, ve aldıkları kesin sonuçla

ilişkisi bakımından hemen hemen bilinçsizce gösterilmiş

bir ustalıktır; hep en iyi çeşitleri yetiştirmekten, onların

tohumlarını ekmekten, ve biraz daha iyi değişik bir çeşit

ortaya çıkınca onu ayırmaktan, ve bu işlemi sürdürmek-

57

ten başka bir şey değildir. Ama klasik çağın bulabildikleri

en iyi armutları yetiştirmiş bahçıvanları, bizim yiyeceğimiz

güzelim meyveleri asla düşünmemişlerdir; bununla birlikte,

bu güzel meyveleri, belirli bir ölçüde, onların her yerde,

bulabi1dikleri en iyi çeşitleri seçmelerine ve korumalarına

borçluyuz.

Böylece yavaş yavaş ve bilinçsizce biriktirilen birçok

değişme, bence sebze ve çiçek bahçelerimizde uzun zamandır

yetiştirilen bitkilerimizin yabanıl ata-soylarını birçok

halde neden tanıyamadığımızı ve bu yüzden bilmediğimizi

açıklar. Tarım bitkilerimizin pek çoğunun insanoğlu için bugün

gösterdikleri elverişlilik düzeyine çıkıncaya kadar iyileştirilmeleri

ya da değişikliğe uğratılmaları yüzyıllar ya da

binyıllar aldıysa, ne Avustralya'dan ve Umut Burnu dolayIarından,

ne de tümüyle uygarlaşmamış insanların yaşadığı

başka bölgelerden niçin yetiştirilmeye değer bir tek bitki

sağlayamadığımızı anlayabiliriz. Bu, bitki türlerince zengin

olan o ülkelerde hiç bir yararlı bitkinin köken-soyu yoktl~_r

demek değildir; yerli bitkiler, sürekli seçmeyle, eskiden de

uygar olan ülkelerdeki İyileştirilmiş bitkilerle karşılaştırılacak

kadar geliştirilmemiştir demektir.

Uygarlaşmamış insanların evcil hayvaniarına gelince, bu

hayvanların aşağıyukarı her zaman, hiç değilse belirli mevsimlerde,

kendi yiyeceklerini bulmaya çalıalamak zorunda

olduğu görmezlikten gelinmemelidir. Ve çok değişik koşullar

olan iki ülkede, yapılan ya da doğal özellikleri biraz farklı

olan aynı türden bireyler, o ülkelerin birinde, çoğu zaman,

öbüründe olduğundan daha iyi bir uyma gösterir; ve böylece,

daha sonra tümüyle açıklanacağı gibi, bir "doğal seçme"

yoluyla, iki alt-ırk ortaya çıkabilir. Bu, belki, bazı yetkililerin

belirttiği gibi, uygarlaşmamış insanların elindeki

çeşitlerin gerçek türlerin ırasını niçin uygar ülkelerdeki çeşitlerden

daha çok taşıdığını kısmen açıklar.

Burada, insanın seçmedeki önemli etkisi belirtildİkten

58

sonra, evcilırklarımızın yapılarını ya da huylarını nasıl olup

da insanoğlunun isteklerine ya da beğenilerine uydurdukları

birdenbire aydınlanmaktadır. Bundan başka, evcil ırklarımızın

normalden srk sık sapan ırasını, ve dış ıralarındaki

önemli ve buna oranla iç parçalarındaki ya da organlarındaki

önemsiz farkları da aniayabiliriz sanırım. Görülür olanların

dışındaki yapısal sapmaları seçmek olanaksızdır, ya

da ancak büyük güçlükler le başarılabilir; ve insanoğlu, hayvanın

içini gerçekten pek az umursar. İnsan, seçerken, yalnızca

doğanın kendisine vertliği küçük ölçüdeki değişimlerle

iş görebilir. Hiç kimse, biraz olsun alışılmamiş bir tarzda

gelişmiş bir kuyruğu olan bir güvercin görmeden bir tavus,

ya da alışılmıştan daha büyük kursaklı bir güvercin görıneden

bir şişingen güvercin elde etmeyi denemez; ve herhangi

bir ıra, ilk ortaya çıktığında ne kadar anormal ya da

alışılmamışsa, insanın dikkatini o kadar çok çeker. Ama

"bir tavus elde etmeyi denemek" gibi bir deyimin, pek çok

halde, kesinlikle doğru olmadığından hiç şüphem yoktur.

Biraz daha büyük kuyruklu bir güvercini seçen ilk insan,

uzun süren, kısmen b1linçsiz ve kısmen yöntemli seçmeyle

o güvercinin döllerinin ne olacağını asla hayal etmemiştir.

Bütün tavusların atası olan kuşun belki biraz açılmış on

dört kuyruk teleği vardı; Java tavusu gibi, ya da başka ve

farklı ırkların kuyruk telek~erinin sayısı on yediyi bulan bireyleri

gibi bir kuştu. İlk şişingen güvercin kursağını belki

bugünkü turbit'in yemek borusunun yukarı kesimini şişirdiğinden

-bu ırkın iyi özelliklerinden biri olmadığı için meraklıların

önemsemediği bir huy- daha çok şişiremiyordu.

Yetiştiricinin dikkatini çekmek için ille de büyük bazı

yapısal sapmalar gerektiği düşünülmemelidir: yetiştirici çok

küçük farkları sezer, ve her yeniliği, önemsiz de olsa, benimseyip

değerlendirmek insanoğlunun doğal özelliğidir. Aynı

türün bireylerindeki farklara önceleri verilen değer, bugün,

artık belirgin birçok ırk elde edildikten sonra onlara ve-

59

rilen değerle karşılaştırılmamalıdır. Güvercinlerde bugün de

küçük değişimler ortaya çııktığı bilinmektedir, ama bunlar,

her ırktaki yetkin standarttan sapma ya da birer kusur sayılıp

ayııkianmaktadır. Evcil kazın göze çarpan çeşiıtleri yoktur;

bundan ötürü, aralarında belirgin özelliklerin en kalımsızı

olan renk farkından başka fark bulunmayan Tpulouse ırkı

ile yaygın ırk, daha yakınlarda, kümes hayvanları gösterilerinde

birbirinden farklı çeşitler gibi sergilenmekteydi.

Bütün bunlar, ev cil ırklarımızın kökeni ve tarihi üzerine

neden pek az şey bildiğimizi açıklar. Ama, bir ır kın tıpkı

bir . dilin bir diyeleği gibi belirli bir kökeni olduğunu söylemek

gerçekten güçtür. Bir kimse, yapısında önemsiz bir

sapma olan bir bireyi koruyabilir ve onu damızlıkta kullanabilir,

ya da en iyi hayvanları çiftleştirirken alışılmıştan

daha çok özen gösterir, ve geliştirilmiş hayvanlar yavaş yavaş

çevreye yayılır. Arha bu hayvanların henüz belirli bir

adı yoktur, ve kendilerine verilen değer önemsiz olduğu için

tarihlerine de kimse aldırmaz. Bu hayvanlar aynı ağır ve

ardışık işlenıle daha da iyileşince, daha geniş bir alana yayılır,

ve farklı ve değerli bir şey olarak tanınır, ve belki

bundan sonra onlara yerel bir ad verilir. Ulaşırnın sınırlı

olduğu yarı-uygar ülkelerde yeni bir alt~ırkın yayılması ağır

olur~ Ama değerli özellikleri tanınır tanınmaz, bilinçsiz seçme

dediğim ilke, her zaman ~bu ırka gösterilen istek gibi

belki bazan daha az ve bazan daha çok, - insanların uygarlık

durumuna göre, belki bir bölgede başka bir bölgedekinden

daha çok-, bu ırkın ayırıcı özelliklerini, bunlar her

ne olursa olsun, yavaş yavaş artırmaya hizmet edecektir.

Ama böyle, yavaş, değişen, ve sezilmez değişmelerin bir

belgesinin saklanması şansı, yok denecek kadar az olacaktır.

60

iNSANIN SEÇME YETİSİNE ELVERİŞLİ HALLER

Şimdi, insanın seçme yetisine elverişli ya da ona ters

gelen haller üzerine birkaç söz söylemek istiyorum. Seçme

için üzerinde çalışılacak bol gereç varken, büyük·· ölçüde bir

değişkenliğin insana elverişli olduğu apaçıktır; bu, bireysel

farkların, önemli ölçüde değişiKliği büyük dikkatle, aşağıyukarı

istenilen herhangi bir yönde biriktirmeye yeter çoklukta

olmaması demek değildir. Ama insana açıkça yararlı

ve istenir değişimierin ortaya çıkması şansı, el altında çok sayıda

birey bulundurmakla hayli artırılır. Onun için bu sayının

büyük olması başarı için pek önemlidir. Marshall, bu ilkeye

dayanarak, Yorkshire'ın bazı kesimlerindeki koyunlar için

şöyle demişti: "Sürü sahipleri genellikle yoksul ve sürüler

küçük olduğu için buradaki koyunlar asla iyileştirilemez."

Öte yandan, geniş ölçüde bitki üreten bahçıvanlar, yeni ve

değerli çeşitler yetiştirmede meraklılardan genellikle daha

başarılıdırlar. Çok sayıda bitki ya da hayvan bireyi, ancak

koşulların üremelerine elverişli olduğu yerlerde yetiştirilebilir.

Bireyler çok az olunca, nitelikleri ne olursa olsun hepsi

de damızlıkta kullanılacak, ve bu, seçmeyi etkin olarak engelleyecektir.

Ama belki de en önemli öğe, insanın hayvana

ya da bitkiye, onun yapısındaki ya da niteliğindeki en küçük

sapmaları bile özenle dikkate alacak kadar değer vermesi

gerekirliğidir. Böyle bir titizlik olmad*ça, hiç bir sonuç

alınamaz. Çileğin, bahçıvanların bu bitkinin tam bakı~

mına başladıkları sırada değişmeye başlamasının mutlu bir

rasıantı olduğunun önemle belirti1diğini gördüm. Şüphesiz,

çilek tarıma alındığından beri hep çeşitlenmiştir, ama önem-

. siz çeşitlere aldırılmamıştır. Bununla birlikte, bahçıvanlar

yemişleri biraz daha iri olan, erken eren, ya da daha iyi

olan bitki bireylerini ayırıp üretir üretmez, ve onlardan elde

ettikleri bitkilerin de en iyilerini seçip bu işlemi sürdürme-.

ye başlar başlamaz, (farklı türlerin çaprazlanmasının da

61

yardımıyla) son yarım yüzyıl içinde ortaya çıkan çok güzel

çilek çeşitleri türemiştir.

Hayvanlarda -hiç değilse, başka ırkların da bulunduğu

bir ülkede- çaprazlanmanın önlenmesindeki kolaylık, yeni

ırkların türetilmesinden önemli bir öğedir. Bu bakımdan arazinin

çitle Ç'evrilmesinin de önemi vardır. Göçebelerde ya _da

engelsiz düzlüklerde yaşq.yan insanlarda aynı türün birden

çok ırkının bulunduğu pek s eyrek görülür. Güvercinler eşlerine

ömür boyu bağlı kalır, ve bu, yetiştiriciler için büyük

kolaylıktır, çünkü aynı güvercinlikte birçok ırkın bozulmadan

kalmasını ve iyileştirilmesini sağlar; bu olgu, yeni ırkların

türetilmesini de büyük ölçüde kolaylaştırır. Güvercinlerin

çok çabuk ve çok sayıda üretilebildiğini, kötü kuşların

hiç kaygısız ayıklanabildiğini, kesilip yendiğini de eklemeliyim.

Öte yandan, kediler geceleri dolaşma huyları yüzünden

kolayca çiftleştirilemez, ve, kadınlar ve çocuklarca pek

çok sevilmekle birlikte, belirli bir kedi ırkının uzun süre korunabildiğini

pek seyrek görürüz; arada bir gördüğümüz ırklar

da hemen hemen her zaman başka ülkelerden getirilmiştir.

Bazı evcil hayvanların öbürlerinden daha az değiştiğinden

şüphe etmiyorum, bununla birlikte, kedinin, eşeğin, tavus

kuşunun, kazın vb. farklı ırklarının azlığı ya da yokluğu,

bu hayvanlarda seçme yapılmamasına büyük ölçüde

yorulabilir; kedilerde çiftleştirme güçlükleri yüzünden; eşeklerde

yalnız yoksul kimseler ancak birkaç eşek beslediği için

böyle olmuştur; çünkü son zamanlarda İspanya'nın belirli

bölgelerinde ve Amerika Birleşik Devletleri'nde yapılan dikkatli

seçmeler sonunda eşek şaşılacak kadar değiŞikliğe uğratılmış

ve geliştirilmiştir. Tavus kuşlarını yetiştirmek kolay

olmadığı ve kimse çok sayıda tavus kuşu edinınediği için;

kazlar yalnız eti ve tüyü bakımından değerli olduğu için-, ve

daha da önemlisi, onların farklı ırklarını yetiştirmeye özellikle

ilgi duyulmadığı için seçmeye gidilmemiştir; bundan

başka, kaz evcilleştirildiğinden beri kendini etkileyen koşul-

62

larda kendine özgü direngen bir oluşum göstermiş, ama,

başka bir yerde belirttiğim gibi, az da olsa değişmiştir.

Kimi yazar lar ev cil ürünlerimizin değişim tutarının doruğuna

vardığını, ve bundan sonra artırılamayacağını söy~

lemektedirler. Herhangi bir durumda son sınıra varıldığını

söylemek biraz ataklık olsa gerektir; çünkü aşağıyukarı bütün

hayvanlarımız ve bitkilerimiz, başka başka yollarla ve

son zamanlarda büyük ölçüde iyileştirilmiştir, ve bu, değişimin

süregideceğini gösterir. Bugün en son sınıra ulaştığı

söylenen ıraların, yüzyıllarca değişmeden kaldıktan sonra,

·yeni yaşama koşullarında yeniden değişemeyeceğini söylemek

de daha az ataklıık olmasa gerektir. Şüphesiz, Bay Wallace'ın

çok haklı olarak belirttiği gibi, sonunda bir sınıra varılacaktır.

Ör:q.eğin karasal (terrestrial) herhangi bir hayvanın

çevikliğinin bir sınırı olmak gerekir, çünkü bu, yenilmesi

gereken sürtünme, taşınması gereken vücut ağırlığı, ve kas

tellerinin kasılma gücüyle belirlenir. Ama bizi ilgilendiren,

aynı türden olan evcil çeşitlerin insanın önem verdiği ve seçtiği

ıraların aşağıyukarı hepsinde, aynı cinsin ayrı ayrı türlerinde

görüldüğünden daha çok birbirlerinden farklı olmalarıdır.

Isidore Geoffroy St. Hilaire, vücut iriliği konusunda

bunun doğru olduğunu kanıtladı, ve bu, renk için ve belki

kılların uzunluğu için de böyledir. Birçok vücut ırasına bağlı

olan çevikliğe gelince, yarış atı "Eclipse", cinsinin herhangi

bir doğal türünden çok daha hızlı koşabiliyordu, ve

bir koşum atı da güçlülük bakımından doğal bir türle karşılaştırılamayacak

kadar üstündür. Bitkilerde de böyledir,

fasulyenin ve mısırın farklı çeşitlerinin tohumları, irilik bakımından,

bu iki familyanın herhangi bir cinsinin ayrı türlerinin

tohumlarında olduğundan daha farklıdır. Bu görüş,

birçok erik çeşidinin meyveleri, ve daha çok kavun,_ ve benzer

başka birçok haller için de geçerlidir.

Evcil hayvan ve bitki ırklarının kökeni konusunda söylenenleri

özetleyelim. Değişmiş yaşam koşulları, doğrudan

63

doğruya oluşumun kendisini ve dolaylı olarak üreme sistemini

etkilediği için değişkenliğin ortaya çıkmasında çok önemlidir.

Değişkenliğin bütün hallerde hayvanın doğal yapısında

bulunan zorunlu bir özellik olması olası değildir. Soyaçekimin

ve ataya dönüşün güçlü ya da güçsüz olması, değişimierin

kalımlılığını belirler. Değişkenlik bilinmeyen birçok

yasanın etkisinde ortaya çıkmaktadır, ve bunların en önemlisi

belki karşılıklı gelişim yasasıdır. Bazı şeyler, ama kaç

şey olduğunu bilmiyoruz, yaşam koşullarının belirli etkisine

yarulabilir. Bazı sonuçlar, belki birçoğu, parçaların artmış

kullanılmasına ya da kullanılmamasına yorulabilir. Bundan

dolayı kesin sonucu belirtmek çok çapraşık bir iştir. Bazı

hallerde, kökenden farklı türlerin çaprazlanması, evcil ırk-

-ıarımızın türernesinde önemli olmuşa benzemektedir. Bir ülkede

ayrı ayrı ırklar bir defa ortaya çıkınca, onların umulmadık

çaprazlanmaları, seçmenin de yardımı ile, yeni altırkların

oluşmasını büyük ölçüde sağlamıştır; ama çaprazlanmanın

önemi, hayvanlarda da, tohumla üreyen bitkilerde

de, çok abartılmıştır. Uygun düştükçe aşıyla, çelikle vb .. üretilen

bitkilerde çaprazlamanın önemi büyüktür; çünkü, yetiştirici

hibritlerin ve melezierin aşırı değişkenliğini ve hibritlerin

kısırlığını dikkate almayabilir; ama tohumsuz üretHebilen

bitkiler bizim için pek de önemli değildir, çünkü

onların kalımlılığı geçicidir. Bütün bu değişme nedenleri

içinde, seçmenin biriktirgen etkisi, -seçme ister yöntemli

ve çabuk, ister bilinçsiz ve yavaş, ama etkili uygulansınbaşat

güç olarak görünmektedir. -

64

İKİNCİ BÖLÜM

DOGANIN ETKİSİNDE DEGİŞIM

Değişkenlik· - Bireysel farklar - Şüpheli türler - Geniş

alanlara yayılmış, sık raslanan türler en çok değişir -

Her ülkede büyük cinslerin türleri, küçük cinslerin türlerinden

çok deği~ir - Büyük cinslerin türlerinin birçoğu çeşitlerine

benzer, çünkü çok yakın ama eşit olmayan hısımlıkları vardır

ve yayılma alanları sınırlıdır.

Geçen bölümde ulaşılan ilkeyi . doğal bir durumdaki organik

varlıklara uygulamadan önce, bu sununcuların herhangi

bir değişime uğrayıp uğramadıklarını kısaca tartışmalıyız.

Bu konuyu gerektiği gibi ele almak için tatsız-tuzsuz

olguların uzun bir listesi verilmelidir; ama bunu bir gelecek

çalışınama saklıyorum. Burada "tür" (species) terimi

için yapılmış farklı tanımları da tartışmayacağım. Bütün

doğa bilginlerinin yeterli bulduğu bir tanım yoktur; şimdilik,

bir türden sözeden her doğa bilgini ne demek istediğini

belli belirsiz bilmektedir. Bu terim, genellikle, kendine özgü

bir yaratma eyleminin bilinmeyen öğesini içermektedir. "Çeşit"

(variety) terimini tanımlamak da aşağıyukarı aynı öl-

65

çüde güçtür; ama burada genellikle anlaşılan "döl topluluğu"

dur, oysa bu bindebir kanıtlanabilir. Bir de "yaradılış

aykırılıkları" (monstrosity) var, ama onlar, derecelere ayrılıp

çeşitlere sokulur. Bence, "yaradılı_ş aykırılığı" ile anlatılmak

istenen, yapıdaki önemli, genellikle zararlı, ya da

tür için yararsız bir sapmadır. Kimi yazarlar "değişim"

1

(çeşitlenme, variation) terimini teknik bir anlamda,_doğrudan

doğruy{l. dış yaşam koşullarına bağlı bir değişikliği (modification)

anlatmak için kuUanmaıktadırlar; ve bu anlamda "değişimlerin"

kalıtsal olmadığı varsayılmaktadır; ama Baltık Denizinin

az tuzlu sularında istiridyelerin ufak kalmasının, Alp

Dağlarının doruklarındaki bitkilerin bodurluğunun, ya da çok

kuzeyde yaşayan hayvanların postlarının sık kıllılığının, bazı

hallerde, hiç değilse birkaç kuşakta kalıtsal olmadığını

kim söyley·ebilir? Ve bu halde, sözü edilen biçime çeşit denebilir

sanırım.

Arada bir evcil hayvanlarımızda, ve özellikle tarım bitknerimizde

gördüğümüz ani ve dikkate değer yapı sapmalarının

doğal bir durumda sürüp sürmeyeceğinden şüphe duyulabilir.

Her organik varlığın aşağıyukarı her parçası onun karmaşık

yaşam koşulları ile öyle güzel bir ilişki içindedir ki,

herhangi bir parçanın böylesine yetkin olarak birdenbire türemesi,

tıpkı insanın karmaşık bir makineyi yetkin bir biçimde

birdenbire türetmesi gibi, olası görünmemektedir. Evcillik

koşullarında, bazan, bambaşka hayvanların normal

yapısına benzer yapıda olan aykırı yaratıklar ortaya çıkar.

Arada bir, bir . çeşit hortumu olan domuzlar doğar; aynı cinsin

yabanıl herhangi bir türünde doğal olarak bir hortum

bulunsaydı, bunun bir yaradılış aykırılığı olarak ortaya çıktığı

düşünülebilirdi; ama yakın hısım olan biçimlerin normal

vücut yapılarını andıran aykırı yaradılış halleri bulmak

için yaptığım yorucu araştırmalar sonuçsuz kaldı; ve burada

sözkonusu olan yalnızca bunlardır. Doğal bir durumda

bu türlü garip biçimler gerçekten ortaya çıksaydı ve üre-

66

me yetenekleri olsaydı (hal çoğu zaman böyle değildir),

seyrek ve tek olarak ortaya çıktıkları için onların korunması

olağanüstü elverişli koşullara bağlı olurdu. Üstelik onlar

birinci ve sonraki kuşaklarda, görülegelen biçimlerle çaprazlanırdı,

ve anormal özelliklerinin böylelikle yitmesinden

hemen hemen hiç kaçınılamazdı. Ama gelecek bölümlerin birinde,

tek ve seyrek görülen değişimierin korunması ve sürdürülmesi

konusuna dönmem gerekecek.

BiREYSEL FARKLAR

Aynı ana-babanın döllerinde ortaya çıkan, ya da aynı

sınırlı çevrede yaşayan aynı türün bireylerinde görülen birçok

küçük farka bireysel farklar denebilir. Aynı türün bütün

bireylerinin aynı belirli kalıptan çıktığına hiç kimse inanmaz.

Bu bireysel farklar bizim için çok önemlidir; çünkü,

herkesin bildiği gibi, bunlar çoğu zaman kalıtsaldır; onun

için bunlar, insanoğlunun evcil ürünlerindeki bireysel farkları

belirli bir yönde bir1ktirmesinde olduğu gibi, doğal seçmenin

etki ve biriktirim yapması için gereç sağlar. Bu bireysel

farklar, genellikle, doğa bilginlerinin önemsiz saydığı

parçalarda görünür; oysa g.erek fizyolojik açıdan ve gerekse

sınıflama açısından önemli görülmek gereken parçaların

ayın türün bireylerinde bazan değiştiğini gösteren olguların

uzun bir listesini verebilirim. En görgülü doğa bilgini,

yıllar süren bir çalışmayla deriediğim gibi derleyebileceği

değişkenlik hallerinin, hatta yapıınn önemli parçalarındakilerin

çokluğuna şaşardı. Sistematikçilerio önemli ıralarda

değişkenlikle karşılaşmaktan hoşlanmadıkları, ve önemli

iç organları incelemeye ve onları ayın türün başka örnekleriyle

karşılaştırmaya emek vermiş pek az kimse olduğu

da unutulmamalıdır. Bir böcekte, başlıca sipirlerin dallanmasının

büyük merkezi sinir düğümü yakınlarında, aynı türde,

değişken olabileceği hiç umulmazdı; bu nitelikteki de-

67

~işmelerin ancak küçük ölçüde olabileceği düşünülürdü; oysa

Sir J. Lubbock, Coccus'ta, başlıca sinirlerin bir ağacın

kökündeki düzensiz daUanınayla karşılaştırılabilecek ölçüde

değişken olduğunu gösterdi. Gene bu doğa bilgini, belirli

böceklerin kurtçuklarındaki kasların büyük ölçüde bir-biçimli

olmadığını da gösterdi. Önemli organların hiç değişmedi·

ğini bazan savunan yazarlar, kısır bir döngüye kapılırlar;

çünkü aynı yazarlar, (birkaç doğa bilgininin açık yürekle

söylediği gibi) değişmeyen parçaları önemsiz saymaktadırlar;

böyle düşünülünce, önemli bir parçanın değişmesine elbette

örnek bulunamaz; ama başka türlü düşünülünce birçok

örnek verilebileceği besbellidir.

Bireysel farklarla bağlantılı son derece önemli bir nokta

vardır: türlerinde aşırı değişim görülen "protean"* ya

da "çok-biçimli" (çok-tipli, polymorphic) cinsleri anıştırıyorum.

Bu biçimleri tür ya da çeşit sayıp sayınama konusun"

da iki doğa bilgininin anlaşması çoık güçtür. Bitkilerden böğürtleni,

gülü, Hieracium'u, hayvanlardan böceklerin ve kolsu-

ayaklıların (Brachiopoda) birçok cinsini örnek olarak gösterebiliriz.

En çok-biçimli cinslerde bazı türlerin değişmez

ve belirli ıraları vardır. Bir ülkede çok-biçimli olan cinsler,

birkaçı ayrı tutulursa, başka ülkelerde de çok-biçimlidir, ve

çok eski çağlarda kolsu-ayaklılar da böyleydi. Bu olgular

çok şaşırtıcıdır, çünkü bunlar değişkenliğin bu türlüsünün

yaşam koşullarından bağımsız olduğunu doğruluyor gibi görünmektedir.

ilerde açıklanacağı gibi, bu çok~biçimli cinslerin

hiç değilse bazılarında, türe ne yar-arı ne de zararı olan

ve bu yüzden doğal seçmeyle pekiştirilmeyen ve belirli kılınmayan

değişimler bulunduğundan şüphe etmeye eğilimliyim.

'

Herkesin bildiği gibi, aynı türün bireyleri, değişimden

ayrı olarak, sık sık, büyük yapı farklılıkları gösterir, örne-

* Protean: Proteus gibi oları anlamında. Proteus, dilediği biçime giren

eski bir deniz tanrısıdır -ç.

68

ğin birçok hayvanın erkeklerinde ve dişilerinde, böceklerde

kısır dişilerin ya da işçilerin iki ya da üç kastında, ve ilkel

hayvanların birçoğunun kurtçuk ve erginlik öncesi durumlarında

olduğu gibi. Hayvanlarda ve bitkilerde çok-biçimliliğin

ve üç-biçimliliğin (trimorphism) başka örp.ekleri de

vardır. Yakınlarda dikkatleri bu konuya çeken Bay Wallace,

Malaya Takımadalarındaki belirli kelebek türlerinde dişilerin,

ara çeşitlerle bağlanmadan, düzenli olarak iki hatta üç

belirgin biçimde olduğunu gösterdi. Fritz Müller, belirli Brezilya

kabuklularında (crustacea) erkeklerin buna benzer

ama çok daha dikkate değer hallerini gözlemledi: Bir Tanais'in

erkeği/ düzenli olarak, jki farklı biçimde olmaktadır:

Bunlardan birinin güçlü ve farklı oluşmuş kıskaçları, ve öbürünün

çok sık koklama-tüyleriyle kaplı duyargaları (antenna)

vardır. Hayvanlarda ve bitkilerde, pek çok halde, iki

ya da üç biçim, bugün ara basamaklada birbirine bağlı değildir;

ama belki bir zamanLar böyle bağlı idiler. Bay Wallace,

örneğin aynı adada ara halkalarla birbirine bağlı çok

sayıda çeşidi olan belirli bir kelebeği tanıtıyor; zincirin uç

halkaları Malaya Takımadalarının başka bir kesiminde yaşayan

hısım ve iki-biçimli bir türün iki-biçimine benzemektedir.

Karıncalarda da böyledir, birçok işçi kastı genel olarak

tümüyle farklıdır; ama bazı hallerde, ilerde göreceğimiz

gibi, kastlar ara" çeşitlerle birbirine bağlıdır. Bunun bazı

iki-biçimli bitkilerde de böyle olduğunu kendim gördüm.

Aynı dişi kelebeğin farklı biçimde üç dişi ve bir erkek kelebeği

aynı zamanda türetecek güçte olması, ya da er-dişi

(hermaphrodite) bir bitkinin aynı tohum kapsülünden farklı

üç türlü dişiciği ve farklı üç, hatta altı türlü erkek organı

olan farklı üç er-dişi biçimin türemesi, ilk bakışta çok dikkate

değer bir olgudur. Bununla birlikte, bu haller, bilinen

bir olgunun, bir dişinin bazan birbirinden olağanüstü farklı

bir dişi ile bir erkek türetmesi olgusunun, yalnızca abarmalarıdır.

69

ŞÜPHELİ TÜRLER

Tür ırasını hayli büyük ölçüde- taşıyan, ama başka biçimlere

benzeyen, ya da ara haikalarla onlara sıkı sıkıya bağlı

olan, doğa bilginlerinin ayrı tür saymaktan hoşlanmadıkları

biçimler, birçok bakımdan bizim için en önemli olanlardır.

Bu şüpheli ve yakın hısım biçimlerin ıralarını uzun süre, bildiğimize

göre gerçek ve belirgin türler kadar, bozulmadan

koruduğuna inanmamız için her türlü gerekçe vardır. Gerçekten,

bir doğa bilgini, herhangi iki biçimi ara halkalarla

birleştirebilince, onlardan birini öbürünÜn çeşidi gibi ele

alır; en yaygın olanı, ama bazan önce tanınmışı, tür, ve öbürünü

çeşit sayar. Ama bazan, bu biçimler ara halkalarla bağlansa

bile, birinin öbürünün çeşidi sayılıp sayılrnamasına

karar verme-de, burada saymak isteme-diğim., büyük güçlüklerle

karşılaşılır; ara biçimleri hibrit saymak da güçlükleri her

zaman gidermez. Bununla birlikte, pek çok halde, ara halkalar

gerçekten bulunduğu için değil, ama örnekseme (analogy)

gözlemciyi onların herhangi bir yerde varolduğunu, ya

da eskiden varolmuş olabileceğini düşünmeye zorladığı için,

biçimin biri öbürünün çeşidi gibi işlem görür; ve burada

şüpheye ve varsayıma büyük bir kapı . açılır.

Bundan ötürü, bir biçimin bir tür ya da bir çeşit gibi

işlem görmesi gereikip gerekmediğine karar verirken, doğa

bilgininin doğru yargısı ile engin görgüsü izlenecek biricik

kılavuz gibi görünmektedir. Bununla birlikte, birçok halde,

bir doğa bilginleri çoğunluğu ile karar vermek zorunda kalırız,

çünkü hiç değilse kimi yetkililerin tür saymadığı, belirgin

ve iyi bilinen pek az çeşit anılabilir.

Bu şüpheli yaradılıştaki çeşitlerin pek de az olmadığı

tartışma götürmez. Büyük Britanya'nın, ya da Fransa'nın,

ya da Amerika Birleşik Devletleri'nin türlü bitikileri üzerine

farklı bitkibilimcilerin anlattıklarını karşılaştırınız, ve bir bitkibilimcinin

tür, ve başka birinin çeşit saydığı biçimlerin

70

şaşırtıcı çokluğunu görürüz. Türlü yardımları için kendisine

büyük gönül boreuro olan Bay H. C. Watson, benim için,

genellikle çeşit sayılan, ama bütün bitkibilimcilerin tür dediği

182 İngiliz bitkisi saptadı; ve bu listeyi hazırlarken,

önemsiz, ama kimi bitkibilimcilerin gene de tür saydığı birçok

çeşidi bir yana bıraktı, ve hayli çok-biçinıli birkaç cinsi

hiç hesaba katmadı. En çok-tipli biçimleri de içeren cinsler

arasında, Bay Babington 251, oysa Bay Bentham ancak 112

tür göstermekt·edir- 139 şüpheli türden doğan bir fark! Her

doğum için çiftleşen, ve belirli çevrelerde pek durmayan

hayvanlar arasında bir hayvanbilimcinin tür ve başka birinin

çeşit olar,ak nitelediği biçimler, belirli bir alanda pek

azdır, ama birbirinden ayrı bölgelerde yaygındır. Kuzey

Amedka'nın ve Avrupa'nın birbirinden çok' az farklı kimbilir

kaç kuşunu ve böceğini seçkin bir doğa bilgini şüphesiz

tür sayarken, bir başkası çeşit, ya da, ço~u zaman dendiği

gibi, coğrafi alt-ırk saymaktadır! Bay Wallace, türlü hayvanlar,

özellikle Malaya Takımadalarında yaşayan pulkanatlılar

(Lepidoptera) üzerine yazdığı incelemelerinde, bunların

başlıca dört bölümde toplanabileceğini göstermektedir:

değişken biçimler, yerel biçimler, coğrafi ırklar ya da alttürler,

ve gerçek türler. Birinci ya da değişken biçimler,

aynı adanın sınırları içinde epey değişmektedir. Yerel biçimler

her adada hayli değişmezdir ve farklıdır; ama ayrı

ayrı adalardan olanların hepsi birbirleriyle karşılaştırılınca,

farkları çok belirsiz ve dereceli görünmektedir, uçlarda bulunan

biçimler yeterince farklı olmakla birlikte, onları tanımlamak

ya da ayırt etmek olanaksızdır. Coğrafi ırklar ya

da alt-türler tümüyle belirlenmiş 1ve ayrıklanmıştır, ama belirgin

ve önemli ıralarla birbirlerinden ayrılmadıkları için,

"hangilerinin tür ve hangilerinin çeşit sayılacağını belirlemek

için uygun bir yol yoktur, ancak kişisel kanılar vardır".

Gerçek türlerin her adanın doğal ekonomisindeki yeri,

yerel biçimlerin ve alt-türlerinkinin aynıdır; ama onlar ye-

71

rel biçimler ya da alt-türler arasındakinden daha büyük farklada

birbirlerinden ayrıldıkları için, doğa bilginlerince hemen

hemen genellikle gerç·ek tür sayılmaktadırlar. Bununla

birlikte, değişken biçimleri, yerel biçimleri, alt-türleri, ve

gerçek türleri tanıyabilmek için hiç bir ölçüt (criterion) verilemez.

Yıllar önce, Galapagos- Takımadalarında, birbirine yakın

adalardaki kuşları birbirleriyle ve Amerika Kıtasındakilerle

karşılaştırdığım zaman, türlerle çeşitler arasındaki farkın

tümüyle belirsiz ve kuralsız olmasına çok şaştım. Madeira

Takımadalarındaki adacıklarda, Bay Wollaston'un hayranlık

uyandıran yapıtında çeşit olarak nitelediği birçok böcek vardır,

ama birçok böcekbilimci (entomologist) onları kesinlikle

farklı türler sayar. Bugün genellikle çeşit sayılan, ama kimi

hayvanbilimcilerin tür saydığı birkaç hayvan İrlanda'da

bile vardır. Yetkili birçok kuş bilimci ( ornithologist), bizim

kızıl-ormantavuğumuzu [Lagopus scotius, -ç.] bir Norveç türünün

[kar tavuğu, L. mutus, -ç.] yalnızca çok belirgin bir

ırkı, oysa kuşbilimcilerin çoğunluğu, Büyük Britanya'ya özgü

şüphesiz bir tür saymaktadır. Şüpheli iki biçimin yurtları

arasındaki uzaklık birçok doğa bilginini onları ayrı türler

saymaya yöneltir; ama, uzaklığın ne · kadarı el verir, diye

sorulabilir; Amerika ile Avrupa arasındaki uzaklık fazla ise,

Avrupa He Azor Adaları, ya da Kanarya Adaları arasındaki,

ya da bu küçük takımadaların adacıkları arasındaki uzaklık

elverir mi?

Amerika Birleşik Devletleri'nin seçkin bir böcekbilimcisi

olan Bay B. D. Walsh, bitkicil (phytophage) çeşitler ve bitkicil

türler dediği böcekleri tamttı. Sebze-yiyen (vegetablefeeding)

böceklerin pek çoğu belirli bir bitki çeşidinde ya

da belirli bir bitiki grubunda yaşamaktadır; bazıları ise hiç

ayrım yapmaksızın her türlü bitkiyi yer, ama bundan ötürü

değişmez. Bununla birlikte, Bay Walsh, bazı hallerde, türlü

bitkilerde yaşayan, kurtçu~ken ya da erginken, ya da her iki

72

halde de, renk, irilik, ya da salgılarının aoğal özelliği bakımından

belirsiz ama değişmez farklar g.österen böcekler

buldu. Bazı örneklerde yalnız erkeklerin, başka bazı örneklerde

ise hem erkeklerin ve hem de dişllerin bu bakımlardan

biraz farklı olduğunu gördü. Farklar epeyce belirgin

olunca, ve her iki eşeyde ve her çağda görülünce, bütün böcekbilimciler

bu biçimleri yetkin tür sayıyorlardı. Ama hiç

bir gözlemci, bu bitkicil biçimlerin hangilerinin tür ve hangilerinin

çeşit olmak gerektiğini, başka biri için, kendisi için

buna gücü yetse bile, belirleyemez. Bay Walsh, kendi aralarında

özgürce çaprazlandıkları düşünülebilen biçimleri çe;

şit saymaktadır; ve çaprazianma gücünü yitirdiği belli olanlara

tür demektedir. Farklar böceklerin uzun süre farklı

bitkilerle beslenmesine bağlı olduğu için, türlü biçimleri birbirine

bağlayan ara halkalar bulunması beklenemez. Böylece,

doğa bilginleri şüpheli biçimleri çeşit ya da tür sayarken

izledikleri en iyi kılavuzu yitirmektedirler. Bunun, farklı

kıtalarda ya da adalarda yaşayan, yakın hısım olan organizmalar

için de böyle olması zorunludur. Öte yandan, bir

hayvan ya da bitki belirli bir kıtada yaygınsa ya da aynı

adalar takımının adalarında yaşıyorsa, ve farklı alanlarda

farklı biçimler gösteriyorsa, en uçtaki biçimleri birbirine

bağlayan ara biçimler bulma şansı her zaman vardır; ve o

zaman bunlar çeşit sayılabilir.

Pek az doğa bilgini hayvanların hiç çeşidi olmadığını

öne sürmektedir; ama bundan dolayı aynı bilginler, en belirsiz

farklara özel değer vermekte· ve farklı iki ülkede ya

da iki yerbilimsel oluşumda aynı özdeş biçimlere rasıayınca

farklı iki türün aynı biçime büründüğüne inanmaktadırlar.

Böylece tür terimi, bağımsız bir yaratma eylemini varsayan

ve belirten yararsız bir soyutlama olmaktadır. Yetkili bilirkişilerin

çeşit saydığı birçok biçim, tür ırasını öylesine eksiksiz

göstermektedir ki, bunlar, yetkili başka bilirkişilerce

tür sayılmaktadır. Ama bu terimierin herhangi birer tanımı

73

çoğunlukla kabul edilmedikçe,_ onları tür ya da çeşit olarak

nitelernek gerekip gerekmediğini tartışmak, havanda su dövmektir.

Çok belirgin çeşitlerin ya da şüpheli türlerin birçok hali,

hayli dikkate değerdir; çünkü bunların aşamaları belirlenmeye

çalışılırken, coğrafi dağılım, görevdeş* değişim, hibritlik

vb. gibi ilginç türlü kanıtlar gösterilmiştir; ama bunları

burada tartışmaya elverir yerim yok. Birçok halde,

titiz bir inceleme, şüpheli biçimlerin nasıl bölümleneceği konusunda

doğa bilginlerinin uyuşmalarını, şüphesiz, sağlayacaktır.

Şimdilik çok sayıda şüpheli biçimi en iyi bilinen ülkelerde

bulduğumuzu onamak gerekir. İnsana çok yararlı

olan, ya da herhangi bir nedenle insanın yakın ilgisini çeken

doğal bir durumdaki herhangi bir hayvanın ya da bitkinin

aşağıyukarı ller yerde çeşitlerinin bulunması olgusu beni çok

şaşırttı. Üstelik bu çeşitler kimi yazarlarca çoğu zaman tür

sayılmaktadır. Bayağı m eşe ağacı ne kadar titizlikle incelenmiştir,

bununla birlikte, bir Alman yazarı bitkibilimcilerin

hemen hemen hepsinin çeşit saydığı meşe biçimlerinden

bir düzineyi aşkın tür çıkarmaktadır; ve ülkemizde, sapsız

ve saplı meşelerin ya yetkin ve farklı tür, ya da yalnızca

çeşit olduğunu söyleyen çok yetkili bitkibilimciler ve uygulamacılar

gösterilebilir.

Burada, A. de Candolle'un yeryüzündeki bütün meşeler

üzerine yazdığı ve yakınlarda yayımladığı dikkate değer ya-

* Yaşambilimde, görevleri aynı ya da benzer olan organlara ve yapılara

"analogous" denir. Bu sözcüğü, yalnız bir yaşambilim terimi olarak, "görevdeş"

diye çevirmeyi uygun bulduğumuz için, "analogical variation" için "görevdeş

değişim" karşılığını kullanıyoruz. Suda yaşamaya uyarlanınış memeli

bir hayvan olan balinanın gövdesi ve ön ayakları, balığın gövdesi ve ön ayakları

gibi görev yapmaktan ötürü değişikliğe uğraınıştır. Bunun sonucu olarak,

balinanın gövdesi balık gövdesine, ön ayakları balık yüzgeçlerine, kuyruğu yatay

bir balık kuyruğuna benzemiştir. (Balinanın art ayaklan körelmiştir.) Bununla

birlikte, balinanın böyle değişmesinde görevin yanısıra soy ortaklığının

da payı vardır.

"Analogous" sözcüğü, açık seçik bu anlama geldiği sürece "görevdeş"

diye çevrilmiştir. -ç.

74

pıtını anmak isterim. Türleri belirlemek için hiç kimseniri

elinde daha bol gereç bulunmadı, ya da hiç kimse bu konuda

daha öngörülü ve titiz çalışmadı. A.- de Candolle, önce,

farklı türlerde değişen (çeşitlenen) yapı özelliklerinin hepsini

ayrıntıları ile veriyor, ve değişimierin ilişkin (relative)

oluş-sıklığını (frequency) hesaplıyor. Bazan yasa ya da geÜşime,

bazan belirlenemeyen bir nedene bağlı ~olarak, aynı

dalda bile bulunabilen bir düzineyi aşkın ıra belirtiyor. Böyle

ıraların türsel (specific) değeri yoktur, ama bunlar, Asa

Gray'in bu kitabı eleştirirken dediği gibi, türsel tanımlarda

genellikle yer almaktadır. De Candolle, daha sonra, aynı

ağaçta asla değişmeyen ve ara haB~alarla asla bağlı bulunmayan

ıralardan farklı olan ıralara göre türleri belirlediğini

söylüyor. Yorucu bir çalışmanın sonucu olan bu açıklamadan

sonra önemle şöyle diyor: "Türlerimizin çoğunun açıkça

belirlenmiş olduğunu, ve şüpheli türlerin azınlıkta kaldığını

söyleyeduranlar, yanılmaktadırlar. Bu, bir cins tam

bilinmediği ve türl~ri birkaç örneğe göre, yani iğreti olarak

belidendiği sürece ' doğru görünüyordu. Ama bilgimiz

artar artmaz, ara biçimler ortaya çıktı, ve kesin belirlemelerden

şüpheye düşüldü." De Candolle, kendiliğinden yetişen

çeşitleri ve alt-çeşitleri en çok olan türlerin en iyi bilinenler

olduğunu da ekliyor. Sert meşenin (Quercus robur)

yirmi sekiz çeşidi vardır; altısı ayrı tutulursa, bunların hepsi

üç alt-türde toplanır: saplı ya da ak meşe, sapsız ya da

kara meşe, ve tüylü meşe (Q. pedunculata, sessiliflora, pubescens).

Bu üç alt-türe ]:>ağlı biçimler, öbürlerine oranla

seyrek bulunur; ve gene Asa Gray'in gösterdiği gibi, bugün

seyrek bulunan bu biçimler tümüyle tükenmiş olsaydı,

üç . alt-türün birbiriyle ilişkisi, tıpkı tipik sert meşe'nin

(Quercus robur) hemen çevresinde toplanan o iğreti olarak

kabul edilmiş dört ya· da beş türünki gibi olurdu. De Candolle

sen olarak Prodromus'unda saydığı meşe familyasından

olan 300 türün hiç değilse üçte ikisinin seyrek raslanan

75

türler olduğunu, ve bunların gerçek türün yukarda verilen

tanımını yapmaya yetecek kadar iyi bilinmediğini kabul ediyor.

De Caridolle'un türlerin değişmez yaratıklar olduğuna

bundan böyle inanmadığını, tersine, türerne teorisinin en

doğal, "ve eskivarlıkbilimin, coğrafi bitkibilimin ve hayvanbilimin,

anatominin ve sınıflamanın bilinen olgularına en

uygun" teori olduğuna karar verdiğini de eklemek gerekir.

Genç bir doğa bilgini, hiç bilmediği bir organizma grubunu

incelemeye başlayınca, hangi farkların türsel (specific)

ve hangilerinin çeşitsel (varietal) olduğunu belirlerken

önceleri çok şaşırır; çünkü grubun uğradığı değişimin niceliği

ve niteliği üzerine hiç bilgisi yoktur; ve bu, hiç değilse,

değişimin ne kadar çok yaygıri olduğunu gösterir. Ama bu

genç, dikkatini belirli bir ülkedeki belirli bir sınıf üzerinde

toplarsa, şüpheli biçimlerin pek çoğunu nasıl belirleyeceğini

kavrayıverecektir. Genel eğilimi, ortaya çok sayıda tür çıkarmak

olacaktır, çünkü tıpkı daha önce örnek gösterilen

güvercin ya da tavuk meraklısı gibi, durmadan incelediği

biçimlerdeki değişimin niceliği onu da çok etkileyecektir;

başka gruplardaki ve ülkelerdeki görevdeş değişim (analogical

variation) üzerine ve onun ilk izienimlerini düzeltmesine

yarayacak genel bilgisi de azdır. Gözlem alanını genişletirken

daha güç durumlara düşecektir; çünkü yakın hısım biçimlerle

daha çok karşılaşacaktır. Ama gözlem alanını daha

da genişletirse, sonunda, genellikle, kendi başına karar vermeye

gücü yetecektir; ama bu başarıyı değişimin önemli ölçüde

olduğunu kabul ederek sağlayacaktır - ve onun bunu

kabul etmesinin doğru olup olmadığını öbür doğa bilginleri

gene de tartışacaklardır. Birbiriyle sınırdaş olmayan ülkelerden

getirilmiş hısım biçimleri incelemeye başlayınca,

bu durumda ara biçimler bulmayı umamaz, hemen hemen

tümüyle örnekserneye (analogy) güvenmek zorunda kalacak,

ve işinin güçlüğü doruğa varacaktır.

Şüphesiz, türlerle alt-türler -yani, kimi doğa bilginle-

76

rinin kanısına göre tür sınırına çok yaklaşmış ama o sınıra

tümüyle ulaşmamış biçimler, bir de alt-türlerle belirgin çeşitler,

ya da az belirgin çeşitlerle bireysel farklar arasındaki

biçimler- arasına kesin bir ayırım çizgisi çekilmemiştir.

Bu farıklar, hiç sezilmeden içiçe geçerek zihinde gerçek bir

geçişim tasarımı uyandıran bir seri oluşturur.

Bundan ötürü, bireysel farklar, sistematikçiler onları

pek önemsemiyorsa da, bizim için pek çok önemlidir; bu

farklar doğal tarih çalışmalarında pek de sözü edilmeye değer

sayılmayan· o önemsiz çeşitlere çıkan ilk basamaklardır.

Ve bir ölçüde daha belirgin ve sürekli çeşitleri de, çok

daha belirgin ve sürekli çeşitlere çıkan ilk basamaklar sayıyorum;

sonuncular da alt-türlere, ve sonunda türlere çıkar.

Bir basamaktan öbürüne geçiş, birçok halde, organizmanın

doğal özelliğinin ve uzun süre etkisinde kaldığı dış

koşulların düpedüz sonucudur; ama daha önemli ve uyarlamr

(adaptive) ıralarda, bir fark basamağından öbürüne geçiş,

doğal seçmenin gittikçe artan etkisine (ilerde bunu açıklamak

gerekecek) ve parçaların artmış kullanılmasına ya

da kullanılmamasına güvenle yarulabilir. Bundan dolayı, belirgin

bir çeşide başlangıç halinde bir tür denebilir; ama

bu inancın yerinde olup olmadığı, bu çalışma boyunca ortaya

konacak türlü olguların ve düşüncelerin önemine bakılarak

yargılanmak gerekir.

Bütün çeşitlerin ve başlangıç halindeki türlerin tür aşamasına

varacağını düşünmenin gereği yoktur. Bunlar yok

olabilir, ya da, Bay Wollaston'ın taşıllaşmış kara-salyangozlarının

belirli çeşitleriyle ve Gaston de Saporta'nın bitkilerle

gösterdikleri gibi, çok uzun zaman çeşit olarak kalabilirler.

Bir çeşit, ana türü sayıca aşacak kadar büyük bir gelişim

gösterseydi, o çeşit tür, ve tür de çeşit sayılır; ya da

çeşit ana türün yerini alarak onu yok edebilir; ya da ikisi

birlikte varolabilir, ve ikisi de bağımsız birer tür sayılabilir.

İlerde bu konuya gene döneceğiz.

77

Bütün bu söylenenlerden, benim "tür" terimini birbirine

çok benzeyen bireylerden meydana gelen bir grubu anlatmada

kolaylık olsun diye ve keyfi olarak kullanılan, ·ve

daha az belirgin ve daha çok kararsız biçimleri aniatmada

kullanılan ''çeşit" teriminden de aslında farklı olmayan bir

terim saydığım aniaşılacaktır. "Bireysel farklara" oranla

hiç de daha az keyfi olmayan "çeşit" terimine de kolaylık

uğruna başvurulmaktadır.

GENİŞ ALANLARA YAYILMIŞ, SIK RASLANAN TÜRLER

EN ÇOK DEÖİŞİR

İyi incelenmiş floralardaki bütün çeşitlerin listesi çıkarılarak,

en çok değişen türlerin doğal özellikleri ve ilişkileri

konusunda teorik düşüncelerin ışığında ilginç bazı sonuçlara

varılabilir diye düşündüm. Bu, başlangıçta kolay bir işmiş

gibi görünüyordu; ama bu konudaki değerli öğütleri ve

yardımları için kendisine gerçekten gönül borcum olan Bay

H. C. Watson birçok güçlük bulunduğunu bana hemen bildirdi;

Dr. Hooker da, daha sonra, bunları önemle belirtti.

Bu güçlüklerin tartışılmasını ve değişen türlerin oransal sayılarını

bir gelecek çalışınam için saklayacağım. Dr. Hooker

elimdeki taslağı okuduktan ve cetvelleri inceledikten sonra,

oldukça iyi saptandığını düşünerek, aşağıda söylenenleri buraya

koymama izin verdi. Ama burada zorunlu olarak sözü

edilen konu çok önemlidir, ve daha sonra tartışılacak olan

"varolma savaşı", "ır anın ıraksaması" ve başka konular

burada anılmadan edilemez.

Alphonse de Candolle ve başka bitkibilimciler, çok geniş

alanlara yayılmış bitkilerin genellikle çeşitleri olduğunu

gösterdiler; böyle olması beklenebilir, çünkü onlar farldı dış

koşUlların etkisinde kalmakta, ve başka başka organik varlık

topluluklarıyla yarışa (bunun aynı ölçüde ya da daha

önemli ~bir olgu olduğunu ilerde göreceğiz) girmektedir.

78

Ama elimdeki cetveller, sınırlı herhangi bir ülkede en çok

raslanan, kalabalık türlerin, ve kendi yurtlarında en çok

yayılmış türlerin (çok yayılmış olmaktan, ve belirli bir ölçüde,

çok yayılmaktan anlaşılanlar farklıdır), çoğu zaman bitkibilimsel

çalışmalarda yeterince belirgin diye kütüğe geçirilen

çeşitler türettiğini gösteriyor. Bundan ötürü, en gelişmiş,

ya da başka bir 'söyleyişle, başat (dominant) türler, -,-çok yayılmış,

kendi yurtlarında en yaygın ve en kalabalık olanlarçoğu

zaman, belirgin çeşitler ya da benim dediğim gibi,

başlangıç halindeki türler üretir. Ve bu, belki, öngörülebilir;

çünkü çeşitlerin herhangi bir ölçüde kalımlı olabilmek

için başka canlılada zorunlu olarak savaşmaları gerekirken,

önceden başat olan türler, pek büyük bir olasılıkla, biraz

değişikliğe uğramış, ama atalarını ayriı ülkedekilere başat

kılıtıış kalıtsal niteliği gene de taşıyan döller verecektir. Burada,

üstünlük ·konusunda söylenenlerde, yalnız birbiriyle

yarışa giren, ve özellikle aynı cinsten ya da sınıftan olan

ve benzer yaşama alışkanlıkları bulunan biçimlerin anlatılmak

istendiği anlaşılmalıdır. Türlerin bireylerinin çokluğuna

ya da sık rasıanmasına gelince, karşılaştırma elbette aynı

grubun üyeleriyle ilişkilidir. Ülkenin aşağıyukarı aynı koşullarda

yaşayan bitkilerinden daha çok bireyi varsa ve

daha .çok yayılmışsa, daha yukarı bir bitkiye başattır de-_

ne bilir. Böyle bir bitki, örneğin suda yaşayan bir konfervanın

[bir su yosunu, -ç.] ya da asalak bir mantarın sayısız

bireyleri vardır ve onlar daha çok yayılmıştır diye daha az

başat olmaz. Ama konferva ya da asalak mantar, yukarıdaki

bakımlardan kendi hısımlarını geçerse, o zaman kendi

sınıfında başat olur.

HER ÜLKEDE BÜYÜK CİNSLERİN TÜRLERİ

KÜÇÜKLERİNKİLERDEN DAHA ÇOK DEGİŞİR

Herhangi bir florada olduğu gibi, bir ülkenin bitkileri

79

bir yanda büyük cinsler (yani birçok türü içerenler) ve öte

yandan. küçük cinsler olmak üzere iki çeşit bölüme ayrılırsa,

birincilerin çok yayılmış ve sık raslanan ya da başat

olan türleri daha çok içerdiği görülür. Bunun böyle olması

öngörülebilir; çünkü aynı cinsin birçok türünün herhangi bir

ülkede bulunması olgusu, yalnız bu bile, o ülkenin organik

ve inorganik koşullarmda o cinse elverişli bir şey olduğunu

gösterir; ve, bundan ötürü, büyük cinslerde, ya da birçok

türü içerenlerde, bununla orantılı olarak daha çok sayıda

başat tür bulunmak gerektiğini kestirebiliriz. Ama bu sonuca

varmayı engelleyen birçok neden vardır; elimdeki cetvellerin

büyük cinslerde bunların daha küçük bir çoğunlukta

olduğunu göstermesi beni şaşırttı. Burada, engelleyici nedenlerden

yalnız ikisini anmak istiyorum. Tatlı-su . ve tuzlusu

bitkileri, genellikle, çok geniş alanlara yayılmıştır ve onlara

çok sık raslanır, ama ·bu, onların yaşadıkları ortamın

doğal özelliği ile bağlantılı görünmektedir;_ ve bunun, türün

bağlı olduğu cinslerin büyüklüğü ile az ilişkisi vardır ya da

hiç il_işkisi yoktur. Bundan başka, oluşumun aşağı basamaklarmdaki

bitkiler, genellikle, oluşumun daha yukarı basamaklarındakilerden

çok daha yaygındır; ve burada da cinslerin

büyüklüğü ile yakın bir ilişki yoktur. İlkel oluşumdaki bitkilerin

neden çok yayıldığı, Coğrafi Dağılım konusuna ayrılan

bölümde tartışılacaktır.

Türlerin yalnızca daha belirgin ve iyi tanınan çeşitler

,olduğunu düşünerek, her ülkedeki büyük cinslerin türlerinin

küçüklerinikilerden daha çok çeşidi olduğunu öngörme sonucuna

vardım; çünkü nerede yakın hısım türler (aynı cinsin

türleri) oluşmuşsa, orada birçok çeşit ya da başlangıç halindeki

tür de, genel bir kural olarak, oluşma durumundadır.

Büyük ağaçlar yetişen yerde fidanıara da rasıarnayı

bekleriz. Değişim (variation) ile bir cinsin birçok türünün

oluşmuş olduğu yerde, koşullar değişime elverişli idi demektir;

ve bundan dolayı, koşullarm değişime genellikle ha.la el-

80

verişii olduğunu umarız. Öte yandan, her türün özel olarak

yaratıldığını düşünürsek, çok türü olan bir grupta neden bir- .

kaç türü olandan daha çok çeşit meydana geldiğini açıklayan

belirli bir gerekçe yoktur.

Bu öngörünün doğruluğunu sınamak için yirmi ülkenin

bitkilerini, ve iki bölgenin kınkanatlı (coleopterous) böceklerini,

bir yanda büyük cinslerin türleri ve öte yanda küçüklerinkiler

olmak üzere, aşağıyukarı eşit iki grupta sıraladım,

ve büyük cinslerin bulunduğu gruptaki türlerin, küçüklerin

bulunduğu gruptakilerden daha büyük oranda olması

olgusu burada da hiç değişmeden ortaya çıktı. Üstelik,

büyük cinslerin birkaç çeşidi olan türlerinin çeşitlerinin ortalama

sayısı, küçük cinslerin türlerininkilerden her zaman

daha büyük oluyor. Ayırım bir başka türlü yapılınca, ve birden

dörde kadar türü olan küçük cinslerin tümü sıralamadan

çıkarılınca, bu sonuçların ikisi de değişmeden kalıyor. Türlerio

yalnızca çok belirgin ve kalımlı çeşitler olduğu görüşü .

için bu olguların anlamı besbellidir ; çünkü aynı cinsin birçok

türünün oluşmuş olduğu yerde, ya da, deyim yerindeyse,

tür üretiminin etkin olmuş olduğu yerde, bu üretimin

ha.la etkin olduğuna, özellikle yeni türler üretme sürecinin

yavaş geliştiğine inanmamız için her türlü gerekçe vardır.

Çeşitler başlangıç halindeki türler olarak görülürse, bu, kesinlikle

doğru olur; çünkü elimdeki cetveller, genel bir kural

olarak, bir cinsin birçok çeşidinin oluşmuş olduğu yerde,

o cinsin türlerinin gösterdiği çeşitlerin, yani başlangıç

halindeki türlerin sayısının ortalamadan büyük olduğunu

açıkça bildiriyor. Bu, bütün büyük cinsler bugün de çok değişiyor,

ve böylece türlerinin sayısını artırıyor, ya da küçük

cinslerin artık hiç biri değişmiyor ve türlerini artırmıyar

demek değildir; durum böyle olsaydı, teorim için çok

yıkıcı olurdu; üstelik yerbilim (geology) de, küçük cinslerin

çağlar boyunca sık sık büyüdüğünü ve büyük cinslerin de

sık sık doruklarına ulaşıp gerilediğini ve ortadan kalktığını

81

açıkça göstermektedir. Burada belirtmek istediğim şey, bir

cinsin birçok türünün oluşmuş olduğu yerde hala birçoğunun

oluşmakta olduğudur; ve bu, kesinlikle yürürlüktedir.

BÜYÜK CİNSLERİN BİRÇOK TÜRÜ ÇEŞiTLERE BENZER,

ÇÜNKÜ ÇOK YAKIN AMA EŞİT OLMAYAN

HISIMLIKLARI VARDIR VE YAYILMA

ALANLARI SINIRLIDIR

Büyük cinslerin türleri ile onların çeşitleri arasında dikc

kate değer başka ilişkiler de vardır. Türlerle çok belirgin

çeşitleri ayırt etmek. için güvenilir bir ölçüt olmadığını gördük;

şüpheli biçimler arasında ara halkalar olmayınca, doğa

bilginleri onların arasındaki farkların çokluğuna göre bir

belirleme yapmak zorunda kalırlar, örnekserneye (analogy)

başvurarak farkların çokluğunun onlardan birini ya da öbürünü

tür aşamasına çıkarmaya yetip yetmediğine karar verirler.

Bundan ötürü, farkların tutarı, iki biçimin tür ya da

çeşit sayılıp sayılmaması gerektiğini belirlemede çok önemli

bir ölçüttür. Şimdilik Fries bitkilerde, ve Westwood böceklerde,

büyük bir cinste türler arasındaki farkların tutarının

çok küçük olduğunu belirttiler. Bunu ortalamalara göre

sayıca sınamaya uğraştım, ve, tam olmayan sonuçlarımm

geçediği ölçüsünde, sayıların bu görüşü doğrularlığını

gördüm. Titiz ve görgülü kimi gözlemcilere danıştım, ve düşünüp

taşındıktan sonra onlar da bu görüşte birleştiler. Büyük

cinslerin türleri, bu bakımdan, çeşitlere, küçük cinslerin

türlerinde görüldüğünden daha çok benzemektedir. Ya

da hal başka türlü ele alınabilir, bugün de çeşitler ya da

başlangıç halinde türler üreten, ve çeşitlerinin ya da başlangıç

halindeki türlerinin sayısı ortalamadan büyük olan

cinslerde, önceden üretilmiş türlerin birçoğunun belirli bir

ölçüde hAla çeşitlere benzediği, çünkü onların görülegelenden

daha az bir farkla birbirlerinden ayrıldığı söylenebilir.

Bundan başka, büyük cinslerin türleri, tıpkı herhangi bir

82

türün çeşitleri gibi, birbirleriyle hısımdır. Hiç bir doğa bilgini,

bir cinsin bütün türlerinin birbirinden eşit ölçüde farklı

olduğunu öne süremez; cinsler genellikle alt-cinslere, ya

da bölümlere, ya da daha küçük gruplara ayrılabilir. Fries'in

pek güzel belirttiği gibi, küçük tür grupları, genellikle,

başka türlerin çevresinde uydular gibi toplanmıştır: Ve çe,

şitler, eşit olmayan hısımlıkları bulunan ve belirli biçimlerin

-yani ata-türlerinin- çevresinde toplanan biçimlerin

gruplarından başka nedir? Şüphesiz, çeşitlerle türler arasında

pek çok önemli bir fark vardır; şöyle ki, birbirleriyle

ya da ata-türleriyle karşılaştırılınca, çeşitler arasındaki farkların

tutarı, aynı cinsin türleri arasındakilerin tutarından

çok daha 'azdır. Ama Iranın Iraksaması dediğim ilkenin tartışmasına

gelince, bunun nasıl açıklanabileceğini, ve çeşitler

arasındaki çok küçük farkların, türler arasındaki büyük

farkiara doğru nasıl artma eğiliminde olduğunu göreceğiz.

Dikkate alınmaya değer bir nokta daha var. Çeşitlerin

yayılma alanları genellikle pek sınırlıdır: Bu kendiliğinden

apaçık anlaşılır, çünkü, bir çeşit, varsayılan ata-türünün

yayılma alanından daha geniş bir alana yayılsaydı, onu· tanımlamak

için söylenenlerin tersi söylenirdi. Ama başka türlerle

yakm hısım olan ve çeşitlere bu ölçüde benzeyen türlerin

çoğu zaman pek sınırlı yayılma alanları olduğuna inanmak

için gerekÇe vardır. Örneğin, Bay H. C. Watson, iyi

düzenlenmiş Londra bitki kataloğunda ( 4. baskı) tür olarak

nitelenmiş, ama onun görüşüne göre başka türlerle gerçek

değerleri şüpheli görülecek kadar yakın hısım olan 63 bitkiyi

benim için işaretledi: varsayılmış bu 63 tür, Bay Watson'ın

Büyük Britanya'da belirlediği bölgelerin ortalama 6,9'unda

yayılmış bulunmaktadır. Aynı katalogda, onaylanmış

53 çeşit gösterilmektedir, ve bunlar, bölgelerin 7,7'sine yayılmıştır;

oysa bu çeşitleri içeren türler bölgelerin 1 4,3'üne

yayılmıştır. Böylece, onaylanmış çeşitlerin sınırlı ortalama

alanı, Bay Watson'ın benim için şüpheli türler diye işaret-

83

lediği yakın hısım biçimlerinkinin aşağıyukarı aynıdır, ama

İngiliz. bitkibilimcileri onları, hemen hemen çoğunlukla, yetkin

ve gerçek tür saymaktadırlar.

ÖZET

Sonuç olarak, 1) ara halkalar dediğimiz biçimlerin -bulunmaması

ve 2) aralarındaki farkların kesinlikle çok sayıda

olması halleri ayrı tutulursa, çeşitler türlerden ayırt edilemez;

çünkü iki biçim, birbirinden çok az farklı ise, yakın

bağlantıları olamayacağına bakılmadan, genellikle çeşit sayılmaktadır;

ama iki biçimi tür saymak için gerekli görülen

farkların tutarı da belirlenemez. Bir ülkede türlerinin

sayısı ortalamadan büyük olan cinslerde, türlerin çeşitlerinin

sayısı da ortalamadan büyüktür. Büyük cinslerde, türler

birbirleriyle yakın ama eşit olmayan ölçüde hısımdır, ve

öbür türlerin çevresinde küçük topluluklar oluşturur. Başka

türlerle yakın hısımlığı bulunan türlerin sınırlı yayılma alanları

olduğu görülmektedir. Bütün bu bakımlardan, büyük

cinslerin türleriyle çeşitler arasında büyük bir benzerlik vardır.

Türler bir zamanlar Çeşit olarak varoldu ise, ve böylece

türedi ise, bu benzerlikleri apaçık anlayahiliriz; oysa, türler

bağımsız yaratıklar ise, bu benzerlik hiç anlaşılmaz olur.

Her sınıfta büyük cinslerin en çok gelişmiş ya da başat

türlerinin, ortalama olarak, en çok değiştiğini ve çeşitler

ürettiğini gördük; ve ilerde, çeşitlerin de yeni ve belirgin

türler olmaya doğru değişme eğilimi bulunduğunu göreceğiz.

Bundan dolayı, büyük cinsler daha da büyümeye,

ve bugün bütün doğada başat olan biçimler değişiklik geçirmeye

ve başat birçok döl bırakarak, hala, daha da başat

olmaya eğilimlidir. Ama ilerde gösterileceği gibi, büyük

cinsler küçük cinslere bölünmeye de eğilimlidir. Ve böylece,

_ yeryüzündeki bütün canlı biçimler alt-gruplara ayrılan gruplara

bölünmektedir.

84

ÜÇÜNCÜ BÖLÜM

VAROLMA SAVAŞ!

Doğal seçmeyle ilişkisi - Geniş bir anlamda kullanılan

terim - Üremenin geometrik oranı - Doğallaşan (yerlileşen)

hayvanların ve bitkilerin çabuk üremesi - Üremeyi güçleştiren

engellerin doğal özelliği - Evrensel yarış - İklim:in etkileri -

Bireylerin sayısıyla korunma - Doğadaki bütün hayvanların

ve bitkilerin karmaşık ilişkileri __: En zorlu yaşama savaşı aynı

türün çeşitleri ve bireyleri arasındadır: Yaşama savaşı,

aynı cinsin türleri arasında çoğu zaman zorludur - Organizmayla

organiz.ma arasındaki ilişki bütün ilişkilerin en

önemlisidir.

Bu bölümün konusuna girmeden önce, varolma savaşının

nasıl olup da doğal seçmeye çıktığını göstermek için birkaç

ön düşünceyi belirtınem gerekiyor. Doğal bir durumdaki

organik varlıklarda bireysel bir değişkenlik olduğu geçen bölümde

görüldü: bunun tartışıldığını hiç işitmedim. Bir yığın

şüpheli biçime tür, alt-tür, ya da çeşit denip denmemesi bizim

için önemsizdir; örneğin, çok belirgin bazı çeşitlerin

varlığı kabul edilse, Britanya bitkilerinin iki ya da üç yüz

şüpheli biçimini hangi aşamaya sokmak uygun olur? Bireysel

değişkenliğin ve çok belirgin bazı çeşitlerin düpedüz varlığı,

çalışmamız için, dayanak olarak gerekli ise de, doğada

türlerin nasıl türediğini anlamamıza pek az yardım eder.

85

Oluşumun bir parçasıinn ~bürüne, yaşam koşullarına, ve, bir

organik varlığın bir başkasına böylesine yetkin uyarlanmaları

nasıl gelişip gerçekleşti? Bu güzel karşılıklı uyarlanmaları,

en açık olarak, ağaçkakanda ve. ökseotunda; ancak biraz

daha açık olarak da, bir dört-ayaklının (quadruped) kıllarına,

ya da bir kuşun tüylerine yapışan en bayağı asalakta;

suya dalan bir kınkanatlı böceğin yapısında; en hafif

esintiye kapılıp giden tüylü tohumda; sözün kısası, ·bu güzel

uyarıanmaları her yerde ve organik alemin her parçasında

görürüz.

Ayrıca, benim başlangıç halindeki tür dediğim çeşitler,

sonunda, nasıl oluyor da açıkça ve birbirlerinden aynı türün

çeşitlerinde olduğundan daha çok farklı, yetkin ve belirgin

türlere dönüşüyor diye sorulabilir. Ayrı cinsler denilen

ve birbirinden aynı cinsin türlerinde olduğundan daha

çok farklı olan grupları belirleyen tür grupları nasıl türüyor?

Bütün bunlar, gelecek bölümde daha tam görüleceği

gibi, yaşama savaşının sonuçlarıdır. Bu savaştan ötürü, ne

kadar hafif ve hangi nedenle olursa olsun, değişimler bir

türün bireylerine başka organizmalarla olan aşırı karmaşık

ilişkilerinde ve fiziksel yaşam koşullarına karşı, herhangi

bir ölçüde yararlıysa, böyle bireylerin korunmasına yol açacak,

ve genellikle, sayaçekimle döllere iletilecektir. Döllerin

de sağ kalma şansı daha çok olacaktır, çünkü bir türün

belirli aralıklarla doğan birçok bireyinden ancak pek azı

uzun ömürlü olur. Her küçük değişimi, yararlıysa, esirgeyen

bu ilkeyi; insanın seçme yetisiyle ilişkisine dikkati çekmek

için Doğal Seçme terimiyle adlandırdım. Ama Bay Herbert

Spencer'in sık sık kullandığı En Uygunların Kalımı deyimi

daha doğrudur, ve bazan aynı ölçüde kullanışlıdır. İnsanın

seçmeyle kesin olarak büyük başarılar elde edebildiğini,

ve doğanın kendisine sunduğu hafif ama yararlı değişimleri

biriktirerek, organik varlıkları kendi amacına uydurduğunu

gördük. Ama daha sonra göreceğimiz gibi, doğal

86

seçme hiç durmadan çalışan bir güçtür, ve insanın küçük

çabalarına üstünlüğü, tıpkı doğanın eylemlerinin biliminkilere

üstünlüğü gibi, ölçülemez.

Şimdi, varolma savaşını biraz daha ayrıntılı tartışalım.

Bu konu, . ilerdeki çalışmalarımda önemine yaraşacak genişlikte

ele alınacaktır. Yaşlı De Candolle ve Lyell, · bütün organik

varlıkların zorlu bir yarış içinde olduğunu büyük ölçüde

ve filozofça gösterdiler. Bitkilerde, bu konuyu hiç kim·

se Manchester Dekanı W. Herbert'ten daha ustalıklı ve yeterli

biçimde ele almadı; besbelli bu, onun bağ-bahçe konusundaki

engin bilgisinin sonucudur. Hiç bir şey, evrensel yaşam

savaşının gerçekliğini tartışmalarda doğrulamak-tan

daha kolay,. ve --hiç değilse benim için- yaşam savaşının

varlığını hep gözönünde bulundurmaktan daha güç değildir.

Oysa bunu iyi kavramadıkça, tüm doğa ekonomisi, yaratıkların

dağılımları ile ilgili her türlü olgular, kıtlık, bolluk, tükenme

ve değişim belli belirsiz anlaşılır ya da tümüyle yanlış

anlaşılır. Biz, doğanın sevinçle parıldayan yüzünü görürüz;

çoğu zaman yiyeceklerin gerektiğinden çok olduğunu

görürüz; pek çoğu böceklerle ya da tohumlarla beslenen ve

çevremizde hiç kaygısız ötüşen kuşların yaşamı durmadan

yok etmekte olduğunu görmeyiz, ya da unuturuz; ya da o

şakıyan kuşları, ya . da onların yumurtalarını, ya da yavrularını

başka kuşların ve yırtıcı yaratıkların yok ettiğini unuturuz;

besinin o anda pek bol olmayabileceğini, durumun

her yıl ve her mevsim böyle olmadığını düşünmeyiz.

GENİŞ BİR ANLAMDA KULLANILAN

VAROLMA SAVAŞI TERİMİ

Bu terimi bir varlığın bir başkasına bağımlılığını, ve

yalnız bireyin yaşamını değil (bu çok önemlidir), döl vermedeki

başarısını da kapsayan geniş ve eğretilemeli bir anlamda

kullanmakta olduğumu belirtmeliyim. Köpekgillerden

87

iki hayvanın, besinin kıt olduğu bir sırada, beslenmek ve

yaşamak için birbiriyle savaştığı gerçekten söylenebilir. Çöl

sınırındaki bir bitkinin neme bağımlı olduğunu söylemek

daha uygundur, oysa yaşamak için kurağa karşı savaştığı

söylenir. Bir bitki her yıl ortalama biri gelişen bin tohum

üretir, çok yerinde olarak, o bitkinin o sırada toprağı kaplayan

aynı ve başka türden bitkilerle savaştığı söylenebilir.

Ökseotu elmaya ve başka birkaç ağaca bağımlıdır, ama o

ağaçlada savaştığı çok dar bir anlamda söylenebilir, çünkü

bu yarı-asalak bitkilerin birçoğu aynı ağaçta gelişirse zayıf

düşer ve ölür. Ama birçok ökseotu fidesi aynı dalda birbirlerine

yakın olarak büyürse, birbirleriyle savaştıkları çok

yerinde olarak söylenebilir. Ökseotunun tohumlarını kuşlar

yaydığı için, varlığı kuşlara bağlıdır; ve kuşlara kendi meyvelerini-

başka bitkilerinkilerden daha çok yedirmek ve böylece

tohumlarını yaymak için, meyveleri kuşlarca yenilen

bitkilerle savaştığı eğretilemeli olarak söylenebilir. Varolma

Savaşı genel terimini, birbiriyle içiçe giren bu ·anlamlarda,

kolaylık olsun diye kullanıyorum.

ÜRETİMİN GEOMETRiK ORANI

Varolma savaşı, bütün organik varlıkların büyük oranda

çoğalma eğiliminde olmasının kaçınılmaz sonucudur. Doğal

ömrü boyunca birçok yumurta ya da tohum iireten her yaratık,

ömrünün bazı dönemlerinde, bazı mevsimlerde ya da

olağandışı yıllarda yıkıma uğrar; yoksa, sayısı geometrik

dizi ilkesine göre öylesine aşırı bir hızla artardı ki, döllerini

hiç bir mke besleyemezdi. Bundan ötürü, yaşayabilecek

olandan daha çok birey üretildiği için, varolma savaşı her

durumda, bir bireyle aynı türden başka bireyler arasında,

ayrı türlerin bireyleri arasında, ya da fiziksel yaşam koşıHlarına

karşı, vardır. Bu, Malthus'un bütün bitkiler ve

hayvanlar alemine aşırı zorlayarak uyguladığı öğretisidir;

88

çünkü bu durumda besin zorla artırılamaz, ve çiftleşme sağgörüyle

(basiretle) önlenemez. Bugün bazı türler hayli çabuk

çağalmakta ise de, bütün türler böyle davranamaz, yoksa

yeryüzüne sığmazlardı.

Her organik varlık doğal olarak öylesine büyük bir hızla

ürer ki, hiç yok edilmeseydi, bir tek çiftin dölleri yer yuvarlağını

kaplayıverirdi; bu kuralın hiç bir ayrası (istisnası)

yoktur. Yavaş üreyen insan bile yirmi yılda iki kat çoğaldı,

ve bu hızla çoğalırsa bin yıla varmadan yeryüzünde

ayakta durulacak yer kalmaz. Linnaeus, bir yıllık bir bitki

yalnız iki tohum verirse -böylesine-- verimsiz bir bitki yoktur-

ve ertesi yıl onların dölleri de ikişer tohum verirse,

ve bu böyle sürüp giderse, yirmi yılda bir milyon bitki olacağını

hesapladı. Fil, bilinen hayvanlarm en yavaş üreyeni

sayılır, ve ben, filin doğal üreme- oranının olası en-azını hesaplamak

için biraz uğraştım; filin otuz yaşmda doğurmaya

başladığı ve doksan yaşına kadar doğurarak altı yavru

verdiği ve yüz yaşına kadar yaşadığı güvenle kabul edilebilir;

böyle olsaydı, bir tek çiftin dölü olan fillerin sayısı,

740-750 yıl sonra aşağıyukarı ondokuz mHyıonu bulurdu.

Ama bu konuda düpedüz teorik hesaplardan daha sağlam

wanıtlarımız, yani birbirini izleyen ve yaşam koşullarının

uygun olduğu iki ya da üç mevsimde, doğal bir- durumdaki

türlü hayvanların şa§ırtıcı bir hızla çoğaldığmı göste!

en sayısız belge vardır. Dünyanın birçok kesiminde yabanıl

olarak dolaşan türlü evcil hayvanlarımız daha da şaşırtıcı

bir kanıttır; Güney Amerika'nın, ve son ui.manlarda

Avustralya'nın yavaş üreyen sığırlarının ve atlarının çoğalma

oranıyla ilgili veriler yeterince inanılır olmasaydı, değersiz

sayılırdı. Bitkilerde de böyledir; bütün adalarda, dışardan

getirilmiş bitkllerin on yıldan daha kısa bir zamanda

yaygınlaştığmı gösteren olgular vardır. La Plata'nm geniş

düzlüklerinde bugün yaygın olan bazı bitkiler, örneğin

bütün öbür bitkileri nerdeyse kovarak millerce karelik alan-

89

ları kaplayan devedikeni [Circium arvence, -ç.] ve kenger

[ya da kengel, yaban enginarı, eşek dikeni, Cynara cardunculus,

-ç.] Avrupa'dan getirilmiştir; ve Dr. Falconer'dan

işittiğime göre, Hindistan'da, Amerika'nın bulunmasından

sonra ordan getirilmiş ve bugün Komorin Burnundan Himalaya'ya

kadar yayılmış bitkiler vardır. Böyle hallerde, bunların

sayısı kolayca çoğaltılabilir, hayvanların ya da bitkilerin

döl veriminin birdenbire ve geçici olarak sezilir bir ölçüde

arttığını hiç kimse düşünmez. Bunun anlaşılır açıklaması,

yaşam koşuHarının çok uygun olduğu, yaşlı ve genç bireylerin

daha az yok edildiği, ve yaklaşık olarak bütün genç

bireylerin üreyebildiğidir. Sonucu her zaman şaşırtıcı olan

üremelerinin geometrik oranı, onların yeni yurtlarında olağani,

istü hızlı çoğalmasını ve çok yayılmasını düpedüz açıklar.

Doğal bir durumda, tam-ergin bitkilerin hemen hemen

hepsi her yıl tohum verir, ve hayvanlar arasında her yıl

çiftleşmeyenler çok azdır. Bundan ötürü, bütün bitkilerin ve

hayvanların geometrik oranda üremeye eğilimli olduğunıı,

-hepsinin her nasılsa bulunduğu yeri çabucak kapladığınıve

üremeye olan bu geometrik eğilimin, ömürlerinin herhangi

bir döneminde yok edici etkilerle engellendiğini güvenle

söyleyebiliriz. Büyük evcil hayvanlarlmızla daha çok

ilgilenmemiz bizi yanıltabilir sanıyorum: onları yok eden

büyük kırımları görmeyiz, her yıl binlercesinin eti için kesildiğini

ve doğal bir durumda aynı sayıda bireyin herhangi

bir şekHde yok edildiğini gözönünde bulundurmayız.

Her yıl binlerce yumurta ya da tohum üreten organizmalarla

döl verimi pek az olanlar arq.sındaki biricik fark,

yavaş üreyenierin elverişli koşullarda bütün bir bölgeye -o

bölge çok büyük bile olsa- yerleşmesi için fazladan birkaç

yılın daha gerekmesidir. Tepeli ak baba iki, Afrika devekuşu

yirmi yumurta yumurtlar, bununla birlikte aynı ülkedeki tepeli

aklıaba sayısı devekuşu sayısından çok daha fazladır;

90

kutup fııtına kırlangıcı [Procellaria glecialis, · -ç.], yalnız

bir tanecik yumurtlar, bununla birlikte bugün yeryüzünde

en çok sayıda buLunan kuş olduğuna inanılınaktadır. Sineğin

biri yüzlerce, bir başkası, örneğin hippobosca, bir tek yumurta

bırakır; ama bu fark, bir bölgede bu iki türden kaçar

birey barınabileceğini belirlemez. Yumurtaların çok sayıda

olması, niceliği değişen yemiere bağıı::qlı olan türler için

önemlicedir, çünkü çabuk üremelerini bu belirler. Ama çok

sayıda yumurtanın ya da tohumun gerçek önemi, örnrün herhangi

bir dönemindeki zorlu kırımıara karşı koymadadır; ve

bu 1dönem pek çok halde örnrün ilk çağlarına raslar. Bir hayvan,

kendi yumurtalarını ya da yavrularını herhangi bir şekilde

koruya:biliyorsa, az sayıda yumurta elverebilir, ve sa~

kalan döllerin sayısı ortalamanın altına düşmez; ama çok

sayıda yumurta ya da yavru yok ediliyorsa, daha çoğunun

üretilmesi zorunludur, yoksa tür tükenecektir. Ortalama bin

yıl yaşayan bir ağaç türünün varlığını bireylerinin sayısı eksilmeden

sürdürmesi için bin yılda bir tohum vermesi, bu

tohumun asla yok edilmeyeceği ve uygun bir yerde güvenle

gelişebileceği varsayılırsa, elverir. Sonuç olarak, her halde,

bir hayvanın ya da bitkinin bireylerinin ortalama sayısı, yumurtaların

ya da tohumların sayısına ancak dolaylı olarak

bağlıdır.

Doğayı incelerken yukardaki düşünceler hep gözönünde

bulundurulmalı ve her organik va,rlığın sayıca çoğalmak için

en büyük çabayı gösterdiği; her birinin ömrünün belirli bir

döneminde yaşamak. için savaştığı; her kuşakta ya da belirli

aralıklarla yaşlıların da gençlerin de kaçınılmaz ve büyük

kırımıara uğradığı unutulmamalıdır. Bir engelin hafifletilmesi,

kırımın azıcık olsun önlenmesi, türlerin bireylerinin

sayısını her zaman ve birdenbire herhangi bir ölçüde

artırır.

91

ÜREMEYİ GÜÇLEŞTİREN ENGELLERiN

DOGAL ÖZELLİGİ

Her türün üremeye olan doğal eğilimini engelleyen nedenler

pek çapraşıktır. En dinç türlere bakınız: sayıları ne

kadar artarsa, daha da çoğalmaya eğilimleri o kadar artar.

Bir tek halde bile engellerin neler olduğunu tümüyle bilmiyoruz.

Düşünen hiç kimse, bu konuda, herhangi bir hayvandan

çok daha iyi tanınan insan bakımından bile, ne kadar

biLgisiz olduğumuza şaşmaz. Üremeyi engelleyen engeller konusu

birçok yazarca ustalıkla ele alınmıştır, ve bir gelecek

çalışmamda bu konuyu özellikle Güney Amerika'nın yabanıl

hayvanları bakımından epey ayrıntılı olarak tartışmayı umuyorum.

Burada önemli bazı noktaları okura ansıtmak için

yalnız birkaç düşünce ileri süreceğim. Yumurtalar ve çok

genç hayvanlar genellikle. çok kırılıyor gibi görünür, oysa

bu, değişmez bir durum değildir. Bitkilerin tohumları büyük

ölçüde yok olur, ama, yaptığım gözlemlere göre, bitki körpeleri,

önceden başka bitkilerle iyice kaplanmış topraklarda

çimlenmekten pek çok zarar görmektedir. Tohumların

birçoğunu da türlü düsmanları yok eder; örneğin, üç ayak

boyunda ve iki ayak eninde, işlenmiş ve temizlenmiş, başka

bitkilerin gelip barınmaya bırakılınadığı bir yerde yerli

yabanıl otlarımızın çimlenip sürmesini gözlemledim. Sümüklü

böceklerin ve böceklerin yok ettikleri, 357'de 295'ten az

değildi. Birçok defa biçilmiş çim, (hayvanların sık ve çok

otladığı çim de olsa durum değişmez) büyümeye bırakılırsa,

çok gürbüz bitkiler, daha az gürbüz olanları -bunlar

tam gelişmiş bitkiler de olsa- yavaş yavaş öldürür;

böylelikle, çimle ikaplı küçük bir alandaki (3 x 4 ayak) yirmi

türden dokuzu yok oldu, öbürleri rahatça gelişti.

Besinin niceliği, her tür için o türün üreyebilmesinin son

sınırını elbette belirler; ama çoğu zaman bir türün bireylerinin

ortalama sayısını belirleyen, bulabildikleri besin değil-

92

dir, tersine, başka hayvanıara yem olmalarıdır. Bundan dolayı

kekliklerin, ormantavuktarının ve tavşanların varlığını

özellikle yırtıcı hayvanların belirlediği pek de şüpheli değildir.

Önümüzdeki yirmi yıl içinde İngiltere'de bir tek av

hayvanı vurulmasa, aynı zamanda hiç bir yırtıcı hayvan öldürülmese,

büyük olasılıkla şimdikinden (bugün her yıl yüzlerce,

binlerce av hayvanı vurulmakta. ise de) daha az av

hayvanı olur. Öte yandan, bazı hallerde, fil için sözkonusu

olduğu gibi, bir tek birey bile yırtıcı hayvanıara av olmaz;

çünkü Hindistan'da kaplan bile anasının koruduğu bir yavru

file s aldırınayı b indebir göze alır.

Bir türün ortalama sayısını belirlemede ikiimin önemli

bir yeri vardır, ve belirli aralıklarla görülen aşırı soğuk ya

da kurak mevsimler, bütün engellerin en etkilisidir. 1854-55

kışmın, arazimdeki kuşların beşte dördünü kırdığını (özellikle

ilkyazın büyük ölçüde azalmış yuvaların sayısına göre)

hesapladım; bir salgın sırasında insanlar arasında yüzde on

ölümün olağanüstü yüksek sayıldığını düşünürsek, bu, korkunç

bir kırımdır. İkiimin etikisi ilk bakışta varolma savaşından

tümüyle bağımsız görünür; oysa iklim, besin darlığına

yol açtığı ölçüde, gerek aynı, ve gerek ayrı yiyeceklerle

geçinen başka türlerin bireyleri arasında, varolma savaşının

da en zorlusuna yol açar. İklim, örneğin aşırı soğuksa,

etkisini doğrudan doğruya da gösterir ve cılız bireyler,

ya da kış ilerledikçe en az beslenenler, en çok kırılır. Güneyden

kuzeye, ya da yağışlı bir bölgeden kurak bir bölgeye

doğru gidersek, bazı türlerin yavaş yavaş azaldığını, ve sonunda

yittiğini görürüz; ve ikiimin değişmesi pek belirgin

olduğu için, bütün sonucu ikiimin doğrudan etkisine yormaya

yöneliriz. Oysa bu, yanlış bir görüştür; her türün, her

zaman, ömrünün belirli bir döneminde, en kalabalık olduğu

yerde bile, düşmanlarından ya da aynı yer ve besin için yarışanlardan

aşırı zarar gördüğünü unutmaktayızdır; ve iklim

bu düşmanları ya da yarışanları pek az bile kayırsa, onların

93

sayısı hemen artar, ve her alan canlılarla önceden tümüyle

kaplanmış olduğu için, öbür türler azalmak zorunda kalır.

Güneye doğru gidip bir türü? sayıca azaldığını ·görünce, o

türün zararına olan koşulun öbürlerinin tümüyle yararına

olduğunu anlayabiliriz. Kuzeye doğru, ama daha az, gidince

de böyledir, bütün türler azaldığı· için birbiriyle yarışanlar

da kuzeye doğru azalir; bundan ötürü, kuzeye doğru giderken,

ya da bir dağa tırmanırken, ikiimin doğrudan etkisi yüzünden

badurlaşmış biçimlere, güneye doğru iLerlerken ya

da bir dağa tırmanırken rasladığımızdan çok daha sık raslarız.

Kuzey kutup bölgesine, ya da toktağan karlarla kaplı

doruklara, ya da salt çöllere ulaşılınca, yaşam savaşı hemen

hemen yalnız cansız öğelere karşıdır. '

İklim, daha çok, başka türler için elverişli olarak, dolaylı

etkide bulunur; bahçelerimizde yetişip iklimimize çok

iyi dayanan, ama yerli bitkilerimizle yarışamadığı ve yerli

hayvanlarımızın verdiği zarara karşı koyamadığı için asla

yerlileşememiş pek çok bitki tanıyoruz.

Bir türün çok uygun koşullarda, dar bir alanda olağanüstü

çoğalmasını sıık sık sa1güılar izler - bu, hiç değilse av

hayvanları için genellikle böyle olur; burada da yaşam savaşından

bağımsız bir engel vardır. Ama belki de kalabalık

hayv.anlar arasında ·yayılmaları biraz daha kolay olduğu

için asalak solucanların yol açtığı salgınlar da böyle hallerde

görülür: ve burada, asalak ile tebelleş olduğu hayvan

arasında bir çeşit savaş olur.

Öte yandan, birçok halde, bir türün düşmanlarından korunması

için o türün bireylerinin düşmanıarına oranla çok

kalabalık olması kesinlikle gereklidir. Tarlalarımızda mısırı,

kolzayı vb. buna dayanarak kolayca ve bol bol yetiştirebilmek.

teyiz, çünkü attığımız tohumlar, onlarla beslenen kuşların

sayısına oranla çok daha fazladır; kuşlar o bir mevsimde

çok bol besin bulsa bile, bes·inin çokluğu ile doğru

orantılı olarak çoğalamaz, çünkü kışın sayılah azalır; oy-

94

sa bahçesindeki birkaç kök buğdaydan ya da başka bir bitkiden

tohum almayı denemiş herkes, bunun ne kadar güç

olduğunu bilir: Böyle hallerde bir tek tohum bile alamadım.

Bir türün korunması için bireylerinin pek çok olması gerektiği

görüşü, bence, doğadaki bazı özel halleri, örneğin

pek seyrek raslanan bitkilerin yeÜştikleri dar alanlarda neden

aşırı kalabalık olduğunu ve toplu yaşayan bitkilerin neden

toplu yaşadığını, yani yayılma alanlarının sonlarında bile

neden kalabalık kümeler halinde bulunduğunu açıklar.

Böyle hallerde şuna inanabiliriz: bu bitkiler, ancak yaşam

koşullarının birçok bireylerinin topluca yaşayabileceği kadar

elverişli olduğu yerlerde varolabilir, ve böylece türünü

tümüyle yok olmaktan kurtarır. Birçok ·halde, çaprazlanmanın

olumlu etkileri ile yakın hısımlar arasında çaprazlanmanın

olumsuz etkileri de elbette ortaya çıkar; ama bu konunun

ayrıntılarına burada girmek istemiyorum.

VAROLMA SAVAŞ! SIRASINDA BÜTÜN HAYVANLAR VE

BİTKİLER ARASINDAKİ KARMAŞIK İLİŞKİLER

Aynı ülkede birbirleriyle savaşmak zorunda olan organik

varlı~lar arasındaki engellerin ve ilişkilerin ne kadar karmaşık

ve umulmadık olduğunu gösteren sayısız örnek bilinmektedir.

Yalnızca, basit olmakla birlikte beni çok ilgilendirmiş

bir örnek vermek istiyorum. Stoffordshire'da, bir hısımımın

araştırmalarıma geniş ölçüde kaynaklık etmiş çiftliğinde,

hiç insan eli değmemiş geniş ve aşırı kıraç bir fundalık vardı;

ama aynı doğal özellikteki yüzlerce dönümlük alan da

yirmibeş yıl önce çitle çevrilmiş ve oraya İskoç çamı dikilmişti.

Ağaçlanan kesimin doğal bitki örtüsündeki değişme

pek dikkate değerdi, öyle ki, tümüyle farklı bir toprağa ayak

basmış gibi oluyordunuz; değişen yalnız fundagillerin oranı

değildi, ağaçlanmış alanda, fundalıkta bulunmayan yirmi

bitki türü (otlar dikkate alınmamıştır) serpilip gelişmişti.

95

Bunun böceklere etkisi çok daha büyük olmalıydı, çünkü fundalıkta

rasıanmayan böcekçil (insectivorous) kuşlar orada

pek yaygındı; fundalıkta ise farklı iki-üç böcekçil kuşa pek

sık raslanıyordu. Arazinin çitle çevrilmesi ve böylece oraya

sığırların girernemesi bir yana bırakılırsa, bir tek ağaç türünü

o alana sokmanın ne kadar büyük etkisi olduğu görülüyordu.

Ama çitle çevirmenin ne kadar önemli bir öğe olduğunu

Surrey'de, Farnham yakınlarında apaçık gördüm.

Orada geniş fundalıklar ve uzak tepelerin doruklarında yaşlı

İskoç çarnlarından birkaç küme vardı: son on yıl içinde ge·

niş alanlar çitle çevrilmişti, ve oralarda, birlikte yaşayamayacak

kadar sık çamlar, kendiliğinden ve öbek öbek fışkırmıştı.

Bu körpe çarnların ekilmemiş ve dikilmemiş olduğunu

öğrenince pek şaşırdım, ve kalktım çitle çevrilmemiş yüzlerce

dönümlük fundalığı görebileceğim noktalara gittim, ve

gerçekten, yaşlı çam kümelerinin altından başka hiç bir yerde

bir tek İskoç çamı göremedim. Ama fundalıktaki bitkilerin

dallarını aralayıp dikkatle bakınca, sürgünleri sığırlarca

yenmiş birçok çam körpesi ve Çam -ağaççığı gördüm. Yaşlı

çarnlardan birkaç yüz metre kadar uzak bir yerde, bir metre

karelik bir alanda, otuziki ağaıççık saydım; bunlardan birinin

yirmialtı yaş halkası vardı, ve onca yıl tepesini fundaların

arasından uzatmaya çabalamış ve bunu başaramamıştı. Çitle

çevrilir çevrilmez arazinin pek gür büyüyen genç ve sık

ağaçlarla kaplanmasında şaşılacak hiç bir şey yoktu. Oysa

fundalık alabildiğine geniş ve öylesine verimsizdi ki, sığırların

orada dişe dokunur bir şey bulacağını hiç kimse düşünemezdi.

Burada sığırın İskoç çamının varlığını kesinlikle belirlediğini

görüyoruz; ama dünyanın birçok yerinde sığırın varlığını

da böcekler belirler. Bunun en güzel örneği belki de

Paraguay'da görülür; çünkü orada, çok kuzeydeki ve çok

güneydeki kesimlerin dışında, ne .sığırın, ne atın, ne de köpeğiri

yabanılı görülür; ve Azara ile Rengger, yeni doğmuş

96

yavruların göbeğine yumurtalarını bırakan ve Paraguay'da

çok yaygın olan bir sineğin buna yol açtığını kanıtladılar.

Sayısız denecek kadar çok olan-bu sinekierin üremesi bilinen

etkenlerce, belki de asalak başka böceklerce engellense

gerektir. Bundan ötürü, Paraguay'da, belirli bir böcekçil

kuş azalsaydı, asalak böcekler belki de çoğalırdı; ve bu da

göbeğe yumurUayan sinekierin sayısını azaltırdı - böylece

yabanıl sığırlar ve atlar türer, ve bu da (Güney Amerika'da

gözlemlediğim gibi) bitki örtüsünü kesinlikle ve büyük ölçüde

değiştirirdi: bu yeniden ve geniş ölçüde böcekleri, ve bu

da, Staffordshire'da gördüğüm gibi, böcekçil kuşları etkiler,

ve gittikçe büyüyen karmaşık halkalar halinde sürüp

giderdi. Ama bu, doğadaki ilişkilerin buradaki gibi yalınkat

olduğu anlamına gelmez. Savaş içinde savaş, durmadan değişen.

başarılarla sürüp gitmek zorunluğundadır; bununla

birlikte, güçler uzun sürede öylesine yetkin bir denge kurarlar

ki, en küçük bir ayrıntı bir organik varlığın başka

birine üstün .gelmesine elverir, ama doğanın görünüşü çağlar

boyunca yine de değişmeden kalır. Ama bizim bilgisizliğimiz

öylesine engin, ve ataklığımız öylesine aşırıdır ki,

bir organik varlığın tükendiğini işitince şaşakalırız; ve nedenini

bilmediğimiz için, yeryüzünde bir tek canlı koroayan

tufanlar düşünürüz, ya da canlı biçimlerin sürekliliği üzerine

yasalar uydururuz.

DOGADA birbirinden uzak aşamalarda bulunan bitkilerin

ve hayvanların karmaşık bir ilişkiler ağı ile birbirine

nasıl bağlı olduğunu gösteren bir örnek daha vermek isterim.

Bahçemdeki yabancı kökenli Lobelia fulgens'e böceklerin

hiç uğramadığını, ve bunun sonucu olarak, özel yapısı

yüzünden bu bitkinin asla tohum vermediğini gösterme fırsatını

ilerde bulacağım. Salepgillerden (orchidaceae) olan

bitkilerimizin, aşağıyukarı hepsinin, dölleurnesi için böceklerin

onlara uğraması ve çiçek tozlarını taşıması kesin bir

97

gerekirliktir. Hercaimenekşenin (Viola tricolor) döllenmesi

için toprak yaban arısının [bombus terrestris, -ç.] hemen

hemen zorunlu olduğunu deneyerek buldum, çünkü bu çiçeğe

başka böcekler uğramaz. Bazı üçgüllerin döllenmesi için

arıların gerekli olduğunu da buldum; örneğin 20 kök ak (ya

da sürünen) üçgül (Trijolium repens) 2.290 tohum verirken,

arılardan korunmuş yirmi kök ak üçgül hiç tohum vermedi.

Bundan başka, 100 kök çayır üçgülünden (T. pratense) 2.700

tohum elde ettim, oysa arılardan korunmuş aynı sayıda bitkiden

bir tek tohum alamadım. Çayır üç,gülüne yalnız toprak

yaban arısı gelir, çünkü öbür arılar balözüne (nectar)

ulaşamaz. ~elebeklerin üçgülleri döllendirebileceği öne sürülmüştür;

ama çayır üçgülünde bunu yapabileceklerinden

şüpheliyim, çünkü ağırlıkları, kanatçıkları [baklagillerin çiçeklerindeki

yan taç yaprakları', -ç.] bastırmaya el vermez.

Bundan dolayı, İngiltere'deki toprak yaban arısı cinsi tümüyle

tükenseydi ya da çok azalsaydı, hercaimenekşe ile çayır

üçgülü de büyük bir olasılıkla tükenir ya da çok seyrelirdi

diyebiliriz. Toprak yaban arılarının herhangi bir bölgedeki

sayısı, peteklerini ve ağlarını yok eden tarla sıçanlarının

sayısına büyük ölçüde bağlıdır; v,e toprak yaban arılarının

huylarını uzun uzun incelemiş olan Albay Newman,

"İngiltere'deki toprak yaban arılarının üçte ikisinden çoğu

böylelikle yok olmuştur", demektedir. Bilindiği gibi, sıçanların

sayısı da kedilerinkine büyük ölçüde bağlıdır; ve Albay

Newman diyor ki: "Köy ve kasaba yakınlarında, başka

yerlerde bulduğurndan çok daha fazla toprak yaban arısı

ağları buldum; bunu sıçanları yok eden kedilerin çokluğuna

yoruyorum." Bundan ötürü, bir bölgede çok sayıda kedi

olmasının, önce sıçanları ve ondan sonra da arıları etkileyerek

o bölgedeki belirli' bitkilerin çokluğunu belirlediğine

kesinlikle inanılabilir!

Her tür için, farklı yaşam dönemlerinde, ve farklı mevsimlerde

ya da yıllarda etkisini gösteren farklı engellerin

.98

ortaya çıkması olasıdır; bu engellerden herhangi biri ya da

birkaçı genellikle hepsinden daha zorludur; ama türün ortalama

sayısını, hatta var;Lığını, hepsi birlikte belirler. Bazı

hallerde büyük ölçüde farklı engellerin farklı bölgelerde türü

etkilediği gö.s<terilebilir. Bir yamacı kaplayan bitıkilere

ve çalılara bakınca, 6nların oranlarını ve türlerini rasıantıya

yormaya yöneliriz. Oysa bu pek yanlış bir görüştür!

Amerika'da kesilen bir ormanın yerini çok farklı bir bitki

örtüsünün aldığını herkes işitmiştir; oy.sa ABD'nin güneyinde,

ormanları yerlilerce eskiden açılmış yerlerde, bugün,

çevredeki eldeğınemiş ormanlarda bulunan çeşitliliğin ve

oran'ın aynısı görülmektedir. Orada, her biri her yıl binlerce

tohum veren farklı türden ağaçlar arasında, yüzyıllar

boyunca verilmiş savaş kimbilir ne kadar -çetin olmak

gerekir! Böcekle böcek arasında ~böcekler, sümüklü böcekler,

ve başka hayvanlarla kuşlar ve yırtıcı hayvanlar arasında-

hepsi de üremeye çabalayan, hepsi de birbiriyle beslenen

bütün bu yaratıklar arasında, ya da ağaçlar, ağaçların

tohumları ve körpeleri, ya da toprağı önceden kaplayan

ve böylece ağaçların gelişmesini engelleyen bitkiler arasında

kimbilir neler olup bitti! Havaya bir avuç tüy savurunuz,

hepsi de belirli yasalara göre yere düşer; ama her

tüyün nereye düşeceği problemi, yerlilerin çok eskiden ormanları

açtığı o yerlerdeki ağaçların oranlarını ve türlerini

belirlemiş sayısız bitkinin ve hayvanın yüzyıllar boyunca

gösterdiği etki ve tepki ile karşılaştırılınca, ne kadar yalınkattır

ı

Bir organik varlığın bir başkasına bağımlılığı, tıpkı bir

asalağın kurbanına bağımlılığı gİbi, genellikle doğadaki aşamalarda

birbirine uzak düşen varlıklar arasında görülür. Varolmak

için birbirleriyle savaştıkları çok yerinde olarak söylenebilenlerin

-örneğin otçekirgesi ile otçul dört-ayaklıların-

durumu da bazan böyledir. Ama en zorlu savaş, aşağıyukarı

sürekli olarak, aynı türün bireyleri arasında gö-

99

rülür, çünkü onların hepsi aynı bölgede toplanır, aynı besini

alır, ve hepsi de aynı tehlikelerle karşıkarşıyadır. Aynı

türün çeşitleri arasındaki savaş da genellikle daha az

zorlu değildir; ve bazan savaşın çabucak sonuçlandığı görülür:

örneğin, farklı buğday çeşitleri birlikte ekilirse, ve

onların karışık tohumları yeniden ekilirse, toprağa ve iklime

.en iyi uyan, ya da doğal özelliği gereği verimli olan bazı çeşitler,

öbürlerini bastırır ve böylece daha çok tohum verir,

ve bundan ötürü birkaç yıl içinde öbür çeşitlerin yerini

alır. Farklı renklerde kokulu bezelye çiçekleri [Lathyrus

odoratus, -ç.] gibi pek yakın hısım olan çeşitlerin karışık

olarak sürdürülmesi için onların her yıl ayrı ayrı üretilip

hasat edilmesi, ve ondan sonra tohumlarının uygun oranlarda

karıştırılması gerekir, böyle yapılmazsa, zayıf çeşitler

hiç durmadan azalır ve tükenir. Koyun çeşitleri de böyledir;

belirli dağsal (alpine) çeşitlerin başka dağsal çeşitleri açlıktan

öldürdüğü ve bu yüzden bunların bir arada yetiştirilemediği

öne sürülmektedir. Tıp sülüğünün [Hirudo mediCinalis,

-"ç.] farklı çeşitleri de bir arada tutulunca sonuç böyle

olmaktadır. Tarım bitkilerimizden ya da evcil hayvanlarımızdan

herhangi birinin dirençleri, alışkanlıkları ve doğal

özellikleri tümüyle aynı olan çeşitleri, tıpkı doğal bir durumdaki

gibi birbirleriyle savaşmaya bırakılırsa, ve tohumları

ya da yavruları her yıl gerekli orana taman;ı.lanmazsa,

bunların bir ilk karışımının (çaprazlanma önlenerek) altı kuşak

sürdürülebileceğinden bile şüphe edilebilir.

EN ZORLU VAROLMA SAVAŞI AYNI TÜRÜN ÇEŞİTLERİ

VE BiREYLERİ ARASINDADIR

Aynı cinsin türleri huy ve doğal özellik bakımından her

zaman değilse de çoğu zaman, ve yapı bakımından her zaman

çok benzer oldukları için, birbirleriyle yarışmak durumunda

kalırlarsa, aralarındaki savaş farklı cinslerin tür-

100

leri arasında olduğundan genellikle daha zorlu olur. Birleşik

Amerika'nın bazı kesimlerinde bir kırlangıç türünün son zamanlarda

yaygınlaşmasının öbür türlerin azalmasına yolaçması

buna örnektir. Son zamanlarda İskoçya'nın bazı kesimlerinde

ökse ardıcının çoğalması da, ötücü ardıcın azalmasına

yolaçmıştır. En farklı iklimlerde bile bir sıçan türünün

başka bir türün yerini aldığını ne kadar sık işitiriz! Rusya'da

ufak Asya hamamböceği [Blatta orientalis, -ç.] iri cinsteşini

[Blatta germanicus, -ç.] her yerden kovm.aktadır.

Avustralya'da, ülkeye sokulan balarısı ufak tefek ve iğnesiz

yerli arıyı hızla yok etmektedir. Yabanıl hardaim bir türünün

öbürlerinin yerini aldığı bilinmektedir; ve böyle birçok

örnek vardır. En zorlu yarışın neden doğa ekonomisinde

aşağıyukarı aynı yeri tutan hısım biçimler arasında olduğunu

belli belirsiz anlayabilmekteyiz; ama büyük yaşama savaşında

bir türün başka birine neden üstün geldiğini belki

hiç bir örnekte kesinlikle söyleyemeyiz.

Yukarda söylenenlerden pek önemli bir ön-sonuç çıkarılabilir:

her organik varlığın yapısı, besin ya da barınak

için yarıştığı, ya da kendilerinden kaçtığı ya da avladığı

öbür organik varlıkların yapısı ile yakından, ama daha da

önemlisi çoğu zaman gizlice ilişkilidir. Bu, kaplanın dişlerinde

ve pençelerinde, ve kaplanın kıllarına yapışan asalağın

hacaklarında ve çengellerinde apaçık görülür. Ama kara

hindibanın [Taraxacum ojjicinale, -ç.] o güzel tüylü tohumunda,

ve su böceğinin [Hydrophilus, -ç.] yassı ve saçaklı

bacaklarında, ilişki, ilk bakışta yalnız hava ve su öğeleriyle

sınırlıymış gibi görünür. Bununla birlikte, tüylü tohumun

üstünlüğü, elbette, önceden başka bitkilerin iyice kapladığı

arazi ile ilişkisindendir; tohumlar böylelikle geniş alanlara

yayılabilir ve bitkilerle kaplanmamış yerlere düşebilir. Su

böceğinin dalmaya çok elverişli olan bacak yapısı, böceğin

öbür su böcekleriyle yarışmasını, avını yakalamasını, ve başka

hayvanıara av olmaktan kurtulmasını sağlar.

101

Birçok bitkinin tohumlarında yedek besin biriktirilmesi,

ilk bakışta öbür bitkilerle hiç ilişkisizmiş gibi görünür. Oysa

boylu otlar arasına düşünce örneğin bezelye ve fasulye gibi

bitkilerin böyle olan tohumlarının kuvvetli gelişen körpe bitkiler

türetmesi, tohumdaki besinin başlıca amacının, çevredeki

o gür gelişen bitkilerle savaşırken körpe bitkiyi desteklemek

olduğunu göstermektedir.

Yayılma alanının ortalarında bulunan bir bitkiyi inceleyiniz,

sayısını neden iki ya da dört kat artırmaz? Onun biraz

daha sıcağa ya da soğuğa, daha çok neme ya da kurağa

çok iyi dayanabildiğini biliriz, çünkü daha sıcak ya da soğuk,

daha nemli ya da kurak başka bölgelerde de yaşamaktadır.

Bu durumda, o bitkiye sayıca üreme gücünü tanıdığımızı

düşünürsek, ona kendisiyle yarışanların hepsine karşı,

ya da onunla beslenen hayvanıara karşı üstünlük tanımak

zorunda kalacağımız besbellidir. Coğrafi yayılma alanının

sınırlarında iklime karşı uğrayacağı yapısal bir değişme

onun için besbelli bir üstünlük olur; ama ancak birkaç bitkinin

ya da hayvanın böylesine geniş alanlara yayılabileceğine,

çoğunun yalnız ikiimin sertliği yüzünden bile yok olacağına

inanmamız için gerekçe vardır. Kutup bölgelerine ya

da salt çöle, yaşamın en uzak sınırlarına varmadıkça, yarış

da bitmez. Arazi aşırı soğuk ya da kuru olabilir, ama

birkaç tür arasında, ya da aynı türün bireyleri arasında, en

sıcak ya da en nemli yercikler için gene de yarışılacaktır.

Bundan ötürü, bir bitki ya da hayvan yeni bir ülkeye, yeni

yarışçılar arasına götürülünce, iklim eski yurdundakinin

tümüyle aynısı bile olsa, onun yaşam koşullarının genellikle

gerçekten değiştiğini görürüz. Yeni yurdunda ortalama sayısı

artırılmak istenseydi, o yaratığı anayurdunda yapmamız

gerekenden .farklı bir biçimde değişikliğe uğratmamız gerekirdi;

çünkü ona yeni bir sürü yarışçılara ya da düşmaniara

karşı bir üstünlük sağlamak zorunda kalırdık.

Böylelikle bir türü bir başkasına üstün kılınayı düşüne-

102

lim. Belki bir tek örnekte bile ne . yapmamız gerektiğini bilmeyiz.

Bu, bütün organik varlıklarm karşılıklı ilişkileri konusundaki

bilgisizliğimize yeterli bir kanıt olmak gerekir;

ulaşılması güç olduğu kadar gerekli bir kanıt. Bizim bütün

yapabileceğimiz, her organik varlığın geometrik bir oranda

üremeye çabaladığını; her birinin ömrünün belirli bir döneminde,

yılın belirli bir mevsiminde, her kuşakta ya da arasıra,

yaşamak için savaşmak ve. büyük kırımıara katlanmak

zorunda olduğunu hep gözönünde bulundurmaktır. Bu savaşı

gözönünde tutunca, doğadaki savaşın sürekli olmadığı, korkuya

hiç yer olmadığı, ölümün genellikle çabuk olduğu, ve

en güçlünün, en sağlıklının, ve .en mutlunun kalımlı olduğu

ve çoğaldığı kesin inancı ile kendimizi avutabiliriz.

103

DÖRDÜNCÜ BÖLÜM

DOGAL SEÇME; YA DA EN UYGUNLARlN KALIMI

Doğal seçme - İnsanın seçme yelisiyle karşılaştırılması -

Önemsiz ıralara etkisi-- Eşeysel Seçme - Aynı türün bireyleri

arasında çaprazlanmanın genelliği üzerine - Doğal seçmenin

etkilerine elverişli ve elverişsiz koşullar: çaprazlanma,

ayrıklanma, bireylerin sayısı - Yavaş etki - Doğal seçme

yüzünden tükemme - Dar bir alanda yaşayan canlıların çeşitliliği

ve doğallaşma ile ilişkili olarak ıranın ıraksaması -

Ortak bir atanın döllerinde tükenme ve ıranın ıraksaması

yoluyla doğal seçmenin etkisi - Bütün organik varlıkların

gruplaşmasının açıklanması - Organianınada ilerleme - Aşağı

biçimlerin kol'unınası - Iranın yakınsaması - Türlerin sayısız

çoğalması - Özet.

Geçen bölümde kısaca tartışılan varolma savaşı, de~işimi

nasıl etkiler? İnsanın elinde öylesine güçlü oldu~unu

gördü~ümüz seçme ilkesi, do~ada kedini nasıl gösterir? Seçme

ilkesinin burada da pek etkili oldu~unu görece~imizi sanıyorum.

Evcil ürünlerimizde ortaya çıkan sayısız küçük de~

iŞimleri ve bireysel farkları, ve, daha az da olsa, do~anın

etkisindekilerde görülenleri, gözönünde tutalım; ve bu sırada

kalıtsallık e~iliminin gücünü de unutmayalım. Evcilleşmenin

etkisinde bütün oluşumun belirli bir ölçüde biçimlenirleşti~

i (plastikleşti~i) gerçekten söylenebilir. Ama evcil

ürünlerimizde aşa~ıyukarı genellikle gördü~ümüz de~işkenli~

i, Hooker ile Asa Gray'in belirttikleri gibi, insan do~ru-

104

dan doğruya türetmez; insan ne çeşitler yaratabilir, ne de

onların ortaya çıkmasını önleyebilir; insan, onları yalnızca

ortaya çıktıkları gibi saklayalıilir ve biriktirebilir. İnsan, organik

varlıkları yeni bir değişik yaşam koşullarının etkisine

istemeyerek bırakır, ve bunu değişim izler; ama doğada da

koşulların buna benzer değişmeleri olabilir. Bütün organik

varlıkların birbirleriyle ve fiziksel yaşam koşulları ile karşılıklı

ilişkilerinin ne kadar sıkı ve aşırı karmaşık olduğunu;

ve bundan dolayı yapısındaki pek çok türlü değişmenin değişen

yaşam koşulları karşısında her yaratığa ne kadar yararlı

olduğunu da gözönünde tutalım. O zaman, insana yararlı

değişimierin ortaya çrktığı besbelli iken, büyük ve karmaşık

yaşama savaşı sırasında ve ardışık birçok kuşak boyunca,

her yaratığa herhangi bir tarzda yararlı olan değişimler

ortaya çıkmak gerektiği düşünülemez mi? Bu böyle

oluyorsa, (sağ kalanlardan çok daha fazla birey doğduğunu

ansıyaraık) öbürlerinden pek az da olsa üstün olan bireylerin

daha çok yaşama ve soylarını sürdürme şansı bulunduğundan

şüphe edebilir miyiz? Öte yandan, pek az zararlı

herhangi bir değişimin kesinlikle yok edileceğine güvenle

inanabiliriz. İşte, uygun bireysel farkların ve değişimierin

sözü edilen bu saklanmasına, ve zararlı olanların ortadan

kaldırılmasına Doğal Seçme, ya da En Uygunların Kalımı

diyorum. Ne yararlı ne de zararlı olan değişimler doğal seçmeden

etkilenmez, ve, ya belirli çok-biçimli (polymorphic)

türlerde gördüğümüz gibi ~ararsız bir öğe olarak kalır, ya

da organizmanın ve yaşam koşullarının doğal özelliğinden

ötürü değişmezleşir.

Birkaç yazar Doğal Seçme terimini yanlış anladı ya da

uygun bulmadı. Kimisi, mademki doğal seçme yalnızca bir

yaratığa kendi· yaşam koşullarında yararlı değişimleri esirger,

öyleyse değişkenliğe yol açar diye bile düşündü. İnsanın

yaptığı seçmenin güçlü etkisinden söz eden bir tarım

uzmanına kimsenin bir diyeceği yoktur; ve bu halde de, do-

105

ğanın kendisine sunduğu ve insanın da belirli bir amaçla

ayırdığı bireysel farklar zorunlu olarak önceden türemek

gerekir. Kimileri, seçme teriminin değişkenliğe uğrayan hayvanlarda

bilinçli seçim demeye geldiğini öne sürdüler; ve

bitkilerde istem (irade) olmadığı için doğal seçmenin bitkilerde

geçerli olmadığında direndiler! Sözcüğün anlamı harfi

harfine düşünülürse, doğal seçme elbette yanlış bir terimdir;

ama türlü; elementlerin seçken ilgilerinden (elective

affinity) söz eden kimyacılara kimin bir diyeceği olmuştur?

- ve bir asidin öncelikle bileştiği bir bazı bile bile seçtiği

de tam anlamı ile söylenemez. Doğal seçme ile etkin bir gücü

ya da Tanrıyı anlatmak istediğim de söylendi; peki ama,

gezegenlerin hareketlerini çekim gücünün düzenlediğini söyleyen

bir ·yazara kimin bir diyeceği vardır? Böyle eğretilemeli

deyimlerle ne anıatılmak ve denmek istendiğini herkes

bilir; ve bunlar kısa anlatım için aşağıyukarı gereklidir.

Doğa sözcüğünü de tümüyle kişileştirmek (personifying) güçtür;

ama Doğa ile yalnızca birçok doğal yasanın toplu etkisini

ve sonucunu, ve yasalarla da, bilip anladığımız olguların

ardışımını kastediyorum. Böylesi yüzlek itirazlar konuya

biraz girmekle unutulacaktır.

Hafif herhangi bir fiziksel değişmeye, örneğin iklim değişmesine

uğrayan bir ülkenin durumundan yararlanarak doğal

seçmenin olası işleyişini çok iyi anlayacağız. Ülkedeki

canlıların oransal (proportional) sayısı aşağıyukarı hemen

bir değişme geçirecek ve bazı türler belki de tükenecektir.

Her ülkenin canlılarının birbirine bağlı olduğu sıkı ve karmaşık

ilişki tarzından, iklim değişmesinden bağımsız her değişmenin

canlıların sayısal oranında önemli etkisi olacağı sonucunu

çıkarabiliriz. Ülke kapalı bir bölge değilse, yeni biçimler

oraya gelip kesinlikle yerleşir, ve bu bazı yerli canlıların

ilişkilerini altüst eder. Bir bölgeye getirilmiş bir tek

ağaç türünün ya da memeli hayvanın ne kadar güçlü etkisi olduğunu

ansıyalım. Ama sözkonusu ülke yeni ve daha iyi uyar-

106

~anan biçimlerin özgürce girerneyeceği bir ada, ya da kısmen

kapalı bir bölge olunca, ilk canlılardan bazıları herhangi

bir değişikliğe uğrarsa, oradaki doğa ekonomisinde

kesinlikle daha iyi doldurulabilecek yerler bulunmak gerekir;

çünkü, arazi oraya göçeniere açık olsaydı, aynı yerleri

dışardan gelenler tutmuş olurdu. Böyle hallerde, bir türü

değişmiş koşullara daha iyi uyariayarak o türün bireylerine

herhangi bir yararı olan hafif değişiklikler korunmaya

eğilimli olur; ve doğal seçme, evrim çalışması için boş alan

bulur.

Birinci bölümde gösteriLdiği gibi, yaşam koşullarındaki

değişmelerin değişkenlik eğilimini artırdığına inanmamız için

yeter gerekçe vardır; ve yukardaki hallerde, koşullar değişmiş,

ve bu, yararlı değişimierin ortaya çıkmasına daha uygun

bir şans sağlayarak doğal seçmeye açıkça elverişli olmuştur.

Bu böyle olmadıkça doğal seçme hiç bir şey yapamaz.

"Değişim" teriminin yalnız bireysel farkları içerdiği

unutulmamalıdır. Doğal seçme de, tıpkı insanın bire,ysel

farkları belirli bir yönde biriktirerek evcil hayvanlarda ve

tarım bitkilerinde önemli sonuçları elde etmesinde olduğu

gibi, ama, etkisini göstermesi için insanınkiyle karşılaştırılamayacak

kadar uzun zamanı olduğu için, çok daha kolaylıkla

iş görebilir. · Doğal seçmenin geliştirmesiyle değişen

yerel canlıların bazıları doldursun diye yeni ve boş yerlerin

açılahilmesi için, iklim değişmesi gibi büyük fiziksel değİşınelerin

ya da göçü görülmemiş ölçüde önleyen engellerin

gerekli olduğuna da inanmıyorum. Çünkü bir ülkedeki canlılar

birbirleriyle çok iyi dengelenmiş güçlerle savaştıkları

için, bir türün yapısındaki ve alışkanlıklarındaki son derece

hafif değişiklikler ona öbürlerine karşı üstünlük sağlar; ve

tür aynı yaşam koşullarında yaşadıkça ve aynı geçim kaynaklarından

ve koruyuculardan yararlandıkça, birbirine eklenen

aynı türlü değişiklikler çoğu zaman bu üstünlüğü artıragider.

Canlıları birbirlerine ve yaşadıkları fiziksel ko-

107

şullara artık hiç birinin daha iyi uyarlanamayacağı ve gelişerneyeceği

kadar yetkin uyarlanmış bir ülke yoktur; çünkü

bütün ülkelerde, yerli canlılar, doğallaşanlara [ya da yerlileşenlere,

-ç.] bir dereceye kadar yenilerek, yabancı bazı

canlıların oralara kesinlikle yerleşmesine boyun eğmiştir. Ve

yabancılar her ülkede yerliterin bazılarını böylece alt ettikleri

için, yerlilerin kendilerine yararlı yönde değişiklik geçirebilmiş

olduğu, nitekim bundan ötürü daha iyi direndiği

sonucunu güvenle ~ıkarabiliriz.

İnsanoğlu yöntemli [bilinçli, -ç.] ve bilinçsiz seçmeyle

büyük bir başarı sağlayabilirken, ve kesinlikle sağlamışken,

doğal seçme neler yapamaz? İnsan yalnız dış ve görülür

ıralara dayanarak iş görebilir: Doğa, doğal esirgerneyi ya

da en uygunların kahmını kişileştirmem hoş görülürse, bir

canlıya yararlı olan görünüşler ayrı tutulursa, görünüşe hiç

aldırmaz. O, bütün iç organları, yapısal farkların en belirsizlerini,

yaşamın bütün düzenini etkileyebilir. İnsan yalnız

kendi çıkarı için seçer; doğa ancak yaratıklara en yararlı

olanları seçer. Doğa, seçilen her ırayı tümüyle sınamıştır;

çünkü seçilen her ıra doğal seçme olgusunun amacıdır. İnsan

değişik iklimierin canlılarını belirli bir ülkede yetiştirir;

seçilen her ırayı özel ve uygun bir tarzda seyrek sınar; uzun

ve kısa gagalı güvercinleri aynı yenıle besler; uzun gövdeli

ya da uzun hacaklı bir dört-ayaklıyı (quadruped) özel bir

tarzda sınamaz; uzun ve kısa yünlü koyunları aynı ikiimin

etkisine bırakır. En güçlü erkekleri dişiler için savaşmaya

bırakmaz. Kusurlu bütün hayvanları kesenkes yok etmez,

tersine, ürettiği hayvanları her mevsimde gücünün yetebildiği

ölçüde korur. Çoğu zaman seçmesine yarı-aykırı yaratılmış

biçimlerle, ya da hiç değilse göze çarpacak kadar belirgin

ya da çıkarina apaçık uygun bir değişikltk (modification)

ile başlar. Doğada ise yapının ya da doğal özelliğin

en küçük farkları yaşama savaşındaki o ince dengeyi bozabilir,

ve böylece esirgenir. İnsanın istekleri ve çabaları ne

108

kadar gelgeçtir! zamanı ne kadar azdır! ve doğanın bütün

yerbilimsel (geological) çağlar boyunca biriktirdikleriyl~ karşılaştırılınca,

insanoğlunun elde ettiği sonuçlar ne kadar yoksuldur!

Öyleyse, doğanın ürünlerinin insanoğlununkilerden

çok daha "katışıksız" ıralı olduğuna; ve bu ürünlerin en

karmaşık yaşam koşullarına en iyi uyarianmaları ve çok

daha ince bir ustalığın damgasını taşımaları gerektiğine şaşahilir

miyiz? .

Doğal seçmenin her gün ve her saat bütün yeryüzündeki

en küçük değişimleri inceden ineeye araştıraraık, kötü değişimleri

bir yana atarak., iyileri esirgeyerek, nerede ve nasıl

bir fırsat bulursa bulsun, her organik varlığı onun organik ve

inorganik yaşam koşullarına göre geliştirmeye sessizce ve

gözle görülmeden çalıştığı eğretilemeli olarak söylenebilir.

Çağlar geçmedikçe, gelişimdeki bu ağır değişmeleri hiç görmeyiz,

ve o uzun ve geçmiş yerbilimsel çağlar boyunca olup

bitenleri öylesine eksik bilmekteyizdir ki, ancak yaşamın bugünkü

biçimlerinin geçmiştekilerden farklı olduğunu görürüz.

Bir türde önemli ölçüde herhangi bir değişiklik olabilmesi

için, oluşmuş bir çeşidin belki çok uzun bir süre yeniden

değişmesi, ya da eskiden olduğu gibi aynı elverişli

özellilde bireysel farklar göstermesi gerekir; ve onların yeniden

saklanması ve bunun böyle sürüp gitmesi gerekir. Aynı

çeşit bireysel farkların sürekli olarak ortaya çıkmasına

bakarak bunun yersiz bir sanı sayılabilmesi çok güçtür. Ama

yalnız varsayımın doğanın genel olaylcı.rına hangi ölçüde uyduğuna

ve onları hangi ölçüde açıklarlığına bakarak bunun

doğruluğuna karar verebiliriz. Öte yandan, olanaklı değişim

toplamının kesinlikle sınırlı bir nicelik olduğu yaygın inancı

da yalınkat bir varsayımdır.

Doğal seçme yalnız baştan sona her yaratığın yararına

çalışabilirse de, bizim pek az önemsediğimiz ıralar ve yapılar

gene de etkilenebilir. Yaprak yiyen böceklerin yeşil, ka-

109

buk yiyenlerin kurşuni-benekli, Alp kartavuğunun kışın ak

ve ormantavuğunun fuiıda rengi olmasına bakarak, bu renklerin

o kuşları ve böcekleri tehlikeden korumaya yaradığma

inanmak zorunda kalırız. Ormantavukları ömürlerinin belirli

bir döneminde yok edilmeseydi sayısız çoğalabilirdi; bilindiği

gibi, ormantavukları yırtıcı kuşlara büY'~ ölçüde av olmaktadır;

ve gündüz-yırtıcıları av larını gözlerinin keskinliğiyle

bultir - bundan ötürü, Avrupa'nın bazı kesimlerinde

yetiştiridier ak güvercin beslernemeleri için uyarılınıştır,

çünkü ak güvercinler yırtıcı kuşlara pek kolay av olmaktadır.

Onun için, doğal seçme her ormantavuğu türüne özel

bir renk kazandırarak, ve belirlenen rengi katışıksız ve değişmez

tutarak etkisini gösterir. Belirli herhangi bir renkte

olan bir hayvanın arada bir kırıma uğramasının etkisi olmayacağını

da düşünmemeliyiz: bir. ak koyun sürüsünde rengi

biraz karaya çalan bir kuzuyu ayırt etmenin ne kadar

önemli olduğunu unutmamalıyız. Virginia'da boyalı kökleri

[Lachnanthes, -ç.] yiyen domuzlarm renginin, onların yaşamasını

ya da ölmesini nasıl belirlediğini görmüştük. Bitkibilimciler,

bitkilerde meyve kabuğunun tüylülüğünü ve rengini

en önemsiz ıralardan saymaktadırlar: oysa, seçkin bir

bağ-bahçe uzmanı olan Downing, Birleşik Amerika'da tüysüz

kabuklu meyvelerin bir kınkanatlı böcekten, bir Curculio'dan,

tüylü kabuklulardan daha çok zarar gördüğünü; mor

eriklerin belirli bir hastalığa sarı eriklerden daha çok yakalandığını;

oysa başka bir hastalığın sarı kabuklu şeftalilerde

öbürlerinden daha çok görüldüğünü söylemektedir. İnsanoğlunun

işe karışması sözkonusu iken bu türlü küçük farklar

başka başka çeşitlerin tarımında büyük farklılığa yol

açarsa, ağaçlarm başka ağaçlarla ve bir yığın drüşma,nla savaşmak

zorunda olduğu doğal bir durumda böyle farklar,

tüylü ya da tüysüz, sarı ya da mor kabuklu meyvesi olan

çeşitlerden hangisinin öbürlerinin yerini alması gerektiğinde

elbette kesinlikle etkili olur.

110

Türler arasında bilgisizliğimiz yüzünden bize önemsiz

görünen küçük birçok farkı incelerken iklimin, besinin, vb.

hiç şüphesiz doğrudan doğruya bir etkisi olduğunu unutmamalıyız.

Karşılıklı-ilişki (correlation) yasasına göre, parçalardan

biri değişince, ve değişimler doğal seçmeyle biriktirilince,

başka ve çoğu zaman hiç umulmadık değişikliklerin

bunu izleyeceğini de gözönünde tutmalıdır.

Evcilleşmenin etkisinde yaşamın belirli herhangi bir döneminde

ortaya çıkan değişimlerin, döllerde de aynı dönemde

yeniden ortaya çıkma eğiliminde olduğunu görmekteyiz;

-örneğin, bahçe ve tarla bitkilerimizin birçok çeşidinin tohumlarının

biçiminde, iriliğinde, tadında; ipek böceği çeşitlerinin

tırtıl ve koza dönemlerinde; tavukların yumurtalarında

ve piliçlerinin tüylerinin renginde; erginliğe yaklaşan

koyunların ve sığırların boynuzlarında-; bunun gibi, doğal

seçme de, doğal bir durumda belirli bir yaşa uygun değişimleri

bir:i!ktirerek, ve soyaçekimle, uygun bir yaşta ortaya çıkmalarını

sağlayarak, herhangi bir yaştaki organik varlıkları

etkHeyecek ve değişıkliğe uğratacak güçtedir. Tohumlarını

yelle gittikçe daha geniş alanlara yaymak bir bitkinin yararınaysa,

doğal seçme için bu bitkiyi etkilemenin, uzun lifli

pamuk kozalarını ayırarak pamuğun verimini ve · niteliğini

iyileştiren yetiştiricininkinden daha güç olduğunu hiç sanmıyorum.

Doğal seçme bir böceğin kurtçoğunu ergin böcek

için sözkonusu olanlardan tümüyle farklı bir sürü olasılığa

tiyarlayabilir; ve bu değişiklikler, karşılıklı-ilişkiden ötürü,

ergin böceğin yapısını etkileyebilir. Böylelikle, tam tersine,

ergindeki değişiklikler de kurtçuğun yapısını etkileyebilir;

ama bütün hallerde doğal seçme bunların zararlı olmamasını

sağlar, çünkü zararlı olurlarsa tür tükenir.

Doğal seçme yavrunun yapısını ana-baba ile, ve anababanıilkini

yavru ile ilişkili olarak değişiıkliğe uğratabilir.

Ve toplumsal hayvanlarda, seçilmiş bir değişiklik toplumun

çı:karınaysa, her bireyin yapısını toplumun yararına

111

uyarlar. Doğal seçmenin yapamayacağı şey, bir türün yapısını

başka bir türün esenliği için biraz yararlı olmayan bir

biçimde değişikliğe uğratmaktır; doğal tarih konusundaki

çalışmalarda bu etkiye örnekler varsa da, doğruluğu denetlenebilecek

bir örnek bulamadım. Bir canlının bütün ömrü

boyunca yalnız bir defa kullandığı bir yapı, o hayvan için

önemliyse, doğal seçme ile herhangi bir ölçüde değişikliğe

uğramış olabilir; örneğin bazı böceklerde görülen iri çeneler

yalnız kozayı delmek için kullanılır, - ya da kuş yavrularının

gagalarındaki sert uç, yumurtanın kabuğunu kırmak!

ta kullanılır. En iyi kısa-gagalı taklacı güvercinlerde, yum

urtanın içinde ölüp kalan yavruların yumurtadan çıkanlardan

daha çok olduğu söylenmektedir; bu yüzden, meraklılar

yavruların kuluçkadan çıkmasına yardım etmektedirler.

Doğanın ergin bir gü vercini kuşun kendi çıkarı için kısa gagalı

yapması gerekseydi, değişikliğe uğratma işlemi çok ağır

olurdu, ve yumurtalardaki en güçlü ve sert gagalı yavrular

hemen ve hiç acımasız seçilirdi, çünkü yumuşak gagalıların

ölümü kaçınılmaz olurdu; ya da, kabuğu daha ince ve daha

kolay kırılan yumurtalar seçilireli; yumurta kabuğu kalınlığının-

da, bütün öbür yapılar gibi, değiştiği bilinmektedir.

Bütün yaratıkların doğal seçmenin işleyişini hiç etkilemeyen

ya da pek az etkileyen pek rasgele kırımiara uğramaktan

kaçınamadıklarına burada dikkati çekmek yerinde

olur. Örneğin her yıl çok sayıda yumurta ya da tohum yok

olur, ve onlar kendilerini düşmanlarından koruyacak herhangi

bir tarzda değişseydi, ancak o zaman doğal seçmeyle

değişiklik geçirebilirdi. Bununla birlikte, o yumurtaların ya

da tohumların birçoğu, yok olmasaydı, belki yaşam koşullarına

sağ kalanlarınkilerden daha iyi uyarlanan bireyler verirdi.

Çok sayıda yetişkin hayvan ve bitki de, kendi koşullarına

en iyi uymuş ya da uymamış olsun, her yıl rasgele

nedenlerle yok olmaktan kurtulamaz; bu nedenler, başka bakımlardan

türün yararına olabilen belirli yapı ya da doğal

112

özellik değişmeleriyle biraz olsun hafifletilemezdi. Bununla

birlikte, erginlerin kırımı pek amansız olsa da, herhangi bir

bölgede· varolabilenlerin hepsi bu türlü nedenlerle tümüyle

ezilmezse, -ya da yumurtalar ya da tohumlar aneak yüzde

ya da bindebiri gelişebilecek kadar yok edilse de-, sağ kalanların

en iyi uyarlanmış bireyleri, yararlı yönde bir değişiklik

olduğu varsayılırsa, kendi türünü daha az iyi uyarlanmış

olanlardan çok daha büyük ölçüde, çoğaltır. Sözü edilen

nedenler bireylerin hepsini ezerse, ki çoğu zaman böyle

olur, doğal seçme güçsüz kalır; ama bu, doğal seçmenin

başka zamanlarda ve başka yollarda etkisine karşı sağlam

bir engel değildir; çünkü aynı yerde ve aynı zamanda birçok

türün birden değişikliğe uğradığını ve geliştiğini varsaymak

için hiç bir gerekçe yoktur.

EŞEYSEL SEÇME

Evcilleşmenin etkisinde çoğu zaman bir eşeyde görülen

ve o eşey için kalıtsal olan özellikler vardır; bu, doğanın etkisinde

de elbette böyledir. Bu, bazan olduğu gibi, iki eşeyin

doğal seçmeyle kendi yaşama alışkanlıklarına göre değişikliğe

uğramak zorunda kalmasının sonucu olabilir; ya

da, çoğu zaman olduğu gibi, eşeylerden birinin öbürüyle ilişkili

olarak değişiklik geçirmesi gerekir. Bu, beril Eşeysel

$eçme (sexual selectiori) dediğim şey üzerine birkaç söz

söylemeye özendiriyor. Seçmenin bu biçimi, dış koşullarla ya

da başka organik yaratıklarla ilişkili bir varolma savaşına

dayanmaz, tersine, aynı eşeyin bireyleri arasında, genellikle

erkekler arasında, öbür eşey için yapılan savaşa dayanır.

Savaşın sonucu başarısız yarışçıların ölümü değildir, tersine,

onların pek az döl bırakması ya da hiç döl bırakmamasıdır.

Bundan dolayı, eşeysel seçme doğal seçmeden daha

az serttir. Genellikle, doğadaki yerlerine eiı iyi uyan en dinç

erkekler en çok döl bırakır. Ama b!rçok halde başarı yalnız

113

erkek eşeyde görülen silahlara, genel dinçliğe pek de bağlı

değildir. Boynuzsuz bir erkek geyiğin ya da mahmuzsuz bir

horozun çok. sayıda döl bırakma şansı azdır. Eşeysel seçme

aşağıyukarı tıpkı hiç acımasız bir horoz dövüştürücüsünün

en iyi horozları seçerken yaptığı gibi, hep yenenin üremesine

izin vererek onun gözüpek, uzun mahmuzlu, ve malımuzlu

hacakları ile birlikte vurmada kullanması için güçlü kanatlı

olmasını sağlar. Savaşın bu türlüsünün doğada hangi

aşamada bulunan yaratıklara kadar indiğini bilmiyorum; alligatorların

dişiler için, savaş dansı eden kızılderililer gibi,

dönüp bağrışarak savaştıkları anlatılmaktadır; erkek geyikböcekleri

bazan iri mandibulaları [ eklembacaklı hayvanlarda

besini parçalamaya yarayan bir çift ağız parçası, -ç.]

ile öbür erkekleri yaralar; eşsiz bir gözlemci olan M. Fapre,

belirli zarkanatlı böceklerde erkeklerin- bir dişi için savaşmalarını

pek çok defa gözetlemiştir: dişi, görünüşte dövüşle

hiç ilgisi olmayan bir seyirci gibi erkeklerin yanıbaşında

beklemekte, ve sonra kazananla çekip gitmektedir.

Çokdişili (polygamous) hayvanların erkekleri arasındaki savaş

belki de en zorlu savaştır; ve' çoğu zaman bunların özel

silahları olduğu görülmektedir. Etçil (carnivorous) hayvanların

erkekleri zaten iyi silahlanmıştır; ama onlara ve başkalarına,

aslanın yelesi ve erkek alabalığın çengel biçimli

çenesi gibi, eşeysel seçmeyle kazandırılmış özel savunu

araçları da vardır; çünkü kalkan, başarı için kılıç ya da

kargı kadar önemlidir.

Kuşlarda ise, yarış çoğu zaman daha barışçı bir özelliktedir.

Bu konuyla uğraşmış herkes, dişileri şakıyarak kendilerine

çekmek için birçok türün erkekleri arasında pek

zorlu bir yarış olduğuna inanma-ktadır. Guiana'nın kaya ardıcı,

cennetkuşugiller, ve bazı başkaları, biraraya toplanır;

erkekler birbiri ardına, büyük bir özenle ve en iyi biçimde,

o gözalıcı tüyleriyle gösterişe çıkar; <?rada seyirci olarak

bulunan ve sonunda en" alımlı yarışçıyı seçen dişiferin önün-

114

de garip bir oyun oynanır. Kafesteki kuşlarla yakından ilgilenmiş

olanlar, kuşların çoğu zaman bireysel yeğlemeleri ve

tiksinmeleri olduğunu çok iyi bilirler: Sir R. Heron bir Javus

kuşunun bütün tavuklarını kendine nasıl çektiğini hayranlıkla

anlatmaktadır. Burada gerekli ayrıntılara giremiyorum;

ama insanoğlu yetiştirdiği ispenç horozlarına, kendi güzellik

anlayışına göre, kısa zamanda bir güzellik ve albeni kazandırabildiğine

göre, dişi kuşların binlerce kuşak boyunca en

güzel şakıyan ya da en alımlı olan erkekleri seçerek önemli

·bir sonuç ·elde edebilmesinden şüphelenmek için hiç bir gerekçe

göremiyorum. Yavruların tüylerine göre erkek ve dişi

kuşların tüylerine gelince, bu konuda bilinen yasaların bazıları

farklı yaşlarda ortaya çıkan değişimlere eşeysel seçmenin

etkisi ile, ve onların uygun yaşlarda yalnız erkeklere

ya da her iki eşeye soyaçekirole iletilmesi ile kısmen açıklanabilir;

ama burada bu konuya ayıracak yerim yok.

Herhangi bir hayvanın erkeklerinin ve dişilerinin aynı

genel yaşama alışkanlıkları varsa, ama yapı, renk, ya da

bezek bakımından farklıysalar, bu farkların başlıca nedeninin

eşeysel seçme olduğuna inan!yorum: yani, bu farklılıklar,

erkek bireylerin ardışık kuşaklar boyunca başka erkeklere

karşı silahları, savutları, ya da albenileri bakımından

kendi döllerinin yalnız erkeklerine iletilen hafif bir üstünlük

sağlamaları ile olmuştur. Bununla birlikte, bütün

eşeysel farkları bu etkene yormak istemiyorum: çünkü ·evcil

hayvanlarımııda yalnız erkek eşeyde ortaya çıkan ve

görünüşte insanın seçmesiyle artmayan özellikler görmekteyiz.

Erkek yaban bindisinin göğsündeki perçem hiç bir işe

yarayamaz, ve dişilerin gözünde bir bezek olabileceği şüphelidir;

gerçekte, bu perçem evcilleşmenin etkisinde ortaya

çıksaydı, b~ gariplik sayılırdı.

115

DOGAL SEÇMENİN ETKİSİNE, YA DA EN UYGUNLARlN

KALIMINA ÖRNEKLER.

Benim görüşüme göre doğal seçmenin nasıl etkide bulunduğunu

aydınlatmak için tasarlanmış birkaç örnek vermeme

izninizi dilerim. Türlü hayvanları avlayan, aviarının

bazısını kuvvetle, bazısını çeviklikle, bazısını da hileyle ele

geçiren kurdu ele alalım; ve en çevik avın, örneğin geyiğin,

herhangi bir değişmeden . ötürü çevrede pek çoğaldığını, ya

da kurdun en çok besin sıkıntısı çektiği bir mevsim- boyun-.

ca başka bir'av hayvanının azaldığını varsayalım. Böyle koşullarda

en çevik ve en ince yapılı kurtların sağ kalma şansı

pek artar, ve onlar, bundan dolayı saklanır ya da seçilirdi

- yeter ki yılın başka hayvanları avlamak zorunda oldukları

öbür dönemlerinde aviarı ile başedebilecek kadar

güçlü kaldıkları öngörülsün. İnsan özenli ve yöntemli bir seçmeyle,

ya da ·herkesin ırkta değişiklik yapmayı düşünmeksizin

en iyi köpekleri yetiştirme çabasından ötürü . izlediği

bilinçsiz seçmeyle tazının çevikliğini geliştirebildiğine göre,

sonucun bu olacağından şüphe etmek için gerekçe göremiyorum.

Şu11u da ekleyeyim: Bay Pierce'e göre, Birleşik Amerika'nın

Catskill Dağlarında iki kurt. çeşidi yaşamaktadır;

biri tazıya-benzer biçimlidir, geyiklerin ardına düşer; öbürü

ise daha tıknaz ve daha kısa hacaklıdır, daha çok sürülere

tebelleş olur.

Yukarıdaki örnekte en ince yapılı kurtlardan söz ettiğim,

ve önemli bir tek değişimin bile saklanmasından söz etmediğim

dikkate alınmalıdır. Bu yapıtırnın eski baskılarında, bazan,

sanki bu ikinci seçenek (alternative) sık sık ortaya çıkarmış

gibi .konuşmuştum. Bireysel farkların büyük önemini

anladım, ve bu, beni insanın epeyce değerli bireylerin saklanmasına

ve kötüierin yok edilmesine dayanan bilinçsiz seçmesinin

sonuçlarını tümüyle tartışmaya yöneltti. Doğal bir

durumda yapısal, rasgele herhangi bir sapmanın, örneğin

116

bir aykırı-yaratığın saklanmasının az görülür bir olgu olduğunu;

başlangıçta saklansalar bile böyle sapmaların daha

sonra sıradan- bireylerle çaprazlanmalar yüzünden yitip gittiğini

de anladım. Bununla birlikte, North British Review'daki

(1867) çok değerli bir makaleyi okuyuncaya kadar, ister

hafif ister belirgin olsun, tek olan bütün de~işimlerin ne

kadar az kalımlı olabildiğini değerlendirmemiştim. Yazar,

ömürleri boyunca verdikleri ikiyüz dölden türlü nedenlerle

yalnız iki tanesi sağ kalan ve türünü sürqüren bir çift hayvanın

durumunu ele almaktadır. Bu, yukarı hayvanların pek

çoğu için epeyce aşırı bir oranlamadır, ama aşağı organizmaların

çoğu için de şüphesiz öyledir. Yazar, daha sonra

şunu belirtmektedir: herhangi bir tarzda değişmiş bir tek

birey doğsaydı, ve ona öbür bireylerinkinden iki kat daha

uygun bir yaşama şansı verilseydi, gene de bütün olasılıklar

onun sağ· kalmasını engellerdi. Yazar onun sağ kaldığını ve

ürediğini, ve bu yararlı değişimin sayaçekimle yavruların

yarısına iletildiğini -varsaydıktan sonra, yavr.uların sağ kalma

ve üreme şansının ancak pek az daha iyi olacağını; ve

bu şansın sonraki kuşaklarda azalagideceğini göstermektedir.

Bu söylenenlerin doğruluğu tartışılamaz sanırım. Örneğin,

herhangi türden bir kuş, gagası kıvrık olunca besinini

daha kolay sağlayabilse, ve gagası çok kıvrık bir birey türese

ve serpilip gelişse, bu tek bireyin yaygın biçime baskın

çıkarak kendi gaga biçimini sürdürmesi şansı gene de

pek az olur; ama, evcilleşmenin etkisinde olup bitenleri düşünerek,

hayli kıvrık gagalı bireylerin birçok kuşakta korunmasının,

ve aynı zamanda doğru gagalıların daha çok yok olmasının

bu sonucu vereceğinden şüphe etmek güçtür.

Bununla birlikte, hiç kimsenin düpedüz bireysel fark sayamayacağı

oldukça göze çarpan belirli değişimierin benzer

bir oluşmanın benzer etkisinden ötürü sık sık yeniden ortaya

çıkması görmezlikten gelinmemelidir - evcil ürünlerimizde

buna sayısız örnek gösterilebilir. Böyle hallerde, değişen bi-

117

rey. yeni edindiği ırayı döllerıine gerçekten iletmediyse, varolan

koşullar aynı kaldıkça, aynı tarzda değişmeye daha

güç~ü bir eğilim oldukça, sonunda bu ırayı döllerine elbette

iletecektir. Aynı tarzda değişme eğiliminin çoğu zaman pek

güçlü olduğundan, bundan dolayı aynı türün bütün bireylerinin

herhangi bir seçme biçiminin yardımı olmaksızın aynı

tarzda değişiklik geçirdiğinden de_ pek az şüphe edilebilir.

Yq. da bireylerin yalnız üçte, beşte, ya da onda birinin böyle

etkilenebilmesi olgusuna türlü örnekler verilebilir. Onun için

Graba, Faroe Adalarındaki guillemot'ların [Uria, kuzey denizlerine

özgü, karahatağa benzer bir kuş, -ç.] aşağıyukarı

beşte birinin çok belirgin bir çeşit meydana getirdiğini, bu

yüzden onların bir zamanlar Uria ıacrymans adı altında ayrı

bir tür sayıldığını düşünmektedir. Böyle hallerde, değişim

yararlı özellikteyse, değişikliğe uğrayan hlçim en uygunların

kalımıyla ilk biçimlerin yerini alıverir.

Çaprazlanmanın her türlü değişimi gidermedeki etkisini

ilerde yine ele alacağım; ama hayvanların ve bitkilerin pek

çoğunun anayurtlarına bağlı olduğu, ve gereği yokken göç

etmediği burada söyl~:mebilir; hemen hemen her zaman aynı

yere dönen göçmen kuşlarda bile bunun böyle olduğunu görüyoruz.

Bundan ötürü, yeni oluşmuş bir çeşit, başlangıçta

genellikle yereldir, ve bu, doğal bir durumdaki çeşitler için

genel bir kural gibi görünmektedir; bundan dolayı, benzer

tarzda değişiklik geçiren bireyler hemen küçük bir topluluk

oluşturmakta, ve çoğu zaman birlikte üremektedir. Yeni çeşit,

yaşama savaşında başarılı olursa, durmadan büyüyen

bir çemberin sınırında de_ğişmemiş bireylerle yarışarak ve

onları yenerek, bir merkezden çevreye doğru yavaş yavaş

yayılır. ,

Doğal seçmenin işleyişine başka ve daha karmaşık bir

örnek vermeye değer. Belirli bitkiler, görünüşe göre özsuyundaki

zararlı bir şeyi uzaklaştırmak için, tatlı bir sıvı salgılamaktadır;

bu iş, örneğin bazı baklagillerde kulakçıkların

118

(stipule) dibindeki, ve defnede ~aprağın altındaki salgı gözeleriyle

yapılmaktadır. Niceliği önemsiz olan bu sıvıya böcekler

pek düşkündür; ama bitkiye bu amaçla gelmelerinin bitkiye

hiç bir yararı yoktur. Şimdi, bu sıvının ya da balözünün

herhangi bir türden belirli sayıda bitkinin çiçeklerinin

iç kesiminde salgılandığını varsayalım. Balözünü arayan böcekler

çiçektozuna bulanacak, ve çiçektozunu çoğu zaman

bir çiçekten başka birine taşıyacaktır. Böylece aynı türden

iki ayrı bireyin çiçekleri çaprazlanacaktir; ve çaprazlanmçı.,

doğruluğu tümüyle smanabiieceği gibi, dinç ve bundan

ötürü gelişme ve yaşama şansı en iyi olan fidelerin ortaya

çıkmasına yol açacaktır. Çiçeklerinde en çok salgı ya da

balözü gözesi bulunan bitkiler en çok balözü salgılayacak,

böcekler onlara pek sık uğrayacak, ve onl~r daha srk çaprazlanacak,

ve böylece, zamanla üstünlük sağlayarak, yerel

bir ·çeşit oluşturacaktır. Erkek ve dişi organlarını kendile- ·

rine geten belirli bir böceğin iriliğine ve alışkanlıklarına uyduran

çiçekler de, böylelikle çiçektozunun taşınmasını herhangi

bir ölçüde kolaylaştıracak, ve üstün tutulacaktır. Çiçeklere

balözü değil- de çiçektozu toplamak için gelen böceklerin

durumunu ele alalım: çiçektozu yalnız döllenme

amacıyla oluşturulur, bundan ötürü çiçektozunun yok edilmesi

bitki için düpedüz bir yitik olarak görünür; bununla

birlikte, çiçektozu yiyen böcekler, başlangıçta az ve sonra-

· ları sık olarak, çiçekten çiçeğe biraz çiçektozu taşısaydı,

ve böylelikle çaprazianma gerçekleşseydi, çiçektozunun onda

dokuzu yok edilince bile, bu, yitiğe uğrayan bitki için gene

de büyük bir kazanç olurdu; ve gittikçe daha çok çiçektozu

üreten ve başçıkları (anther) daha büyük olan bireyler seçilirdi.

-

Uzun süre yukardaki işlemin etkisinde kalan bitkimiz

böcekler için hayli çekicileşince, böcekler çiçektozunu çiçekten

çiçeğe, amaçları bu olmasa bile, düzenli olarak taşır; ve

böcekler bu işi çok iyi yapar; bunun böyle olduğunu şaşırtı-

119

cı bazı olgularla kolayca gösterebilirim. Ama yalnız bitkilerde

eşeylerin ayrılması yolunda bir adım da olan bir örnek

vermek istiyorum. Bazı çobanpüsküllerinde yalnız erkek çiçekler

bulunur, ve bu çiçeklerin oldukça az çiçektozu üreten

dört erkek organı ve güdük bir dişi organı vardır; bazı çobanpüsküllerinde

de yalnız dişi çiçekler bulunur; bu çiçeklerde

tam gelişmiş bir dişi organ ve içlerinde bir tek çiçektozu

bile bulunmayan başçıkları ile dört erkek organ vardır.

Erkek bir bitkiden tam altmış yarda uzakta dişi bir bitki

bularak, ayrı dallardan alınmış yirmi çiçeğin tepeciğini

(stigma) mikroskopla inceledim, ve hepsinde, hiç ayrasız (istisnasız),

birkaç çiçektozü, ve bazılarında çok sayıda çiçekfozu

buldum. Yel birkaç gündür dişi· bitkilerden erkeklere

doğru estiği için, çiçektozları yelle taşınmış olamazdı. Hava

soğuk ve sertti, ~e bu yüzden arılar için de elverişli değildi,

gene de benim incelediğim her çiçek arıların aracılığıyla

gerçekten döllenmişti. Ama tasarladığımız örneğe dönelim:

bitki böceklerin çiçektozunu çiçekten çiçeğe düzenli taşıyacakları

kadar çekici olur olmaz, başka bir süreç başlar. "Fizyolojik

işbölümü'' denen şeyin yararından hiç bir doğa bilgini

şüphe etmemektedir; ·bundan ötürü, bir çiçekte ya da

tüm bir bitkide yalnız erkek organlar, ve başka bir çiçekte

ya da bitkide yalnız dişi organlar bulunmasının bitkiye yararlı

olduğuna inanabiliriz. Tarıma alınmış ve yeni yaşam koşullarının

etkisinde bırakılmış bitkilerde, bazan erkek ve bazan

da dişi organlar hayli kısırlaşır; şimdi bunun doğanın

etkisinde de pek az böyle Qlduğunu varsayıirsak, böcekler

çiçektozunu çiçekten çiçeğe düzenli olarak taşıdığı için, ve

bitkimizin eşeylerinin daha da ayrılması işbölümü ilkesine

göre yararlı olacağı için, eşeylerini ayırma eğilimi gittikçe

artan bireyler, sonunda eşeyler birbirinden tümüyle ayrılineaya

kadar hep üstün tutulacak ya da seçilecektir. Türlü

bitkilerde eşeylerin iki-biçimiilik ve başka yollarla ayrılmasının

bugünkü farklı aşamalarını g_östermek. aşırı yer tu-

120

tar; ama şunu ekleyebilirim: Kuzey Amerika'daki bazı çobanpüskülü

türleri, Asa Gray'e göre, gelişimin tam ortasındadır,

ya da, Asa Gray'in dediği gibi, epeyce iki-evcikli poligamdır

[aynı bitkide erdişi çiçeklerden başka dişi ve erkek

çiçekler bulunmaktadır. -ç.] .

· Şimdi balözüyle beslenen böceklere dönelim; sürekli seçmeyle

balözünü artırdığımız bitkinin yaygın bir biitki olduğunu

düşünelim; ve bu bitkinin balözü de belirli böceklerin

besini olsun. Arıların zamandan kazanmak için nasıl çabalarlığını

gösteren birçok,olgu gösterebilirim: örneğin arıların

belirli çiçeklerin tabanını delip balözünü oradan emme

huyları vardır, oysa arılar fazladan pek az uğraşarak çiçeğin

ağzından içeri girebilir. Böyle olguları gözönünde tutarak,

horturnun eğriliği ya da uzunluğu v:b. gibi bizim pek

de önemsemediğimiz bireysel farkların belirli koşullarda bir

arının ya da başka bir böceğin belirli bireylerinin başka bireylerden

daha çabuk besin sağlamasına yaradığına, ve böylece

bu bireyleri içeren toplulukların geliştiğine ve aynı kalıtsal

özellikleri taşıyan oğullar verdiğine inanabiliriz. Çayır

üçgülünün ve pembe üçgülün (Trifolium pratense ve incarnatum)

çiçek boruları ilk bakışta aynı uzunlukta görünür;

bununla- birlikte pembe üçgülün balözünü kolaylıkla ernebilen

balarısı, yalnız yaban arılarının uğradığı çayır üçgülününkini

ememez; bu yüzden, bütün çayır üçgülü tarlaları

balarısının işine yaramayan değerli balözü kaynaklarıdır.

Balarılarının bu balözünü çok sevdiği besbellidir; çünkü birçok

balarısının bu balözünü yaban arılarının çiçek borusunun

tabanında açtığı deliklerden emdiğini birçok defa, ama

yalnız güzün, gördüm. Bu iki üçgülde balarısının gelip gelmemesini

belirleyen çiçek tacı uzunluğu çok önemsiz olmak

gerekir; çünkü çayır üçgülü biçilince ikinci biçimin çiçekleri

biraz daha küçük olur, ve birçok balarısı bu çiçeklere

gelir, deniyor. Bunun doğru olup olmadığını bilmiyorum; genellikle

balarısının yalnızca bir çeşidi sayılan ve onunla öz-

121

gürce çaprazianan Liguria arısının çayır üçgülünün balözüne

ulaşabildiğini ve balözünü ernebildiğini belirten başka bir

yayma güvenHip gÜvenilemeyeceğini de bilmiyorum. Demek

ki bu türlü üçgülün bol olduğu bir ülkede biraz uzun ya da

farklı yapıda bir hortumu olmak, balarısı için büyük bir üstünlük

olabilir. Öte yandan, bu üçgül ün dölleurnesi çiçeklerine

gelen arılara kesinlikle bağımlı: olduğu için, bir ülkede

yaban arıları azalsaydı, bu, balarılarının çiçeklerini ernebileceği

kadar kısa ya da taç yapraklarına daha aşağıdan

ayrılan taçları olan bitkiler için büyük bir üstünlük olurdu.

Böylece, yapılarında karşılıklı olarak birbirine yararlı hafif

sapmalar gösteren bütün bireylerin sürekli korunmasıyla bir

çiçekle bir arJnın ya aynı zamanda ya da birbirinden sonra,

tam anLamıyla birbirine nasıl uyarlanabildiğini ve değişikliğe

uğrayabildiğini anlayabiliyorum.

Yukardaki tasarlanmış örneklerle açıklanan bu doğal

seçme öğretisinin ünceleri Sir Charles Lyell'in "yerbilim açısından

dünyanın bugünkü değişmeleri" konusundaki o yetkin

görüşünün uğradığı itirazların aynılarına açık olduğunu

çok iyi biliyorum; ama bugün de işlediğini gördüğümüz o

pek derin koyakları (vadileri) oymuş ya da denizden uzak.

yerlerdeki uzun yarları oluşturmuş etkenierin önemsiz ya da

anlamsız olduğunun söylendiğini artık işitmiyoruz. Doğal

seçme yalnız esirgenen yaratıklara her biri yararlı olan küçük

ve sayaçekimle iletilen değişikliklerin saklanması ve biriktirilmesiyle

jş görür; ve çağdaş yerbilim büyük bir. koyağın

bir tek diluvial (tufansal) dalgayla oyulması gibi görüşleri

aşağıyukarı genellikle nasıl bir yana attlysa, doğal

seçme de yeni organik varlıkların durmadan yaratilması; ya

da onların yapılarında ani ve büyjik değişiklik\er olması

inancını öylece kaldırıp atacaktır.

122

BİREYLERİN ÇAPRAZLANMASI ÜZERİNE

Burada konudan biraz ayrılınarn gerekiyor. Eşeyleri ayrılmış

hayvanlarda ve bitkilerde, her doğum için iki bireyin

çiftleşmesi (döllenmesiz çoğalmanın g(\rip ve pek iyi anlaşılınayan

halleri ayrı tutulursa) apaçık bir zorunluktur; ama

erdişiierde hal böyle değHdir. Bununla birlikte, bütün erdişilerde

iki bireyin kendi türlerini üretmek için ya arada

bir ya da her zaman birleştiklerine inanmak için gerekçe

vardır. Bu görüşü Sprengel, Knight ve Kölreuter uzun zaman

önce şüpheli bir şekilde öne sürmüşlerdi. Biraz sonra

· bunun önemini göreceğiz; elimdeki gereçleri geniş bir tartışma

için düzenlediysem de, konuyu burada pek kısaca da

olsa ele alınam gerekiyor. Bütün omurgalı haYVanlar, bütün

böcekler, ve başka bazı hayvan grupları her doğum için çiftleşir.

Yeni araştırmalar varsayılmış erdişilerin, ve çoğu çiftleşen

gerçek erdişiierin sayisırtı çok azaltmıştır; yani, ürernek

için iki birey düzenli olarak birleşmektedir, ve bizi ilgilendiren

de budur. Ama düzenli olarak çiftleşmedikleri

besbelli olan erdişi birçok hayvan vardır, ve bitkilerin pek

büyük bir çoğunluğu erdişidir. Ürernek için iki bireyin her

zaman birleştiğini kabul etmeye ne gibi bir gerekçe olduğu

sorulabilir. Burada ayrıntılara girmenin olanaksızlığı

yüzünden yalnız genel bazı incelemelerle yetinmek zorundayım.

Önce, yetiştiricHerin aşağıyukarı genel olan inancına uy~

gun düşen, hayvanlarda ve bitkilerde farklı çeşitler arasında

ya da aynı çeşitten ama ayrı soylardan bireyler arasında

bir_- çaprazlamanın döllere dinçlik ve doğurganlik ka-:..

zandırdığını; öte yandan, yakın hısımların çaprazlanmasının

dinçliği ve doğurganlığı azalttığını gösteren bir yığın olgu

derledim, ve birçok deneme yaptım; hiç bir organik varlığın

kendi kendini döllememesinin; tersine, başka bir bireyle

çaprazlanmasının zaman zaman ~belki uzun zaman aralık-

123

larıyla- gerekliğinin, doğanın genel bir yasası olduğuna

inanmam için yalnız bu olgular bile yeter.

Aşağıda verilen-ve başka bir görüşle açıklanamayan çeşitli

birçok olguyu, bunun doğanın bir yasası olduğunu kabul

ederek açıklayabiliriz, sanırım. Nemin bir çiçeğin döllenınesi

için ne kadar yararsız olduğunu melez yetiştiren

herkes bilir; bununla birlikte, sayısız çiçeğin başçıkları ve

tepecikleri hava koşullarına tümüyle açıktır! Arada bir çaprazlanmak

zorunlu ise, bitkinin kendi başçıkları ve dişiciği

kendi kendini hemen hemen kesinlikle döllemesini sağlayacak

kadar birbirine yakın olmakla birlikte, başka bir bireyden

gelen çiçektozunun çiçeğe girmesinin hiç engellenmemesi,

organların yukarda anılan etkilere açık olması halini

açıklayacaktır. Öte yandan, birçok çiçekte, örneğin büyük

kelebeksi (papilionaceous) çiçekler ya da bezelye familyasındaki

bitkilerin çiçeklerinde, üreme organları sıkıca

kapatılmıştır; ama bunlar, böceklerin gelmesine, aşağıyukarı

hiç ayrasız (istisnasız), güzel ve dikkate değer uyarlanmalar

_göstermektedir. Kelebeksi çiçeklerin çoğu için arılar

öylesine gereklidir ki, arıların gelmesi engellenirse döl

verimi büyük ölçüde azalır. Eöcekler için bir çiçekten öbürüne

uçmak ve o sırada bitkinin yararı için birinden öbürüne

çiçektozu' taşımamak da kolay değildir. Eöcekler deve

tüyünden yapılmış bir fırçacık gibi iş görür, ve dölleurneyi

sağlamak için aynı fırçacıkla önce bir çiçeğin başçığına ve

sonra başka birinin tepeciğine dokunmak yeter; ama böceklerin

böylelikle farklı türler arasında sayısız hibritlerin

ortaya çıkmasına yol açtığı sanılmamalıdır; çünkü, Gaertner'ip.

kanıtladığı gibi, bir bitkinin kendi çiçektozu ile başka

bir türünki aynı tepeciğe konursa, öz çiçektozu yabancınınkiniri

etkisini her zatnan ve tümüyle yok edecek kadar baskın

çıkar.

Bir çiçeğin erkek organları dişi organa doğru birdenbire

eğilirse, ya da ona doğru birbiri ardına yavaş yavaş

124

sokulursa, bu yönelme yalnız kendini döllerneyi sağlamak

için yapılmış gibi görünür; ve bu, bu amaç için şüphesiz

yararlıdır: Kölreuter'in kadıntuzluğunda gösterdiği gibi, erkek

organlapn dişiciğe doğru eğilmesi için böceklerin aracılığı

çoğu zaman gereklidir; kendini döllemek için özel bir

düzeni var gibi görünen bu cinste, yakuı hısım biçimler ya

da çeşitler birbirine yakın dikilirse, arı fideler yetiştirmenin

pek az olanağı bulunduğu çok iyi bilinmektedir; bunlar

doğal olarak böylesine çok çaprazlanır. Kendini döllerneye

hiç de uygun olmayan başka birçok halde, tepeciğin kendi

çiçeğinden çiçektozu almasını önleyen özel düzenler vardır;

bunu Sprengel'in ve başkalarının çalışmaları il~ 'olduğu gibi,

kendi gözlemlerinıle de kanıtlayabilirim. Lobelia fulgens'te

çiçeğin tepeciği çiçektoztarım almaya hazır olmadan

önce, her çiçekte sayısız çiçektozunu başçıklardan uzaklaştıran

gerçekten güzel ve ustalıklı bir düzen vardır; ve bu

_ çiçek, böcekler kendisine (hiç değilse benim bahçemde) asla

uğramadığı _için hiç tohum bağlamaz, ama bir çiçeğin çiçektozunu

başka birinin başçığına koyarak bir sürü tohum elde

ettim. Bahçemde böceklerin uğradığı başka bir Lobelia

türü bol bol tohum bağlamaktadır. Başka birçok halde de

tepeciğin aynı çiçeğin tozlarını almasını önleyen Özel hiç

bir mekanik düzen yok ise de, Sprengel'in, ve daha yakınlarda

Hildebrand'ın ve başkalarının kanıtlarlıkları ve benim

de doğruladığım gibi, ne tepecik dölleurneye hazır olmadan

başçıklar çatlamakta, ne de o çiçeğin tozları hazır olmadan

tepecik hazır olmaktadır, öyle ki dichogam diye adlandırılan

bu bitkiler gerçekte ayrı eşeylidir, ve hep çaprazlanmak

zorundadır. Önceden anılan nöbetieşe iki-biçinıli ve üç-biçimli

bitkilerde de böyledir. Bu olgular ne kadar gariptir! Aynı

çiçeğin tozu ile tepecik yüzeyi sanki asıl amaç kendini döllernekmiş

gibi birbirine o kadar yakın olmakla birlikte, onların

birçok halde birbirine yararsız olmaları ne kadar gariptir!

Ve farklı bireylerin arada bir çapraztanmasının bir

125

üstünlük ya da zorunluk olduğu görüşü ile bu olguları açıklamak

ne kadar kolaydır!

Farklı lahana, turp, soğan ve başka bazi bitki çeşitleri

yanyana tohum bağlamaya bırakılırsa, fidelerinin büyük bir

çoğunluğu melez olmaktadır: örneğin, yanyana yetişmiş farklı

çeşitlerden olan lahanalardan 233 fide elde ettim, bunların

yalnız 78'i katışıksızdı, ve onların bile bazıları tümüyle

arı değildi. Ama her lahana çiçeğinin tepeciği yalnız kendi

altı erkek organı ile değil, aynı bitkinin başka birçok çiçeğininkilerle

de kuşatılmıştır; ve her çiçeğin tozları kendi tepeciğini

böceklerin yardımı olmadan dölleyeıbilir; çünkü böcek1erden

özenle korunan bitkilerin çok sayıda badıç verdiğini

gördüm. Öyleyse, nasıl oluyor da bu kadar çok sayıda fide melez

olu~or? Buna, farklı bir çeşidin çiçektozunun çiçeğin kendi

tozuna olan baskın etkisi yol açmak gerekir, ve bu, yetkin

yaratıkların aynı türün farklı bireylerinin çaprazlanmasından

türemesi genel yasasının bir parçasıdır. Farklı türler

çaprazlanınca hal bunun tersi olur, çünkü bir bitkinin kendi

çiçektozu, hemen hemen her zaman, yabancı çiçektozuna

baskındır; ama bu konuya gelecek bölümlerin birinde döneceğiz.

Sayısız çiçeklerle kal_)lanmış büyük bir ağaç sözkonusuysa,

çiçektozunun ağaçtan ağaca pek az, ve aynı ağaçta

çiçekten çiçeğe pek çok taşındığı öne sürülebilir; ve aynı

ağaçtaki çiçekler, sınırlı bir anlamda, farklı bireyler gibi

düşünülebilir. Bu itirazın haklı olduğuna inanıyorum, bununla

birlikte doğa, ağaçlara ayrı eşeyli çiçekler taşımaya güçlü

bir eğilim kazandır ar ak bunu önceden önlemiştir. Eşeyler

ayrılınca, aynı ağaçta erkek ve dişi çiçekler bulunsa bile,

çiçektozu çiçekten çiçeğe düzenli olarak taşınmak zorundadır;

ve bu, çiçektozunun ağaçtan ağaca rasgele taşınma

şansını artırır. Hangi takımdan olursa olsun İngiltere'deki

ağaçların öbür bitkilerden daha çok ayrı eşeyli olduğunu

buldum; ve dileğim üzerine Dr. Hooker Yeni Zelanda'daki

126

ve Dr. Asa Gray Birleşik Amerika'daki ağaçların listelerini

çıkardılar; sonuç umduğum gibiydi. Öte yandan, Dr. Hooker

bu kuralın Avustralya'da pek de y-ürürlükte olmadığını bildirmektedir;

ama Avustralya'daki ağaçların pek çoğu dichogamsa,

sanki eşeyleri farklı çiçekler taşıyorlarmış gibi,

sonuç aynı olur. Ağaçlar üzerine söylediğim bu sözler dikkati

düpedüz konuya çekmek içindir.

Biraz da hayvanları ele alalım: kara-salyangozları ve

yer solucanları gibi karasal (terrestrial) birkaç tür erdişidir;

-ama hepsi de çiftleşir. Şimdiye kadar, kendini dölleyebilen

karasal bir tek hayvan bulmuş değilim. Karasal bitkilere

göre belirgin bir karşıtlık gösteren bu dikkate değer

olgu, rasgele bir ç~prazlanmanın zorunluğu görüşüyle anlaşılır,

çünkü karasal hayvanlarda, dölleyici öğenin doğal özelliğinden

-ötürü iki bireyin bitkilerde böcek ve yel etkisiyle

olduğu gibi birleşmeden rasgele çaprazlanmasını'- sağlayabilecek

hiç bir yol yoktur. Susal (aquatic) hayvanlarda kendini

dölleyen birçok erdişi vardır; aİna burada su akıntiları rasgele

bir çaprazianma için başlıbaşına bir araçtır. Bitkiler~e

olduğu gibi hayvanlarda da, bugüne kadar, gerçekten ünlü

bir bilirkişiye, Prof. Huxley'e danıştıktan sonra bile, dışardan

içeri girişin ve başka bir bireyin rasgele etkisinin fiziksel

bakımdan olanaksızlığını gösterebilen tümüyle kapalı bir

üi·eme organı bulmayı başaramadım. Cirriped'ler [Büklümbacaklılar:

denizde, türlü cisimlere bağlanarak yaşayan bazı

kabuklu hayvanlar, ....;.ç,] bu bakımdan uzun süre bana güçlük

ç:ı:kardı; ama kendi kendini dölleyen erdişi bir bireyin

bazan çaprazlandığını mutlu bir raslantıyla öğrendim.

Bitkilerde de, hayvanlarda da, aynı familyanın ve hatta

aynı cinsin/bazı türlerinin tüm oluşumlarında birbirleriyle

çok iyi uyuşmakla birlikte erdişi olmaları, ve bazısının

tek"eşeyli (unisexual) olması, doğa bilginlerinin çoğunun garip

bir sapkınlık gibisine gelse gerektir. Ama, gerçekte, bütün

erdişiler rasgele çaprazlanıyorsa, onlarla tek-eşeyli tür-

127

ler arasındaki fark, görev sözkonusu olduğu sürece, çok küçüktür.

Bütün bu incelemelerden ve topladığım ama burada veremediğim

özel birçok olgudan sonra, bitkilerde ve hayvanlarda

farklı bireyler- arasında rasgele bir çaprazlanmanın

evrensel değilse bile çok genel bir yasa olduğu ortaya çıkmaktadır.

DOGAL SEÇME YOLU İLE YENİ BİÇİMLERİN

TÜREMESİNE ELVERİŞLİ DURUMLAR

Bu pek çetrefil bir konudur, Büyük ölçüde bir değişkenliğin

(değişkenlik bireysel farklar teriminide hep kapsar),

doğal seçme için elverişli olduğu besbellidir. Belirli bir sürede

yararlı değişimierin ortaya çıkması için kendilerine daha

iyi bir şans tanınan pek çok sayıda birey, bunun karşılığında

birey başına daha az bir değişkenlik gösterecektir t_

ve bu, bence, başarı için çok önemli bir öğedir. Doğa, doğal

seçmenin iş görmesi için uzun dönemler bağışiarsa da, sonu

belirsiz bir dönem bağışlamaz; çünkü bütün organik yaratıklar

doğa ekonomisindeki her yeri ele geçirmeye çabaladıkları

için, herhangi bir tür, değişiklik geçirmezse ve kendisiyle

yarışanlarınkine uygun düşen bir gelişim göstermezse,

yok olur. Elverişli değişimler sayaçekimle döllere biraz

olsun iletilmezse, doğal seçme hiç bir şey yapamaz. Ataya

dönme eğilimi doğal seçmenin etkisini çoğu zaman aksatabilir

ya da Ônleyebilir; ama bU eğilim in~anoğlunun seçmeyle

çok sayıda evcil ırk yetiştirmesini önleyemediğine göre.

doğal seçme karşısında neden etkili olmak gereksin?

Yöntemli seçmeye gelince, yetiştirici belirli bir amaçla

seçer,, ve bireyler özgürce çaprazlanmaya bırakılırsa, yetiştirkinin

çalışması tümüyle başarısızlığa uğrar. Ama birçok

kimse, ırkı değiştirmeyi amaç edinmeden, aşağıyukarı ortak

bir yetkinlik ölçüsüyle en iyi hayvanları üretmek ve da-

128

mızlıkta kullanmak için çaba gösterince, seçilmiş bireylerin

ayrılması sözkonusu olmamakla birlikte, bu bilinçsiz seçme

sürecini kesin ama yavaş bir gelişme izler. Doğada da böyle

olur; çünkü tümüyle tutulmamış herhangi bir yer bulunan

sınırlı bir alanda, uygun yönde ama farklı ölçülerde değişen

bireyler esirgenir. Ama alan genişse, farklı bölgeleri

farklı yaşam koşulları gösterecektir; bunun sonucu olarak

aynı türler farklı bölgelerde değişikliğe uğrarsa, yeni oluşan

çeşitler o bölgelerin sınırlarında çaprazlanacaktır. Ama,

arada kalan bölgelerde yaşayan ara çeşitlerin yerini, uzun

sürede, genellikle komşu çeşitlerden birinin alacağını altmcı

bölümde g·ör,eceğiz. Çaprazlanma, her doğum için çiftleşen,

çok gezen, ve çok hızlı üremeyen hayvanları özellikle

etkileyecektir. Bundan dolayı, böyle hayvanlarda, örneğin

kuşlarda, çeşitler, genellikle ayrı ülkelerde kapanıp kalacaktır;

durumun bu olduğuna inanıyorum. Yalnız arada bir çaprazianan

erdişi organizmalarda, her doğum için çiftleşrnekle

birlikte az gezen ve hızlı çoğalan hayvanlarda yeni ve gelişmiş

bir çeşit herhangi dar bir alanda çabucak oluşabilir,

ve orada topluca barınabilir ve sonra yayılabilir, bundan

ötürü yeni çeşidin bireyleri özellikle birbirleriyle çaprazlamr.

Bitki yetiştiriciler, bu ilkeden dolayı, çok sayıda bitkiden

alınmış tohumları kullanırlar ve böylece yakın hısımlarm

çaprazianma şansını azaltırlar.

Her doğum için çiftleşen ve hızlı üremeyen hayvanlarda

da yakın hısımların özgürce çaprazlanmasının doğal seçmenin

etkilerini her zaman g~derdiğini varsaymamalıyız; çünkü

aynı alanda aynı .hayvanın iki çeşidinin ayrı yerlerde barınması,

biraz farklı mevsimlerde üremesi, ya da her çeşitteki

bireylerin kendi aralarmda çiftleşmeyi yeğ tutması

yüzünden uzun süre ayrı kaldığını gösteren bir hayli olgu

sıralayabilirim.

Kendi aralarında çaprazlanmak, aynı türün, ya da aynı

çeşidin bireylerini arı ve bir-biçimli tuttuğu için, doğada

129

önemli bir rol oynar. Her doğum için çiftleşen hayvanları

daha da çok etkileyeceği besbellidir; bununla birlikte, demin

belirtildiği gibi, böyle çaprazlanmanm bütün hayvanlarda

ve bitkilerde görüldüğüne inanmamız için gerekçe vardır.

Bu uzun sürede bile gerçekleşse, böylelikle türeyen genç

bireyler uzun süre kendini döllemenin ürünü olan döllere karşı

doğurganlık ve dinçlik bakımından öylesine baskın çıkacaklardır

ki, onların sağ kalma ve üreme şansları daha iyi

olacaktır; ve böylece, çaprazianma pek seyrek bile gerçekleşse,

etkisi büyük olacaktır. Eşeysel olarak üremeyen, ya

da çiftleşmeyen, belki hiç çaprazlanmayan pek aşağı aşamalardaki

hayvanlarda ıranın bir-biçimliliği, aynı yaşam koşullarının

etkisiyle ancak soyaçekimle, ve ana tipten sapan

her bireyi yok eden doğal seçmeyle sürdürülür. Yaşam koşulları

değişir ve biçimler değişikliğe uğrarsa, ancak benzer

elverişli değişimleri saklayan doğal seçmeyle döllerin

ırasında bir-biçimiilik sağlanır.

Türlerin doğal seçmeyle değişikliğe uğramasında ayrıklanma

(isolation) da önemli bir öğedir. Sınırlanmış ya da

yalıtılmış bir alan pek geniş değilse, ordaki organik ve inorganik

yaşam koşulları genellikle hemen hemen bir-biçim

olacaktır; bundan ötürü, doğal seçme aynı türün değişen

bireylerinin hepsini aynı tarzda değişikliğe uğratmaya yönelecektir.

Komşu bölgelerde yaşayan}arla çaprazianma da

böylece önlenecektir. Moritz Wagner, yakınlarda bu konuda

ilginç bir deneme yayımladı, ve yeni oluşmuş çeşitler arasındaki

çaprazlanmaları önlemede ayrıklanmanın öneminin belki

düşündüğümden daha büyük olduğunu gösterdi. Ama az önce

belirlenen gerekçeler yüzünden, göçün ve ayrıklanmanın yeni

türlerin oluşması için gerekli öğeler olduğu konusunda bu

bilginle asla uyuşamam. İklim, denizden yükseklik vb. koşullarda

herhangi bir değişmeden sonra daha iyi uyarlanmış

biçimlerin göç etmesini önlemede de ayrıklanmanın önemi

büyüktür; böylelikle o bölgenin doğal ekonomisinde oranın

130

eski canlılarının değişiklik geçirmişleriyle doldurulacak yeni

yerler açılır. Son olarak, ayrıklanma yeni bir çeşide yavaş

yavaş gelişmesi için zaman verir; ve bu, bazan çok

önemli olabilir. Bununla birlikte, ayrıklanmış alan engellerle

çevrili olduğu için ya da pek özel koşullar yüzünden çok

küçükse, orada yaşayan canlıların toplam sayısı da küçük

olur; ve bu, elverişli değişimierin ortaya çıkma şansını azaltarak

doğal seçme yoluyla yeni türlerin türernesini geciktirir.

Başlıibaşına zaman, doğal seçme için de, doğal seçmeye

karşı da hiç bir şey yapmaz. Bunu özellikle söıylüyorum, çünkü

sanki bütün canlı biçimler doğal bir yasaya göre zorunlu

olarak değişirmiş gibi, benim, zamanı, türlerde değişiklik

yapmada başhbaşına önemli bir etkisi olan bir Öğe saydığım,

yanlış olarak öne sürüldü. Zamanın akışı yalnız yararlı değişimlerin

ortaya çıkmasına, seçilmesine, biriktirilmesine ve

pekiştirilm esine daha iyi bir şans verdiği için önemlidir;

ve zamanın önemi bu bakımdan büyüktür. Zaman, her organizmanın

doğal özelliği ile ilgili olarak fiziksel yaşam koşullarının

doğrudan etkisinin ·artmasına da ~ol açar.

Bu söylenenlerin doğruluğunu sınamak ~çin doğanın kendisine

başvurursak, ve küçük herhangi bir ayrıklanmış alanı,

örneğin bir okyanus adasını, incelersek, Coğrafi Dağılım

bölümünde göreceğimiz gibi, orada yaşayan türlerin sayıca

az, ama çok büyük bir bölüğünün yerli, yani orada türemiş,

dünyanın başka hiç bir yerinde türernemiş olduğunu anlarız.

;Bundan dolayı bir okyanus adası ilk bakışta yeni türlerin

türemesi için çok elverişli görünür. Ama böyle düşünürsek

kendimizi aldatabitiriz, çünkü ayrıklanmış küçük bir

alanın mı, yoksa bir -kıta gibi büyük ve açık bir alanın mı yeni

organik biçimlerin türernesine daha elverişli olduğunu anlamak

için karşılaştırmayı eşi,t zaman aralıklarında yapmamız

gerekir; ve bunu yapmaya da gücümüz yetmez.

Ayrıklanma yeni türlerin türernesinde önemli olmakla

131

birlikte, bir alanın genişliğinin, özellikle uzun zaman kalırnit

olmaya ve çok yayılmaya yetenekli olduğunu göstermesi gereken

türlerin türemesi için gene de daha önemli olduğuna

inanmaya genellikle eğilimliyim. Geniş ve açık bir alanın

her yerinde, orada yaşayan bir türün bireylerinin çokluğundan

ötürü ortaya çıkacak uygun değişimler için yalnızca daha

iyi bir şans bulunmakla kalmaz, orada yaşamakta olan

türlerin sayısının çokluğundan ötürü yaşam koşulları da çok

daha karmaşık olur; ve o birçok türden bazısı değişiklik geçirir

ve gelişirse, öbürleri de uygun bir ölçüde· gelişmek ya

da tükenmek gerekecektir. Her yeni biçim de, önemli ölçüde

gelişir gelişmez, açık ve sürekli alanda yayılabilecek, ve

dolayısıyla başka birçok biçimle yarışa girecektir. Bundan

başka, bugün sürekli olan geniş alanlar eski düzey salınımları

(oscillation) yüzünden bir zamanlar kesiklilik göstermiş

olacaktır; onun için, ayrıklanmanın iyi etkileri belirli bir

ölçüde işe karışacaktır. Bundan ötürü, ayrı'kianmış küçük

alanlar yeni türlerin türernesine bazı bakımlardan çok uygun

olmakla birlikte, değişiklik geçirmenin büyük alanlarda

genellikle daha çabuk olacağı sonucuna varıyorum; ve

daha da önemlisi şudur: geniş bir alanda türemiş ve kendileriyle

yarışanların birçağuna karşı üstünlük sağlamış biçimler

en çok yayılacak, ve en çok sayıda yeni çeşit ve tür

türetecek biçimler olacaktır. Böylece onlar, organik dünyanın

değişen tarihinde daha önemli bir rol oynayacaktır.

Bu görüşe dayanarak, Coğrafi Dağılım bölümünde yeniden

sözkonusu edilecek bazı olguları belki aniayabiliriz; örneğin

küçük Avustralya Kıtasında bugün yetişen ürünlerin

koskoca Avrasya'dakilerden üstün olduğu gerçektir. Böylelikle,

kıtasal ürünler adaların her yerinde büyük ölçüde doğallaşmaktadır

.. Küçük bir adada yaşama yarışı daha az

zorlu geçmekte, ve daha az değişiklik ve daha az kırım olmaktadır.

Bundan dolayı, Oswald Heer'e göre Madeira'daki

bitki örtüsünün Avrupa'nın yok olmuş Üçüncü Zaman (ter-

132

tiary) bitki örtüsüne neden' belirli bir ölçüde benzedi~ini anlayabiliriz.

Bütün tatlı-su tekneleri, toptan, denizierin ya da

karalarınkin e oranla küçük bir alan kaplar. Bundan ötürü,

tatlı-su ürünleri arasındaki yarış başka yerlerdekinden daha

az zorlu olacak; yeni biçimler daha yavaş türeyecek, ve eski

biçimler daha yavaş tükenecektir. Geçmişin baskın bir

takımının (order) kalintısı olan parlakpullu balıkların (Ganoid

fishes) yedi cinsini (genus) buldu~umuz yerler tatlı-su

tekneleridir: ve bugün dünyanın en sapkın biçimleri diye

bilinen, artık do~adaki aşamalarda birbirine uzak düşmüş

takımlada tıpkı taşıliaşmış biçimler gibi ba~lantılı olan gagalı

memeli ve balçık balı~ı (Ornithorhyncus ve Lepidosiren)

gibi bazı biçimleri de· gene tath-sularda buluyoruz. Sapkın

biçimlere canlı taşıHar (fossil) denebilir: onlar, sınırlı bir

alanda yaşadıkları için, ve az de~işmiş oldukları ve bundan

ötürü daha az zorlu bir yarışa katıldıkları için, varlı:klarını

günümüze kadar sürdürmüşlerdir.

Do~al seçmeyle yeni türlerin türernesine elverişli ve elverişsiz

koşulları, konunun çapraşıklı~ının elverdi~i ölçüde,

özetleyelim. Karasal Ürünler için türlü düzey salınımiarına

u~ramış geniş ve kıtasal bir alanın, uzun zaman varlı~ını

sürdürmeye ve çok yayılmaya uygun birçok yeni canlı biçimin

türernesine en elverişli alan oldu~u sonucuna varıyorum.

Alan bir ana-kara oldu~u sürece, oradaki canlıların sayısız

bireyi ve türü olacak, ve onlar :llorlu bir yarıştan geçecektir.

Bu ana-kara alçalmalarla büyük adalara bölününce,

her adada aynı türün birçok bireyi gene· bulunacaktır: her

yeni türün yayılma alanının sınırlarında çaprazianma önlenecektir:

her türlü fiziksel de~işmelerden sonra göç durdurulacaktır,

bundan ötürü eski canlıların de~işiklik geçirmişleri

her adadaki yeni yerleri tümüyle dolduracaktır; ve her

çeşide iyice de~işiklik geçirmesi ve yetkinleşmesi için zaman

verilecektir. Adalar yeni yükselmelerle birleşip gene

ana-karaya dönüşünce, gene çok zorlu bir yarış olacaktır:

133

en üstün tutulan ya da en çok gelişmiş çeşitlerin yayılması

kolaylaştırılacaktır: az gelişmiş biçimler çok kırılacaktır, ve

yeni oluşmuş kıtadaki canlıların ilişkin oransal (relative

proportional) sayıları gene değişecektir; ve gene, doğal seçmenin

canlıları daha da geliştirmesi ve böylece yeni türler

türetmesi için uygun bir alan açılacaktır.

Doğal seçmenin genellikle pek yavaş işlediğini tümüyle

kabul ediyorum. Doğal seçme, ancak, bir böLgenin doğal ekonomisinde

oranın bazı canlılarının değişiklik geçirmişleriyle

daha iyi doldurulabilecek yerler olunca iş görebilir. Böyle

yerlerin olması, çoğu zaman, genellikle çok yavaş olan fiııiksel

değişmelere, ve daha iyi uyarlanmış biçimlerin göçünün

önlenmesine bağlıdır.· Eski canlılardan birkaçı değişiklik

geçirirse, öbürleri arasındaki karşılıklı ilişkiler de çoğu

zaman altüst olacak, ve bu, daha iyi uyıarlanmış biçimlerin

tümüyle doldurabileceği yeni yerler açılmasını sağlayacaktır;

ama bütün bunlar çok yavaş olacaktır. Aynı türün

bütün bireyleri birbirlerinden belirli biı ölçüde farklı

ise de, oluşumun ayrı ayrı parçalarında amaca uygUn. farklar

doğmadan önce, gene de uzun bir zaman geçer. Engellenmeyen

çaprazlanmalar çoğu zaman sonucu büyük ölçüde

geciktir·ir. Birçokları, bu farklı etkenierin doğal seçmenin

gücünü tümüyle gidermeye yeteceğini öne sürecektir.

Ben böy1e düşünmüyorum. Ama doğ1al seçmenin genellikle

çok yavaş işlediğine, aynı bölgedeki canlıların yalnız

birazını, ve ancak çok uzun sürede etkilediğine· inanıyorum.

Bu yavaş ve aralıklı gerçekleşen sonuçların, yerbilimin

yeryüzündeki canlıların değişme tarzı üzerine bize öğrettikleriyle

çok iyi uzlaştığına da inanıyorum.

Doğal seçme süreci pek yavaş olsa da, hiç de güçlü olmayan

insanoğlu seçmeyle büyük başarı sağlayaibiliyorsa,

bütün organik yaratıkların birbirleriyle ve doğanın seçme

gücüyle yani en uygunların kalımı yoluyla kendilerini uzun

sürede etkileyebilen fiziksel yaşam koşullarıyla karşılıklı-

134

uyarlanmalarının karmaşıklığına ve yetkinliğine, değişmenin

niceliğine hiç bir sınır tanı:yamam.

DOGAi. SEÇME YÜZÜNDEN TÜKENME

Bu konu Yerbilim bölümünde daha ayrıntılı tartışılacaktır;

ama doğal seçmeyle yakın bağlantısından ötürü burada

sözü edilmek gerekir. Doğal seçme ancak herhangi bir tarzda

yararlı, ve bundan dolayı sürekli olan değişimierin saklanmasıyla

iş görür. Bütün organik yaratıklar geometrik

oranda hızla çoğaldığı için, canlılar her yeri şimdiden tü-··

müyle kaplamıştır; ve bunun sonucu şudur: uygun biçimler

sayıca arttığı için, daha az uygun olanlar genellikle azalır

ve seyrelir. Seyreıklik, yerbilimin bize öğrettiğille göre, tükenmenin

belirtisidir. Pek az bireyle temsil edilen biçimlerin,

hava koşullarının aşırı kararsızlığı ve düşmanlarının geçici

olarak çoğalması yüzünden tümüyle tükenıneye aday olduğunu

anlayabiliriz. Daha da ileri gidebiliriz; çünkü, yeni

biçimler türediği için, belirli biçimlerin sayısının çağaldığını

kabul etmediğimiz sürece, eski birçok biçim tükenmek zorundadır.

Belirli biçimlerin sayısız çoğalmadığını yerbilim

bize açıkça bildirmektedir; ve şimdilik, yeryüzündeki türlerin

sayısının neden ölçüye gelmez bir büyüklüğe varmadığını

göstermeye çalışacağız.

En çok sayıda bireyi olan türlerin, belirli bir sürede, elverişli

değişimler gösterme şansının da pek büyük olduğunu

görmüştük. İkinci bölümde verilen ve ençok sayıda çeşidi

olan türlerin en sık raslanan ve yaygın ya da başat türler olduğunu

gösteren olgubir buna kanıttır. Bundan ötürü, seyrek

raslanan türler belirli bir sürede daha yavaş değişiklik geçirecek

ya da gelişecektir; onlar, bu yüzden, yaşama savaşında

daha yaygın türlerin değişiklik geçirmiş ve gelişmiş döllerine

yenilecektir.

Bu incelemelerden çıkan zorunlu sonuç şudur sanırım:

135

zamanla doğal seçme yoluyla yeni türler oluştuğu için, öbürleri

gittikçe azalır, ve sonunda tükenir. Değişikliğe ve gelişim

e uğrayan biçimlerle kesin savaş halinde olanlar, elbette

pek çok. zarar görecektir. Ve Yaşama Savaşı bö1ümünde,

onların çok yakın hısım biçimler olduğunu, -aynı türün çeşitleri,

ve aynı cinsin ya da hisım cinslerin türleri-, yapıları,

doğal özellikleri ve alışkanlıkları aşağıyukarı aynı olduğu

için genellikle birbirleriyle zorlu bir yarışa giriştiğini

görmüştük; bundan ötürü, oluşumunun gelişmesi boyunca

her yeni çeşit ya da tür, genellikle kendine en yakın soydaşiarını

en çok zorlayacak, ve onları yok etmeye çabalayacaktır.

İnsanın daha iyi biçimleri seçmesi yüzünden, aynı

yok etme sürecini evcil ürünlerimiz arasında da görmekteyiz.

Yeni sığır, koyun ve başka hayvan ırklarının, ve çiçek

çeşitlerinin~ eski ve kötü olanların yerini ne kadar çabuk

aldığını gösteren ilginç birçok örnek verilebilir. Yorkshire'da

uzun boynuzlu sığırın eıski kara sığırın yerini aldığını,

ve onu da "kısa boynuzlu sığırın amansız bir hastalık gibi

silip süpürdüğünü" (bu sözleri bir tarım uzmanının yazısından

aktarıyorum) biliyoruz.

IRANIN IRAKSAMASI

Bu terimle belirlediğim ilke çok önemlidir ve, . bence,

ayrı ve önemli olguları açıklamaktadır. Önce, çeşitler, çok

belirgin olanları bile, türlerin ırasını -birçok halde çeşitlerin

hangi aşamaya konulacağı konusundaki umutsuz şüphelerin

gösterdiği gibi- biraz taşımakla birlikte, yetkin ve

belirgin türlerde olduğundan çok daha az birbir~.nden farklıdır.

Bununla birlikte, benim görüşüme göre, çeşitler oluşum

sürecindeki türlerdir, ya da, benim dediğim gibi, başlangıç

halindeki türlerdir. Öyleyse, nasıl oluyor da, çeşitler

arasındaki önemsiz farklar artarak türler arasındaki büyük

farkiara dönüşüyor? Bunun böyle olageldiğini, çok belirgin

136

farklar gösteren sayısız türün doğada çoğunlukta olmasından,

oysa çeşitlerin, gelecek belirgin türlerin ilk-örneklerinin

(prototype) ve atalarının, küçük ve belli belirsiz farklar

göstermesinden anlamamız gerekir. Başlıbaşına şans, bir çeşidin

herhangi bir ıra bakımından atalarından farklı olmasına,

ve o çeşidin döllerinin de aynı ıra bakımından ataların~

dan daha büyük ölçüde farklı olmasına yol açabilir diyebiliriz;

ama yalnızca şans, aynı cinsin türleri arasındaki gibi

çok sürekli ve büyük çaplı farkları açıklamaya yetmez.

Her zaman yaptığım gibi, bu soruyu da evcil ürünlerimizi

ele alarak yanıtlamayı denedim. Burada benzer bir

halle karşılaşacağız. Kısa boynuzlu sığırlar ve Hereford sığırı,

yarış ve koşum atları, türlij güvercin ırkları vb. gibi

çok farklı ırkların, birçok kuşak boyunca, benzer değişimIerin

yalnızca şansa bağlı olarak birikmesiyle asla türeyemeyeceği

kabul edilecektir. Örneğin, uygulamada, bir güvercin

meraklısının gözüne biraz kısa gagalı bir güvercin

çarpar; başka bir merakh uzunca gagalı bir güvercin bulur;

ve kabul edilmiş "m er aklılar ortalama ölçülere, değil,

aşırılara düşkün olur" ilkesine göre, her iki meraklı da

(taklacı güvercinin alt-ırklarında gerçekten olduğu gibi) daha

uzun ya da daha kısa gagalı güvercinleri seçip yetiştiregider.

Bundan başka, tarihin ilk çağlarında, bir ulusun

ya da bölgenin insanları daha hızlı koşan atlar isterken,

başkalarının daha güçlü ve gövdeli atlar istediği varsayılabilir.

İlk farklar çok önemsiz olur; ama zamanla, bir yandan

daha çevik atların, ve öte yandan daha güçlülerin sürekli

seçilmesinden ötürü, farklar gittikçe büyür, ve böylece

iki alt-ırk ortaya çıkar. Yüzyıllar sonra, bu alt-ırklar,

eninde sonunda, iyice belirlenmiş ve farklı ırkiara dönüşür.

Farklar giderek büyürken, ne çok çevik ve ne de çok güçlü

olan ortalama ıralardaki kusurlu hayvanlar damızlıkta

kullanılmaz, ve bu da onların tükenmesine yol açar. Öyleyse,

burada, insanın yetiştirdiği ürünlerde, başlangıçta güç-

137

lükle sezilen ve durmadan artan farklara, ve ırıkların ıraca

birbirinden ve ortak atadan uzaklaşmasına yol açan, ıraksama

(divergence) ilkesi diyebileceğimiz ilkenin etkisini görmekteyiz.

Peki ama, denebilir, buna benzer herhangi bir ilke doğada

nasıl uygulanabilir? Etkili olarak uygulanabilcliğine ve

uygulanmakta olduğuna inanıyorum, (ama bunun nasıl olduğunu

anlarnam uzun zaman aldı), ve ·bu, şu basit olgunun

sonucudur: herhangi bir türün dölleri yapı, doğal özellik,

ve alışkanlıklar bakımından ne kadar çok çeşitlenirse,

doğadaki pek değişik birçok yeri de o kadar kolay kaplayabilir,

ve böylece sayıları çağalır.

Alışkanlıkları basit hayvanlarda bunu açıkça görebiliriz.

Bireyleri herhangi bir ülkede ancak barınıp beslenebilecekleri

sayıya uzun süre· önce varmış etçil bir dört-ayaklının

halini ele alalım. Doğal üreme gücü etkili olmaya bırakılırsa,

(o ülkenin koşulları hiç bir değişmeye uğramazsa) bu

hayvan, ancak, dölleri başka hayvanların önceden yerleştiği

yerleri kaplayacak tarzda değişirse çoğalmasını sürdürebilir:

örneğin döllerin bazılarının ölü ya da diri yeni av

çeşitleriyle beslenebilmesi; bazılarının yeni av bekleme yerleri

edinmesi, ağaçlara tırmanması, su boylarına sık sık uğraması,

ve belki bazılarının daha az etç"il olması gerekir.

Bu etçil hayvanın dölleri yapı ve alışkanlıkları bakımından

ne ·kadar çok çeşitlenirse o kadar çok yer kaplayahilir. Bir

hayvan için geçerli olan şey bütün hayvanlar için de her

zaman -değişmeleri koşulu ile- geçerlidir, çünkü değişmezler

se doğal seçme hiç bir şey yapamaz. Bitkilerde de

böyledir. Bir evleğe yalnız_ bir, ve benzeri bir evleğe de

birçok ot türü ekildiğinde, ikinci evlekten daha çok sayıda

bitki ve daha çok kuru ot alındığı denemelerle gösterilmiştir.

Bu, eşit alanlara bir ve birden çok buğday çeşidi karışık

olarak ekilince de geçerliktedir. Bundan dolayı, ·bir ot

türü sürekli olarak çeşitlenirse, ve az da olsa tıpkı farklı ot

138

türleri ve cinsleri gibi birbirinden farklı olan çeşitleri de

durmadan seçilirse, bu türün de~işiklik geçirmiş döllerini de

içeren çok sayıda bireyi aynı alanda yaşamayı başarır. Ve

biz, her ot türünün ve çeşidinin her yıl sayısız tohuni döktü~

ünü biliyoruz; öyle ki, başlıca çabalarının ço~almak oldu~

u söylenebilir. Bundan ötürü, binlerce kuşak boyunca,

herhangi bir ot türünün en farklı çeşitleri sayıca ço~almayı

başarmak ve daha az farklı çeşitlerin yerini böylelikle almak

için en iyi şansı bulur; ve çeşitler, birbirinden çok farklı

hale gelince, tür aşamasına ulaşır.

· Yapının büyük ölçüde de~işmesi ile pek çok sayıda canlının

yaşatılabilmesi ilkesinin do~rulu~u, do~al birçok olguda

görülür. Bireyler arasındaki yarışın çok zorlu olmaik ge-.

rekti~i pek dar bir alanda, orası göçlere de tümüyle açıksa,

canlılarda büyük bir çeşitlilik görmekteyiz. Örne~in, yıllarca

aynı koşulların etkisinde . kalmış, dört ayak boyunda

ve üç ayak eninde, çimle kaplı bir yerde yirmi bitki türünün

barındı~ını gördüm, ve bu türler onsekiz cinse ve sekiz

takıma bağlıydı. Ve bu, o bitkilerin biribirlerinden ne kadar

farklı olduğunu gösterir. Küçük ve bir-biçim adacıklardaki

ve küçuk tatlı-su teknelerindeki bitkilerde ve böceklerde de

böyledir. Çiftçiler en farklı takımların bitkilerini ekim nöbetine

(rotation) sokarak en çok ürünü kaldırabileceklerini

bilirler: doğa, zamandaş ekim nöbeti (simultaneus rotation)

diyebileceğimiz bir yol izler. Dar bir alanın hemen çevresinde

yaşayan bitkilerin ve hayvanların pek çoğu, (oranın

pek kendine özgü herhangi bir doğal özelliği olmadığı· düşünülürse)

orada da yaşayabilir, ve orada yaşamak için bütün

güçleriyle çabaladıkları söylenebilir; ama onların birbirleriyle

zorlu bir yarışa giriştikleri yerde; alışkanlığın ve

doğal özelliğin farklılıkları ile de desteklenen yapı de~işmesinin

sağladığı üstünlüğün orada yaşaması gereken canlıları

belirlediği görülmektedir; ve böylece birbirleriyle pek çetin

bir savaşa girişen bu canlılar, genel bir kural olarak,

139

farklı cinslerden ve takımlardandır.

Aynı ilkeyi bitkilerin yabancı ülkelerde insanın aracılığı

ile doğallaşmasında ya da yerlileşmesinde de görmekteyiz.

Yabancı bir ülkede başarıyla doğallaşabilen bitkilerin, oranın

yerli bitkileriyle yakın hısım olması gerektiği düşünülebilir;

çünkü onlara genellikle kendi yurtları için özellikle

yaratılmış ve oraya uyarlanmış gözüyle bakılır. Yerlileş en

bitkilerin yeni yurtlarındaki belirli yerlere özellikle iyi uyarlanmış

gruplardan olması gerektiği de düşünülebilir. Oysa

hal çok başkadır; ve Al ph. de Candolle, o büyük ve hayranlık

uyandıran yapıtında, floraların, yerlileşme yolu ile, yerli

cinslerin ve türlerin sayısına oranla, yeni türlerden çok yeni

cinsler kazandığını göstermiştir. Bir tek örnek vereyim:

Dr. Asa Gray'in Manuel of the Flora of the Northern United

States adlı yapıtının son baskısında, yerlileşmiş 260 bitki sıralanmıştır,

ve bunlar 162 cinse bağlıdır. Bundan da anlaşılıyor

ki, bu yerlileşmiş bitkiler pek farklı doğal özelliktedir.

Bunlar yerli bitkilerden de büyük ölçüde farklıdır, çünkü

yerlileşmiş 162 cinsin 100'den çoğu yabancıdır, ve böylelikle

bugün Birleşik Devletler'de yaşayan cinslere önemli bir katkıda

bulunulmuştur.

Bir ülkede yerli bitki ya da hayvanlarla başarılı savaşan

ve orada yeriileşen bitkileri ve hayvanları inceleyerek,

kendi yurttaşlarına karşı üstünlük sağlamak için bazı yerli

canlıların hangi tarzda değişiklik geçirdiğini kabaca anlayabiliriz;

ve hiç değilse, yeni kalıtsal farklara erişen yapı

değişmesinin yararlı olduğu sonucunu çıkarabiliriz.

Gerçekte, aynı bölgenin canlılarındaki yapı değişmesinin

yararı, bir bireyin organlarında gördüğümüz fizyolojik

işbölümününkinin aynıdır. Bu, Milne Edwards'ın çok iyi

açıkladığı bir konudur. Yalnız bitkisel nesneleri ya da yalnız

eti sindirmeye uyarlanmış bir midenin en çok besini bu

maddelerden sağladığı konusunda hiç bir fizyoloğun şüphe<;

i yoktur. Hayvanları ve bitkileri yeni yaşama alışkanlık-

140

ları için daha çok ve yetkin olarak farklılaşan, ve bundan

ötürü bireylerinin çoğunun direnme gücü artan bir ülkenin

doğa ekonomisinde de böyledir. Oluşumları pek az farklılık

gösteren bir grup hayvan, yapıları yetkin olarak değişmiş

bir grupla pek güç yarışabilir. Örneğin, birbirinden ancak

pek az farklılık gösteren, ve 'Bay Waterhouse'ın ve başkalarının

belirttiklerine göre bizim etçil, gevişgetiren, ve kemirici

hayvanlarımızı pek az temsil eden Avustralya keselilerinin

bu iyi gelişmiş takımıara karşı başarıyla yarışabilip

yarışamayacağından şüphe edilebilir. Farklılaşma sürecinin

Avustralya memelilerinde erken ve tamamlanmamış bir

aşamada olduğunu görüyoruz.

ORTAK BİR ATANIN DÖLLERİNDE TÜKENME VE IRANIN

IRAKSAMASI YOLUYLA DOGAL SEÇMENİN

OLASI ETKİLERİ

1 Bu pek yoğun tartışmadan sonra şunu kabul edebiliriz:

herhangi bir türün değişiklik geçirmiş dölleri ne kadar çok

yapı farklılığı gösterir.se, o kadar çok başarılı olur, ve böylece

başka yaratıkların kapladığı yerlere sızabilir. Şimdi

ıranın ITaksamasından çıkarılmış bu yararlılık ilkesinin doğal

seçme ve tükenme ilkeleriyle birleşik olarak nasıl işlediğini

görelim.

143. sayfadaki diyagram bu hayli çetrefil ,konuyu anlamamıza

yardım edecektir. A'dan L'ye kadar, büyük harfler,

büyük bir cinsin kendi anayurdundaki türlerini temsil etsin;

doğada da sık sık görüldüğü gibi, bu türlerin birbii'lerine

eşit olmayan ölçüde benzerlikleri varsayılmaktadır, ve bu,

diyagramda bi:rıbirlerine uzaklıkları eşit olmayan harflerle

gösterilmiştir. ·Büyük bir cins dedim, çünkü, büyük bir cinste

değişen türlerin küçük bir cinstekilerden, ortalama ölarak,

daha çok olduğunu, ve büyük bir cinsin değişen türlerinin

daha çok sayıda çeşit gösterdiğini, ikinci bölümde gördük.

En çok raslanan ve en yaygın türlerin, az raslanan ve

141

sınırlanmış türlerden daha çok değiştiğini de gördük. (A)

kendi anayurdundaki büyük bir cinsten, ve çok raslanan,

ya~gın, ve çeşitlenen bir tür olsun. (A)'dan dallanarak çıkan

ve eşit uzunlukta olmayan noktalı çizgiler, .onun değişen

döllerini temsil edebilir. Değişimierin pek hafif, ama

pek çeşitli doğal özellikte olduğu varsayılmaktadır; hepsinin

zamanda.ş olarak değil, tersine,_ uzun zaman aralıklarıyla

ortaya çıktığı varsayılmaktadır; b epsinin- kalım ·sürelerinin

de eşit olmadığı. varsayılmaktadır. Yalnız herhangi bir tarzda

yararlı olan değişimler saklanacak ya da doğal olarak

seçilecektir. Ve ıranın ır aksamasından çıkarılmış yararlılık

ilkesi kendini burada gösterir; çünkü bu ilke, genellikle, doğal

seçmeyle saklanan ve biriktirilen en farklı ya da ıraksamış

deği~imleri (dıştaki noktalı çizgilerle gösterilenler)

yedecektir (yedeğinde götürecektir). Noktalı bir çizgi yatay

çizgilerden birine ulaşınca, ve oradaki kesişme noktası

bir küçük harfle gösterilin.ce, bir sistematik çalışmasında

anılmaya değer, hayli belirgin bir çeşit oluşturmak için yeter

değişim birikimi olduğu varsayılmaktadır.

Yatay çizgiler arasındaki zaman aralıkları her bin ya da

daha çok sayıda kuşağı temsil edebilir. Bin kuşak sonra,

(A) türünün epeyce belirgin iki çeşit, al ile ml, türettiği varsayılmaktadır.

Bu iki çeşit genellikle gene atalarını değişken

kılmış koşulların etkisinde kalacaktır, ve değişkenlik

eğilimi kalıtsaldır; bundan ötürü onlar da, çoğunlukla, aşağıyukarı

atalarının tarzında değişmeye eğilimli olacaktır.

Bundan başka, bu iki çeşit, ancak hafifçe değişiklik geçirmiş

biçimler olarak, ataları (A) 'nın ülkedeki canlılardan daha

kalabalık olmasını sağlayan üstünlükleri kazanmaya da eğilimli

olacaktır; onlar, ata-türlerinin cinsini kendi ülkesinin

büyük bir cinsi kılan üstünlükleri de paylaşacaktır. Ve bütün

bu koşullar, yeni çeşitlerin türernesine elverişlidir.

Bundan ötürü, bu iki çeşit değişiklik geçirirse, onların

en ıraksamış dölleri gelecek bin kuşak boyunca genellikle ko-

142

d• q• p• b4 t · d• fi• m• F14 ıl• ;' w• V' v" Z

14XIY

\\ l• l, ~, :, \' , :: :: ;• ''. ,•i • i\\: : ~ : XIII

\ :,' ~ ,' \:,•: \i: ,:;

~:, \1 ···: \•,' ~:·xn ··: ,, ·::: •,:; \:: \:,• ~~ \::: \:,• \::Xl

d~ f" .,.;.o Eo F'o vJO .;_o X

~"""' J~~: <~iP -~,~~:/ 1 ! ::t~·'~'t"·~!f ll:ı

-. ~~r-· . · ; ~ ı ~ i f 1 ........ :::Jı(··· i ~

A B c D E F G H f K L 1 1 . . . \ . 1 1

\ o • 1 . . . • . 1 ,

\ o o 1 o \ \ 1 ,

\ o o 1 o o o 1 ,

\ o • 1 o . \ 1 . , ,

' 1 . 1 • \ ı : . • . • ' 1 . • 1 ,

runacaktır. Bu süreden sonra, a1 çeşidinin diyagramda ırak

sama ilkesinden ötürü (A) 'yı a1 çeşidinden daha çok ıraksamış

a2 çeşidiİli türeteceği varsayılmaktadır. mı çeşidinin de,

birbirinden ve daha ortak ataları (A)'dan farklı iki çeşit, m·~

ile s2, türettiği varsayılmaktadır. Bu işlemi, aynı tarzda, herhangi

bir süre ilerietebiliriz; her bin kuşak sonra, ama gittikçe

daha çok değişikliğe uğramış bir ölçüde, bazı çeşitler

yalnız bir tek, ve ·bazıları iki ya da üç çeşit türetecek,

ve bazıları· ise hiç türetmeyecektir. Böylece ortak ata (A) 'nın

çeşitleri ya da değişiklik geçirmiş dölleri genellikle sayıca

çoğalmayı ve ırayı ıraksamayı sürdürecektir. Bu süreç

diyagramda on bininci kuşağa, ve sonra kısa ve kolay bir

yoldan ondört ·bininci kuşağa kadar gösterilmiştir.

Ama bu sürecin asla diyagramdaki gibi düzenli bir ilerleme

göstermediğini de, diyagramda da biraz düzensiz gösterilmişse

de, kesiksiz' olmadığını da varsaymadığıını burada

söylemeliyim; her biçimin uzun zaman değişmeden kalması,

ve ondan sonra gene değişikliğe uğraması çok daha

olasıdır. En ıraksamış çeşitlerin her zaman korunduğunu da

varsaymıyorum: orta ( medium) bir biçim çoğu zaman uzun

süre dayanabilir, ve değişiklik geçirmiş birden çok döl türetebilir

ya da türetmeyebilir; çünkü doğal seçme, her zaman,

öbür canlıların kaplamadığı ya da tümüyle kaplamadığı

yerlerin doğal özelliğine göre işler; ve bu, pek karmaşık

ilişkilere bağımlıdır. Ama, genel bir kural olarak, herhangi

bir türün dölleri, yapıca ıraksadıkları oranda daha çok

yeri ele geçirebilir, ve onların değişiklik geçirmiş soyu o

kadar çok ürer. Bizim diyagramımızda ardışım (succession)

çizgisi epeyce farklı çeşit sayılabilecek ardışık (successive)

biçimleri gösteren küçük harflerle, düzgün aralıklarla, kesilmektedir.

Ama bu kesilmeler düşünseldir ve önemli ölçüde

değişim birikimine yetecek kadar uzun aralıklardan sonra,

herhangi bir yere konabilir.

Büyük bir cinsin çok raslanan ve yaygın bir türünün de-

144

ğişiklik geçirmiş bireylerinin hepsi, atalarını yaşamda başarıya

ulaştırmış aynı özellikleri paylaşacağı için, genellikle,

ıradan saptığı kadar sayıca artmayı da sürdürecektir: bu,

diyagramda (A)'dan çıkarak uzaklaşan birkaç dalla · gösterilmiştir.

Döl çizgilerindeki son ve çok daha yükselmiş dalların,

ilk ve daha az uzamış dalların yerini alması ve onları

gidermesi olasıdır; bu, diyagramda üst yatay çizgiye ulaşmayan

kısa bazı dallarla gösterilmiştir. Bazı hallerde, ıraksamış

değişikliklerin tutarı artabilir, ama değişiklik geçirme

sürecinin bir tek döl çizgisinin dışına çıkmayacağı, ve değişikliğe

uğramış dölledn artmayacağı şüphesizdir. Bu hal,

(A)'dan çl'kan bütün çizgiler, a1'den aıo•a kadar olan ayrı

tutularak silinirse, diyagramda gösterilir. İngiliz yarış atı

ve İngiliz kopoyu, ikisi de, körpe herhangi bir dal ya da ırk

vermeden, köken biçimlerinin ırasını yavaş yavaş ama açıkça,

aynı tarzda ıraksayarak ortaya çıktı.

On bin kuşak sonra (A) türünün üç biçim, a.ıo, po ve

m 10, türettiği varsayılmaktadır. Bunlar, ardışık kuşaklar boyunca

ırayı ıraksadıkları için, birbirlerinden ve ortak atalarından

büyük ölçüde ama belki eşit olmayan ölçüde sapmış

olacaklardır. Diyagramımızdaki her yatay çiz.gi -arasındaki

değişme tutarının pek az olduğunu varsayarsak, bu üç

biçim, gene de, yalnızca belirgin çeşitler olacaktır; ama bu

uç biçimin şüpheli ya da sonunda iyi belirlenmiş türlere dön:(

işmesi için, yalnızca değişiklik geçirme ısüreci basamaklarının

sayıca daha çok ya da tutarca daha büyük olduğunu

varsaymalı.yız. Böylece diyagram, küçük farklarla ayırt edilen

çeşitlerin büyük farklarla ayırt edilen türlere çıktığı basamakları

gösterir. Aynı işlemi daha çok sayıda kuşak için

uzatarak. (diyagramda kısa -ve kolay yoldan gösterildiği gibi)

a14'ten m14'e kadarki harflerle gösterilen, hepsi de (A:)'dan

türemiş sekiz tür elde ederiz. Türlerin artması ve cinslerin

oluşması, bence böyle olmaktadır.

Büyük bir cinste birden çok türün değişmesi olasıdır.

145

Diyagramda, yatay çizgiler arasındaki değişme tutarına göre,

ikinci bir türün, (İ), ya belirgin iki çeşit (w10 ile z10) ya

da tür türettiğini varsaydım. Ondört bin kuşak sonra n14'ten

z14'e kadarki harflerle gösterilen altı yeni türün türetildiği

varsayılmaktadır. Her cins te, önceleri ıraca birbirlerinden

çok farklı türler, genellikle, değişiklik geçirmiş pek çok sayıda

döl türetmeye eğilimli olacaktır; çünkü onlar, doğa

düzenindeki boş ve çok farklı yerleri en önce kapabilecektir:

bundan dolayı diyagramda kenardaki (A) türü ile hayli kenardaki

(İ) türünü büyük ölçüde değişmiş, ve yeni çeşitler

ve türler türetmiş olarak gösterdim. Köken cinsimizin -öbür

dokuz türü (büyük harflerle gösterilmiştir) uzun ama eşit

olmayan süreler için değişmemiş döller vermeyi sürdürebilir;

bu, diyagramda dikine, noktalı ve uzunlukları eşit olmayan

çizgilerle gösterilmektedir.

Ama diyagramımızda' gösterilen değişiklik geçirme süre-·

ci boyunca, ilkelerimizden bir başkası da (tükenme ilkesi)

önemli bir rol oynayacaktır. Doğal seçme, canlılada tümüyle

dolu bir ülkede, yaşama savaşında başka biçimlere karşı

bir üstünlüğü olan seçilmiş biçimlerle zorunlu olarak etkisini

göstereceği için, herhangi bir türün gelişmiş biçimlerinde,

her döl döneminde kendi öncellerinin ve ilk atalarının

yerini kapmaya ve onları yok etmeye sürekli bir eğilim olacaktır.

Çünkü en zorlu yarışın genellikle yapı, doğal özellik

ve alışkanlıklar bakımından birbirlerine en yakın biçimler

arasında olduğu unutulmamalıdır. Bu yüzden, ilk ata-tür gibi,

daha önceki ve daha sonraki aşamalar arasındaki orta

biçimlerin de hepsi genellikle tükenme eğilimi gösterecektir.

Bu, belki daha sonraki gelişmiş döl sıralarının yan sıraların

birçoğunu bastırmasıyla olacaktır. Bununla birlikte,,J>irtürün

değişiklik geçirmiş dölleri, ata ile döllerin yarışmak

durumunda olmadığı başka bir ülkeye girerse, ya da tümüyle

farklı yeni bir yere çabucak uyarlanırsa, ikisi birlikte varlıklarını

s ür d ürebilir.

146

Bundan ötürü, diyagramımızın önemli ölçüde bir değişikliği

gösterdiği varsayılırsa, (A) türü ve bütün ilk çeşitleri,

yerlerini sekiz yeni türün (a14'ten m14'e kadar olanlar)

alması ile ortadan kalkacaktır; (İ) türünün yerini altı yeni

tür (n14'ten z14'e kadar olanlar) geçecektir.

Ama daha da ileri gidebiliriz. Cinsimizin ilk türlerinin,

doğada da genellikle olduğu gibi, birbirlerine eşit olmayan

ölçülerde benzediklerini varsaydık; (A) türünü B, C, ve D

türleriyle öbür türlere olduğundan daha yakın; ve (İ) türünü

G, H, K, L ile öbürlerine olduğundan daha yakın hısım

saydık; Bu iki türün, (A) ile (İ), çok raslanan ve yaygın türler

olduğu da varsayıldı, öyle ki onların cinsin öbür türlerine

karşı kökenden gelen bir üstünlükleri olmak gerekti. Onların

ondört bininci kuşaktaki değişiklik geçirmiş ondört numaralı

dölleri, bu üstünLüğü soyaçekirole belki kazanmış olacaktı:

üstelik onlar her döl aşamasında başka bir tarzda değişiklik

geçirdi ve gelişti, bundan ötürü kendi yurtlarının doğal

ekonomisindeki uygun birçok yere uyar landı. Bundan

dolayı, yalnız ataları .olan (A) 'nın ve (İ) 'nin değil, ataları

ile en yakın hısım olan ilk türlerden bazılarının da yerlerini

almaları ve onları yok etmeleri pek olası görünmektedir.

Onun için, ilk türlerin pek azı, dölünü ondört bininci kuşağa

vardırmış olacaktır. Başlangıçtaki öbür türlerle en az hısımlığı

olan iki türden (E ile F) yalnız birinin, (F), dölünü -

ondört bininci kuşağa vardırdığını varsayabiliriz.

Böylece diyagramımızdaki Hk on türden türemiş türlerin

sayısı onbeşi bulacaktır. Doğal seçme ve ıranın ıraksamasından

ötürü, a 14 ve z14 türleri arasındaki ıra farkı toplamı,

ilk onbir türün en farklı olanlan arasındakinden çok

daha büyük olacaktır. Bundan başka, yeni türler birbirleriyle

çok daha başka bir tarzda hısım olacaktır. (A)'nm sekiz

dölünden üçü -a14, q14, p14- a14'ten son zamanlarda ayrıldığı

için yakın hısımdır; b14, ve j14, as'i gene son zamanlarda

ıraksadığı için adı geçen ilk üç türden epeyce farklı

147

olacaktır; ve son olarak, o14, e14, ve m14 değişiklik .geçirme

sürecinin başlangıcında ıraksadıkları için, ()bür türlerden

.çok farklı ama birbirleriyle yakın hısım olacak, ve bir altcins

ya da farklı bir cins oluşturabileceklerdir.

(İ) 'nin altı d ölü iki alt-cins ya da cins oluşturacaktır.

Ama başlangıçtaki türlerden biri olan (İ) köken cinsin aşağıyukarı

kenarında bulunduğu ve bundan ötürü (A) 'dan büyük

ölçüde farklı olduğu için, (İ) 'nin altı dölü, yalnızca soyaçekim

dolayısıyla, (A) 'nın sekiz dölünden önemli ölçüde

sapacakt~r; bundan başka, iki grubun farklı yönlerde ıraksadığı

varsayılmaktadır. Başlangıçtaki (A) ve (İ) türleriyle

bağlantılı bütün ara türler de (bu çok önemlidir),. (F) ayrı

tutulursa, tükenmekte ve hiç döl , bırakmamaktadır. Bundan

ötürü (A) 'nın sekiz yeıi.i türü ile (İ) 'nin altı türü, çok farklı

cinsler, ya da farklı alt-familyalar sayılmak gerekecektir.

Aynı cinsin iki ya da daha çok türünden, döllerin değişiklik

geçirmesi yolu ile, iki ya da daha çok cinsin böylelikle

türediğine inanıyorum. Ve iki ya da daha çok ata-türün,

eski bir cinsin herhangi bir türünden geldiği varsayılmaktadır.

Bu, diyagramımızda, büyük harflerin altındaki belirli

bir noktaya doğru yaklaşan kesik çizgilerle gösterilmiştir;

o nokta, bizim. birden çok yeni alt-cinsimizin ve cinsimizin

varsayılı atası olan bir· türü temsil etmektedir.

Irayı pek ıraksamadığı, tersine (F) biçimini ya değiştirmeden

ya da ancak pek az değiştirerek alıkoyduğu varsayılan

F14 yeni türünün ırası üzerinde biraz durmaya değer.

Bu durumda, onun öbür ondört türle hısımhk ilgisi garip

ve dolaşık bir özellikte olacaktır. (A) ile (İ) ata-türlerinin

arasında artık tükendiği varsayılan bir biçimin soyu

olduğu için, ıraca bu iki türden türemiş iki gruhun arasında,

ortada yer alacaktır. Ama bu iki grup, atalarının tipini

ıraca ıraksadıkları için, (F14) yeni türü onların arasında

tam ortada değil, onların tipleri arasında ortalarda yer alacaktır;

ve her doğa bilgini böyle örnekler ansıyabilir.

148

Şimdiye kadar diyagramdaki her yatay çizginin bin kuşağı

gösterdiği varsayıldı, ama her biri bir milyon ya da

daha çok kuşağı temsil edebilir; .her yatay çizgi, tükenmiş

canlıların kalıntılarına raslanan yer kabuğu katlarının ardışık

bölümlerinden birini de temsil edebilir. Yet_'bilim bölümüne

gelince, bu konuya yeniden dönmemiz gerekecek, ve

o zaman, diyagramımızın, bugün yaşamakta olan, ama çoğu

zaman ıraca belirli bir ölçüde tükenmiş grupların arasında

yer alan aynı takımlara, familyalara, ya da cinslere genellikle

bağlı tükenmiş yaratıkların hısımlık ilgilerini aydınlattığını

·göreceğimize inanıyorum;" ve bu olguyu anlayabiliriz,

çünkü tükenmiş tür ler, döllerin daHanan çizgilerinin daha

az ıraksadığı farklı ve çok eski çağlarda yaşamıştır.

Şimdiye kadar aÇıklanan değişikliğe uğrama sürecini

yalnızca cinslerin oluşumu ile sınırlandırmak için hiç bir gerekçe

görmüyorum. Diyagramda, ıraksayan noktalı çizgilerle

gösterilen ardışık grupların her birinin temsil ettiği değişme

tutarının çok büyük olduğunu varsayarsak, a14'ten

pM'e, b14'ten J1"'e, ve o14'ten m14'e kadar olan biçimler, çok

farklı üç cins oluşturacaktır. (İ)'den türemiş, (A)'nın döllerinden

büyük ölçüde farklı iki başka cins de- elde edeceğiz.

Bu iki cins grubu, böylece, diyagramda varsayılan ıraksamış

değişiklik tutarına göre, farklı iki familya, ya da takım

oluşturacaktır. Ve bu iki yeni familya, ya da takım, ilk

cinsin iki türünün soyudur, ve miların daha eski ve bilinmeyen

bir biçiminden türediği varsayılmaktadır.

Her ülkede çoğu zaman çeşitler ya da başlangıç halinde

türler gösteren türlerin büyük bir cinsten olduğunu görmüştük.

Gerçekten, böyle· olması da beklenebilir; çünkü, doğal

seçme varolma savaşında öbür biçimlere bir üstünlüğü olan

bir biçimle iş gördüğü için, önceden bir üstünlüğü olanları

özellikle etkileyecektir; ve herhangi bir grubun büyüklüğü,

onun türlerinin ortak bir atanın herhangi bir üstünlüğünü

soyaçekirole ortaklaşa kazanmış olduğunu gösterir. Bundan

149

dolayı, yeni ve değişik döller türetme savaşı, özellikle, hepsi

de sayıca çoğalmaya çalıalayan büyük gruplar arasında olacaktır.

Büyük bir grup. başka bir büyük grubu yavaş yavaş

yenecek, onu sayıca azaltacak, ve böylece onun ilerde değişmesi

ve gelişmesi şansını azaltacaktır. Aynı büyük gruptaki

yeni ve daha da yetkinleşmiş alt-gruplar, dallanarak ve doğa

düzenindeki yeni birçok yeri ele geçirerek, eski ve daha

az gelişmiş alt-grupların yerini hiç durmadan kapmaya ve

onları yok etmeye çalışacaktır. Sonunda, küçük ve parçalanmış

gruplar ve alt-gruplar ortadan kalkacaktır. Gelecekte

ise, bugün üstün ve büyük, ve en az parçalanmış organik

grupların, yani şimdiye kadar en az_ kırıma uğramış

olanların, uzun zaman üreyegideceğini önceden bildirebiliriz.

Ama en sonunda hangi grubun üstün geleceğini hiç kimse

bilemez; çünkü eskiden en iyi gelişmiş olan bazı grupların

bugün tükendiğini biliyoruz. Daha uzak bir gelecekte

ise, daha büyük grupların sürekli ve değişmeyen çoğalmasının

sonucu olarak, daha küçük bir sürü grubun tümüyle, tükeneceğini,

v_e değişiklik geçirmiş hiç bir döl bırakmayacağını

önceden bildirebiliriz; ve bundan ötürü, herhangi bir -

çağda yaşayan türlerin pek azı döllerini uzak bir geleceğe

netecektir. Sınıflama bölümünde DU konuya yeniden dönmem

gerekecek, ama burada şunları ekieyebilirim: bu görüşe

göre, daha eski türlerin pek azı döllerini günümüze iletmiştir,

ve, aynı türün bütün dölleri bir sınıf oluşturduğu için,

hayvan "-e bitki alemlerindeki her ana bölümde neden çok

az sınıf bulunduğunu anlayabiliriz. En eski türlerin pek azı

değişiklik geçirmiş döller bırakmış olmakla birlikte, çok eski

yerbilimsel çağlarda, yeryüzü türlü cinslerin, familyaların,

takımların, ve sınıfların türleriyle aşağıyukarı bugünkü

gibi dolu olmuş olabilir.

150

ORGANLANMANIN YÜKSELMEYE UGRAŞTIGI

AŞAMALAR ÜZERİNE

Doğal seçme, ancak, bir yaratığa karşılaştığı organik ve

inorganik koşullarda ömrünün bütün dönemlerinde yararlı

olan değişimlerle iş görür. Kesin sonuç şudur: her yaratık

kendi koşullarına göre gittikçe daha çok gelişmeye çabalar.

Bu gelişim, zorunlu olarak, 'yeryüzündeki canlıların çoğunun

oluşumunda aşamalı ilerlemeye yol açar. Ama burada çok

çapraşık bir konuya giriyoruz, çünkü doğa bilginleri organizmada

ilerleme ile ne aniatılmak istendiğini henüz yeterince

belirlememişlerdir: Omurgalılarda zeka aşaması ve

yapıca insana yakınlık gözönüne alınmaktadır. Embriyondan

erginliğe kadarki gelişim boyunca türlü parçaların ve organların

geçirdiği. değ1şme tutarının, karşılaştırmada lıir ölçü

olarak kullanılmaya yeteceği düşÜnülebilir; ama belirli asalak

kabuklular gibi, yapının türlü parçalarının ergin hayvanın

kendi kurtçuğundan daha yukarı sayılamayacağı kadar az

geliştiği örnekler vardır. Von Baer'in ölçüsü, aynı organik

yaratığın (ben, ergin haldeki aynı organik yaratığın, demek

eğilimindeyim) parçalarının farklılaşma tutarı; ya da Milne

Edwards'ın dediği gibi, fizyolojik işbölümünün yetkinliği, en

kullanışlı ve en iyi ölçü gibi görünmektedir. Ama bu konunun

ne kadar çapraşık olduğunu, örneğin balıkları incelersek,

göreceğiz: kimi doğa bilginleri, köpekbalıkları gibi, iki

·yaşayışlılara (Amphibia) en yakın olanları en yukarı sayarlarken,

başka bilginler bildiğimiz kemikli balıkları (Teleostei)

en yukarı saymaktadırlar, çünkü balığa en çok benzeyen

onlardır, ve hepsi de öbür omurgalı sınıflarından pek

farklıdır. Bitkileri ele alınca konunun daha da çetrefilleştiğini

görürüz. Bitkilerde zeka diye bir ölçü elbette sözkonusu olamaz.

Ve burada, kimi bitkibilimciler her çiçeğinde çanakyaprakları,

taçyaprakları, erkek ve dişi organları tümüyle gelişmiş

bitkileri en yukarı sayarken, başka bitkibilimciler, bel-

151

ki de haklı olarak, türlü organları çok de~işiklik geçirmiş

ve sayıca azalmış bitkileri en yukarı saymaktad~rlar.

Her ergin yaratıkta türlü organların farklılaşmasının ve

özelleşmesinin (specialisation) toplamını (bu, beynin zihni

amaçlar için .gelişmesini de içerir) yüksek organıanma ölçüsü

olarak alırsak, do~al seçmenin bu ölçüye yöneleceği bes- ·

bellidir: çünkü bütün fizyolo.glar organların özelleşmesinin, o

zaman organlar .görevlerini daha iyi yapacağından, her yaratık

için bir üstünlük olduğunu kabul etmektedirler; bundan

ötürü, özelleşmeye eğilimli. değişimierin biriktirilmesi doğa!

seçmenin amacındıa vardır. Öte yandan, bütün oi'ganik yaratıkların

·büyük oranda üremeye ve doğa ekonomisindeki boş

ya da pek dolu olmayan her yeri ele geçirmeye çabalarlığını

.gözönünde tutarak, doğal seçmenin b~ yaratığı artık o yaratık

için türlü organların fazla ve gereksiz olduğu bir hale ya•

vaş yavaş uydurabileceğini görebiliriz: Böyle hallerde organlanma

aşamasında bir gerileme olur. Organıanmanın genellikle

en ,eski yerbilimsel çağlardan günümüze kadar gerçekten

ilerleyip ilerlemediği, Yerbilimsel Ardışım bölümümüzde daha

rahat tartışılacaktır.

Ama bütün organik yaratıklar daha yukarı aşamalara

çıkmaya çabalıyorsa, nasıl oluyor da yeryüzünde en aşağı

bir sürü biçim hala bulunuyor, ve nasıl oluyor da her büyük

sınıfta bazı biçimler öbürlerinden daha çok gelişmiş oluyor,

diye sorulabilir. Daha yukarı biçimler daha aşağı biçimleri

neden her yerden kovmakta ve yok etmektedir? Bütün

organik varlıklarda yetkinleşmeye doğru yaradılıştan ve zorunlu

bir eğilim bulunduğuna inanan, ve bu güçlüğü çok iyi

anlamış olan Lamarck, yeni ve basit biçimlerin kendiliğinden

doğma [Generatio spontanea, -ç.] yoluyla sürekli olarak

yaratıldığını varsaymak durumunda kalmıştı. Bilim bu

inancın doğruluğunu şimdiye kadar sınayamadı, söz geleceğindir.

Teorimizde, aşağı organizmaların sürekli varlığı, hiç

bir .güçlük çıkarmaz; çünkü doğal seçme, ya da en uygun-

152

ların ka]ımı, ilerleyici gelişimi içermek zorunda değildir -

doğal seçme, yalnızca, bir yaratığa karmaşık yaşam ilişkilerinde

yararlı olan değişimleri kullanır. Şöyle sorulabilir:

bizim görebildiğimiz kadarı ile, pek- çok organıanmanın bir

haşlamlıya (lnfusofian animaıcule), -bir barsak kurduna-,

hatta yer solucanına ne yararı olabilir? Bunun hiç bir yararı

yoksa, doğal seçme böyle biçimleri gelişmemiş ya da az

gelişmiş olarak bırakır, ve onlar belirsiz çağlar boyunca bugünkü

aşağı hallerinde kalabilir. Y erbilim, haşlamlılar ve

kök-ayaklılar (Rhisopoda) gibi en aşağı bazı biçimlerin pek

uzun bk zaman aşağıyukarı şimdiki hallerinde kaldığını bize

öğretmektedir. Ama bugün varolan aşağı biçimlerin pek çoğunun,

yaşamın ilk----doğuşundan beri en küçük bir ilerleme

göstermediğini varsaymak aşırı ivecenlik olur; çünkü yaşamın

bugünkü aşamasında çok aşağı sayılan yaratıklardan

birkaçını açımlamış (teşrih etmiş) her doğa bilgini, bu yaratıkiarın

o gerçekten şaşırtıcı ve güzel oluşurolarına hayran

kalmıştır.

' Aynı büyük gruptaki farklı organıanma aşamalarını incelersek,

aşağıyukarı aynı sözleri söyleyebiliriz; örneğin,

omurgalılarda memelilerle balıkların - memelilerde insanla

gagalı-memelinin (Ornithorhynchus) - balıklarda köpekbalığı

ile yapısının aşırı basitliğiyle omurgasızlara ·yaklaşan

batrağın (Amphioxus) birlikte bulunması. Ama balıklarla

memeliler birbiriyle yarışa girmez; bütün memeliler sınıfının,

ya da bu sınıfın bazı üyelerinin ilerlemesi, onların balıkların

yerini almasına yol açmaz. Fizyologlar beynin çok

çalışması için sıcak kanla beslenmesi gerektiğine inanmaktadırlar,

ve bu, havayla solunum u gerektirir; bu yüzden, suda

yaşayan sıcak-kanlı memeliler, solumak için ikide bir su

yüzü~e çıkmak gibi elverişsiz bir duruma düşer. Balıklarda,

köpekbalığı familyasının üyeleri, batrağın yerini ele geçirmeye

eğilimli değildir; çünkü, Fritz Müller'den işittiğime

göre, batrağın Güney Brezilya kıyılarının verimsiz· kumsal-

153

larında biricik yoldaşı ve yarışıcısı sapkın bir halkalıkurttur.

Memelilerin aşağı üç takımı, yani keseliler, dişsizler

(Edentata), ve kemiriciler, Güney Amerika'nın bazı bölgelerinde

sayısız maymunla birlikte yaşamakta, ve belki birbirleriyle

pek az çatışmaktadır. Organlanma, genellikle, yeryüzünün

her yerinde ilerlemiştir ve ilerlemektedir, ama farklı

yetkinlik aşamaları her zaman görülecektir; çünkü belirli

tüm sınıfların,_ya da sınıfların belirli üyelerinin çok ilerlemesinin

çetin bir yarışa tutuşmadıkları grupların tükenmesine

yol açması hiç de zorunlu değildir. ilerde göreceğimiz

gibi, bazı hallerde, az organıanmış biçimler pek de zorlu

olmayan bir yarışa katıldıkları, ve sayıca azlıklarının elverişli

değişimierin ortaya çıkmasını geCiktirdiği sınırlı ya da

garip yerlerde yaşadıkları için günümüze kadar korunmuş

görünmektedirler.

Son olarak, bugün yeryüzünde az organıanmış birçok biçim

bulunmasına türlü nedenlerin yol açtığına inanıyorum.

Bazı hallerde uygun özellikte değişimler ya da bireysel farklar

doğal seçmenin etkisini göstermesi ve biriktirimde bl.!.lunması

için hiç ortaya çıkmayabilir. Belki hiç bir halde en

yüksek gelişim aşamasına ulaşmak için zaman yetmemektedir.

Pek az halde, organıanmanın gerilemesi-dediğimiz şey

olmaküıdır. Ama ana neden, yüksek bir organıanmanın çok

basit yaşam koşullarının etkisinde hiç bir işe yaramaması,

-belki kolay incinir özellikte olması ve örselenebilmesi yüzünden

gerçekten yararsız olması- gerçeğine yorulmalıdır.

Yaşamın ilk doğuşu düşünülerek, şöyle sorulmaktadır:

bütün organik yaratıklar, inandığımız gibi pek basit yapıda

idiyse, nasıl oldu da parçaların gelişmesi ve farklılaşması

başlayabildi? Bay Herbert Spencer belki şu yanıtı verirdi:

basit ve tek gözeli bir organizma gelişerek ya da bölünerek

çok gözeli olur olmaz, (Bay Spencer'in) "herhangi bir düzenin

kökendeş (homologous) birimleri kendilerini etkileyen

güçlerle ilişkilerine uygun olarak farklılaşır" yasası yürür-

154

lüğe girerdi. Ama sözü edilen bu olgulardan hiç birini bilmediğimiz

için, bu konuda ·kurgunun (speculation) yararı

yoktur; Ama varolmak için hiç bir savaş olmayacağını düşünmek,

ve bu yüzden birçok biçim türeyineeye kadar hiç

doğal seçme olmayacağını varsaymak yanlıştır: Ayrıklanmış

bir yerde yaşayan bir tek türdeki değişimler yararlı olabilir,

ve böylece bütün bireyler değişiklik geçirebilir, ya da

farklı iki biçim ortaya çıkabilir. Ama, Giriş'in sonunda söylediğim

gibi, yeryüzündeki canlıların karşılıklı ilişkileri üzerine

bugünkü ve geçmiş çağlardaki bilgisizliğimizin- enginliğini

düpedüz kabtti edersek, türlerin kökeni konusunda daha

açıklanmamış pek çok şey kalmasına kimsenin şaşmaması

gerekir.

IRANIN YAKINSAMASI

Bay H. C. Watson, ıranın ıraksaması ilkesinin önemini

abarttığıını samyor (ama buna kendisinin de inandığı besbelli),

ve ıranın yakınsamaıınnın (convergence) da önemli bir

rolü olduğunu söylüyor. Farklı, ama hısım iki cinsten olan

iki tür, çdk sayıda ve ıraksamış biçimler türetmişse, bunların

aynı cinse sokulacak kadar birbirine yaklaşabi~ecekleri

anlaşılırdır; ve böylelikle ayrı iki cinsin dölleri yakınsayarak

bir yerde birleşir. Ama, pek çok halde, çok farklı biçimlerin

değişiklik- geçirmiş döllerindeki büyük ve genel bir

benzerliği yakınsamaya yormak aşırı ivecenlik olur. Bir kristalin

biçimini yalnız molekül güçleri belirler, ve farklı maddelerin

bazan aynı biçimde kristalleri olması şaşırtıcı değildir;

ama organik varlıklarda, her varlığın biçiminin karmaşık

sonsuz sayıda ilişkiye, üstelik o yaratığı etkileyen,

izlenemeyecek kadar çapraşık değişimlere, -seçilen v_e saklanan

değişimierin özelliğine, ki bu çevrenin fiziksel koşullarına,

ve gene büyük bir ölçüde, çevrede her yaratığın yarışmak

durumunda kaldığı organizmalara bağlıdır- ve en

155

sonunda, hepsinin de biçimi aynı ölçüde karmaşık ilişkilerle

belirlenmiş sayısı belirsiz atalardan sayaçekime (s~yaçekim

kendi başına kararsız bir öğedir) bağlı olduğunu unutmamalıdır.

Kökenden ve büyük ölçüde farklı iki organizmanın döllerinin,

sonradan, bütün oluşumlarında bir özdeşliğe yol açacak

kadar yakınsaması, inanılır şey değildir. Böyle olmuş

olsaydı, aynı biçime, genetik bağlantısından ,bağımsız 'Olarak,

birbirinden çok ayrı yerbilimsel oluşumlarda art arda

,raslamamız gerekirdi; oysa belki kanıtlar bunu doğrulamamaktadır.

Bay Watson, doğal seçmenin sürekli etkisiyle birlikte

ıranın ıraksamasının sayısı belirsiz yeni biçimlerin ortaya

çıkmasına yol' açmak gerektiğini de öne sürdü. Yalnız inorganik

koşullar gözönünde bulundurulursa, yeter sayıda türün

önemli bütün sıcaklık, nem vb. farklılıklarına çabucak

· uyarlanması olası görünmektedir; oysa ben, organik yaratıkların

karşılıklı ilişıkilerinin daha öpemli olduğunu ve bir

ülkedeki türlerin sayışı artarken organik yaşam koşullarının

da gittikçe daha karmaşıklaşması gerektiğini _tümüyle kabul

ediyorum. Bunun sonucu olarak, ilk bakışta, yararlı yapı

değişmelerinin tutarı sınırsız görünmektedir, ve bundan ötürü

türetilen türlerin sayısı da sınırsız -olmaktadır. En verimli

alanların bile türsel biçimlerle tümüyle dolu olup olmadığını

bilmiyoruz: şaşılacak kadar çok sayıda ,türün barındığı

Umut Burnunda ve Avustralya'da Avrupalı birçok bitki yerlileşmiştir.

Ama yerbilim, Üçüncü Zamanın başlarından beri

yumuşakça türleri sayısının, ve gene Üçüncü Zamanın ortalarından

beri memeli türleri sayısının pek az arttığını ya

da hiç artmadığını göstermektedir. Öyleyse tür sayısındaki

sınırsız çoğalmayı engelleyen nedir? Bir alanda barınan canlıların

toplamı (türsel biçimlerin sayısını kastetmiyorum) fiziksel

koşullara büyük ölçüde bağlı olarak sınırlıdır; bundan

dolayı, bir alanı dolduran türlerin sayısı pek çoksa, her tür,

ya da aşağıyukarı her tür, az sayıda bireyle temsil edilecek-

156

tir; ve böyle türler, mevsimlerin özelliğindeki ve düşmanlarının

sayısındaki gelip geçici dalgalanmalada kolayca tükenebilecektir.

Böyle hallerde, tükenme süreci hızlanırken yeni

türlerin türemesi durmadan yavaşlamak zorundadır. Diyelim

ki İngiltere'de bireylerin sayısı kadar çok tür o~sun; ilk zorlu

kış ya da çok kurak yaz, bu türlerin binlercesini yok ede-

cektir. Herhangi bir ülkedeki türlerin sayısı sınırsız artarsa,

seyrek raslanan türler, ve her tür, sık sık açıklanan ilkeye

göre, seyrelecek, belirli bir sürede birkaç yararlı değişim

gösterecektir; bu yüzden yeni türsel biçimlerin türettıesi gecikecektir.

Bir tür çok seyrelince, yakın hısımlar arasındaki

çaprazlanmalar onun tükenmesine yardım edecektir; kimi

yazariara göre, Litvanya'da Avrupa Bizonunun, İskoçya'da

Kızıl Geyiğin, Norveç'te ayıların tükenınesinde bunun da payı

vardır. Son olarak, bunun en önemli öğe olduğunu sanıyorum,

anayurdunda kendisiyle yarışanlarm birçoğuna üstün

gelmiş başat bir tür, daha çok yayılmaya . ve daha başkalarını

da yerlerinden etmeye eğilimli olacaktır. Alph. de

Candolle, çok yayılmış türlerin genellikle dciha çok yayılmaya

eğilimli olduğunu göstermiştir; bundan ötürü, böyle türler

farklı yerlerdeki başka türlerin yerlerini ele geçirmeye

ve onları yok etmeye de eğilimli olacak, ve böylece, yeryüzündeki

türsel biçimlerin aşırı çoğalmasını engelleyecektir.

Dr. Hooker, dünyanın farklı .bölgelerinden getirilmiş birçok

yabancı türün bulunduğu Güney-Doğu Avustralya'da, yerli

· türlerin pek azalmakta olduğunu yakınlarda kanıtladı. Bu

farklı etkenierin öneminin ne olduğunu söylemeye ka,lkmayacağım;

ama onların, her ülkede, türsel biçimlerin belirsiz sa"

yıda artmasına hep birlikte engel olmas_ı- gerekir.

BÖLÜMÜN ÖZETİ

Değişen yaşam koşullarının etkisindeki organik varlıklar

yapılarının aşağıyukarı_.ıher parçasında bireysel farklar

157

göstermekteyse, ki böyle olduğu tartışılamaz; geometrik

oranda çoğalmalarının sonucu olarak bazı yaşlarda, mevsimlerde,

ya da yıllarda yaşamak için zorlu bir savaş ölmaktaysa,

ki bu da tartışılamaz; bütün organik varlıkların yapıda,

doğal özellikte, ve alışkanlıklarda onlara yararlı sayısız farkıara

yol açan karşılıklı ilişkilerinin aşırı karmaşıklığı da

gözönüne alınırsa, her organik varlığın kendi esenliği için

yararlı hiç bir değişimin, ve tıpkı bunun gibi, insana yararlı

. birçok değişimin ortaya çıkmaması pek olağandışı bir

hal olur. Ama bir organik varlığa yararlı değişimler sürekli

ortaya çıkarsa, onlarla nitelenen yaratığın yaşama savaşında

korunması şansı da pek çok artacaktır; ve soyaçekim

ilkesine göre, böyle yaratıklar benzer nitelikte döller vermeye

eğilimli olacaktır. Bu korunma ilkesine, ya da en uygunların

kalımına, Doğal Seçme dedim. Doğal seçme, her

organik varlığın kendi organik ve inorganik yaşam koşullarına

göre gelişmesine; ve bundan ötürü, pek çok halde,

organıanınada bir ilerlemeye yol açar. Bununla birlikte,

aşağı ve basit biçimler, kendi basit yaşam koşullarına iyi

uymuşlarsa, uzun süre dayanırlar.

Doğal seçme, niteliklerin uygun yaşlarda soyaçekilmesi

ilkesine göre, yumurtayı, tohumu ya da yavruları, erginleri

olduğu gibi kolayca değişikliğe uğratabilir. Hayvanların birçoğunda,

eşeysel seçme, en güÇlü ve en iyi uyarlanmış erkeklerin

en çok döl bırakmasını sağlayarak doğal seçmeye

yardımcı olur. Eşeysel seçme yalnız erkeklere, ve öbür erkeklerle

savaşırken ya da yarışırken yararlı olan ıralar da

verecektir; ve bu ıralar, soyaçekimin yürürlük tarzına göre,

bir eşeye ya da her iki eşeye iletilecektir.

Doğal seçmenin türlü canlı biçimleri farklı koşullara ve

yerlere uyarlarken gerçekten böyle işleyip işlemediği gelecek

bölümlerde verilecek kanıtların yönü ve dengesiyle yargılanmalıdır.

Ama nasıl olup da tükenmeyi gerektirdiğini

şimdiden gördük; ve tükenmenin dünyanın tarihinde ne bü-

158

yük işler gördü~ünü yerbilim apaçık bildirmektedir. Doğal·

seçme ıranın ıraksamasma da yol açar; çünkü organik varlıklar

yapı, do~al özellik ve alışkanlıklar bakımından ne kadar

çok ıraksarsa, aynı alanda barınabilenlerinin sayısı da

o kadar çok olur - bunun kanıtını dar bir yerin canlılarında

ve yabancı ülkelerde yerlileşen ürünlerde buluyoruz. Bundan

dolayı, herhangi bir türün döllerinin de~işiklik geçirmesi

boyunca, ve sayıca ço~almak için bütün türlerin verdi~i sürekli

savaş boyunca, döller ne_kadar çok çeşitlenirse, yaşama

savaşındaki başarı şansları da o kadar iyi olacaktır. Aynı

türün çeşitlerini ayırt eden küçük farklar, aynı dnsin,

hatta farklı cinslerin türleri arasındaki daha büyük farkıara

eşit oluncaya kadar, hiç durmadan böylece artmaya e~ilimlidir.

Her sınıfta büyük cinslerden olan, sık raslanan, geniş

alanlara yayılmış türlerin en çok de~işti~ini; ve anayurtlarında

kendilerini başat kılan üstünlüklerini döllerine soyaçekimle

iletıneye eğilimli olduğunu gördük. Doğal seçme,

demin söylendi~i gibi, ıranın ıraksamasına, az gelişmiş ve

ara biçimlerin daha çok tükenmesine yol açar. Yeryüzündeki

hısımlıkların d_oğal özelliği, ve her sınıftaki belirgin

farklar, bu ilkelerle açıklanabilir. Bütün çağların ve alanların

bütün hayvanlarının ve bütün bitkilerinin birbirleriyle

her yerde gördüğümüz tarzda alt"gruplara ayrılan gruplar

içinde hısım olması, yani, aynı türün pek yakın hısım olan

çeşitlerinin, aynı cinsin daha az yakın ve eşit olmayan ölçüde

hısım türlerinin, bölümleri ve alt-cinsleri; farklı cinslerin

daha az yakın hısım olan türlerinin, ve farklı ölçüler·

de hısım olan cinslerin alt-familyaları, familyaları, takımları,

alt-sınıfları, ve sınıfları oluşturması, gerçekten şaşırtıcı

bir olgudur - ama·bu olguyla içli dışlı olduğumuz için onun

şaşılacak yanını görmeyiz. Herhangi. bir sınıftaki ikinci derecede

farklı gruplar bir tek sıraya konulamaz, tersine, onlar

belirli noktararın çevresinde, ve o noktalar da başka

1§9

noktaların çevresinde, vb., aşağıyukarı sonsuz sayıda çemberler

konumunda kümelenmiş görünür. Türler birbirlerinden

bağımsız yaratılmış olsaydı, bu türlü bir sınıflanmanın

nedeni açıklanamazdı; oysa bu, soyaçekimle, ve tükenmeyi ve

ıranın ıraksamasım gerektiren do~al seçmenin karmaşık etkisiyle,

diyagramda gördüğümüz gibi, açıklarimaktadır.

Aynı sınıftaki bütün yaratıkların ilgileri (hısımlıkları)

bazan büyük bir ağaÇla temsil edilmektedir. Bu benzetmenin

gerçeği büyük ölçüde yansıttığına inanıyorum. Yeşil 've

tomurcuklu sürgünler, varolan türleri temsil edebilir; ve

geçmiş yıllarda verilmiş dallar, tükenmiş türlerin o uzun ardışımını

temsil edebilir. Her büyüme mevsiminde, büyüyen

bütün sürgünler dışarı doğru her yönde dallanmaya, ve çevrelerindeki

sürgünleri ve dalları aşmaya ve öldürmeye çabalamıştır;

tıpkı bunun gibi, türler ve tür grupları da, büyük

yaşama savaşında öbür türleri bastırmaya çabalamıştır.

Büyük dallara ayrılmış ana dallar, ve gittikçe küçülen

dallara ayrılan büyük dallar, ağaç gençken, kendileri de

tomurcuklu sürgünlerdi; ve eski ve şimdiki tomu'rcuklar arasında

çatallanan dallarla kurulmuş bu bağlantı, alt-gruplara

ayrılan gruplardaki tükenmiş ve yaşayan bütün türlerin ayrılışını

iyi temsil edebilir. Ağaç daha fidanken gelişip büyüyerı,

birçok daldan ancak iki ya da üçü, şimdi büyük dallar

olmuştur, yaşamakta ve öbür dalları taşımaktadır; çok eski

yerbilimsel çağlarda yaşamış, ve pek azının sağ ve değişiklik

geçirmiş dölleri kalmış türler de böyledir. Ağacın doğumundan

bu yana, birçok ana dal ve dal çürüyüp dökülmüştür;

ve yok olan bu farklı büyüklükteki dallar, yalnız

taşıllarından bildiğimiz, ve artık canlı hiç bir temsilcisi olmayan

o bütün takımları, familyaları, ve cinsleri temsil edebilir.

Şurada burada . bir ağacın gövdesinin aşağılarındaki

bir çataldan sürmüş, ve her nasılsa kayırılmış ve doruğu

canlı kalmış, öbür dallardan ayrı, ince 'bir dala raslarız;

arada sırada gagalı-memeli ve balçıkbalığı gibi, büyük iki

160

yaşam dalına belirli bir ölçüde bağlanan, ve kuytu bir yerde

yaşadığı için o öldürücü yarıştan besbelli kurtulmuş bir hayvana

raslamamız da böyledir. Tomurcukların sürerek yeni

tomurcuklar vermesi, ve onların da, güçlüyseler, sürüp dallanması

ve cılız birçok dalı bastırması gibi, ulu yaşam ağacının

da ölü ve kırık dallarını dünyanın kabuğuna döktüğüne,

ve yeryüzünü o hiç durmadan daHanan güzelim sürgünleriyle

örttüğüne inanıyorum.

161

BEŞiNCİ BÖLÜM

DEGİŞİM YASALARI

Değişmiş koşulların etkileri - Doğal seçmeyle birlikte

parçaların kullamlması ve kullamlmaması; uçma ve görme organları

- İklime alışma - Karşılıklı-değişim - Büyümenin

dengelenmesi ve ekonomisi - Aldatıcı karşılıklı-ilişkiler -

Katmerli, güdük, ve az organlannuş yapılar değişkendir -

Olağanüstü gelişmiş parçalar çok değiŞkendir: türsel ıralar

cinsel (gımeric) ıralardan daha değişkendir: İkinci! eşeysel

(sexual) ıralar değişkendir - Aynı cinsin türleri benzer bir

tarzda değişir - Eskiden yitirilmiş ıralara dönüş - Özet.

Şimdiye kadar, evcilleşmenin etkisindeki organik varlıklarda

sık sık, ve doğanın etkisindekilerde daha seyrek ortaya

çıkan değişimler sanki şansa bağlıymış gibi konuştum.

Bu, elbette, tümüyle doğru olmayan bir anlatımdır, ama her

özel değişimin nedeni konusundaki bilgisizliğimizi apaçık belirtmeye

yaramaktadır. Kimi yazarlar, çocuğu ana-babasına

benzer kılan bireysel farkları, ya da hafif yapı sapmalarını

üreme sisteminin işleyişinin de türettiğine inanmaktadırlar.

Ama değişimierin ve yaradılış aykırılıklarının, evcilleşmenin

etkisinde doğanın etkisinde olduğundan çok daha sık görülmesi,

geniş alanlara yayılmış türlerin sınırlı alanlardakilerden

pek çok değişken olması gerçeğinden çıkan sonuç, de-

162

ğişkenliğin genellikle ardışık birçok kuşak boyunca türleri

etkileyen yaşam koşullarına bağlı olduğudur. Birinci Bölümde,

koşulların doğrudan doğruya oluşumun tümüne, ya da

yalnız belirli parçalara, ve dolaylı olarak üreme sistemi

aracılığıyla olmak üzere iki türlü etkide bulunduğunu göstermeye

çalıştım. Bütün hallerde iki etken vardır: oluşumun

doğal özelliği (en önemlisi budur), ve koşulların doğal

özelliği. Değişmiş koşulların doğrudan etkisi belirli ya da

belirsiz sonuçlara yol açar. İkinci halde, oluşum biçimlenirleşmiş

(plastikleşmiş) gibi görünür, ve değişkenlik çok kararsızdır.

İlk halde, oluşumun doğal özelliği, belirli koşulların

etkisinde kalınca, boyun eğiverir, ve bütün, ya da

yaklaşık olarak bütün bireyler aynı tarzda değişiklik geçirir.

İklim, besin vb. gibi değişmiş koşulların belirli bir tarzda

hangi ölçüde etkide bulunduğuna karar vermek çok güçtür.

Etkilerin, zamanla, açık kanıtlarla sınanabileceğinden

daha büyük olduğuna inanmak için gerekçe vardır. Ama doğadaki

türlü organik varlıklarda gördüğümüz sayısız, karmaşık

yapı uyarlanmalarının düpedüz böyle bir etkiye yorulamayacağına

güvenle karar verebiliriz. Aşağıdaki hallerde

koşulların az belirli bir etkisi olduğu görülmektedir: E.

Forbes, yayılma alanlarının güney sınırındaki sığ sularda

yaşayan karından-ayaklıların kabuklarının, daha kuzeyde ya

da daha derinde yaşayan aynı türlerin kabuklarmdan çok

daha parlak olduğunu bildirmektedir; ama bu, elbette her

z~man geçerli değildir. Bay Gould, aynı türderi kuşların sürekli

olarak güneşli yerlerde yaşayınca, sahil boylarında ya

da adalarda yaşadıklan zamankinden daha parlak renkli olduğuna

inanmaktadır: ve W ollaston, denize yakın yerlerde

yaşamanın böceklerin renklerini etkilediği kanısındadır. Moquin-

Tandon, sahi! yakınlarında yetişince yaprakları etiice

olan, ama başka yerlerde etli olmayan bitkilerin bir listesini

vermektedir. Bu az değişen oluşumlar, benzer koşullar-

163

da yaşayan türlerin ıraları ile benzeşen ıralar gösterdikleri

sürece ilginçtir.

Bir değişim bir yaratığın pek az işine yarıyorsa, bunu

hangi ölçüde doğal seçmenin biriktirici etkisine, ve hangi

ölçüde yaşam koşullarının belirli etkisine yormak gerektiğini

söyleyemeyiz. Kürkçüler, aynı türün daha kuzeyde yaşayan

hayvanlarının daha sık kıllı ve daha iyi postları olduğunu

iyi bilirler; ama bu farkın ne kadarının postları iyi

ısıtan bireylerinin birçok kuşak boyunca kayırılmasından ve

korunmasında:n, ve ne kadarının sert ikiimin etkisinden ileri

geldiğini kim söyleyebilir? Çünkü ikiimin evcil dört-ayaklılarımızın

kıllarını doğrudan doğruya etkilediği sözde bellidir.

Düşünülebildiği kadar çok farklı yaşam koşullarının etkisinde

aynı türden benzer çeşitler türediğine; ve, öte yandan,

görünüşte aynı olan dış koşullarm etkisinde benzemez

çeşitlerin türediğine örnekler verilebilir~ Bundan başka, en

farklı iklimlerde yaşasalar bile, türlerin arı kalmasının, ya

da hiç değişmemesinin pek çok örneğini her doğa bilgini bilir.

Bu türlü olgular, beni, yaşam koşullarının doğrudan etkisine,

tümüyle bilinmeyen nedenlere bağlı olan değişme eğiliminqen

daha az önem vermeye yöneltiyor.

Yaşam koşullarının yalnız doğrudan ya da dolaylı değişkenliğe

değil, ama doğal seçmeye de yol açtığı, belirli bir

anlamda, söylenebilir; çünkü şu ya da bu çeşidin kalınılı

olması gerektiğini koşullar belirler. Ama seçmeyi yapan insansa,

değişmenin bu iki öğesinin farklı olduğunu açıkça görüyoruz;

değişkenlik bir dereceye kadar vardır, ama değişimleri

belirli yönlerde biriktiren insanın istemidir ; ve doğanın

etkisinde en uygunların kalırnma karşılık olan bu etkendir.-

164

P ARÇALARIN KULLANILMASININ VE KULLANILMAMASININ

DOGAL SEÇMEYLE DENETLENEN ETKİLERİ

Birinci Bölümde sözü geçen olgular, kullanmanın evcil

hayvanlarımızda belirli parçaları kuvvetlendirdiğini ve büyüttüğünü,

ve kullanmamanın onları zayıflattığını; ve bu türlü

değişikliklerin kalıtsal olduğunu apaçık göstermektedir

sanıyorum. Doğal durumda, uzun sürmüş kullanmanın ya

da kullanmamanın etkilerini değerlendirmede kullanacağımız

bir karşılaştırma ölçüsü yoktur, çünkü ata-biçimferi bilmiyoruz;

ama ancak kullanmamanın etkileriyle en iyi açıklanabilecek

yapıda olan birçok hayvan vardır. Prof. Owen'ın belirttiği

gibi, doğada, uçamayan bir kuştan daha büyük bir

sapkınlık (anomaly) yoktur; oysa bu durumda olan epeyce

kuş vardır. Güney Amerika'nın mankafa ördeği (loggerheaded

duck), ancak su yüzüne çarparak uçabilir; ve bu ördeğin

kanatları aşağıyukarı Aylesbury evcil ördeğininkiler

gibidir: Bay Cunnungham'a göre, erginleri uçamazken palazlarının

uçabilmesi garip bir olgudur. Besinlerini topraktan

sağlayan iri kuşlar, tehlikeden kaçmaları dışında pek az

uçarlar; bugün av olabilecekleri hiç bir yırtıcının bulunmadığı

okyanus adalarında yaşayan ya da yakın zamanlarda

oralarda yaşamaya başlamış birkaç ku-;ıun hemen hemen kanatsız

halde olması, kanatlarını kullanmama yüzünden olabilir.

Devekuşu kıtalarda yaşar ve karşılaştığı tehlikeden

uçarak kurtulamaz, ama düşmanlarını dört-ayaklıların birçoğu

gibi ustalıkla teperek kendini savunabilir. Devekuşu

cinsinin atasının toyunkine benzer alışkanlıkları olduğuna,

ve ardışık kuşaklar boyunca, vücut iriliği ve ağırlığı artarken,

bacaklarını daha çok, ve sonunda uçamaz oluncaya

kadar, kanatlarını az kullandığına inanabiliriz.

Kirby'nin belirttiği (ve benim de gözlemlediğim) gibi,

pislikle beslenen böceklerin erkeklerinin birçoğunda anterior

tarsi, ya da ön ayaklar, kopmuştur; Kirby, kendi derme-

165

sindeki (collection) onyedi örneği [türü, -ç.] incelemiş ve

hiç birinde onlardan bir ize bile rasiamamıştır. Onites apelles

ön ayaklarını öylesine yitirmiştir ki, bu böcekte onların

olmadığı söylenmektedir. Bunlar, başka . bazı cinslerde vardıi,

ama güdük haldedir. Ve Ateuchus'ta (ya da Mısırlıların

kutsal böceğinde) hiç yoktur. Geçici sakatlıkların soyaçekimle

iletHebilmesi konusundaki kanıtlar şimdilik kesin değildir;

ama ko baylarda operasyonların kalıtsal etkileri konusunda

Brown-Sequard'ın gözlemlediği dikkate değer olgular,

bu eğilimi reddederken bizi uyarmalıdır. Bundan ötürü,

Ateuchus'ta ön ayakların hiç bulunmamasını, ve başka bazı

cinslerde gUdük olmasını soyaçekirole iletilmiş sakatlık olguları

gibi değil de, uzun süre kullanılmamanın sonuçları

olarak görmek belki en güvenilir yoldur; çünkü, genellikle,

pislikle beslenen ön ayaklarını yitirmiş birçok böcek bulunduğu

için, ön ayakların yitirilmesi böcekler pek gençken olmak

gerekir; bundan ötürü, ön ayaklar bu böcekler . için

önemli ya da pek yararlı olamaz.

Bazı hallerde, tümüyle ya da büyük ölçüde doğal seçmenin

sonucu olan yapı değişikliklerini kullanılmamaya kolayca

yorabiliriz. Bay Wollaston şu dikkate değer olguyu buldu:

Madeira'da yaşayan 550 kınkanatlı böcek türünden (bugün

bildiklerimizin sayısı daha fazladır) 200'ünün kanatları

öylesine eksiktir ki, bu böcekler uçamaz; ve yirmidokuz yerli

cinsin en az üçü bu haldediri Türlü olgular, -örneğin dünyanın

birçok yerinde kınkanatlı böceklerin yellerle denize

sürüklenmiş ve kırıma uğramış olması; Bay Wollaston'ın

gözlemlediği gibi, Madeira'daki kınkanatlıların yel yatışıp

gün doğuncaya kadar çok gizlenmesi; fırtınalı çöllerdeki kanatsız

kınkanatlı oranının Madeira'dakinden yüksek olması;

ve özellikle, Bay Wollaston'ın önemle üzerinde durduğu, kanatlarını

kullanma zorunluğunda olan ve başka yerlerde pek

çok bulunan büyük kınkanatlı-gruplarının, orada hemen hemen

hiç bulunmaması olgusu- işte bu türlü gerekçeler, Ma-

166

deira'daki kınkanatlı böceklerin kanatsızlığının doğal seç

menin belki kullanılmamayla birleşmiş etkisinin sonucu olduğuna

beni inandırıyor. Çünkü, ardışık kuşaklar boyunca,

kanatları pek eksik geliştiği ya da tembel oldukları için en

az uçan kınkanatlı bireylerin yellerle denize sürüklenme·yip

sağ kalma' şansı pek büyük olacak; ve, öte yandan, uçmaya

pek düşkün olanlar, yeller le sık sık denize sürüklenip yok

olacaktır.

Madeira'da besinlerini topraktan sağlamayan, besinlerine

ulaşmak için durmadan uçmak. zorunda olan, çiçeklerden

beslenen belirli kınkanatlılar ve pulkanatlılar gibi böceklerin

kanatları, Wollaston'ın umduğu gibi, hiç küçühnemiş, tersine,

büyümüştür. Bu, doğal seçmenin etkisine tümüyle uygundur.

Çünkü adaya 'yeni bir böcek gelince, doğal seçmenin

onun kanatlarını büyüitme ya da küçültme eğilimi, ya

çok sayıda bireyin yele karşı başarıyla direnerek uçmasına,

ya da seyrek olarak uçmaya kalkmasına ve hiç uçmamasına

bağlı olacaktır. Tıpkı sahile yakın bir yerde batan

bir geminin denizcileri gibi: Jyi yüzücüler gittikçe daha iyi

yüzebilirlerse, buna karşılık kötü yüzücüler hiç yüzemeyip

bir kayaya tutunurlarsa, kendileri için daha iyi olur.

Köstebeklerin ve toprağı oyan bazı kemiricilerin gözleri

güdükleşmiştir, ve bazı hallerde deri ve kıllada tümüyle örtülmüş

tür. Gözlerin ,bu hali, belki, gittikçe daha az kullanılmalarının

sonucudur, ama doğal seçme de bunu desteklemiş

olabilir. Güney Amerika'da toprağı oyan kemiricilerden

biri, tuco-tuco, ya da Ctenomys, yeraltına köstehekten bile

daha az bağlıdır; ve bu hayvanları sık sık yakalayan bir

İspanyol, onların çoğu zaman kör olduğuna beni inandırdı.

Canlı olarak ele geçirdiğim bir tuco-tuco gerçekten kördü ve

açımlama (teşrih) sırasında, bunun nedeninin niktitant zardaki

yangı olduğu ortaya çıktı. Gözlerin sık sık yangılanması

her hayvana zararlı olduğu için, ve şüphesiz gözler yeraltında

yaşamayı huy ·edinmiş hayvanıara gereksiz olduğu

167

ıçın, gözlerde bir küçülme ile birlikte göz kapaklarının yapışması

ve üzerierinin kıllarla kaplanması, böyle hallerde

bir üstünlük olabilir; bu böyleyse, doğal seçme kullanılmamanın

etkilerini destekler.

Carniola ve Kentucky mağaralarında yaşayan, pek farklı

sınıflardan olan birçok hayvanın kör olduğu iyi bilinmektedir.

Bazı yengeçlerde göz-sapı durmaktadır, ama gözler

yoktur - teleskobun ayakları vardır, ama teleskop mercekleriyle

birlikte ortadan kalkmıştır. Gözlerin bir yararı olmasa

bile, karanlıkta yaşayan bir hayvana herhangi bir zararı

olabileceğini düşünmek güçtür, bundan ötürü, yi tm eleri

kullanılmamaya yorulabilir. Kör bir hayvan olan mağara

kemesinde (Neotoma), Prof. Silliman'ın mağara ağzından

yaklaşık yarım mil içerde, (demek ki önemli bir derinlikte

değil), yakaladığı iki bireyde gözler parlak ve iriydi;

ve bu hayvanlar, Prof. Silliman'ın bana bildirdiğine göre,

aşağıyukarı bir ay boyunca yavaş yavaş artırılan ışıkta brakıldıktan

sonra, nesneleri belli belirsiz seçmeye başladı.

Hemen hemen benzer bir iklimde bulunan derin, kireç

taşı mağaralarda olduğundan daha benzer yaşam koşulları

düşünmek güçtür; öyle ki, eski bir görüşe göre, kör hayvanlar

doğrudan doğruya Amerika ve Avrupa mağaraları

için yaratılmıştır, oluşumlarında ve hısımhklarında çok sıkı

benzerlikler olması beklenmek gerekir. Bu iki faunayı inceleyince,

gerçeğin elbette böyle olmadığını görüyoruz; Schiödte

yalnızca böcekler üzerine şöyle demektedir: "Bundan dolayı,

bütün görüngüyü (phenomenon) tümüyle yerel,. ve Mamut

Mağarası (Kentucky'de) ile Carniola mağaralarındaki

birkaç biçim arasındaki benzerliği, Avrupa ve kuzey Amerika

faunaları arasındaki benzerliğin düpedüz bir belirtisi

sayabiliriz." Benim görüşüme göre, pek çok halde, görme

güçleri olan Amerikalı hayvanların dış dünyadan Kentucky

mağaralarının derinliklerine ardışık kuşaklar boyunca yavaş

yavaş, tıpkı Avrupalı hayvanların Avrupa mağaralarının

168

derinliklerine göç ettiği gibi, taşındığını varsaymalıyız. Elimizde,

karanlığa alışmanın aşamalı olduğunu gösteren bazı

kanıtlar var; çünkü, Schiödte'nin belirttiği gibi, "Yeraltı faunalarına,

bitişiklerindeki alanların coğrafi bakımdan sınırlı

faunalarının yeraltına sokulmuş, ve karanlıklara doğru uzandıkları

gibi çevre koşulları ile de uyuşan küçük dalları gözüyle

bakıyoruz. Bilinen biçimlerden pek de sapmış olmayan

hayvanlar, aydınlıktan karanlığa geçişi hazırlıyor. Ondan

sonra alaca karanlığa göre oluşmuş hayvanlar; ve en sonunda

tümüyle kendilerine özgü ve salt karanlığa uymuş hayvanlar

geliyor.". Schiödte'nin bu sözlerinin yalnız bir tür

için değil, farklı türler için söylenmiş olduğu aniaşılmak gerekir.

Bu görüşe göre, bir hayvanın sayısız kuşaklardan sonra

en derin kovuklara ulaştığı sürede, kullanılmamak, o hayvanın

gözlerini hayli giderecektir, ve doğal seçme, çoğu zaman,

körlüğün karşılığı olarak, duyargalarda ya da palpuslarda

[böceklerde ağıza bitişik, dokunınaya yarayan çıkıntılar,

-ç.] bir uzama gibi değişmelere yol açacaktır. Böyle

değişiklikler. olmakla birlikte, Amerika'nın mağara-hayvanlarında

bu kıtanın öbür hayvanları ile, ve Avrupa'dakilerde

Avrupa'daki öbür hayvanlarla hısımlık ilgileri görmeyi gene

de umabiliriz. Ve Prof. Dana'dan işittiğime göre, Amerika'nın

bazı mağara-hayvanlarında bu ilgiler vardır; ve Avrupa'daki

bazı mağara-böcekleri çevredeki böceklerle yakın

hısımdır. Bu iki kıtanın kör mağara-hayvanlarımn öbür hayvanlarla

hısımlıklarının anlaşılır bir açıklaması, bu hayvanların

bağımsız yaratıldığını savunan o eski görüşe dayanılarak

yapılamaz. Eski ve Yeni Dünyaların mağaralarında yaşayan

canlılardan birkaçının birbirleriyle yakın hısımlıkları

olduğunu, bu iki kıtanın öbür hayvan ve bitkilerinin pek

çoğunun iyi ·bilinen hısımlık ilişkilerinden çıkarabiliriz. Kör

bir Bathyscia türü mağaralardan uzakta, gölgeli kayalarda

yaşadığı için, bu cinsin mağara-türlerinde görme gücünün

yi tirilmesi karanlıkta yaşamakla belki de ilişkili değildir;

169

çünkü görme gücünü önceden yitirmiş bir böceğin karanlık

mağaralara çabucak uyarlanacağı besbellidir. Başka bir kör

cins (Anophthalmus) dikkate değer bir özellik göstermekte,

Bay Murray'ın gözlemlerine göre, bugüne kadar, türlerine

yalnız mağaralarda raslanmaktadır; bununla birlikte Avrupa

ve Amerika mağaralarında yaşayanları farklıdır; ama

bu türlerin ataları, belki de, henüz gözleri varken, iki kıtaya

da yayılmış, ve bugün mağaralara kapanıp kalanların dışında

hepsi yok olmuştur. Agassiz'in kör mağara balığı,

Amblyopsis, için söylediği gibi, ve Avrupa'daki kör mağara

serneoderinde (Proteus) görüldüğü gibi, mağara hayvanlarının

çok sapkın olması beni hiç de şaşırtmıyor, beni şaşırtan,

yalnızca, o karanlık yerlerde yaşayan bu canlıların varolma

savaşı hiç de zorlu olmadığı için, eski biçimlerin daha

çok kalıntısının saklı kalmamış olmasıdır.

İKLİME ALIŞMA

Bitkilerde çiçeklenme dönemi, uyku zamanı, tohumların

çimleurnesi için gerekli su tutarı vb. gibi alışkanlıklar kalıtsaldır,

ve bu, iklime alışma konusunda birkaç söz söylememe

yol açıyor. Aynı cinsten olan farklı türler için sıcak ya

da soğuk iklimlerde yaşamak pek genel bir haldir, aynı

cinsten olan bütün türlerin bir tek ata-biçimin dölleri olduğu

doğruysa, iklime alışma birçok dölün gelip geçmesi sırasında

kolayca başarılmak gerekir. Her türün kendi yurdunun

iklimine uyarlanmış olduğu besbellidir: arktik, hatta ılıman

· bir bölgenin türleri, tropik iklime dayanamaz, bunun

tersi de doğrudur. Bundan .başka, etenli (succulent) .birçok

bitki nemli iklime dayanamaz. Ama türlerin yaşadıkları iklimlere

uyarıanma derecesi çoğu zaman pek önemsenmektedir.

Bunu, dışardan getirilmiş bir bitkinin iklimimize dayanıp

dayanmayacağını bildirmekte sık sık yetersiz kalmamızdan,

ve başka başka ülkelerden getirilmiş ve ülkemizde

170

tam bir sağlık içinde yaşayan bitkilerin ve hayvanların sayısından

anlayabiliriz. Doğal bir durumdaki türlerin yayılma

alanlarından taşmamasımn, belirli bir iklime uyarıanma

kadar, ya da ondan daha çok, öbür organik yaratıklarla yarışmalarından

ötürü olduğuna inanmamız için gerekçe vardır.

Ama bu uyarlanma birçok halde çok sınırlı olsa da olmasa da,

birkaç bitkinin, farklı sıcaklıklara belirli bir ölçüde doğal

olarak alıştığını gösteren karotlar vardır; yanj onlar iklime

alışmaktadır: Dr. Booker'ın Himalaya'nın farklı yüksekliklerindeki

aynı türlerden topladığı tohumlardan yetiştirilmiş

çarnların ve rhododendronların, İngiltere'de soğuğa karşı

farklı dirençler gösterdiği bulunmuştur. Bay Thwaites, Seylan'da

buna benzer olgular gözlerolediğini bana bildirdi; Bay

H. C. Watson, Azor Adalarından İngiltere'ye getirilmiş bitkilerin

Avrupalı türlerinde aynı hali gözlemlemişti; ve ben

de başka örnekler verebilirim. Hayvanıara gelince, tarih zamanlarında

yayılma alanlarını daha sıcak enlemlerden daha

soğuk enlemlere, ya da bunun tersine, büyük ölçüde genişletmiş

türlere belgelere dayanan birçok örnek gösterilebilir;

ama bu hayvanların doğup büyürlükleri iklime tümüyle uyarlanıp

uyarlanmadıklarım da (genellikle tümüyle uyarlandıklarını

varsayınakla birlikte), ve sonradan, başlangıçta olduğundan

daha iyi uydukları yeni yurtlarında iklime özellikle

böyle alışıp alışmadıklarını da kesinlikle bilmiyoruz.

Uygarlaşmamış insanın, başlangıçta, evcil hayvanlarımızı

çok uzun taşınmalara yeterli oldukları sonradan anlaşıldığı

için değil, kendisine yararlı oldukları için ve tutukluluğun

etkisinde kolayca üredikleri için seçtiği sonucuna varılabilir,

evcil hayvanlarımızın yalnız pek farklı iklimiere

dayanmadaki olağan ve olağanüstü yetenekleri değil, ama

o iklimlerde tam bir doğurganlık göstermeleri de (bu daha

zorlu bir sınavdır), bugün doğal bir durumda bulunan öbür

hayvanların çoğunun da pek farklı iklimiere dayanır hale

kolayca getirilebileceğine kanıt gösterilebilir. Bununla bir-

171

likte, bu sonucu aşırı abartmamalıyız, çünkü evcil hayvanlarımızdan

bazılarının olası kökeni, farklı yabanıl atalara

qayanmaktadır; örneğin, evcil köpeğimizin damarlarında

belki arktik bir kurtla tropik bir kurdun kanları dolaşmakc

tadır. Fare ve sıçan evcil hayvanlardan sayılamaz, ama onlar

insanın aracılığı ile dünyanın birçok yerine yayılmıştır,

ve· bugün, yayılma alanları herhangi bir kemiricininkinden

çok daha geniştir; çünkü, kuzeyde Faroe'nun ve güneyde

Falkland Adalarının soğuk iklimlerinde, ve sıcak bölgelerin

birçok adasında yaşamaktadırlar. Bundan dolayı, özel herhangi

bir iklime uyarlanmak, yapının hayvanların pek çoğunda

ortak olan o büyük ve doğuştan esnekliğine kolayca

aşılanmış bir nitelik gibi görülebilir. Bu görüşe göre, insanın

kendisinin ve evcil hayvanlarının en farklı iklimiere dayanma

yeteneği, soyu tükenmiş filin ve gergedanın eskiden Buzul

Çağının iklimine dayanmış olması, oysa bugün yaşayanlarının

tropikal ve astropikal olması, birer sapkınlık gibi değil,

yapının o çok genel esnekliğinin belirli koşullarda kendini

göstermesinin örnekleri olarak görillmelidir.

Türlerin belirli herhangi bir iklime alışmasının hangi ölçüde

y,alnız alışmaya, ve hangi ölçüde doğuştan farklı yapıları

olan çeşitlerin doğal seçimine, ve hangi ölçüde ikisine

birden bağlı olduğu sorusu çetrefil bir sorudur. Tarımsal

yapıtlarda ve hatta eski Çin ansiklopedilerinde hayvanları

bir bölgeden başka bir bölgeye götürürken çok dikkatli

olmak gerektiği konusundaki sürekli öğütlerden ve örneksemelerden,

alışkanlığın ya da alışkının bir etkisi olduğu sonucuna

varmak zorunda kalıyorum. Ve kendi bölgelerine

özellikle uymuş yapıdaki bu kadar çok ırkı_ ve alt-ırl{ı seçmeyi

insanoğlunun başarmışlığı cilası değildir, onun için, sonucun

alışkanlığa bağlı olmak gerektiğini sanıyorum. Öte

yandan, doğal seçme, yapıları kendi yurtlarına doğuştan en

iyi uyarlanmış bireyleri her zaman koruma eğiliminde olacaktır.

Farklı birçok tarım bitkisini konu olarak almış bi-

172

limsel yapıtlarda, belirli iklimiere belirli çeşitlerin başkalarından

daha iyi dayandığı söylenmektedir; Birleşik-Devletler'

de, belirli çeşitlerin güney ve bazılarının da kuzey eyaIetlerinde

yetiştirilmesinin salık verildiği meyve ağaçları

konusundaki yapıtlarda açıkça gösterilmiştir; ve bu çeşitler

yakın zamanlarda türedikleri için, yapılarının farklılığı alışkanlığa

yorulamaz. İngiltere'de hiç tohum vermeyen, ve bu

yüzden yeni çeşitler türetmeyen ak yerelması (J erusalem artichoke)

şimdi de her zamanki gibi nazlı olduğu için, iklime

alışma olamayacağına kanıt diye ileri sürülmektedir! Fasulyenin

hali de aynı amaçla, ve üzerinde daha çok durularak,

anılmaktadır; ama herhangi bir kimse fasulyelerini yirmi

kuşak boyunca dondan çok büyük ölçüde zarar görecekleri

kadar erken eker, ve sağ kalanlardan, rasgele çaprazlanmalarına

engel olarak, tohum alıp eker ve bu işlemi sürdürürse,

denemenin bu kanıtları doğrulayacağı söylenemez. Fasulye

fidelerinin yapılarında farklar ortaya çıkmadığı da asla

varsayılamaz, çünkü bazı fidelerin soğuğa başkalarından daha

çok dayandığı bilinmektedir; ve bu olgunun göze çarpan

kanıtlarını ben de gözlemledim.

Genellikle, alışkanlığın, ya da kullanılmanın ve kullanılmamanın,

bazı hallerde, yapının ve doğal özelliğin değişiklik

geçirmesinde önemli bir payı olduğu sonucuna varabiliriz;

ama bu etkenler çoğu zaman doğuştan değişimierin doğal

seçimiyle birleşiktir ve bazan onun buyruğundadır.

KARŞILIKLI DEGİŞİM

Karşılıklı değişimden, oluşumun büyümesi ve gelişmesi

boyunca tam bir bütünlük gösterdiğini, öyle ki, herhangi bir

parçadan küçük bir değişim ortaya çıkınca, ve doğal seçmeyle

biriktirilince, öbür parçaların da değişiklik geçirdiğini

anlıyorum. Bu, çoğu zaman tümüyle ~anlaşılmamış çok

önemli bir konudur, ve hiç şüphesiz, tümüyle farklı olgular

173

burada kolayca birbirine- karıştırılabilir. Düpedüz soyaçekimin,

çoğu zaman yanlış olarak, karşılıklı-ilişki (correlation)

sayıldığını hemen göreceğiz. Yavrularda ya da kurtçuklarda

ortaya çıkan yapı değişimlerinin ergin hayvanın yapısını etkilemeye

doğal bir eğilimi olması, en belirgin gerçek hallerden

biridir. Vücudun kökendeş (homologous) ve embriyonal

dönemin başlarında yapıca özdeş olan ve zorunlu olarak benzer

koşulların etkisinde kalan parçaları, aynı tarzda değişmeye

çok eğilimli görünmektedir: bunu vücudun aynı tarzda

değişen sağ ve sol yanlarında; birlikte değişen ön ve art

bacaklarda, ve hatta çenelerde ve üyelerde (limbs) .görmekteyiz,

çünkü kimi anatomiciler alt çenenin üyelerle kökendeş

(homologous) olduğuna inanmaktadırlar. Bu eğilimlerin

hayli tümüyle doğal seçme ile yönetildiğinden şüphe etmiyorum:

başının yalnız bir yanında boynuz bulunan bir geyik

ailesi bir zamanlar böylece varolmuştu: ve bu hal o ırka

çok yararlı olsaydı, doğal seçmeyle sürekli kılınabilirdi.

Kimi yazar ların belirttikleri gibi, kökendeş parçalar

birbiriyle birleşmeye eğilimlidir; bu, azınan bitkilerde çoğu

zaman görülür; ve taç yaprakların birleşip bir tüp oluşturması

gibi, normal yapılarda kökendeş parçaların birleşmesinden

daha sık görülen bir şey yoktur. Sert parçalar bitişiklerindeki

yumuşak parçaların biçimini etkiler görünmektedir;

kimi yazarlar, kuşlarda leğenin (pelvis) biçimindeki

farklılığın, böbreklerin biçimindeki dikkate değer farklılığa

yol açtığına inanmaktadırlar. Kimileri ise, insanda ananın

leğeninin biçiminin basınçla çocuğun başının biçimini etkilediğine

inanmaktadır. Yılanlarda, Schlegel'e göre, vücudun

biçimi ve yutma tarzı, en önemli iç organlarm çoğunun konumunu

ve biçimini belirlemektedir.

Bağlılığın iç niteliği çoğu zaman tümüyle belirsizdir.

M. Is. Geoffroy St. Hilaire, belirli sakatlıkların sık, ve bazılarının

seyrek olarak birlikte ortaya çıkması ve buna bir

neden göstermememiz üzerinde önemle durmuştur. Kediler-

174

de tüylerin tümüyle ak ve gözlerin mavi olması ile sağırlık

ar·asındaki, ya da sarı, ak, kara alacalı bir postla dişi olma

arasındaki; ya da güvercinlerde, paçalılıkla dış parmak

aralarının derili olması arasındaki, ya da yavru güvercinierin

yumurtadan çıktıkları zaman hayli tüylü olması ile tüylerin

gelecekteki rengi arasındaki; ya da çıplak Türk köpeğinde

(naked Turkish dog) __,burada. kökendeşliğin (homology)

işe karıştığı besbelli ise de- kıllarla dişler arasındaki

ilişkiden daha garip ne vardır? Karşılıklı-ilişkinin bu son örneğine

gelince, derisel örtüleri en anormal olan iki memeli

,_takımının, yani Cetacea (balinalar) ile Edentata (dişsizler:

kemerli-hayvangiller, karıncayiyengiller vb.)'nın dişlerinin

de anormal olması hiç de rasgele değildir sanırım; ama, Bay

Mivart'ın belirttiği gibi, bu kuralın o kadar çok ayrası (istisnası)

vardır ki, bunun önemi azdır.

Karşılıklı-ilişki ve değişim yasalarının önemini, yararlılıktan

bağımsız, ve bundan ötürü doğal seçmeden bağımsız

olarak, bazı bileşikgil ve maydanozgil bitkilerin iç ve dış çiçekleri

arasındaki farktan daha iyi gösteren hiç bir olgu

bilmiyorum. Örneğin, papatyada çiçek tablasının kenarındaki

ve ortasındaki çiçekçiklerin farkını herkes bilir, ve bu

fark, çoğu zaman, üreme organlarının kesimsel (kısmi) ya

da tam bir körelmesiyle birlikte görülür. Ama bu bitkilerin

bazılarında tohumların biçimi ve oyuotuları da farklıdır. Bu

farklar, bazan, bürümlerin (involucra) çiçekçiklere yaptığı

basınca, ya da onların karşılıklı basıncına yorulmaktadır, ve

bazı bileşikgil bitkilerde çevredeki çiçekçiklerin tohumlarının

biçimi bu düşünceyi doğrular görünmektedir; ama maydanozgillerde,

Dr. Hooker'ın bana bildirdiğine göre, iç ve

dış çiçekçikleri çoğu zaman farklı olan sık başaklı türlerde

hiç de böyle değildir .. Çevredeki taç yapraklarının gelişiminin

üreme organlarının besinini çekerek onların körelmesine

yol açtığı düşünülebilir; ama bunun biricik neden olması

güçtür, çünkü bazı bileşikgillerde, taçta hiç bir fark yokken

175

iç ve dış çiçekçiklerin tohumları farklı olmaktadır. Bu türlü

farklar belki besinin merkezdeki ve çevredeki çiçekçiklere

akışının farklı olmasıyla ba~lantılıdır: hiç de~ilse, düzensiz

çiçeklerde, eksene en yakın çiçekçiklerin ço~u zaman

anormal bir gelişim gösterdiğini biliyoruz. Bu olguya örnek,

ve karşılıklı-ilişkinin dikkati çeken bir hali olarak şunu eklemEi!

liyim: sardunya çiçeklerinin (pelargonium) ço~unda

şemsiyenin ortasındaki çiçe~in üstteki iki taç yapra~ı. ço~u

zaman koyu renkli lekelerini yitirir; ve böyle olunca, onlara

bağlı balözülük (nektarium) tümüyle :körelir; ve bu

yüzden ortadaki çiçek düzensizleşir. Yukardaki iki taç yapra~

ından yalnız birinin rengi yiterse, balözülük tümüyle körelmez,

ama pek kısalır.

Tacın gelişimine gelince, Sprengel'in ç~vredeki çiçekçiklerin

böcekleri çekmeye yaradığı ve bu bitkilerin döllenmesinde

böceklerin aracılığının yararlı ya da gerekli oldu~u

görüşü, hayli do~ru olabilir; ve bu böyleyse, do~al seçme

kendini gösterir. Ama tohumlar dikkate alınınca, onların biçiminde

tacın hiç bir farklılığına bağlı olmayan farkların

herhangi bir yararı olabilmesi, olanaksız görünmektedir: bununla

birlikte, maydanozgillerdeki bu farkların önemi öylesine

açıktır ki -bazan çevredeki çiçeklerin tohumları orthosperm

ve merkezdekilerinkiler coleospermdir- De Candalle

bu bitki takımının ana bölümlerini böyle ıralara dayandırmıştır.

Bundan ötürü, sistematikçilerin büyük önem verdikleri

yapı de~işiklikleri, bildi~imiz kadarı ile, türe en küçük

bir yararı olmaksızın, tümüyle karşılıklı-ilişki ve değişim yasalarının

sonucu olabilir.

Karşılıklı değişimi, bütün tür gruplarında ortak, ve gerçekte

düpedüz soyaçekimin sonucu olan yapılara ço~u zaman

yanlış olarak yarabiliriz; çünkü eski atanın yapısında

doğal seçmeyle herhangi bir değişiklik olmuş olabilir, ve binlerce

kuşaktan sonra, başka ve bağımsız bir değişiklik ortaya

çıkabilir; ve bu iki ~değişiklik farklı alışkanlıkları olan

176

bir döl grubunun tümüne iletilince, onların zorunlu. bir tarzda

karşılıklı-ilişkisi olduğu elbette düşünülür. Başka bazı

karşılıklı-ilişkilerin ancak doğal seçmenin etkin olabileceği

bir tarzın sonucu olduğu bellidir. Örneğin Alph. de Candolle,

kanatlı tohumların açılmayan meyvelerde asla bulunmadığına

dikkati çekmiştir: bu kuralı, kapsüller açılmadıkça tohumların

doğal seçmeyle giderek kanatlanmasının olanaksızlığı

ile açıklayabilirim; çünkü yalnız bu halde, yelle sürüklenmeye

biraz daha iyi uyarlanmış tohumlar, yayılmaya daha

az elverişli olanlara karşı bir üstünlük kazanabilir.

BÜYÜMENİN DENGELENMESİ VE EKONOMİSİ

Yaşlı Geoffroy ve Goethe, büyümenin dengeleurnesi ya

da ödünleurnesi yasasını aşağıyukarı aynı zamanda ortaya

attılar; bu yasaya göre, Goethe'nin belirttiği gibi, "doğa bir

yandan harcamak için başka bir yandan biriktirmek (artırmak)

zorundadır". Bunun, belirli bir ölçüde, ev cil ürünlerimiz

iç:ilı de doğru olduğunu sanıyorum: besin bir parçaya

ya da organa aşırı akarsa, başka bir parçaya az akar ya da

hiç akmaz; bu yüzden, bir ineği hem semirtmek ve hem de

ondan çok süt almak güçtür. Aynı lahana çeşitleri, aynı zamanda,

çok ve besin değeri yüksek yapraklar ve yağca zengin

tohumlar vermez. Meyvelerimizin çekirdekleri körelirse,

meyvenin kendisi irileşir ve iyileşir. Çok tepeli tavuklarımızın

genellikle küçülmüş bir ibiği, gaga altları çok tüylü olanların

da küçülmüş bir sakalı vardır. Doğal bir durumdaki

türlerde bu yasanın yürürlüğünün genelliği güçlükle öne sürülebilir;

ama değerli birçok gözlemci, özellikle bitkibilimciler,

bunun doğruluğuna inanmaktadırlar. Bununla birlikte,

burada hiç bir örnek vermek istemiyorum, çünkü etkenleri

birbirinden ayırt etmenin bir yolunu bilmiyorum: bir parça,

doğal seçmeyle büyük ölçüde gelişmiş ve başka ve ona bitişik

bir parça aynı süreçle ya da kullanılmayarak küçülmüş

177

olabilir, ve öte yandan, bir parçadan besinin çekilmesi, gerçekte,

başka ve bitişik bir parçanın büyümesindeki aşırılıktan

ötürü olabilir.

Öne sürülen bazı dengeleome hallerinin, ve başka bazı

olguların daha genel bir ilkeye bağlanabileceğinden, yani,

doğal seçmenin oluşumun her parçasında hep tutumlu olmayı

denediğinden de şüpheliyim. Önceden yararlı olan ~ir yapı,

değişmiş yaşam koşullarında daha az yararlı hale gelirse,

onun küçülmesi uygun olacaktır; çünkü yararsız bir yapıyı

oluşturmak için besin harcamamak bireyin çıkarınadır.

Cirripedleri incelerken beni _çok şaşırtmış ve benzer birçok

örneği gösterilebilen bir olguyu ancak böyle açıklayabilirim:

bir büklümhacaklı (Cirriped) başka bir büklümhacaklının

içinde asalak olarak yaşıyorsa, ve böylelikle korunuyorsa,

kendi kabuğunu kısmen ya da tümüyle yitirir. Erkek İbla'da

ve özellikle Proteolepas'ta böyledir: çünkü öbür büklümhacaklıların

hepsinin de kabuğunda başın çok önemli, pek

çok gelişmiş, ve büyük sinirlerle ve kaslarla donatılmış üç

ön bölütü (segment) bulunmaktadır; oysa asalak ve dolayısıyla

korunmakta olan Proteolepas'ta başm ön bölütü, tümüyle,

kavrayıcı duyargaların dibine tutunmuş güclük bir

parçaya dönüşmüştür. Şimdi, büyük ve karmaşık bir parçanın

eksilmesi, o parça gereksiz olunca, türün gelecek bütün

bireyleri için kesin bir üstünlük olur; çünkü her hayvanın

etkisinde kaldığı yaşama savaşında, her birey, daha az besin

harcayar ak kendini daha iyi geçindirme· şansını bulur.

Bundan ötürü, bence, değişmiş alışkanlıklar yüzünden

herhangi bir parça yararsız hale gelir gelmez, doğal seçme,

başka bir parçayı herhangi bir tarzda ve uygun bir ölçüde

geliştirmeden, o parçayı zamanla küçültmeye çalışacaktır.

Ve tam tersine, doğal seçme, bitişik bir parçanın küçülmesini

kaçınılmaz bir denkleme olarak gerektirmeden, bir organı

büyük ölçüde geliştirmeyi hiç eksiksiz başarabilir.

178

KATMERLİ, GÜDÜK, AZ ORGANLAŞMIŞ YAPILAR

DEGİŞKENDİR

Is. Geoffroy St. Hilaire'in belirttiği gibi, gerek çeşitlerde

ve gerek türlerde, bir parça ya da organ aynı bireyde

birçok defa yİnelenince (yılanlarda omurlar ve polyandrous

çiçeklerde erkek organlar gibi) sayısının değişken olması;

oysa aynı parça ya da orga:ıı daha az yinelenince, sayısının

değişmez olması bir kural gibi görünmektedir. Aynı yazar

gibi kimi bitkibilimciler de, katmerli parçaların yapıca değişmeye

aşırı ve doğuştan yetenekli olduğunu ayrıca belirtmişlerdir.

Prof. Owen'ın deyimi kullanırsak, "bitkisel (vegetative)

yinelenme" az organıanmanın bir belirtisi olduğu

için, yukarda söylenenler, doğa bilginlerinin doğada aşağı

aşamalarda bulunan yaratıkların yukarı aşamadakilerden

daha değişken olduğu konusundaki ortak kanısıyla uzlaşmaktadır.

Burada "aşağı", oluşumun ayrı ayrı parçalarının belirli

görevler için pek az özelleşmiş olduğu anlamına gelmektedir;

ve aynı parça farklı işler gördüğü sürece, onun neden

değişken kalmak gerektiğini, başka bir deyişle, doğal seçmenin

biçimin her küçük sapmasını o parça belirli herhangi

bir amaca yarıyormuş gibi niçin özenle saklaması ya da reddetmesi

gerektiğini anlayabiliriz. Tıpkı her türlü şeyi kesınesi

gereken bir bıçağın aşağıyukarı herhangi bir biçimde

olabilmesi, oysa belirli bir amaç için kullanılan bir aletin

özel bir biçimde olmak gerekınesi gibi. Doğal seçme ancak

her yaratığın üstünlüklerini kullanarak ve onun üstünlüğü

için çalışabilir; bu, asla unutulmamalıdır.

Güdük parçalar, genellikle kabul edildiği gibi, değişkenliğe

çok eğilimlidir. Bu konuya yeniden dönmemiz gerekecek;

burada yalnız şunu ekleyeyim: güdük parçaların değişkenliği,

kullanılmamalarının, ve bu yüzden doğal seçmenin

onların yapılarındaki sapmaları önleyecek gücü olmamasının

sonucudur.

179

HERHANGi BİR TÜRDE OLACiANÜSTÜ GELİŞMİŞ BİR PARÇA,

HISIM TÜRLERDEKi AYNI PARÇAYA ORANLA,

DEGİŞKENLİGE DAHA ÇOK EGİLİMLİDİR

Yıllarca önce, Bay Waterhouse'ın bu olguya değinen bir

sözü beni pek şaşırtmıştı. Prof. Owen da aşağıyukarı buna

benzer bir sonuca varmış görünüyor. Bu konuda deriediğim

ve burada sunamayacağım bir sürü olgu anılmadan, yukardaki

önermenin (proposition) doğruluğuna hiç kimse inandırılamaz.

Burda yalnızca kanımı söyleyebiliyorum: bu, pek

genel bir kuraldır. Yanılgı nedenlerinin birkaçını biliyorum,

ama onları hesaba kattığımı umuyorum. Bu kuralın, ne kadar

olağanüstü gelişmiş olursa olsun, bir ya da birkaç türde

yakın hısım türlerdeki aynı parçaya oranla olağanüstü gelişmiş

olmadıkça, hiç bir parça için geçerli olmadığı anlaşılmak

gerekir. Yarasanın kanatları, memeliler sınıfı içinde en

sapkın yapıdır; ama kural burada geçerli değildir, çünkü

bütün yarasa gruplarının kanatları vardır; bu kural ancak

herhangi bir türün kanatları aynı cinsteki öbür türlerin kanatlarına

oranla dikkate değer bir tarzda gelişmişse, geçerlidir.

Kural, alışılmamış bir tarz gösterdikleri zariı'an, ikincil

eşeysel ıralar için özellikle geçerlidir. Hunter'ın kullandığı

"ikincil eşeysel ıralar" (secondary sexual characters)

terimi, eşeylerden yalnız birinde bulunan, ama üremeyle doğrudan

doğruya bağlantısı olmayan ıralada ilişkilidir. Kural

erkekler için de, dişiler için de yürürlüktedir; ama dişiler

için daha az yürürlüktedir; çünkü dişiler seyrek olarak ikincil

eşeysel ıralar gösterir. Kuralın ikincil eşeysel ıralarda geçerliği

öylesine açıktır ki, alışılmamış herhangi bir tarz gösterseler

de göstermeseler de, o ıraların büyük de~işkenliğinin

sonucu olabilir - bu olgudan pek az şüphe edilebilir sanıyorum.

Ama kuralımızın yalnız ikincil eşeyselıralar için geçerli

olması, erdişi büklümbacaklılarda açıkça görülür; bu

takımı incelerken özellikle Bay Waterhouse'ın belirttiklerini

gözönünde bulundurdum, ve kuralın aşağıyukarı hep geçerli

180

olduğuna tümüyle inanıyorum. Daha da dikkate değer olan

bütün hallerin bir listesini gelecek çalışmalarımın birinde

vereceğim; burada, yalnızca, kuralın en geniş ölçüde geçerlikte

olduğu bir hali anmak istiyorum. Sapsız (sessile) büklümbacaklıların

(rock barnacles) kapak valfları (opercular

valves), s\)zcüğün her anlamında, önemli yapılardır, ve farklı

cinslerde bile pek az fark göstermektedir; ama bir cinsin,

Pyrgom.a, birçok türünde, valflar olağanüstü bir farklılık

gösterir; farklı türlerin kökendeş (homologous) valfları bazan

tümüyle benzemez biçimdedir; ve aynı türlerin bireylerindeki

değişim tutarı öylesine büyüktür ki, aynı türün çeşitleri

bu önemli organlardaki ıralar bakımından, öbür farklı

cinslerin türlerinde olduğundan daha çok birbirinden farklıdır

demek hiç de abartma değildir.

Kuşlarda, aynı ülkede yaşayan aynı türün bireyleri ancak

pek az değiştİkleri için, onlarla özellikle ilgilendim; ve

kuralımız bu sınıf için de kesinlikle yürürlükte görünmektedir.

Bunun bitkiler için de geçerli olup olmadığını çözemedim,

ve bitkilerdeki büyük değişkenlik onların ilişkin (relative)

değişkenlik derecelerini karşılaştırmayı özellikle güçleştirmeseydi,

bu kuralın doğrul~ğuna inancım gerçekten

sarsılırdı.

Bir türde herhangi bir parçanın ya da organın dikkate

değer ölçüde ya da tarzda geliştiğini görünce, onun o tür

için çok önemli olduğunu varsaymak ye:dndedir; bununla

birlikte o parça ya da organ değişime pek eğilimlidir. Neden

böyle olmak gerekir? Her türün bağımsız olarak, bütün

parçalarının bugün görmekte olduğumuz gibi yaratıldığı görüşüyle

buna bir açıklama bulamıyorum. Ama grupların ve

türlerin başka bazı türlerin dölleri olduğu, ve doğal seçmeyle

değişikliğe uğratıldığı görüşüyle bunu biraz aydınlatabiliriz

sanıyorum. İlkin bazı ön uyarmalarda bulunmama

izin veriniz. Evcil hayvanlarımızda, bir parça ya da hayvanın

· tümü dikkate alınmazsa, ve hiç bir seçme yapılmaz-

181

sa, o parça (örneğin Dorking tavuğunun ibiği) ya da bütün

ırk, bir-biçim bir ırada olmayı bırakır; ve ır kın yozlaştığı

söylenebilir. Güdük organlarda, ve belirli bir amaç için pek

az özelleşmiş organlarda, ve belki çok-biçimli (polymorphic)

gruplarda da, buna aşağıyukarı paralel bir hal görüyoruz;

çünkü doğal seçme böyle hallerde kendini göstermez ya da

gösteremez, ve bu yüzden oluşum kararsız bir durumda kalır.

Ama bizi burada özellikle ilgilendil'en, evcil hayvanlarımızda

sürekli seçmeyle bugün hızlı bir değişmeye uğrayan

parçaların da değişime pek eğilimli olmasıdır. Aynı güvercin

ırkının bireylerini inceleyiniz, ve takla:cıların gagalarındaki,

posta güvercinlerinin gagalarındaki ve sakallarındaki,

tavusların duruşlarındaki ve kuyruklarındaki farkların vb.

çokluğunu görünüz. Bunlar, İngiliz meraklıların bugün özellikle

ilgilendikleri noktalardır. Dar-alınlı taklacı gibi aynı

alt-ırklarda bile, aşağıyukarı kusursuz kuşlar yetiştirmenin

güçlüğü ve çoğunun standarttan saptığı bilinmektedir. Bir

yandan daha kusursuz bir duruma erişme eğilimiyle yeni

değişimlere olan doğuştan eğilim, ve öte yandan, sürekli seçmenin

ırkı bozulmadan tutma gücü arasında sonu gelmez

bir çekişme olduğu gerçekten söylenebilir. Zamanla seçme

ağır basar, ve dar-alınlı bir soydan bayağı bir taklacı güvercin

yı::tiştirmeyi artık beklemeyiz. Ama seçme hızla ileriediği

sürece, değişikliğe uğrayan parçalarda büyük bir değişkenlik

görmek her zaman beklenebilir.

Şimdi doğaya dönelim. Herhangi bir türde, bir parça

aynı cinsin öbür türlerindekine oranla olağanüstü bir tarzda

gelişmişse, farklı türler cinsin ortak atasından ayrılalı beri

o parçanın çok sayıda değişikliğe uğradığı sonucuna varabiliriz.

Türler seyrek olarak yerbilimsel bir çağdan daha

uzun zaman dayandıkları için, bu süre de seyrek olarak pek

gerilere uzanabilir. Olağanüstü çoklukta bir değişiklik, doğal

seçmeyle türün yararına hiç durmadan biriktirilmiş pek büyük

ve uzun sürmüş bir değişkenlik tutarı demektir. Ama

182

olağanüstü gelişmiş parçanın ya da organın değişkenliği pek

gerilere uzanmayan bir süreye sığacak büyüklükte ve kalımda

olduğu için, genel bir kural olarak, böyle parçalarda

oluşumun daha uzun bir süre aşağıyukarı hiç değişmeden

kalmış öbür parçalarından gene de daha çok değişkenlik

beklememiz gerekir. Ve, bence, durum da budur. Bir yandan

·doğal seçme, ve öte yandan ataya dönüş eğilimi zamanla

dinecektir; ve en sapkın gelişmiş organlar değişmezleşecektir;

bundan şüphe etmek için hiç bir gerekçe görmüyorum.

Bundan ötürü, bir organ, ne kadar sapkın olursa olsun,

değişiklik geçirmiş birçok döle aşağıyukarı aynı halde

iletilmekteyse (yarasaların kanatları gibi), teorimize göre,

o organ pek uzun bir süreden beri hemen hemen aynı· halde

varolmak zorundadır; ve onun için, artık 'başka bir yapıdan

daha değişken olmamak gerekir. Yalnız değişikliğin daha

yeni .ve olağanüstü büyük olduğu hallerde doğurgan değişkenlik

(generative variability) diyebileceğimiz değişkenliğin

kendini büyük ölçüde gösterdiğini hala görmemiz gerekir.

Çünkü bu halde, değişkenlik, istenen tarzda ve ölçüde değişen

bireylerin sürekli seçimiyle, ve daha eski ve az değişiklik

geçirmiş bir hale dönme eğilimi gösterenierin sürekli

ayıklanmasıyla, şimdiye kadar bindebir durağan kılınmış

olacaktır.

TÜRSEL IRALAR CiNSEL IRALARDAN

DAHA DEGİŞKENDİR

Son başlık altında tartışılan ilke şimdiki konumuza da

uygulanabilir. Tursel (specific) ıraların cinsel (generic) ıralardan

daha değişken olduğu bilinen bir şeydir. Bunun n~

demek olduğunu basit bir örnekle açıklayalım: büyük bir

bitki cinsinde bazı türler mavi ve bazıları kızıl çiçekli ise,

renk yalnızca türsel bir ıradır, ve mavi türlerden birinin kızıla

dönüşmesi, ya da bunun tersi, kimseyi şaşırtmaz; ama

bütün türlerin çiçekleri maviyse, renk cinsel bir ıradır, ve

183

rengin değişmesi daha alışılmamış bir hal olur. Bu örneği

seçtim, çünkü pek çok doğa bilginiı:ıin önerdiği açıklama, yani,

genellikle cinsleri ayırınada kullanılanlardan daha az fizyolojik

önemi olan parçalardan çıkarıldıkları için, türsel

ıraların cinsel ıralardan daha değişken olması, burada geçerlikte

değildir. Bu açıklamanın kısmen, ama ancak dolay

lı olarak, doğru olduğuna inanıyorum; bununla birlikte,

sınıflama bölümünde bu konuya yeniden dönmem gerekecek.

Bayağı türsel ıraların cinsel ıralardan daha değişken olduğunu

belirtmek için kanıt göstermek hemen hemen gereksizdir;

ama önemli ıralar sözkonusu olunca, doğal tarih konusundaki

yapıtlarda dikkatimi çeken şudur: bir yazar, büyük

bir tür grubunda genellikle çok değişmez olan bir organın

ya da parçanın yakın hısım türlerde önemli ölçüde farklı

olduğuna şaşarak dikkati çekmişse, o organ ya da parça

aynı türün bireylerinde de çoğu zaman değişkendir. Ve bu

olgu şunu göstermektedir: genellikle cinsel ( generic) değeri

olan bir ıra, bu değeri azalır ve türsel bir değer kazanırsa,

çoğu zaman değişkenleş ir, ama fizyolojik önemi aynı

kalabilir. Buna benzer bir şey de yaradılış aykırılıkları için

geçerlidir; hiç değilse Is. Geoffroy St. Hilaire'in ş undan şüphesi

yoktur: aynı grubun farklı türlerinde bir organ ne kadar

çok farklı olursa, o organ bireylerde de o kadar çok

sapkınlığa uğrar.

Her türün bağımsız yaratıldığı görüşüne göre, yapının

aynı cinsin bağımsız yaratılmış başka bir türündeki aynı

parçadan farklı olan bir parçası, farklı türlerdeki çok benzer

parçalardan niçin daha değişken olmak gereksin? Bunun

nasıl açıklanabileceğini' bilmiyorum. Ama türlerin yalnızca

belirginleşmiş ve durağaulaşmış çeşitler olduğu görüşüne

göre, yapılarının pek de uzun olmayan bir süreden beri

değişmiş ve bundan ötürü farklı olan parçalarında türlerin

hala değişmekte olduğunu görmeyi çoğu zaman umabiliriz.

Ya da bu hali başka bir tarzda şöyle belirtebiliriz: bir cin-

184

sin bütün türlerinin birbirlerine benzediği, ve hısım cinslerden

ayrıldığı özelliklere cinsel ıralar denir; ve bu ıraların

ortak bir atadan sayaçekimle kazanıldığı söylenebilir, çünkü

doğal seçmenin hayli farklı yaşama alışkanlıkları olan başka

başka türleri tümüyle aynı tarzda değişikliğe uğratması

ancak pek seyrek olabilir: ve cinsel ıralar farklı türler ortak

atalarından ayrılmadan önce sayaçekimle edinildiği için,

ve sonradan· hiç değişmedikleri ya da ancak pek az değiştikleri

için, bugünkü günde değişmeleri olası değildir. Öte

yandan, türlerin aynı cinsin öbür türlerinden farklı olduğu

özelliklere türsel ıralar denir; ve bu türsel ıralar türler ortak

atalarından ayrıldığından beri değiştiği ve farklılaştığı

için, çoğu zaman hala belirli bir ölçüde değişken kalmaları

olasıdır - onlar, hiç değilse, oluşumun çok uzun bir süredir

değişmeden kalmış parçalarından daha değişkendir.

ikincil Eşeysel Iralm· Değişkendir. - Doğa bilginleri

ikincil eşeysel ıraların çok değişken olduğunu, konunun ayrıntılarına

girmesem de, kabul edeceklerdir sanırım. İkincH

eşeysel ıralar bakımından aynı gruptaki türlerin oluşumlarının

öbür parçalarındakinden daha çok birbirinden farklı

oldukları da kabul edilecektir: örneğin, ikincil eşeysel ıraların

pek belirgin olduğu tavuksularda erkekler arasındaki

fark tutarı ile dişiler arasındaki fark tutarını karşılaştırınız.

Bu ıraların ilk değişkenliğinin nedeni belli değildir; ama onların

neden öbürleri gibi değişmez ve bir-biçim olmadığını

anlayabiliriz, çünkü onlar, işleyişi doğal seçmeninkinden daha

az amansız olan eşeysel seçmeyle biriktirilmiştir: eşeysel

seçme ölümü gerektirmez, tersine, yalnızca az üstün tutulan

erkeklerin daha az döl bırakmasına yol açar. ikincil

eşeysel ıraların değişkenliği hangi nedenden ileri gelirse gelsin,

onlar değişken oldukları için eşeysel seçme geniş bir

etki alanı bulmuş, ve böylece aynı grubun türlerinin o ıralar

bakımından öbür ıralara göre daha büyük ölçüde farklı

olmasını sağlayabilmiş olacaktır.

185

Aynı türün iki eşeyi arasındaki ikincil farkların genellikle

oluşumun aynı cinsin türlerinin birbirinden farklı olduğu

aynı parçalarda ortaya çıkması dikkate değer bir olgudur_

Bu olguyu açıklamak için elimdeki listenin tam başına

rasgelıniş iki örneği kullanacağını; bu iki halde de farklar

çok alışılmamış bir özellikte olduğu için, ilişki pek de rasgele

olamaz. Kınkanatlı böcek gruplarının çoğunda ayak bileğinde

aynı sayıda eklem bulunması ortak bir ıradır, ama

Westwood'un belirttiği gibi, Engidae familyasında sayı pek

çok değişir; ve sayı aynı türün iki eşeyinde de değişir. Bun- ·

dan başka, kazıcı ayaklı zarkanatlı böceklerde (fossorial

hymenoptera) kanatların sinirtenişi (neuration) çok önemli

bir ıradır, çünkü bütün gruplarda ortaktır; ama belirli cinslerin

farklı türlerinde ve aynı türün iki eşe,yinde sinirieniş

farklıdır. Sir J. Lubbock, daha yakınlarda, küçük kabukluların

(crustacea) birçoğunun bu yasanın güzel örnekleri olduğunu

belirtti. "Örneğin Fontella'da eşeyselıralar özellikle

ön duyargalarla ve beşinci bacak parçalarıyla belirlenmektedir:

türsel farklar da çoğunlukla bu organlarda görülmektedir."

Bence bu ilişkinin anlamı açıktır: aynı cinsin bütün

türleri, herhangi bir türün iki eşeyi gibi, kesinlikle, ortak

bir atanın d ölüdür. Bundan ötürü, ortak atanın ya da onun

ilk döllerinin yapısındaki hangi parça değişken olursa olsun,

o parçanın değişimlerinin farklı türlerin doğa ekonomisindeki

başka· başka yerlere ve aynı türün iki eşeyinin birbirine,

ya da erkeklerin dişiler için öbür erkeklerle kavgaya hazır

olması için doğal ve eşeysel seçmeyle desteklenmesi pek olasıdır.

BUNDAN ötürü, vardığını sonuçlar şunlardır: tüi·sel ıra~

ar, ya da türü türden ayırt eden ıralar, cinsel ıralardan, ya

da bir cinsin bütün türlerinde bulunan ıralardan daha çok

değişkendir -bir türde o türün cinsteşlerind,eki aynı parçaya

oranla olağanüstü gelişmiş bir parça aşırı değişkendir; ve

186

bir parça bir tür grubu için ortaksa, o parça ne kadar gelişmiş

olursa olsun, değişkenliği önemsiz ölçüdedir - ikincil

eşeysel ıralar pek değişken ve yakın hısım türlerde çok farklıdır

- ikincil eşeysel ve bayağı türsel farklar genellikle oluşumun

aynı parçasında ortaya çıkar, - bütün bunlar, birbiriyle

sıkıca bağlantılı il~elerdir; Bunlar özellikle şunların

sonucudur: aynı grubun türleri, kendisinden soyaçekirole pek

çok şeyi ortaklaşa kazandıkları ortak bir atanın dölleridir, -

ancak kısa bir süreden beri ve büyük ölçüde değişen parçalar,

uzun süredir soyaçekirole il~tilen ve değişmeyen parçalardan

daha kolay değişegitmektedir - geçmiş zamanın

uzunluğuna göre, doğal seçme ataya dönme ve değişkenliği

sürdürme eğilimini epeyce baskı altına almaktadır - eşeysel

seçme doğal seçmeden daha az amansızdır - değişimler

doğal seçmeyle aynı parçalarda biriktirilmekte, ve böylece

ikincil eşeysel ve olağan amaçlara uyarıanmaktadır.

Farklı türler benzeş değişimler gösterir, öyle ki bir türün

bir çeşidi çoğu zaman hısım bir türe özgü bir ıra edinir,

ya da eski bir atasının bazı ıralarına döner. -Bu önermelerin

doğruluğu evcil hayvanlarımıza bakılarak anlaşılıverecektir.

Birbirinden çok uzak ülkelerdeki en farklı güvercin ırkları,

baştaki tüyleri ters çıkan, ve paçalı olan alt-ırklar göstermektedir

- bu ıralar onların kökeni olan kaya güvercininde

yoktur; demek ki bunlar farklı iki ya da daha çok ırktaki

benzeş değişimlerdir. Şişingen güvercinde ondört, hatta onaltı

kuyruk teleğinin sık sık görülmesi, başka bir ırkın, tavusun,

normal yapısını temsil eden bir değişim sayılabilir.

Bu türlü benzeş değişiriılerin, ayrı güvercin ırklarının ortak

bir atadan aldıkları aynı yapının ve değişim eğiliminin, ve

bilinmeyen benzer koşulların etkisinde kalmanın sonucu olduğundan

hiç kimse şüphe etmeyecektir kanısındayım. Bitkiler

aleminde, İsveç şalgamının ve Rutabaga'nın, ki ikisi de

birçok bitkibilimcinin tarıma alınmanın sonucu olarak ortak

bir atadan türemiş saydığı çeşitlerdir, şişkinleşmiş sapların-

187

da, ya da denilegeldiği gibi söylersek, köklerinde, benzeş bir

değişim hali görmekteyiz: buniar böyle çeşitler değilse, o

zaman, bu hal farklı olduğu söylenen iki türdeki benzeş bir

değişim olacaktır; ve o iki bitkiye bir üçüncüsü katılabilir:

bildiğimiz bayağı şalgam. Her türün bağımsız yaratıldığı

görüşüne göre, bu üç bitkinin şişkinleşmiş saplarındaki benzerliği

onların köken ortaklığına, ve bundan ötürü benzer

bir tarzda değişme eğilimlerine, gerçek nedene (vera causa)

değil, tersine, üç ayrı ama birbiriyle sıkıca ilişkili yaratma

eylemine yormamız gerekir. Nauden büyük kabak-familyasında

(gourd-famiıy), başka birçok yazar da tahıllarımızda,

bunun gibi birçok benzeş değişim örneği gözlemlemişlerdir.

Bay W alsh, doğal koşulların etkisindeki böceklerde ortaya çıkan

benzer halleri büyük bir ustalıkla tartışmış, ve onları

gruplandırarak "Düzgün Değişkenlik" (Equable Variability)

dediği yasası ile açıklamıştır.

Bununla birlikte, güvercinlerde başka bir halle karşılaşmaktayız:

bütün güvercin ırklarında, kanatlarında iki kara

şerit, kuyruk ucunda dış telekierin diplerine yakın ak bir

kenarla birlikte kara bir şerit bulunan, ak böğürlü, kurşunimavi

kuşların arada bir ortaya çıkması. Bütün bu işaretler

atanın, kaya güvercininin, belirgin özellikleri olduğu için,

bunun bir ataya-dönüş olduğundan, ve farklı ırklarda ortaya

çıkan yeni ve de benzeş bir değişim olmadığından kimsenin

şüphe etmeyeceği kanısındayım. Bu sonuca güvenle varabiliriz

sanıyorum, çünkü, daha önce gördüğümüz gibi, bu

renk işaretleri iki ayrı ve renkleri farklı ırkın çapraz döllerinde

ortaya çıkmaya pek eğilimlidir; ve bu halde, soya~

çekim yasalarına göre çaprazlanmanın düpedüz etkisinin ötesinde,

dış yaşam koşullarında türlü işaretlerle birlikte kurşuni-

mavi rengin yeniden ortaya çıkmasını gerektirecek hiç

bir neden yoktur.

Birçok, belki de yüzlerce kuşak boyunca hiç görünmeyen

ıraların yeniden ortaya çıkması, şüphesiz, çok şaşırtıcı

188

bir olgudur. Ama bir ırk başka bir ırkla yalnız bir kez çaprazlanınca,

döllere bazan birçok kuşakta --kimileri oniki,

hatta yirmi kuşakta demektedirler- yabancı ırkın ırasına

dönme eğilimi göstermektedir. Yirmi kuşak sonra, yaygın

bir deyimle, bir atanın kanının oranı ancak 2048'de l'dir; ve

bu yabancı kan kalıntıcığının ataya dönme eğilimini hala

alıkoyduğuna genellikle inanılınaktadır. Çaprazlanmamış,

ama ana-babası, ikisi de, atalarının bazı ıralarını yitirmiş

bir ırkta, daha önce söylendiği gibi, yitirilmiş ırayı yeniden

kazanma eğilimi, bu eğilim ister kuvvetli ister zayıf olsun,

karşıtını düşünebiliyorsak da, herhangi bir sayıda kuşağa

iletilebilir. Bir ırkta, yitirilmiş bir ıra birçok kuşaktan

sonra yeniden ortaya çıkarsa, en olası varsayım, bir bireyin

birkaç yüz kuşak önceki bir ataya birdenbire benzemesi değildir,

tersine, sözkonusu ıranın ardışık her kuşakta gizli halde

bulunmakta olması, ve sonunda, bilinmeyen elverişli koşullarda

ortaya çıkmasıdır. Örneğin, çok seyrek olarak mavi

bir yavru veren Mağrip güvercininde, her kuşakta mavi tüylü

olmaya gizli bir eğilim bulunması olasıdır. Böyle bir eğilimin

çok sayıda kuşaklardan geçerek iletilmesinin soyut olmayasılığı

(improbability), tümüyle yararsız ya da güdük

organların aynı tarzda iletilmesininkinden daha büyük değildir.

Gerçekten, bir güclüklüğü yeniden üretme eğilimi bazan

böyle soyaçekilm ektedir.

Aynı cinsin bütün türlerinin ortak bir atadan türediği

varsayıldığı için, onların arasıra benzeş bir tarzda değişmesi,

öyle ki iki ya da daha çok türün çeşitlerinin birbirine

benzemesi, ya da bir türün bir çeşidinin belirli ıralar bakımından

başka ve farklı bir türe benzemesi beklenebilir -

çünkü, görüşümüze göre, bu bir başka tür yalnızca belirgin

ve kararlı bir çeşittir. Ama yalnızca benzeş değişimierin sonucu

olan ıralar belki önemsiz niteliktedir, çünkü görevleri

-gereği önemli olan bütün ıraların saklanması, türlerin farklı

alışkanlıklarına uygun olarak, doğal seçmeyle belirlenir.

189

Bundan başka, aynı cinsin türlerinin arada bir eskiden yitirilmiş

ıralara dönüş göstermesi de beklenebilir. Bununla birlikte,

doğal bir grubun ortak atasını bilmediğimiz için, atayadönüşsel

(reversionary) ve benzeş ıraları aymt edemeyiz. Örneğin,

köken olan kaya güvercininin paçasızlığını ya da ters

yönde çıkmış tüylerden bir hotozu olmadığını bilmeseydik,

evcil güvercin ırklarımızdaki bu ıraların ataya dönüş mü,

yoksa yalnızca benzeş değişimler mi olup olmadığını söyleyemezdik;

ama mavi rengin, bu renkle karşılıklı-ilişkili olarak

ortaya çıkan, ve belki basit bir değişimle hep birlikte

ortaya çıkmayacak olan işaretiere dayanarak, bir ataya-dönüş

olduğunu kestirebilirdik. Özellikle, mavi rengin ve öbür

işaretlerin, renkleri farklı ırklar çaprazlanınca sık sık ortaya

çıkmasına dayanarak bu sonuca varahilirdik. Bundan

ötürü, doğanın etkisinde hangi hallerin önceden varolmuş

ıralara dönüş, ve hangilerinin yeni ama benzeş değişimler

olduğu şüpheli olmakla birlikte, teorimize göre, aynı grubun

öbür üyelerinde bugün görülen ıralara bakarak, bir türün

değişen dölünü bazan bulmamız gerekir. Ve durum da, şüphesiz

budur.

Değişken türleri ayırt etmenin güçlüğü, büyük ölçüde,

aynı cinsin öbür türlerini yansılayan çeşitler yüzündendir.

Kendileri ancak şüpheyle tür sayılabilen iki başka biçim arasında

bulunan biçimlerin uzun bir listesini de verebilirim; ve

bu, yakın hısım olan bütün bu biçimler bağımsız yaratılmış

sayılmadı'kça, bir biçimin değişirken öbürlerinin bazı ıralarını

aldığını göstermektedir. Ama benzeş değişimierin en iyi

kanıtı, ıraları genellikle değişmez olan, ama arasıra hısım

bir türdeki aynı parçaya ya da organa benzeyecek tarzda

de[İşen parçalarda ya da organlarda görülür. Böyle hallerin

uzun bir listesini çıkardım; ama burada, daha önce de ol-

~

duğu gibi, yazık ki bu listeyi verememek durumundayım.

Yalnızca şunu yineleyebilirim: böyle hallerin varlığı kesindir,

ve bana çok dikkate değer görünmektedir.

190

Bununla birlikte, gerçekte önemli bir ırayı etkilediği için

değil, ama aynı cinsin f,arklı türlerinde kısmen evcilleşmenin

ve kısmen doğanın etkisinde ortaya çıktığı için ilginç ve karmaşık

bir hali anmaktan kendimi alamıyorum. Bu, aşağıyukarı

kesinlikle, bir ataya-dönüştür. Baııan eşeğin hacaklarında

tıpkı yaban eşeğinin (zeıbra) hacaklarındaki g1bi enine

ve çok belirgin şeritler bulunmaktadır: bunların sıpada daha

da belirgin olduğu öne sürülmektedir, ve, yaptığım soruşturmalar

bunu doğrulamıştır. Omuzdaki şerit bazan çifttir,

ve eni ile boyu çok değişkendir. Ak, ama akşın (albino)

alnıayan bir eşekte, omuzda ve sırtta hiç şerit bulunmadığı

bildirilmektedir: ve bu şeritler~ koyu renkli eşeklerde bazan

çok belirsizdir, ya da tümüyle yitmiştir, Pallas kulanı'nda

[ atgillerden yabanıl bir tür, -ç.] çift omuz şeridi görüldüğü

söylenmektedir. Bay Blyth, belirgin bir omuz şeridi bulunan

bir Equus Hernionus [atgillerden yabanıl bir tür, Kırgız

bozkırlarında yaşar, -ç.] örneği görmüştür, oysa bu

türde omuz şeridi yoktur; ve Albay Poole'ın bana bildirdiğine

göre, bu türün sıpalarında hacaklar, ve belirsiz olarak

omuzlar, genellikle şeritlidir. Quagga'da [eskiden Güney Afrika'da

yaşamış, artık soyu tükenmiş, zebraya benzer bir

yaban eşeği, -ç.] gövde zebranınki gibi belirgin şeritlidir,

ama hacaklarda şerit yoktur; ama Dr. Gray, art hacaklarında

zebranınki gibi çok belirgin şeritler bulunan bir örneğin

resmini çizmiştir.

Atlara gelince, İngiltere'deki en farklı ırklardan ve bütün

donlardan atıarda sırt şeridi örnekleri derledim: hacaklarda

enine şeritlere [tam seki, -ç.] açık doru ve yağız dorularda

hiç de seyrek ras1anmamaktadır, ve birinde, kestane dorus

u bir atta da tam sekiye rasladım: açık doru donl8.['da

belirsiz bir omuz şeridine bazan rastanmaktadır, ve doru

bir atta bu şeridin izini gördüm. Oğlum, iki omuzıında da

birer çift şerit bulunan doru bir Belçika atını benim için

inceledi, ve atın resmini çizdi; doru bir Devonshire midilli-

191

sinde ve benim için resmi özenle çizilmiş ufak bir Welsh midillisinde,

ikisinde de, her omuzda üçer paralel şerit olduğunu

gördüm.

Hindistan'ın kuzey-batı bölümündeki Kattywar at ırkı

genellikle öylesine şeritHdir ki, bu ırkı Hindistan hükümeti

için incelemiş olan Albay Poole'dan işittiğime göre, şeritsiz

bir at arıkan sayılmamaktadır. Bel hep şeritHdir; hacaklar

genellikle sekilidir; ve bazan çift ve bazan üçlü omuz şeridi

yaygındır; üstelik, yüzün iki yanında da akıtma vardır. Şeritler

taylarda çoğu zaman pek belirgindir; ve yaşlı atıarda bazan

tümüyle silinmektedir. Albay Poole hem kır ve hem de doru

Kattywar atlarında kulunların şeritli olduğunu gö~rmüştür.

Bay W. W. Edwards'm bana verdiği bilgiye göre, İngiliz

yarış atlarında sırt şeridi, taylarda, yetişkin atıarda olduğundan

daha yaygındır sanırım. Kısa bir süre önce doru

bir kısrakla (bir Türkmen aygırı ile bir Flandre kısra.

ğının dölü) doru bir İngiliz yarış aygırından bir kulun aldım;

bu kulun bir haftalıkken sağrısında ve alnında çok dar,

koyu renkli, zebr·anınkilere benzer birçok şerit vardı, ve hacakları

hafif sekiliydi: bütün bu şeritler kısa zamanda tümüyle

yitti. Burada ayrıntılara girmeden şunu söyleyebilirim:

Britanya'dan Doğu Çin'e, kuzeyde Norveç'ten Malaya

Takımadalarına kadar, birçok ülkedeki çok farklı at ırklarında

omuz şeridi ve seki örnekleri derledim. Bu şeritler

dünyanın her yerinde en çok doru ve yağız doru donlarda

ortaya çıkmaktadır; doru terimi, koyu kahverengiden krem

rengine kadar bir sürü rengi kapsamaktadır.

Bu konuda yazmış olan Albay Harnilton Smith'in farklı

at ırklarının farklı köken türlerden türediğine inandığını biliyorum

- bunlardan biri, doru olanı, şeritliydi; ve yukarda

anılan işaretierin hepsi doru ata-t,ürle eskiden olmuş çaprazıanmaların

sonucudur. Ama bu görüş güvenle reddedilebilir;

çünkü iri Belçika koşuro atının, Welsh midillisinin,

ufacık Norveç atının, ince uzun Kattywar atının vb., yer-

192

yuzunun pek uzak kesimlerinde yaşayan bütün bu at ırklarının

hepsinin, varsayılmış bir ata-türle çaprazlanmışlığı pek

olmayasıdır ( improbable). ·

Şimdi at cinsindeki farklı türlerde çaprazlanmanın etkilerine

dönelim. Rollin, eşek ile atın çaprazlanmasından

elde edilen bayağı katırın sekili olmaya özıeıllilde eğilimi bulunduğunu

bildi:rmektedir; Bay Gosse'ye göre, Birleşik Amerika'nın

belirli kesimlerinde katırlarm onda dokuzu sekilidir.

Gördüğüm bir katırın hacakları o kadar sekiliydi ki,

hayvanın bir zebra hibriti olduğu düşünülebilirdi; Bay W. C.

Martin, at kJonusundaki değerli yapıtında, ona benzer bir

katırın resmini vermiştir. Eşek ve zelıra hibritlerinin benim

gördüğüm resimlerinde hacaklar vücudun öbür kesimlerinden

çok daha belirgin şeritliydi; ve onların ,birinde çift omuz

şeridi vardı. Lord Morton'un :kestane dorusu bir kısrakla

bir quagga aygırından aldığı ünlü hibritte, ve hatta aynı kısrağın

daha ısoura yağız bir Arap aygırından verdiği döllerde,

hacaklar arıkan bir quag.ga'da olduğundan çok daha belirgin

sekiliydi. Son olarak, ki bu dikkate değer başka. bir

haldir, Dr. Gray'ın resmini çiuliği bir eşek ve hemionus

h1briti örneği var (Dr. Gr ay ikinci bir örnek daha bildiğini

bana bildirdi) ; eşeğin hacaklarında bazan seki bulunm ve

hernionusta hiç yoktur ve hatta omuz şeridi de bulunmaz,

ama bu hibritte hacakların dördü de sekiliydi, ve tıpkı şu

doru Devonshire ve Welsh midillilerinde olduğu gibi, ve hatta

biraz da zebranmkini andıran akıtınaları vardı. Bu son

örnekte bir tek renk şeridinin bile söylene.geldiği gibi şansa

bağlı olmadığı kanısına kesinlikle vardım; bu ·eşek ve hemionus

hibritindeki akltmalar, Kattywar ırkında ve çok şeritli

atıarda da böyle akıtmalar görülüp görülmediğini Albay

Poole'a sormama yol açtı, ve aldığım. y~ıt olumluydu.

Şimdi, bu farklı olgular için ne demeliyiz? At cinsinden

olan farklı türlerde, basit bir değişimle hacaklarda zebranınkilere

· benier sekiler, ya da omuzlarda bir eşeğinkileri

193

andıran şeritler ortaya çıktığını görmekteyiz. Doru donlu

atıarda bu eğilimin her zaman kuvvetli olduğunu görmekteyiz

- ve bu don, cinsin öbür türlerinde genellikle rasLanan

donlara uygun düşmektedir. Şeritlerin görünüşüne herhangi

bir biçim değ~şmesi ya da yeni bir ıra eklenmem~ktedir. Şeritli

olmaya en kuvvetli eğilimi en fark.4 türlerden e!Lde edilen

hibritlerde görm~kteyiz. Şimdi bu hali farklı güvercin

ırklarında inceleyelim: güvercin ırkları belirli şeritleri ve işaretleri

olan mavi renkli bir güvercinden (bu, iki ya da üç

alt-türü ya da coğrafi ırkı da içerir) türemiştir; ve bir ırkta

basit bir değiş:i!mle mavi renk ortaya çıkınca, bu şeritler

ve öbür işaretler de her zaman görülmektedir; ama biçimlerinde

ya da ıralarında herhangi bir değişme olmamaktadır.

Farıklı renklerdeki en eski ve arıkan ırkla_r çaprazlanınca,

melezlerde mavi renge, şeritlere ve işaretiere kuvvetli

bir eğilim görmekteyiz. Çok eski ıraların yeniden ortaya

çıkmasım açıklamak için en olası varsayım, ardışık her kuşağın

yavrularında çok eskiden yitirilmiş ıraları yeniden göstermeye

karşı bir eğüim bulunması, ve bu eğilimin bilinmeyen

nedenlerden ötürü bazan üstün gelmesidir, demiştim. Ve

at cinsinin farklı türlerinde şeritlerin yavrularda· yaşlılardan

daha belirgin ya da daha sık olarak ortaya çı!ktığını da gördille

Bazıları yüzyıllardır arıkan yetiştirilmiş güvercin ırkıarına

tür dersek, bu hal at cinsinin farklı türlerinin haline

ne ~adar paralel düşmektedir! Kendi payıma, hiç çekinmeden

binlerce ve binlerce kuşak gerilere bakıyorum, ve zebra

gibi şeritli, ama belki çok farklı bir yapıda, bir hayvan

görüyorum: bu, evcil atımızın (evcil atımız :ister bir, ister

daha çok sayıda kökenden gelsin), eşeğin, hemionusun, quagganın,

ve zebranın ortak a1ıasıdır.

Her at türünün bağımsız yaratıldığına inanan bir k:i!mse,

her türün hem evcilleşmenin ve hem de doğanın etkisinde

bu bakımdan değişmeye eğilimli yaratıldığını, ve bundan

ötürü çoğu zaman cinsin öbür türleri gibi şeritler edin-

194

diğini; ve her türün dünyanın başka başka bölgelerinde yaşayan

türlerle çaprazlanınca kendi öz atalarınınkilere değil

de einsin öbür türlerininkilere benzer şeritler gösteren hibritler

vermeye çok eğilimli yaratıldığını ileri sürecektir, diye

düşünüyorum. Bana öyle geliyor ki, bu görüşü kabul etmek,

ger9eık. olmayan, ya da hiç değilse bilinmeyen bir neden

uğruna bir gerçeği reddetmektir. Bu görüş Tanrının yapıtmm

küçümsenmesi ve aldatma casıdır; bu görüşe inansaydım,

taşıl kabuklularm asla yaşamamilş o1duğuna, tersine,

sahillerde yaşayan kabuklularm benzeri olsunlar diye yaratıldığma,

eski ve bilgisiz evrendoğumcular (cosmogonist) ile

birlikte ben de inanırdrm.

Özet. - Değişim yasaları konusundaki bilgisizliğimiz engindir.

Yüzde bir halde hile, şu ya, da bu parçanın niçin değiştiğini

herhangi bir gerekçeye bağladığımızı ileri süremeyiz.

Ama bir karşılaştırma olanağı bulduğumuz her yerde,

aynı türün çeşit1eri arasındaki küçük farkların, ve aynı

cinsin türleri arasındaki büyük farklarm ortaya çıkniasmda

aynı yasalarm etkin olduğu anlaşılmaktadır. Değişmiş koşullar,

genellikle, yalnız kararsız değişkenliğe yol açmaktadır,

ama bazan doğrudan ve belirli etkileri görülmektedir;

ve bu etkiler zamanla iyice belirginleşebilir, ama bu konuda

yeter kanıttan yoksunuz. Yapısal özelliklerin ortaya

çıkmasmda alışkanlık, ve organların kuvvetlenınesinde ve zayıflamasında

kullanılma ve kullanılmama, birçok halde etkili

görünmektedir. Kökendeş (homologous) parçalar aynı

tarzda değişme eğilimindedir, ve kökendeş parçalar birbiriyle

lmynaşmaya da eğilimlidir. Sert parçalardaki. ve dış

parçalardaki değişiklikler, bazan, yumuşak ve iç parçaları

etkilemektedir. Bir parça çok gelişince, bitişiğİndeki parçalarm

besinini çekip almaya belki eğilimlidir; yapının zararlı

olmadan saklanabilen her parçası saklanacaktır. Genç yaşlardaki

yapı değişmeleri daha sonra gelişen parçaları etkileyebilir;

ve içyüzünü anlamaya gücümüz yetmeyen birçok

195

karşılıklı değişim hali elbette olmaktadır. Katmerli parçaların

sayıları ve yapılar değişkendir, bu, belki belirli bir

görev için özelleşmemiş olmaları yüzünden değişikliklerinin

doğal seçmeyle engellenmemesindendir. Aşağı organik yaratıkların

yukarı ve oluşumları tümüyle daha çok özelleşmiş

yaratıklardan daha değişken olması da belki aynı nedenin

sonucudur. İşe yar amadıkları için güdükleşmiş organiara

doğal seçmeyle düzen verilmemektedir, onların değişkenliği

bundan ötürüdür. Türsel ıralar -aynı cinsin farklı türleri

ortak bir atadan ayrıldığından beri değişmekte olan ıralarcinsel

ıralardan, ya da uzun süre .soyaçekim1e iletilmiş, ve

bu süre boyunca değişmemiş ıraLar dan, daha değişkendir.

Bunları söylerkıen ancak kısa bir süredir değişen ve böylelikle

birbirinden sapan ve bundan dolayı hala değişken olan

özel parçalara ya da organıara başvurduk.; ama ikinci bölümde

aynı ilkenin bireyin tümü için de geçerli olduğunu

görmüştük; çünkü bir cinsin birçok türünün. bulunduğu bir

yerde -yani, çok önceden beri de~işim ye farklılaşma olan,

ya da yenf türsel biçimlerin türetilmesi işinin etkin olduğu

yerde- böyle bir bölgede ve bu türler aNisında, bugün, ortalama

olarak, pek çok çeşit bulmaiktayız. İkincH eşeysel ıra~

lar çok değişkıendir, ve böyle ıralar aynı grubun türlerinde

pek farklı olmaktadır. Oluşumun aynı parçalarındaki değişkenlik,

genellikle, aynı türün iki eşeyinde ikincil eşeysel farklar,

ve aynı cinsin ayrı ayrı türlerinde türsel farklar doğmasını

sağlamaktadır. Hısım türlerdeki aynı parçaya ya da organa

oranla olağanüstü bir ölçüde ya da olağanüstü bir tarzda

gelişmiş bir parça ya da organ, cinsin ortaya çıkmasından

beri pek çrok .değişikliğe uğramış olmaik gerekir; ve böylelilde

_o parçanın ya da organın çoğu zaman. niçin öbürlerinden

hala daha değişken olduğunu aniayabiliriz; çünkü değişim

uzun ve yavaş bir süreçtir, ve doğal seçme böyle hal- ·

lerde değişkenliği sürdürme eğilimini ya da daha az değişiklik

geçirmiş bir hale dönmeyi bastırmaya henüz zaman

196

bulmamış olacaktır. Ama olağanüstü gelişmiş bir organı olan

bir 'tür, değişiklik geçirmiş birçok dölün atası olunca ---.görüşüm

üze göre bu uzun bir zamanı gerekıtiren çok yavaş bir

süreç olmak gerekir- bu durumda, o organm gelişimi ne

kadar olağanüstü olursa olsun, doğal seçme ona durağan bir

ıra kazandırmayrbaşarmaktadır. Ortak bir atadan aşağıyukarı

aynı yapıyı soyaçekirole alan, ve benzer etkilere uğrayan

türler doğal olarak benzeş değişimler göstermeye yönelir,

ya da bu türler arada bir atalarmdan bazılarının özelliklerine

dönebilir. Ataya dönüşten ve benzeş değişimlerden yeni

ve önemli değişiklikler doğı:namakla birlikte, böyle değişiklikler

doğanın o güzel ve uyumlu çeşitliliğini artırır.

Atalarla döller arasındaki her küçük fark hangi nedenden

ileri gelirse gelsin -her birinin bir nedeni olmaik gerekir-

şuna inanmamız için gerekçe vardır: her türün yaşama

alışikanlııklarına göre önemli bütün yap~ değişikliklerinin

ortaya çıkmasını sağlayan, yararlı farkların sürekli birikimidir.

197

ALTINCI BÖLÜM

TEORİNİN GÜÇLÜKLERİ

Değişiklik geçirerek türerne teorisinin güçlükleri - Ge"

çişsel çeşitlerin yokluğu ya da seyrekliği - Yaşama alışkanlıklarında

geçiş - Aynı türde görülen çeşitlenmiş alışkanlıklar -

Alışkanlıkları hısımlarınınkilerden çok farklı türler - Son derece

yetkin organlar - Geçiş tarzları - .Güç haller - "Natura non

facit saltum" - Az önemli organlar - Organlar bütün hallerde

yetkin değildir ~ Doğal Seçme Teorisi, Tip Birliği ve Varolma

Koşulları Yasasını da kapsar.

Okur, yapıtırnın bu bölümüne varmadan önce bir yığın

güçlükle karşılaşmış olacaktır. Bunların bazıları bugüne kadar

üzerlerinde belirli bir ölçüde duraksamadan düşünemediğim

kadar çetindir; ama, bunların çoğu yalnızca görünüştedir,

ve gerçek olanıarsa teorim için yıkıcı değildir sanırım.

Bu güçlükler ve itirazlar şöyle sınıflanabilir: Birincisi,

türler başka türlerden belli belirsiz aşamalardan geçerek

türediyse, neden her yerde sayısız geçişsel biçimlere (transitionaı

form) raslamıyoruz? Bugün gördüğümüz türler yerine

doğada neden biçimlerin karmakarışıklığı ile karşılaşmıyoruz?

198

İkincisi, örneğin, yapısı ve alışkanlıkları bakunından yarasa

olan bir hayvan, çok farklı yapısı ve alışkanlıkları olan

başka bir hayvanın değişiklik geçirmesiyle oluşabilir mi?

Doğal seçmenin bir yandan zürafanın kuyruğu gibi sinek lwvmaya

yarayan pek az önemli bir organ, ve, öte yandan, göz

gibi şaşılası bir organ turetebildiğine inanabilir miyiz?

Üçüncüsü, içgüdüLer doğal seçmeyle kazanılabilir ve değişikliğe

uğratılabilir mi? Arıyı büyük matematikçilerin buluşlarını

çok önceden uyguladığı petek gözlerini yapmaya

yöneiten içgüdü için ne diyeceğiz?

Dördüncüsü, birbirleriyle çaprazianan türlerin kısırlığını

ve kısır döller vermelerini, oysa birbirleriyle çaprazianan

çeşitlerin döl verimlerinin bozulmadan kalmasını nasıl açıklayacağız?

İlk iki madde burada, başka bazı itirazlar geleceık bölümde

·, İçgüdü ve Hibritlik onu izleyen iki bölümde tartışılacaktır.

Geçişsel çeşitlerin yokl·uğu ya da seyrekliği üzerine. -

Doğal seçme yalnızca yararlı değişikliklerin saklanmasıyla

iş gördüğü için, her yeni biçim, tümüyle tutulmuş bir bölgede

yarıştığı daha az gelişmiş kendi ata-biçiminin ve daha

az kayırılan öbür biçimlerin yerlerini kapmaya, ve sonunda

onları yok etmeye çabalayacaktır. Böylece tükenme ile

doğal seçme el ·ele Herler. Bundan ötürü, her tür~· bilinmeyen

bir biçimin dölü gözüyle bakarsak, gerek ata-biçim ve

gerek bütün geçişsel çeşitler, yeni biçimin oluşması ve yetkinleşmesi

süreciyle genellikle yok edilmiş olacaktır.

Ama, bu teoriye göre sayısız geçişsel biçimler olmaik gerektiğine

göre, onlara yer kabuğruna gömülmüş olarak neden

çok sayıda raslamıyoruz? Bu soruyu Yerbilimsel Belgelerin

Eksikliği bölümünde tartışmak daha uygun olacaktır; burada

yalnız şunları söylemek isterim: gerçekte bu sorunun yanıtı

belgelerin genellikle sanıldığından çok daha eksik olmasında

gizJiqir. Yer kabuğu pek büyük bir m üzedir; ama do-

199

ğal dermeler (coııection) eksiktir ve ancak uzun zaman aralıklarıyla

yapılmıştır.

Ama yakın hısım birçok tür aynı alanda yaşayınca, bugün

bir hayli geçişsel biçime ne olursa olsun raslamamız

gerekir, diye üsteleneibilir. Basit bir hali ele alalım: bir kıtada

kuzeyden güneye gidersek, zaman zaman, yakın hısım

ya da temsilci türlerle karşılaşırız, ve onların, ülkenin doğal

ekonomisinde aşağıyukarı aynı yeri tuttukları bellidir.

Bu temsilci türler çoğu zaman biribirine bitişir ve içiçe geçer;

ve biri gittikçe seyreldiği oranda, başka biri onun yerini

alıncaya ~adar gittikçe sıktaşır. Ama bu türleri karışık

bulundukları yerde birbirleriyle karşılaştırırs.ak, her birinin

yayılma alanlarının ortalarından alınan örnekler gibi yapılarının

her ayrıntısında birbirinden kesinlikle ve genelliıkle

farklı olduklarını görürüz. Teorime göre,· bu hısım türler

ortak bir atadan gelmektedir; ve değişiklik geçirme süreci

boyunca, her biri kendi çevresinin koşullarına uyarlanmış,

ve başlangıçtaki ata biçiminin ve kendisinin geçmişteıki ve

bugünkü halleri .arasında bulunan bütün geçişısel çeşitlerin

yerini . almış ve onları yok etmişt,ir. Bundan dolayı, bugün

onların yayılma alanlannda çok sayıda geçişsel çeşitlere

rasıarnayı bekleyemeyiz, ama onlar oralarda olmuş olmak

gerekir, ve gömülmüş ve taşıllaşmış olarak oralarda bulunabilir

ler. Peki ama, geçit bölgelerde, yaşam koşullarının

geçiştiği yerlerde, neden biııbirine yakın. geçişsel çeşitlere

raslamıyoruz? Bu güçlük, uzun süre, kafaını karmakarışık

etti. Ama bunun büyük ölçüde açıklanabi1eceğine inanıyorum.

Her şeyden önce, sonuç çıkarırken son derece dikkatli

olmalıyız, çünkü şimdi sürekli olan bir alan, uzun bir süredir

sürekli olagelmiştir. Yerbilim, kıtaların çoğunun, Üçüncü

Zamanın sonlarında bile, adalara bölündüğünü göstermektedir;

ve böyle adalarda, farklı türler, ara bölgelerde

ara çeşitler olmadan da ayrı ayrı oluşmuş olabilir. Bugün

200

sürekli olan denizler, çoğu zaman, karanın biçiminde ve iklimde

ortaya çıkan değişmelerden ötürü, bugün olduklarmdan

daha az sürekli ve bir-biçim koşullarda varolmuş olmalıdır.

Ama güçlüklerden kurtulmanın bu yolunu bir yana bırakmak

istiyo:rum; çünkü tümüyle belirgin birçok türün tam

anlamıyla sürekli alanlarda oluştuğuna inanıyorum; ama

bugün sürekli olan alanlarm eskiden kesiklenen koşullarının,

özellikle özgürce çaprazianan ve yer değiştiren hayvanlarda,

yeni türlerin oluşmasmda önemli bir payı bulunduğundan

da hiç şüphe etmiyorum.

Türlerin bugün geniş bir alandaiki dağılımını ince1ersek,

·o alanın büyük bir kesiminde oldukça çok sayıda bulunduklarını,

ve sonra alanın sınırlarına doğru hayli çabuk seyreldiklerini,

ve sonunda yittiklerini genellikle görürüz. Bundan

ötürü, iki temsilci tür arasındaki tarafsız (neutral) kesim

o türlerin kendi yayilma alanlarına oranla çoğu zaman

dardır. Aynı olguyu dağlara tırmanırken görürüz, ve Alph.

de Candolle'un gözlemlediği gibi, bazan, yay;gın bir dağsal

(aıpine) türün pek birdenbire yitmesi gerçekten dikkate değerdir.

Aynı olguyu E. Forbes denizin derinliklerini tarakla

iskandil ederken fark etmiştir. İklim, yükseklik ve derinlik

sezilmeden -derecelendiği için, bu olgular iklimi ve fiziksel

yaşam koşullarını dağılımın en önemli öğesi sayanları şaşırtsa

gerektir. Ama hemen hemen her türün, kendi yaşama

alanmda bile kendisiyle yarışan başka türler olmasaydı, pek

çok üreyeceğini; yırtıcı olsun, yırtıcılara av olsun, aşağıyukarı

bütün türlerin, sözün kısası bütün organik varlıkların,

dolaylı ya da dolaysız olarak, öbür orıganik varlıklarla

çok sıkı ilişkili olduğunu gözönünde bulundurursak, görürüz

ki, bir ülkedeki canlıların yayılıını sezilmeden değişen fiziksel

koşullara asla bağlı değildir, tersine, büyük ölçüde,

sırtından geçindiği, ya da kendisini yok eden, ya da yarıştığı

öbür türlerin varlığına bağlıdır; ve bu türler, artık belirlenmiş

oldukları için, ve sezilmez aşamalarla birbirlerine

201

karışmadıklan için, herhangi bir türün yayılma alanı öbürlerininkilere

bağlı olarak, kesinlikle belirlenmeye eğilimli

olacaktır. Bundan başka, her tür, daha az sayıda bulunduğu

kendi yayılma alanının sınırlarından, düşmanlarının ya da

aviarının sayısındaki dalgalanmalar ya da mevsimlerin özelliklerindeki

değişmeler sırasında, tümüyle tükenıneye pek

uygun durumda olacaktır; ve böylece, türün coğrafi alanı

gittikçe daha kesin olarak belirlenecektir.

Hısım ya da temsilci türler, sürekli bir alanda yaşadıkları

zaman, genellikle her birinin oldukça birdenbire seyrekleştiği

belirli bir ölçüde dar ve tarafsız bölgelerle çevrili geniş

bir yayılma alanı olduğu için, ve, çeşitler aslında türlerden

farklı olmadıkları için, aynı kural belki i1kisi için· de

geçer li olacamtır; ve çok geniş bir alanda yaşayan bir türü

dikkate alırsak, iki çeşidi geniş iki alana, ·ve bir üçüncü çeşidi

dar bir ara bölgeye uyarlamamız gerekecektir. Bu yüzden,

ara çeşit, dar ve küçük bir alanda yaşadığı için, sayıca

daha az o~acaktır; ve gerç·ek:ten, görebildiğim kadarı ile,

bu kural doğal bir durumdaki çeşitler için geçerlidir. Balan

us cinsinin belirgin çeşitleri arasındaki çeşitlerde bu kuralın

çok güzel örneklerine rasladım. Ve Bay Watson, Dr. Asa

Gray ve Bay Wollasto'dan edindiğim bilgilere göre, genellikle,

iki ayrı biçim arasında geçişsel çeşitler olunca, onlar

birbirine bitiştirdikleri çeşitlerden sayıca çok daha az görünmektedir.

Şimdi, bu olgulara ve çıkarsamalara (inference)

güveneibilir.sek, ve iki başka çeşidi bağlayan çeşitlerin

birbirine bağladıkları biÇimlerden genellikle sayıca daha az

olduğu sonucuna varırsak, o zaman, ara çeşitlerin neden

çok uzun süre kalımlı olmamaik gerektiğini, ve genel bir kural

olarak, onların başlangıçta birbirine bağladıkları biçimlerden

niçin daha çabuk tükenmek gerektiğini anllıyabiliriz.

Demin söylediğim gibi, sayıca az bulunan bir biçim, sayıca

çok olandan çok daha kolay yok edilir; ve bu özel halde,

ara biçim, her iki yanındaki hısım biçimlerin saldırısına

202

uğrayıverebilir. Ama çok daha önemli olan etken şudur: iki

çeşidin farklı iki türe dönüştüğü ve yetkinleştiği varsayılan

değişiklik geçirme süreci boyunca; daha geniş alanlarda yaşadİkları

için sayıca daha çok bulunan iki çeşidin dar ve

ara bir bölgede yaşayan ve sayıca az olan ara çeşide karşı

büyük bir üstünlükleri olaca~tır. Çünkü sayıca çok olan çeşitlerin

belirli bir sürede doğal seçmeye uygun değişiklikler

göstermeleri şansı, sayıca az, seyrek biçimlerinkinden daha

büyüktür. Bundan ötürü, yaşama yarışında, daha yaygın biçimler,

daha az yaygınları bastırmaya ve onların yerlerini

kapmaya eğilimli olacaktır, çünkü seyrek biçimler daha yavaş

değişiklik geçirmekte ve daha yavaş gelişmektedir. Benim

inandığım ve ikinci bölümde gösterildiği gibi, yaygın

türlerin her mkede, ortalama olarak, seyrek türlerden daha

çok sayıda belirgin çeşit türetmesi de bu ilkeye dayanmaktadır.

Ne demek istediğimi belirtmek için, biri pek dağlık

bir bölgeye, bir ikincisi birinciye oranla dar, daha az engebeli

bir alana, ve bir üçüncüsü de eteklerde başlayan geniş

düzlüklere uyarlanmış üç koyun çeşidi varsayalım; ve o

alanlardaki bütün sürü sahiplerinin aynı ustalık ve yılmazlıkla

ve seçmeyle sürülerini iyileştirmeye uğraştıklarını düşünelim;

bu durumda, dağlardaki ya da düılüklerdeki büyük

sürü sahiplerinin sürülerini daha çabuk iyileştirme şansı,

dar ve arada kalan az engebeli alandaki küçük sürü sahiplerininkinden

daha iyi olacaktır; ve bundan dolayı, gelişmiş

dağ ya da ova ırkı az engebeli alandaki daha az gelişmiş

ırkın yerini çabucak alacaktır; ve böylece, başlangıçta

sayıca çok olan iki ırk, yeri kapılan ara çeşidin aracılığı

olmadan, birbiriyle yakın ilişki durumuna geçecektir.

Özetlemek gerekirse, türlerin hayli belirgin nesneler olduğuna,

ve asla değişen ve aracılık eden biçimlerin çapraşık

bir karışıklığı olmadığına inanıyorum; çünkü, birincisi, değişim

çok yavaş bir süreç olduğu için, ve doğal seçme uygun

bireysel farklar ya da değişimler. oluncaya, ve ülkenin

203

doğal ekonomisindeki bir yeri oranın canlılarından birinin

ya da birkaçının değişiklik geçirmiş bir biçimi daha iyi kaplayabilinceye

kadar hiç bir şey yapamayacağı için, yeni çeşitler

çok yavaş oluşur. Ve böyle yeni yerler, ikiimin yavaş

değişmelerine, ya da yeni canlıların arada bir göç etmesine,

ve belki de, daha önemli bir ölçüde, eski canlılardan

bazılarının yavaş yavaş değişiklik geçirmesine ve böylece

ortaya çıkan yeni biçimlerle eskilerin birbirlerini etkilernesine

bağlıdır. Öyle. ki, herhangi bir yerde ve herhangi bir

zamanda, bir dereceye kadar sürekli yavaş yapı değişiklikleri

gösteren ancak birkaç tür görmemiz gerekir; ve gördüğümüz

de gerçekten budur.

İkincisi, bugünkü sürıekli alanların çoğu oldukça yakın

zamanlarda ayrıklanmış parçalar olmuş olmalıdır. Oralardaki

biçimlerin birçoğu, özellikle her doğum için çiftleşen

ve çok yer değiştirenler, temsilci türler olarak nitelendirilmelerine

yetecek kadar birbirinden uzak kalmış olabilir. Bu

durumda, farklı temsilci türlerle onların ortak ataları arasındaki

geçişsel çeşitler, bu ayrıklanmış kara parçalarında

eskiden va~olmak gerekir, ama bu ara halkalar doğal

seçme süreci boyunca yerlerini kaptırmış ve tükenmiş olacaMır,

bu yüzden o ara biçimlere canlı halde raslanmayacaktır.

Üçüncüsü, tam anlamı ile sürekli bir alanın farklı kesimlerinde

iki ya da daha çok çeşit oluştuğu zaman, geçit

bölgelerde ara çeşitler önceleri belki oluşabilecektir·, ama

onların ömrü genellikle kısa olacaktır. Çünkü o ara çeşitler,

demin belirtilen gerekçelerden (yani, yakın hı:sım ya da temsilci

türlerin ve onanmış çeşitlerin bugünkü dağılımı konusundaki

bilgilerimizden) ötürü, geçit böLgelerde, birbirine

bitiş tirdikleri çeşitlerden daha az sayıda bulunacaktır. Yalnızca

bundan ötürü, ara çeşitler dış etkilerle kolayca tükenecektir;

ve doğal seçmeyle daha da değişikliğe uğrama süreci

boyunca, onlar birbirine bağladıkları biçin:ılere yenile-

204

cek ve yerlerini kaptıracaklardır; çünkü o biçimler sayıca

daha çok olduıkiarı için, toplam olarak daha çok çeşit gösterecek,

ve böylece doğal seçmeyle daha da gelişecek ve

yeni üstünlükler edin eceklerdir.

Sonuncusu, teorim herhangi bir zaman için değil de bütün

zamanlar için doğruysa, aynı grubun bütün türlerini

birbirine birleştiren pek çok ara çeşit kesinlikle varolmuş

olmalıdır; ama, sık sık belirtildiği gtbi, doğal seçme süreci

ata biçimleri ve aradaki bağlantıları hiç durmadan yok etmeye

çabalar. Bundan ötürü onların geçmişteiki varlığının

kanıtları yalnızca taşıl kalıntılar arasında bulunabilir, ama

onlar, gelecek bölümlerden birinde göstermeye çalışacağımız

gibi, aşırı eksik ve aralllklı olarak saklanmıştır.

Kendilerine özgü alışkanlıkları ve yapıları olan organik

varlıkların kökeni ve geçişleri üzerine. - Benim savunduklarıma

benzer ~örüşlerin karşısında olanlar şöyle sorabilirler:

örneğin, etçil bir kara hayvanı nasıl oldu da susal

(aquatic). alışıkanlıkları olan bir hayvana dönüşebildi, ve bu

hayvan geçişsel durumdayiken nasıl yaşayabildi? Tam anlamı

ile karasal ve susal alıŞkanlıklar arasında bir dizi yakın

aşamalar gösteren etçil hayvanların bugün de varolduğunu

kanıtlamak kolaydır; ve onların her biri yaşamaik için

bir savaş vererek varolduğuna göre, her birinin doğadaki

yerine iyi uyarlanmış olmak gerektiği be:sbellidir. Kuzey

Amerika vizonuna (Mustela vison) bakınız, ayak parmaklarının

arası perdelidir, kürkü, kısa bacaık1arı, ve kuyruğ,unun

biçimi su samurununkilere benzer. Bu hayvan yaz boyunca

suya dalar ve balık avlar, ama uzun kış mevsimi boyunca

donmuş sulardan uzaklaşır, ve öbür sansargil türleri gibi,

fare ve kara hayvanları avlar. Başka bir hal ele alınıp da

böcekçil bir dört-ayaklının nasıl olup da uçan bir yarasaya

dönüştüğü sorulsaydı, bu soruyu yanıtlamak çok daha güç

olurdu. Bununla birlikte böyle güçlüklerin pek de önemli olmadığını

sanıyorum.

205

Deriediğim ilginç bir sürü halden, hısım türlerdeki geçişsel

alışkanlıklar ve yapılar üzerine, ve aynı türdeki çeşitlenmiş,

kalıcı ya da geçici alışkanlıklar üzerine ancak bir

ya da iki örnek verebilmek gibi sıkıcı bir duruma burada da

düşüyorum. Ve bana öyle görünüyor ki, y·arasanınki gibi kendine

özgü bir halde güçlüğü azaltmak için böyle örneklerin

uzun bir listesi elverir.

Sincapgllleri (Sciuridae) ele alalım: burada kuyrukları

yalnızca hafif yassılaşmış hayvanlardan, ve Sir J. Richardso'ın

belirttiğ.i gibi, vücutlarının gerisi epeyce· geniş ve böğürlerindeki

deri hayli tam olan başka hayvanlardan, uçarsineapıara

kadar en ince aşamaları buluyoruz; ve uçar sineaptarda

art bae<aklar ve hatta kuyruk başlangıcı geniş bir

deri uzantısıyla birleşmJ.ştir, ve bu, bir ineç (paraşüt) görevi

yapmakta ve bu hayvanların havada, ağaçtan ağaca,

şaşılacak kadar uzağa akıp gitmesini sağlamaktadır. Her

özgün yapının her sincap türüne kendi yurdunda yararlı olduğundan

şüphe edemeyiz, çünkü bu, yırtıcı kuşlardan ya da

başka yırtıcılardan kaçmalarını, besinlerini daha çabuk toplamalarını

sağlamakta, ya da, inanmamız için gerekçe olduğu

üzere, rasgele düşmenin tehlikesini azaltmaktadır. Ama

bundan, her sineabm yapısının olanaklı bütün ikoşuHarda olabilenin

en iyisi olduğu sonucu çılkmaz. İkiimin ve bitki örtüsünün

değiştiği, göçle başka kemiricilerin ortaya çıktığı ve

yaşama yarışına katıldığı ya da yeni yırtıcıların geldiği, ya

da eskilerin değişiklik geçirdiği düşünülürse, bütün bu ilişkilere

bakarak, değişikHk geçirmedikleri ve yapıcıa uygun

bir tarzda gelişmedikleri sürece hiç değilse bazı sincapların

sayıca azıalacağına ve tüikeneceğine· inanmamız gerekir. Bundan

ötürü, özellikle değişen yaşam koşullarında, böğür-derileri

gittikçe tamamlanan bireylerin sürekli olarak korunmasında

doğal seçme sürecinin birikmiş etkileriyle yetkin bir uçarsincap

ortaya çıkıncaya kadar her değişikliğin yararlı olmasında

ve sürdürülmesinde hiç bir anlaşılmazlık göremiyorum.

206

Şimdi de uçar-makiyi (Galeopithecus) inceleyelim; uçarmaki

eskiden ·yarasalardan sayılıyordu, oysa bugün böcekçillerden

olduğuna inanılmaktadır. Uçar-makide pek geniş

bir böğür-derisi çenenin köşelerinden kuyruğa doğru gerilmiştir,

ve bacaklarla uzamış parmakları da içermektedir.

Bu böğür-derisi gerici bir kas la donatılmıştır. Ha va da akıp

gitmeye uyarlanmış ve bugün uçar-makiyi öbür böcekçillerle

bağlayan ara halkalar bulunmamaılda birlikte, böyle ara

halkaların eskiden varolduğunu, ve her birinin tıpkı havada

pek de iyi kayamayan sincaplar gibi aşamalardan geçerek·

geliştiğini; yapıdaki her değişmenin hayvan için yararlı olduğunu

düşünmek hiç de güç değildir. Uçar-makinin deriyle

birleştirilmiş parmaklarının ve önkollarımn doğal seçmeyle

büyük ölçüde uzatılabildiğine inanmakta da yenilmez bir

güçlük görmüyorum; ve bu, uçma organları sö·zikonusu olduğu

sürece, hayvanı bir yarasaya dönüştürmeye yeıter. Kanat-

derisi omuzdan kuyruğa kadar uzanan ve art hacakları

da içeren belirli yarasalarda, belki başlangıçta uçmaktan

çok havada süzülmeye uyarlanmış bir ayg1tın izlerini görmekteyiz.

Aşağıyukarı bir düzine kuş cinsi tükenmiş olsaydı, kanatlarını

mankafa ördek (Micropterus brachypterus) gibi

yalnızca suya çarparak kullanan; penguen gibi suda yüzgeç

ve karada ön-kol olarak; devekuşu gibi yelken olarak kullanan;

ve kivi (Apteryx) gibi hiç bir amaçla kullanmayan

kuşların yaşayabilmiş olduğunu sanmak ataklığını kim gösterebUirdi?

Oyısa bu kuşların her birinin yapı:sı yaşadığı koşullarda

kendisi için iyidir, çünkü her biri savaşarak yaşamak

zorundadır; ama her birinin yapısı olanaklı bütün koşullarda

olabilenin ille de en iyisi değildir. Bu sözlerden,

beliki hepsi de ik:ullanılmamanın sonucu olan bu kanat yapılarının

her birinin, kuşların gerçekten tam uçma yetisıini

kazanmalarını sağlamış aşamaların belirtisi olduğu sonucuna

varılınamalıdır; ama bunlar, hiç değilse geçişin hangi

207

çeşitli tarzları olabileceğini göstermeye yarar.

Su-soluyan (water-breathing) sınıfların kabuklular ve yumuşakçalar

gibi birkaç üyesinin karada yaşamaya uyarlanmış

olduğunu görüyoruz, ve uçan kuşlar 've memeliler, pek

çeşitli tiplerde uçan böcekler olduğunu, ve eskiden uçar sürüngenler

olmuş olduğunu biliyoruz. Bugün göğüs yüzgeçlerini

çırparak sudan fırlayıp havada .bir yay çizerek kaydıktan

sonra suya dönen uçar-balıkların tam uçan hayvanıara dönüşebileceği

anlaşılırdır. Bu gerçekleşseydi, bu hayvanların

ilk geçişsel durumlarında iken açık denizlerde yaşadığını, ve

başlangıç halindeki uçma organlarını, bildiğimiz kadarı ile,

yırtıcı balıklardan kaçıp kurtulmak için kullandığını kim düşünebilirdi.

Bir kuşun uçmaya yarayan kanatları giıbi belirli bir

amaç için çok yetkinleşmiş herhangi bir oııganla karşılaşınca,

o yapının ilk geçişsel aşamalarını gösteren hayvanların

pek seyrek olarak günümüze kadar sağ kalmış olacağını

düşünmeliyiz, çünkü doğal seçmeyle giderek daha da

yetkinleştirilmiş ardılları onların yerini kapmıştır. Bundan

başka, çok farklı yaşama alışkanlıklarına uymuş yapılar arasındaki

geçişsel durumların, erken bir dönemde, aşağı birçok

biçimde ancak pek seyrek olarak çok sayıda gelişmiş

olacağı sonucuna da varabiliriz. Öyleyse, tasarladığımız

uçar-balık örneğine dönersek gerçekten uçabilen balıkların,

aşağı birçok biçimden başlayarak, karada ve suda türlü

bdrçok avı türlü yollardan yakalamak için, uçma. organlarının

yaşama savaşında öbür hayvanıara karşı onlara belirli

bir üstünlük sağlayacak yetkin bir aşamaya ulaşıncaya

kadar gelişmesi olası görünmemektedir. Bu yüzden,

geçişsel aşamalardaki türleri taşıl halde bulma şansı her

zaman çok az olacaktır, çünkü böyle türler tümüyle gelişmiş

organları olanlardan daha az sayıda varolmuştur.

Şimdi, aynı türün bireylerinde çeşitlenmiş ve değişmiş

alışkanlıklara iki ya da .üç örnek vermek istiyorum. Her iki

208

halde de, hayvanın yapısını onun değişmiş alı§kanlıklarına,

ya da türlü alışkanlıklarından yalnız birine uyarlamak doğal

seçme için kolay olur. Bununla birlikte, genellikle önce

alışkanlıkların ve ardından yapının değişip değişmediğine,

ya da yapıdaki hafif değişikliklerin. değişmiş alışkanlıklar il

yol açıp açmadığına karar vermek bizim için güçtür ve madde-

dışıdır (immaterial); belki çoğu kez, ikisi hemen hemen

aynı zamanda olmaktadır. Değişmiş alışkanlıklar konusunda,

bugün yabancı kökenli bitkilerle ya da özellikle yapma

maddelerle beslenen birçok Eritanyalı böceği anmak bile yetecektir.

Çeşitlenmiş alışkanlıklara sayısız örnek verilebilir:

Güney Amerika'da, tıpkı bir kerkenez gibi bir nokta üzerinde,

havada kanat çırparak duran ve sonra başka bir noktaya

geçen, ve başka zamanlar su kıyısında hiç kımıldamadan

bekleyen, ve , sonra bir balığı yakalamak için tıpkı bir

yalı çapkım gibi kendini suya atan bir sinek yutanı (Saurophagus

sulphuratus) sık sık gözetledim. İngiltere'de bir baştankaranın

(Pa.rııs major) bir tırmaşık kuşu gibi dallara tırmandığı,

ve bazan, bir örümcek-kuşunun yaptığı gibi, küçük

kuşları gagalayarak öldürdüğü görülebilir; ve, baştankaranın

bir porsuk ağacının dalındaki tohumları sıvacıkuşu gibi

gagalayarak kırdığını gördüm ve işittim. Hearne, Kuzey

Amerika'da kara ayının ağzını alabildiğine açarak saatlerce

yüzdüğünü, ve böylelikle, bir balina gtbi, sudaki böcekleri

yakaladığını görmüştür.

Bazan, türlerinin ya da aynı cinsin öbür türlerinin alışkanlıklarından

farklı alışkanlıkları olan bireyler gördüğümüz

için, boyle bireylerin, arasıra, sapkın alışkanlıkları

olan, ve yapıları kendi tiplerininkinden biraz ya da önemli

ölçüde farklılaşmış yeni türler türetmesini bekleyebiliriz. Ve

doğada böyle örnekler vardır. Ağaçlara tırmanan ve kabuğun

çatlaklarındaki böcekleri çekip çıkaran ağaçkakanınkinden

daha güzel bir uyarianma örneği verilebilir mi? Oysa

Kuzey Amerika'da çokluk yemişlerle beslenen ağaçkakanlar

209

vardır, ve uçarken böcek avlayan, kanatları uzamış başka

ağaçkakanlar da bulunmaktadır. La Plata'nın hemen hemen

hiç ağaç yetişmeyen ovalarında bir ağaçkakan (Colaptes

campestris) yaşamaktadır; ayak parmaklarının ikisi öne ve

ikisi arkaya doğru çıkmaktadır, dili uzun ve sivridir, sivri

kuyruk telekieri bir direğe konduğuzaman kuşu düşey tutmaya

elverecek kadar serttir, ama tipik ağaçkakanları.nkiler kadar

sert değildir, ve gagası düzgün ve güçlü değildir, ama

gene -de ağacı delebilecek güçtedir. Bundan ötürü, bu Golaptes

yapısırün bütün önemli parçaları bakımından gerçek bir

ağaçkakandır. Renk, sesin kulak tırmalayıcılığı, ve alçalıp

yükselerek uçmak gibi önemsiz ıralar bakımından bile, bayağı

ağaçkakanla yakın kan-ilişkisi olduğu apaçıktır; bununla

birlikte, yalnız kendi gözlemlerime değil, Azara'nın güvenilir

gözlemlerine de dayanarak, bu kuşun belirli geniş alanlarda

ağaçlara tırmanmadığını, ve yuvasını yamaçlardaki

kovuklara yaptığını güvenle söyleyebilirim! Ama aynı ağaçkakan,

Bay Hudson'ın belirttiği gibi, belirli başka alanlarda

ağaçlara uğramakta, ve yuvasını yapmak için ağaç gövdesinde

kovuk açmaktadır. Bu cinsin değişmiş alışikanlıklarına örnek

olarak, De SauS'sure'ün Meksika'da incelediği bir ağaç·

kakanın içinde m eşe palamudu bir,iktirmek için sert ağaç·

larda kovuklar açmasını anabilirim.

Fırtına kırlangıçları okyanuslar üzerinde havada en çok

kalan kuşlardır, ama Ateş Ülkesinin durgun ve sessiz boğazlarmda

yaşayan bir tür, Puffinuria berardi, genel alışkanlıkları

bakımından, şaşırtıcı dalına yetisi, yüzme, ve uçmak

zorunda kalınca uçma tarzı bakımından bir dal.gıçkuşuyla

ya da yumurta-piçiyle karıştırılabilir; ama· aslında bir fırtına

kırlangıcıdır, ne var ki, oluşumunun birçok parçası yeni

yaşama alışkanlıklarına bağlı olarak çok değişiklik geçirmiştir;

oysa La Plata ağaçkakanının yapısında ancak hafif

değişiklikler olmuştur. Ölü bir su-karatavuğunu inceleyen bir

gözlemci, onun yarı-susal (sub-aquatic) alışkanlıkları oldu=

210

ğundan asla şüphe etmezdi; oysa karatavukgillerin hısımı

olan bu kuş, besinini suya dalarak sağlar, su altında kanatlarını

kullanır, ve ayak1arı ile taşlara tutunur. Proctotrupes

cinsi ayrı tutulursa, büyük zarkanatlılar (Hymenoptera) takımının

bütün üyeleri karada yaşar. Sir John Lubbock Proctotrupes'in

alışkanlıkları bakımından susal olduğunu bulmuştur;

sık sık suya dalar, ve o sırada bacaklarını değil kanatlarını

kullanır, ve su altında dört saat kadar kalabilir; bununla

birlikte, sapkın alışkari.lıklarına uygun hiÇ bir yapı değişikliği

göstermez.

Her canlının bugün olduğu gibi yaratıldığma inanan bir

kimse, yapısı ile alışkanlıkları uyuşmayan bir hayvana rasıayınca

şaşsa gerektir. Ördeklerin ve kazların perdeli ayaklarının

yüzmek için oluştuğundan daha anlaşılır ne olabilir?

Ama yaylalarda yaşayan --ayakları perdeli kazlar su boylarına

pek seyrek uğrar; ve Audubon'dan başka hiç kimse,

bugüne kadar, okyanus yüzeyinde, ayak parmaklarının dördünün

de arası perdeli olan fregat kuşu [uzun kanatlı bir

deniz kuşu, -ç.] görmemiştir. Öte yandan, su-tavukları ve

dalgıçkuşları, ayak parmakları deriyle yalnızc1a çevrili olmakla

birlikte, pek susal kuşlardır. Bataklık kuşlarının deriyle

donatılmamış uzun ayak parmaklarının batakta ve yüzen

yapraklar üzerinde yürümek için oluştuğundan daha' anlaşılır

ne vardır? Sazlık tavuğu [Ortygometra, -ç.] ile kızıl

su-tavuğu [Crex, -ç.] bu takımın üyesidir, ama birincisi

aşağıyukarı su-tavuğu kadar susaldır, oysa ikincisi nerdeyse

keklik ya da bıldırcın kadar karasaldır. Böyle hallerde, bunlara

başkaları da eklenebilir, alışkanlıklar değişmiş, ama yapıda

buna uygun bir değişme olmamıştır. Yay la kazında perdeli

ayakların görev bakımından güdükleştiği, a~a yapı bakımından

güdükleşmediği söylenebilir. Fregat kuşunun parmakları

arasındaki çok eksik perde, yapının değişmeye başladığını

göstermektedir.

Ayrı ayrı ve sayısız yaratma eylemine inanan bir kim-

211

se, böyle hallerde, Yaradanın bir tipin başka birinin yerini

almasını dilediğini söyleyebilir; ama bu, bana, olgunun yalnızca

ağırbaşlı bir dille yeniden söylenınesi gibi görünüyor.

Varolma savaşına ve doğal seçme ilkesine inanan bir kimse,

her organik varlığın sayısını hiç durmadan çoğaltınaya çabaladığını,

ve yapısı ya da alışkanlıkları bakımından pek az

da olsa değişen ve böylelikle aynı ülkenin öbür canlılarma

karşı bir üstünlük kazanan bir canlının, öbür canlıların yerini

-orası kendi yerinden farklı olsa bile- kapacağını ka:bul

edecektir. Bundan ötürü, susuz yerlerde yaşayan ve su boylarına

seyrek uğrayan ayakları perdeli kazlar ve fregat kuşları;

hemen hemen hiç ağaçsız yerlerde ağaçkakanlar; suya

dalan karatavuklar ve zarkanatlı böcekler, ve dalgıçkuşununkiler

gibi alışkanlıkları olan fırtına kırlangıçları olması,

onu hiç ş.aşırtmayacaktır.

SON DERECE YETKİN VE BiLEŞİK ORGANLAR

Gözün odağını farklı uzaklıklara uydurması, içeri bırakılacak

ışık tutarını ayarlaması, küresel ve renksel sapınayı

(aberration) düzeltmesi giıbi eşsiz düzenienişlerinin tümünün

doğal seçmeyle oluşabildiğini düşünmenin pek saçma göründüğünü

açık yürekle itiraf ederim. Güneşin durduğu ve dünyanın

onun çevresinde döndüğü ilk söylendiği zaman, insanoğlunun

sağduyusu genellikle bu öğretinin yanlış olduğunu

öne sürdü; ama her filozofun bildiği gibi, "Vox populi, vox

Dei" [Halkın sesi, Hakkın sesi, -ç.] diyen o eski atasözüne

bilirnde güvenilemez. Sağduyu bana şöyle diyor: basit ve

eksik bir gözden karmaşık ,ve yetkin bir göze çıkan ve her

biri gözü taşıyan yaratığa yararlı aşamaların varlığı (durum

kesinlikle budur) gösterilebilirse; daha sonra, gözün

durmadan değiştiği ve değişimierin sciyaçekildiği (durum

gerçekten böyledir) ortaya konabilirse; ve bu türlü değişimler

değişen yaşam koşullarında bir hayvana yararlıysa, o

212

zaman, yetkin ve karmaşık bir gözün doğ;al seçmeyle oluşmuş

olduğ;una, bu bizim hayalgücümüzü aşsa bile, inanmanın

güçlüğ;ü teorimin yıkıcısı sayılmamalıdır. Bir sinirin nasıl

olup da ışığ;a duyarlı hale geldiğ;i sorusu, bizi yaşamın

kendisinin nasıl türediğ;i sorusundan hiç de daha çok Hgilendirmez;

ama hiç siniri olmayıp da ışığ;a duyarlı olan aşağı

bazı yaratıkların etindeki (sarco) belirli duygan öğ;elerin

birleşmesi ve bu özel duyarlığ;ı taşıyan sinirlerin gelişmesi

olanaksız görünmemektedir.

Herhangi bir türde bir organın yetkinleşme aşamalarını

araştırırken, o türün doğ;rudan doğ;ruya atası olan yaratıkları

özellikle incelememiz gerekir; ama bu her zaman ya- ·

pılamaz, ve hangi aşamaların ola:bildiğ;ini, ve bazı aşamaların

değ;işmeden ya da biraz değ;işerek soyaçekirole iletildiğ;

ini görmek için, aynı grubun başka türlerine ve cinslerine,

yani aynı ata-biçimden gelen uzaklaşmış döllere bakmak zorunda

kalırız. Ama aynı organın farklı sınıflardaki durumu

da, onun yetkinleşme aşamalarını aydınlatabilir.

Göz denebilecek en basit organda renk gözeleriyle çevrili

ve yarı-saydam bir deriyle örtülü bir görme sjniri vardır,

ama mercek ya da ışığı kıran başka bir kesim yoktur.

Bununla birlikte, M. Jourdain'e göre, bir basamak daha aşağı

inebiliriz, ve kümeleşmiş renk gözeleri görürüz; onların,

hiç sinir olmadan, ve yalnızca etse! dokuya (sarcodic tissue)

tutunmuş olarak, görme organları gibi çalıştığ;ı açıktır. Yukardaki

kadar basit yapılı gözler açık seçik göremez, ve

ancak ışığ;ı karanlıktan seçmeye yarar. Belirli denizyıldızlarında,

adı geçen yazarın belirttiğ;ine göre, siniri çevreleyen

pigment katlarının küçük girintileri yarı-saydam jelatinsi bir

maddeyle doludur, ve yukarı hayvanlardaki saydam kat

(cornea) gibi tümsek bir yüzey oluşturmuştur. Yazar bunun

bir görüntü oluşturmaya yaramadığını, tersine, yalnız

ışık ışınlarını toplamaya yaradığ;ını ve algılanmalarını kolaylaştırdığını

söylemektedir. Işınların böylece toplanması

213

ile gerçek görüntü oluşturan göze doğru ilk ve en önemli

adımı atıyoruz; çünkü aşağı hayvanların bazılarında vücudun

içine, derine gömülmüş ve bazılarında yüzeye yakın olan

görme sinirinin çıplak ucunu ışınları toplayan kesimden uygun

bir uzaklığa koymamız yeter; sinirin orasında bir görüntü

oluşacaktır.

O kalabalık eklemliler (Articulata) sınıfında yalnızca

pigmentle (renk maddesiyle) kaplanmış bir görme siniriyle

incelememize başlayabiliriz; pigment daha sonra bir çeşit

gözbebeği oluşturur, ama bir mercek ya da başka bir optik

düzenleyici yoktur. Bugün bilindiği gibi, böceklerde, büyük

bileşik gözün saydam katındaki birçok faset (facet) gerçek

mercekler oluşturmuştur, ve koni gözelerinde özellikle değişiklik

geçirmiş sinir iplikleri bulunmaktadır. Ama eklemlilerdeki

bu organlar öylesine çeşitlenmiştir ki, Müller, eskiden,

yedi alt-bölümle üç ana sınıf, ve onlardan başka, kümeleşmiş

basit gözler için bir altıncı sınıf ayırmıştır.

Burada pek kısaca anılan bu olguları, aşağı hayvanların

gözlerinde yapının pek çeşitli ve aşamalı sıralanışına göre

düşünürsek, ve yaşayan bütün biçimlerin sayısının tükenmişlerinkine

oranla ne kadar az olduğunu gözönüne alırsak,

doğal seçmenin pigmentle kaplanmış ve saydam bir zarla

sarılmış bir görme sinirinden oluşmuş basit bir aygıtı eklemliler

sınıfının her üyesinde bulunan bir görme aracına

nasıl dönüştürdüğüne inanma güçlüğü büyük ölçüde giderilir.

İşi bu kadar ileri götüren bir kimse, bu kitabın bitiminde,

başka türlü yorumlanamayan bir sürü olgunun doğal seçmeyle

değişiklik geçirme teorisine dayanılarak açıklanabileceğini

görüyorsa, bir adım daha atmaktan sakınmamak ve

bir· kartalın gözü gibi yetkin bir yapının bile, bu örnekte geçişsel

durumları bilmemekle birlikte, böyle oluştuğunu kabul

etmelidir. Bir gözde ·değişiklıi:k yapmak ve onu yine de

yetkin bir araç olarak saklamak için doğal seçmenin yapamayacağı

varsayılan birçok değişikliklerin zamandaş nbrak ya-

214

pılmak gerektiği öne sürülüyor; ama evcil hayvanlarımızın

değişimi konusundaki yapıtımda göstermeye çalıştığım gibi,

değişiklikler pek yavaş ve aşamalıysa, bütün değişikliklerin

zamandaş olduğunu varsaymak gereksizdir. Farklı değişiklikler

de aynı genel amaca hizmet edebilir: Bay Wallace'ın

belirttiği gibi, "bir merceğin odağı aşırı yakında ya da

aşırı uzakta ise, ya eğriliğindeki ya da yoğunluğundaki bir

değiştirme ile düze.Jtilebilir; eğriliği düzensizse, ve ışınlar

bir noktada kesişmiyorsa, o zaman eğriliğin düzenliliğindeki

her artma bir d üzeitme olacaktır. Bundan dolayı, irisin büzülmesi

de, gözün kas hareketleri de görmek için zorunlu değildir,

tersin!'!, yalnızca görme aracının yapısındaki her aşamada

ortaya çıkabilen ve tamamlanabilen düzeltmelerdir. ".

Hayvanlar aleminin en yukarı bölümünde, omurgalılarda,

batrağın gözü gibi bir görme siniriyle donatılmış ve pigmentle

astarlanmış saydam bir torbacık olan ve başka herhangi

bir aygıttan yoksun pek basit bir gözden başlayabiliriz.

Balıklarda ve sürüngenlerde, Owen'ın belirttiği gibi,

"diyoptrik yapıların aşamalarının dizisi çok uzundur".

Virchow'un gerçek bir yetkili olarak belirttiğine göre, insanda

bile, o güzel kristal merceğin, embriyonda üst-deri

gözelerinin torbayı andıran bir kıvrım yaparak kümelenmesiyle,

ve göz yuvarlağının embriyonal alt-deri dokusundan

oluşması, anlamlı bir olgudur. Bununla birlikte, gözün oluşumunu

bütün o olağanüstü ama gene de kesinlikle yetkin

olmayan özellikleriyle birlikte dikkate alarak kesin bir so"

nuca varmak için sağduyunun hayalgücüne üstün gelmesi

zorunludur; ama ben, başkaları doğal seçme ilkesini böylesine

şaşırtıcı bir kerteye götürmekte duraksarken, şaşkınlığa

düşmeyecek kadar güçlük çektim.

İnsan, gözü bir teleskopla karşılaştırmaktan kendini alamıyor.

Bu aracın keskin insan zekasının uzun çabalarıyla

yetkinleştirildiğini biliyoruz; ve bundan, elbette, gözün de

biraz buna benzer bir süreçle oluşmuş olduğu sonucunu çı-

215

karıyoruz. Ama bu çıkarsama bir ataklık olmayabilir mi?

Yaradanın da insanınkine benzer zihni yetilerle çalıştığını

kabul etmeye hakkımız var mı? Gözü bir optik araca benzetmemiz

gerekirse, aralıkları sıvıyla dolu, ve altında ışığa

duyarlı bir sinir bulunan kalın, saydam bir doku katı tasarlamalıyız,

ve ondan sonra bu doku katının her parçasının sürekli

ve yavaş olarak yoğunluğunu değiştirdiğini varsaymalıyız,

öyle ki birbirinden farklı uzaklıklardaki yoğunlukların

ve kalınlıkların katları birbirinden ayırt edilsin, ve her katın

yüzeyi biçimini yavaş yavaş değiştirsin. Ayrıca kendini

doğal seçmeyle ya da en uygunların kalımı ile gösteren, ve

saydam katlardaki hafif her değişmeyi her zıaman dikkatle

gözleyen, ve değişmiş koşulların etkisinde herhangi bir tarzda

ya da ölçüde düzgün bir görüntü veren her birini özenle

saklayan bir güç olduğunu düşünmemiz gerekiyor. Aracın yeni

her durumunun milyon kat çağaltıldığını ve her değişikliğin

daha iyi bir değişiklik yapılıncaya kadar saklandığını, ve

sonra eskilerin tümünün ortadan kaldırıldığını da düşünmeliyiz.

Canlı varlıklarda değişim hafif başkalaşmalara yol

açac·ak, ve bunlar üremeyle aşağıyukarı sonsuz sayıda çoğaltılacak,

ve doğal seçme yanılmaz bir ustalıkla her ilerlemeyi

ayıracaktır. Bu işlem milyonlarca yıl sürsün; ve her

yıl çeşitli bireylerin milyonlarcasını etkilesin; bu durumda,

camdan bir görme aracına .göre Yaradanın yapıtlarının insanınkilere

göre olduğu kadar üstün, canlı bir görme aracının

böylece oluşabileceğine inanmayabilir miyiz?

GEÇİŞ TARZLAR!

Çok sayıda, ardışık ve küçük değişikliklerle oluşamayacak

bileşik bir organın varlığı göstei'ilebilseydi, teorim kesinlikle

çökerdi. Ama .böyle bir hal göremiyorum. Özellikle çok

ayrıklanmış ve teoriye göre yayılma alanlarının çevrelerindeki

hısımları tükenmiş türlerde geçişsel aşamalarını bil-

216

mediğimiz birçok organ elbette vardır. Bundan başka, bir

sınıfın bütün üyelerinde ortak olan bir organ, ilkin çok eski

bir dönemde oluşmak gerekir. ve o dönemden beri sınıfın

bütün . üyeleri gelişmiştir; ve o organı n geride bıraktığı

ilk geçişsel aşamaları bulmak için uzun zamandır tükenmiş

çok eski ata-biçimleri araştırmamız gerekir.

Bir organın bazı geçişsel aşamalarla oluşamayacağı sonucuna

varırken pek dikkatli olmalıyız. Aşağı hayvanlarda

aynı organın aynı zamanda tümüyle başka görevleri yerine

getirdiğine sayısız örnek verilebilir; kız böceğinin kurtçuğunda

ve balıklardan taş-ısıranda (Cobitis) sindirim borusu

solunuma, sindirime ve boşaltıma yarar. Hydra [bir eldiven

gibi, -ç.] ters yüz edilirse, dış yüzeyi sindirim ve midesi

solunum görevini üstlenir. Böyle hallerde; böylelikle

bir üstünlük sağlanıyorsa, doğal seçme önceden iki görev

yapan bir organın tümünü ya da bir parçasını bir tek görev

için özelleştirebilir, ve böylece sezilmez basamaklarla onun

doğal özelliğini büyük ölçüde değiştirir. Aynı zamanda dü.

zenli olarak farklı çiçekler veren birçok bitki bilinmektedir;

böyle bitkiler yalnız bir çeşit· çiçek verseydi, türün ırasında

bununla oranlı büyük bir değişme olurdu. Bununla birlikte,

aynı bitkideki iki türlü çiçek, başlangıçta, birkaç halde hala

izlenebilen çok ince aşamalarla farklılaşmış olabilir.

Bundan başka, farklı iki organ, ya da çok farklı iki biçimdeki

aynı organ, aynı bireyde aynı zamanda aynı görevi

yapabilir, ve bu, son derece önemli bir geçiş ortamıdır; buna

bir örnek verelim: suda erimiş· havayla solunum yapan

ve aynı zamanda yüzme keselerindeki serbest havayı soluyan

balıklar vardır. Bu balıklarda hava kesesi kılcal damarlarca

zengin Çeperlerle bölünmüştür, ve hava sağlamak

için bir ductus pneumaticus [hava ya da soluk yolu, -ç.]

ile donatılmıştır. Bir örnek de bitkiler aleminden verelim:

bitkiler altaçiara üç türlü tırmanır: sarılıp dolanarak, duygan

sülükleriyle bir tutarnağı yakalayarak, hava kökleri ve-

217

rerek. Bu üç tırmanma aracına çoğu zaman farklı gruplarda

raslanır, ama birkaç türde bunların ikisi, hatta üçü

birlikte görülür. Böyle hallerin hepsinde, iki organdan biri

değişiklik geçirirken öbür organdan yardim görerek bütün

işi yapabilecek kadar yetkinleşebilir; ve sonra o organ tümüyle

farklı bir amaç için değişiklik geçirebilir, ya da tümüyle

silinir.

Balıkların yüzme kesesi güzel bir örnektir, çünkü aslında

bir tek amaç için, yani yüzrnek için yapılmış bir organın

çok farklı bir amaç için, yani solunum için değiştirilebilmesi

gibi pek önemli bir olguyu açıkça göstermektedir.

Yüzme kesesi belirli balıklarda işitme organına da yardımcı

olmaktadır. Bütün fizyologlar, yüzme kesesinin konum ve

yapı bakımından yukarı omurgalı hayvanların akciğerleriyle

kökendeş (homologous), ya da "benzer amaçlı" olduğunu

kabul etmektedirler: bundan dolayı, yüzme kesesinin gerçekten

akciğerlere, ya da yalnız solunum amacıyla kullanılan

bir organa dönüştüğünden şüphe etmek için hiç bir gerekçe

yoktur.

Bu ·görüşe göre, gerçek akciğerleri olan bütün omurgalı

hayvanların, bir yüzme aygıtı ya da yüzme kesesiyle donatılmış

eski ve bilinmeyen bir ilk-örnekten (prototype) ve bayağı

yoldan türediği sonucu çıkarılabilir. Böylece, Owen'ın

bu parçalar üzerine verdiği ilginç bilgilerden anladığım gibi,

yuttuğumuz her yiyecek ve içecek parçacığının, glottisi kapatan

o ustalıklı düzenlenişe karşın, neden biraz akciğeriere

düşme tehlikesi göstererek soluk borusunun üzerinden geçmek

zorunda olduğunu kavrayabiliriz; Yukarı omurgalılarda

solungaçlar tümüyle yitmiştir - ama embriyonda boynun

iki yanındaki yarıklar ve damarların ilmeği andıran geçişi

onların eski konumunu hala belli etmektedir. Ama artık

tümüyle yitmiş solungaçların, başka bir amaç için, doğal

seçmeyle giderek değiştirilmiş olması anlaşılırdır: örneğin,

Landois, böceklerin kanatlarının trachia'lardan [hava boru-

218

su, -ç.] geliştiğini kanıtlamıştır; bundan ötürü, o büyük sınıfta

bir zamanlar solunuma yaramış organların, gerçekten

uçma organlarına dönüşmüşlüğü çok olasıdır.

Organların geçişlerine gelince, bir görevin başka biriyle

değiştirilmesi olasılığı öylesine önemlidir ki, buna başka bir

örnek daha vermek isterim. Saplı (pedunculated) büklüm ba ·

caıklıların (cirripeds) benim ovigerus jrena [yumurta dizgini,

-ç.] adını verdiğim küçük iki deri kıvrımı vardır; bunlar,

yapışkan bir salgının yardımıyla, yumurtaları açılınalarına

kadar yumurta kesesinde alıkoroaya yarar. Bu büklüm bacaklıların

solungaçları yoktur, vücudun ve küçük dizginlerle

birlikte kesenin bütün yüzeyi :solunum yapmaya yarar.

Balanidae ya da saplı büklüm hacaklılarda ise ovigerus frena

yoktur; onların yumurtaları kapalı kabuğun içindeki kesenin

dibinde tutulmadan durur; ama onlarda, dizginlere

göre aynı konumda, kesenin ve vücudun dolaşım boşlukları

ile açık bağlantıları olan, ve bütün doğa bilginlerince solungaç

gibi çalıştıkları kabul edilen çok-katlı zarlar vardır.

Şimdi, bir familyadaki ovigerus frena ile öbür familyadaki

solungaçların tam anlamıyla kökendeş (homologous) olduğunu

hiç kimse tartışmayacaktır sanırım; gerçekten, bunlar

yavaş yavaş birbirine dönüşür. Bundan dolayı, başlangıçta

ovigerus frena olarak iş gören, ama solunuma da biraz yardım

eden kuçük iki deri kıvrımının doğal seçmeyle düpedüz

büyüyerek ve yapışkan salgı bezleri giderilerek yavaş yavaş

solungaca dönüştüğünden şüphe etmenin gereği yoktur. Saplı

büklüm hacaklıların hepsi tükenseydi (bunlar sapsıziardan

daha çok kırıma uğramaktadır), ikinci familyadaki solungaçların

eskiden yumurtanın keseden dışarı sürüklenmesini

önleyen organlar olduğunu kim düşünürdü?

Üreme döneminin öne alınması ya da geciktirilmesiyle

olabilen başka bir geçiş tarzı daha vardır. Yakınlarda Prof.

Cope ile Birleşik Amerika'daki başka araştırmacılar bunun

üzerinde durmuşlardır. Bazı hayvanların, gelişimlerini ta-

219

mamlamadan önce üremeye yetenekli olduğu bilinmektedir;

ve bu güç bir türde gereği gibi gelişirse, gelişimin erginlik

aşaması ergeç yi tirilebilir; ve bu halde, özellikle kurtçuk .

ergin biçimden çok farklı olursa, türün ırası buyük ölçüde

değişir ve yozlaşır. Bundan başka, erginliğe eriştikten sonra

da, ıra ca değişegiden hayvanlar hiç de az değildir.- Örneğin,

memelilerde iskeletin biçimi çoğu zaman yaşa bağlı olarak

pek değişmektedir; Dr. Murie, foklarda bunun güzel bazı

örneklerini göstermiştir; ve geyiğin boynuzlarının yaşlandıkça

daha çok çatallandığını, ve bazı kuşların tüylerinin

daha da güzelleştiğini herkes bilir. Prof. Cope, belirli kertenkelelerde

dişierin yıllar geçtikçe biçim değiştirdiğini bildirmektedir;

Fritz Müller, kabuklularda, erginlikten sonra

yalnız önemsiz birçok parçanın değil, önemli bazı parçaların

da yeni bir ıra edindiğini belirtmiştir. Böyle hallerin hepsinde

-bunlara daha birçok ,örnek eklenebilir- üreme çağı

ertelenirse, türün ırası, hiç değilse erginlik aşamasında, değişir;

bazı hallerde gelişimin eski ve ilk aşamalarının çarçabuk

geçmesi ve yitivermesi de olmayası (improbable) değildir.

Türlerin geçişin bu bir dereceye kadar birdenbire gerçekleşen

tarzıyla çoğu zaman ya da her zaman değişiklik geçirip

geçirmediği konusunda bir kanıya varamadım; ama bu

oluyorsa, gençlerle erginler, ve erginlerle yaşlılar arasındaki

farklar da aşamalı geçişlerle başlangıçta kazanılmış olabilir.

DOGAL SEÇME TEORiSİNİN ÖZEL GÜÇLÜKLERİ

Bir organın ardışık, küçük geçişsel aşamalada türemiş

olamayacağı sonucunu çıkarırken pek dikkatli olmamız gerekiyorsa

da, güçlüğü söz götürmeyen haller de olmaktadır.

En çetin güçlüklerden biri, hem erkeklerden ve hem de

doğurgan dişilerden çoğu zaman farkli yapılışta olan eşeysiz

(neuter) böceklerdir; ama bu hal gelecek bölümde sözkonusu

edilecektir. Balıkların elektrik organları özel başka bir

220

güç haldir; çünkü bu olağanüstü organların hangi aşamalardan

geçerek türediğini anlamak olanaksızdır. Ama bu

şaşırtıcı değildir, çünkü bu organların ne işe yaradığını bile

bilmiyoruz. Elektrikli yılan balığında (Gymnotus) ve uyuşturan

balıkta (Torpedo) bunların zorlu savunu araçları olarak

iş gördüğünden şüphe yoktur; bu organlar belki av sağlamaya

da Y'aramaktadır; bununla birlikte, yıldızlı vatozun

kuyruğunda bulunan görevdeş (analogous) bir organ, Matteucci'nin

gözlemlerine göre, hayvan kışkırtılınca bile o kadar

az elektrik çllkarmaktadır ki, bu elektrik yukardaki amaçlar

için bir işe yarayamaz. Bundan başka, yıldızlı vatozda, Dr.

R. M'Donnel'in gösterdiği gib~, bunun yanısıra, başın yakınlarında,

elektrikli olduğu bilinmeyen, ama uyuşturan balığın

bataryasının gerçek bir kökendeşi olduğu görülen başka

bir organ daha vardır. Bu iki organla bayağı kas arasında

yapı, sinirlerin dağılımı, ve farklı uyaranlara tepki gösterme

tarzı bakımından yakın bir görevdeşlİk olduğu genellikle kabul

edilmektedir. Kas kasılmasının bir elektrik boşalması

ile birlikte olduğu da özellikle gözlemlenmek gerekir; Dr.

Radcliffe vurgulayarak şöyle diyor: "Dinlenme sırasında

uyuşturan balığın elektrik aygıtında kastaki ve sinirdeki yüklenmeye

her bakımdan benzer bir yüklenme (charge) olmaktadır,

ve uyuşturan balıktaki boşalma, kendine özgü olmak

yerine, kasın ve motor sinirin çalışmasını izleyen boşalmanın

yalnızca başka bir biçimi olabilir." Bugün bunun ötesinde

bir açıklama tarzı bilemiyoruz; ama bu organların

kullanımı üzerine pek az şey bildiğimiz için, ve bugünkü

elektrikli balıkların atalarının huyları ve yapıları üzerine

hiç bir şey bilmediğimiz için, bu organıara aşama aşama

geliştirmiş geçişlerin olanaksızlığını ileri sürmek için başvurmak

aşırı ataklık olur.

Bu organlar, ilk bakışta, başka ve daha çetin bir güçlük

göstermektedir; çünkü, bazıları pek uzak hısım olan aşağıvukarı

bir düzine balık cinsinde bulunmaktadırlar. Aynı or-

221

gan aynı sınıfın birçok üyesinde, özellikle çok farklı yaşama

alışkanlıkları olan üyelerde bulununca, bunu genellikle, onun

ortak bir atadan soyaçekirole netilegelmesine yorabiliriz; ve

onun bazı üyelerde bulunmamasını kullanılınama ya da doğal

seçme yüzünden yitmeye bağlayabiliriz. Elektrik organları

eski herhangi bir atadan kalmış olsaydı, bütün elektrikli

balıkların hısım olduğunu kestirebilirdik; ama hal hiç de

böyle değildir. Balıkların çoğunun bugünkü değişikliğe uğramış

döllerinde yitmiş elektrik organları olduğu görüşünü

yerbilim de desteklernemektedir. Ama konuyu daha yakmdan

inceleyince gördüğümüz şudur: balıklarm birçoğu elektrik

organları ile donatılmıştır, ve bunlar vücudun başka

başka parçalarında bulunmaktadır, -Plaklarının dizilişinde

olduğu gibi, yapılarmda da fark vardır, ve, Pacini'ye göre,

elektrik üretme tarzları ya da işlemleri de farklıdır-, ve son

olarak, başka başka kaynaklardan çıkan sinirlerle donatılmışlardır,

vebu, belki bütün farkların en önemlisidir. Farklı

balıklar elektrik organlarıyla donatılmış oldukları için, bu

organlar kökendeş (homologous) sayılamaz, tersine, yalnız

görevee benzer sayılabilir. Bundan ötürü, onların ortak bir

atadan soyaçekirole kazanıldığını düşünmek için hiç bir gerekçe

yoktur; çünkü hal böyle olsaydı, birbirlerine her bakımdan

çok benzerneleri gerekirdi. Böylece, çok uzak hısım

türlerde görünüşte aynı olan bir organın yarattığı güçlük

ortadan kalkmakta, ama geride gene de yeterince çetin bir

güçlük kalmaktadır: bu organlar farklı her balık grubunda

hangi basamaklardan geç~rek gelişmiştir?

Çok farklı familyalardan olan birkaç böcekte görülen,

ve vücudun başka başka yerlerinde bulunan ışıklı organlar

da, bilgisizliğimizin bugünkü aşamasında, elektrikli organların

yarattığı güçlüğe aşağıyukarı paralel bir güçlük göstermektedir.

Bunlara benzer başka haller de vardır; örneğin

bitkilerde, ucunda yapışkan bir salgı bezi bulunan bir

sapta gelişmiş çiçektozu kümesinin çok ustalıklı düzenlenişi,

222

salepte (Orchia) ve Asclepias'ta görünüşte aynıdır - bunlar,

çiçekli bitkilerde olabildiği kadar birbirinden uzak cinslerdir;

ama parçalar burada da kökendeş (homologous) değildir.

Oluşumun birbirinden çok uzak basamaklarında bulunan,

benzer ve özel organlarla donatılmış yaratıkların bütün

hallerinde, o organların genel görünüşü ve görevi aynı

olsa bile, köklü farklar bulunduğu her zaman görülecektir.

Örneğin kafadanbacaklıların (Cephalopoda) ya da mürekkep

balıklarının ve omurgalı hayvanların gözleri olağanüstü

benzer görünüştedir; ve böylesine apayrı gruplarda bu benzerlik

ortak bir atadan soyaçekime bağlı· olamaz. Bay Mivart

bu hali özel bir güçlük olarak nitelemektedir, ama verdiği

kanıtların güçlü olduğunu kabul edemiyorum. Bir görme

organı saydam dokudan oluşmak gerekir, ve karanlık bir

odanın art yüzeyine bir görüntü düşürecek bir çeşit merceği

olmak gerekir. Hensen'in kafadanbacaklıların bu organı üzerine

verdiği övülmeye değer bilgilere başvurularak görüleceği

gibi, mürekkep balıklarının ve omurgalıların gözleri arasında

bu yüzlek benzerlikten başka hiç bir gerçek benzerlik

yoktur. Burda ayrıntılara girmem olanaksızdır, ama farklı

birkaç noktayı belirtebilirim. Yukarı mürekkep balıklarındaki

kristal mercekte, ardarda iki mercek gibi yerleşmiş,

yapıları ve düzenienişleri omurgalılarda olduğundan

çok farklı iki parça vardır: Ağtabaka (retina) tümüyle fark-

-·ııdır, başlıca parçalar gerçekten tersine dönmüştür, ve göz

zarları arasınıda büyük bir sinir düğümü bulunmaktadır. Kasların

ilişkileri düşünülebildiği kadar farklıdır, ve öbür noktalarda

da böyledir. Bu yüzden, kafadan hacaklıların ve omurgalıların

gözlerinin niteliklerini söylerken aynı terirolerin hangi

ölçüde kullanılmak gerektiğini kararlaştırmak ·bile önemsiz

bir güçlük değildir. Her iki halde de gözün ardışık ve hafif

değişimierin doğal seçimiyle gelişmiş olabileceğini reddetmekte

herkes elbette özgürdür; ama bu, hallerden birinde

kabul edilirse, öbüründe de besbelli böyle olabilir; ve iki

223

grubun görme organlarındaki başlıca farkların, onların oluşma

tarz( konusundaki görüşe uygun olması beklenir. Bazan

iki kişinin birbirinden bağımsız olarak aynı buluşu yapması

gibi,· yukarda anılan hallerin birçoğunda da, doğal seçmenin

her yaratığın iyiliğine çalışarak ve elverişli bütün değişimlerden

yararlanarak, ortak organlarından hiç birini ortak

bir atadan türemeye borçlu olmayan farklı organik yaratıklarda,

görev sözkonusu olduğu sürece, benzer organlar

türettiği ortaya çıkmaktadır.

Fritz Müller, bu kitapta varılan sonuçları sınamak için,

aşağıyukarı benzer bir kanıtlama yolunu büyük bir titizlikle

izledi. Kabukluların birçok familyasında bir hava-soluma

aygıtı bulunan ve su dışında yaşamaya uymuş birkaç tür

vardır. Bunlardan Müller'in özellikle in~elediği ve birbiriyle

yakın hısım olan familyada, türler bütün önemli ıralar

bakımından, yani duyu organları, dolaşım sistemleri, karmaşık

midelerindeki kıl demetlerinin konumu, ve son olarak

su-soluyan solungaçlarının tüm yapısı, hatta temizlenmeleri-

. ne yarayan mikroskobik kancaları bakımından pek çok uyuşmaktadır.

Onun için bu iki familyaya bağlı ve karada yaşayan

birkaç türde eşit önemdeki hava-soluma aygıtlarının

aynı olması beklenebilirdi; çünkü aynı amaca hizmet eden

bir aygıt, öbür önemli organlar pek benzeşirken ya da epeyce

özdeşken, neden farklı olsun?

Fritz Müller, benim görüşüme uy,gun olarak, yapının

birçok noktasındaki bu yakın benzerliğin ortak bir atadan

soyaçekim e yorulmak gerektiğini savunmaktadır. Ama öbür

kabukluların pek çoğu gibi yukarda anılan familyalardaki

türler de alışkanlıkları bakımından susal (aquatic) oldukları

için, ortak atalarının hava solumaya uyarlanmışlığı büyük

ölçüde olmayasıdır (improbable). Bundan dolayı Müller

hava-soluyan türlerdeki aygıtları dikkatle incelemiştir; ve

delikierin konumu ve açılıp kapanma tarzları ve eklentisel

ayrıntılar gibi önemli birçok noktada bu türlerin birbirlerin-

224

den farklı olduğunu bulmuştur. Şimdi, türlerin su dışında

gittikçe daha çok yaşamaya ve hava solumaya yavaş yavaş

uyarlanmış farklı familyalardan olduğu kabul edilirse, böyle

farklar anlaşılır ve hatta beklenir. Çünkü bu türler, farklı

familyalardan oldukları için, belirli bir ölçüde farklıdır, ve

her değişimin niteliğinin iki etkene, yani oluşumun ve çevre

koşullarının niteliğine bağlılığı ilkesine uygun olarak, onların

değişkenliği elbette tümüyle aynı olmaz. Bundan ötürü,

doğal seçme, aynı görevsel sonuca erişmek için farklı gereçlerle

ya da değişimlerle çalışmak :rorunda kalır; ve böylece

edinilen yapıların farklı olması hemen hemen zorunludur.

Bağımsız yaratılma varsayımına göre bu hal tümüyle

karanlık kalmaktadır. Bu kanıtlama doğrultusu, Müller'··

in bu kıitapta öne sürülen görüşleri kabul etmesinde büyük

ölçüde ·etkili olmuş görünmektedir.

Seçkin başka bir hayvan bilimci, ölü Prof. Claparede, aynı

yolda tartıştı ve aynı sonuca vardı. Prof. Claparede, farklı

alt-familyalardan ve farklı familyalardan olan ve kıl-tutacaklada

(hair-claspers) donatılmış asalak keneler (Acaridae)

bulunduğunu göstermiştir. Bu ()rganlar bağımsız gelişmiş

olmalıdır, çünkü ortak bir atadan soyaçekimle edinilmiş

olamazlar; ve farklı gruplarda ön-bacakların, art-hacakların,

çenelerin ya da dudakların değişiklik geçirmesiyle

oluşmuşlardır.

ANILAN bu hallerde, hiç hısım olmayan ya da ancak

uzaktan hısım olan yaratıklarda, gelişirnde değil ama görünüşte

çok benzer olan orgarilarla aynı amaca varıldığını

ve aynı görevin yapıldığını görüyoruz. Öte yandan, yakın

hısım olan yaratıklarda bile bazan aynı amaca pek farklı

araçlarla ulaşılması genel bir kuraldır. Bir kuşun telekli kanatları

ile bir yarasanın derili kanatları ne kadar ·farklı yapılıştadır!

Ve bir kelebeğin dört kanadı, bir sineğin bir çift

kanadı, ve kınkanatlı bir böceğin kınlaşmış iki ön-kanadı

225

(elytra) da böyledir. İki kavkılı kabukluların yapısı açılıp

kapanmalarını gerektirir, ama menteşeleri, fındık midyesin·

deki (Nucula) o birbirine çok güzel kenetlenen uzun bir sıra

dişten midyenin basit bağına (ligament) kadar ne çok

sayıda örneğe göre yapılmıştır! Tohumlar çok küçük olmaları

ile, - kapsüllerinin balona benzer hafif bir keseye dönüşmesi

ile, - pek farklı parçalardan oluşmuş, kuşları çekecek

ve kuşlarca seve seve yenilecek kadar besleyici ve

gözalıcı renkleri olan meyve etiyle kaplanmaları ile, - dörtayaklıların

postlarına tutunmalarını sağlayan türlü kancaları

ve çengelleriyle ve dişli kılçıkları ile, - hafif bir esintide

bile sürüklenmelerini sağlayan farklı biçimde ve ince

yapılı kanatçıklada ve tüylerle donanmış olmaları ile, yayılır.

Başka bir örnek daha vermek istiyorum, çünkü pek

farklı araçlarla aynı amaca ulaşılması gerçekten dikkate

değer bir konudur. Kimi yazarlar, organik varlıkların nerdeyse

bir dükkandaki oyuncaklar giıbi yalnızca çeşit olsun

diye türlü -biçimlerde oluşturulduğunu öne sürmektedirler,

ama böyle bir doğa görüşüne inanılamaz. Ayrı eşeyli bitkilerde,

ve gerçekten erdişi olan bitkilerde çiçektozu tepeciğe

kendiliğinden düşmez, döllenme için herhangi bir yardım gereklidir.

Bu, türlerin birçoğunda, hafif ve birdenbire bağımsız

çiçektozları yelle tepecıiğe rasgele sürüklenerek gerçekleşir;

ve bu kolayca anlaşılıveren en basit yoldur. Hemen

hemen bunun kadar basit ama farklı bir yol da, birçok

bitkide bakışınılı bir çiçeğin birkaç damla balözü salgılaması,

ve bundan ötürü böceklerin çiçeğe uğraması ve

çiçektozunu başçıklardan tepeciğe taşunasıdır.

Bu basit aşamadan başlayarak pek çok yol olduğunu görebiliriz;

bunların hepsi aynı amaç içindir ve aslında aynı

işi görür, ama çiçeğin her parçasında değişmeler olmasını

gerektirir. Balözü, farklı çiçekliklerde (receptacle) biriktirilir,

erkek ve dişi organlar türlü türlü değişiklik geçirir,

bazan kapana benzer bir düzen oluşturur, ve bazan duyar-

226

lıkları ve esneklikleri dolayısıyla yerinde ve uygun hareketler

yapabilirler. Böyle yapılışlardan başlayıp Dr. Crüger'in

yakınİarda Coryanthes'te buldu~u ola~anüstü- bir

uyarıanma haline kadar ilerleyebiliriz. Bu salepgilde, altdudak

(labellum) kısmen çukurlaşarak büyücek bir kap oluşturmuştur,

ve bu kaba, yukarıs~da bulunan iki salgı çıkınc

tısından, sürekli olarak, hemen hemen arı su damlamaktadır;

ve kap dolunca su bir yandaki emzikten akmaktadır.

Labellumun asıl kesimi kabın-üzerinde durmaktadır, ve oda

gibi oyulmuştur, yanlardan iki de girişi vardır; bu odada

ustaca yapılmış, etli kabartılar bulunmaktadır. En zeki kimse,

olup bitenleri görmeseydi, bunların ne işe yaradığını anlayamazdı.

Ama Dr. Crüger, iri yaban arılarının balözünü

emmek için değil, tersine, kabın üzerindeki odada bulunan

etli kabartıları kemirmek için bu salebin dev çiçeklerine

sürü sürü geldiğini görmüştür; arılar bu işi yaparken birbirlerini

sık sık aşağıdaki kaba itip düşürmekte ve böylece

kanatları ıslandı~ı için uçup gidemeyen hayvanlar, suyun

taştığı emzikten sürünerek geçmek zorunda kalmaktadırlar.

Dr. Crüger gönülsüz yıkanmış arıların sudan "alay alay"

çıkıp böyle· süründüğünü g.örmüştür. Geçit dardır, ve direkIere

dayanan bir çatısı vardır, öyle ki geçmeye çalıalayan

bir arı, sırtını önce yapışkan tepeciğe ve sonra da çiçektozu

kümelerinin yapışkan salgısına sürtmektedir. Çiçektozu

kümeleri, böylelikle, önce o sırada açılmış bir çiçeğin geçidinden

sürünerek çıkan bir arının sırtına sıvanır, ve alınıp

götürülür. Dr. Crüger şarap ruhuna konmuş bir çiçe~i;

süründükten sonra tam dışarı çıkarken öldürülmüş ve sırtında

hala çiçektozu kümeleri bulunan bir arıyla birlikte bana

gönderdi. Önceden böyle hazırlanan bir arı, başka bir

çiçe~e, ya da ikinci defa aynı çiçe~e uçunca, ve itilerek su

kabına düşürülünce ve geçitten dışarı sürününce, çiçektozu

kümeler.i zorunlu olarak önce yapışkan tepeci~e değmekte,

tepeciğe yapışmakta, ve çiçek döllenmektedir. İşte sonunda

227

çiçegın her parçasının, su salgılayan çıkıntıların, arıların

uçmasını önleyen ve onları emziğin içinden sürünerek geçmeye

zorlayan, ve uygun yerlerdeki çiçektozu kümelerine ve

yapışkan tepeciğe sürtünmelerini sağlayan yarı-yarıya suyla

dolu kabın ne işe yaradığını tümüyle görmüş bulunuyoruz.

Yakın hısım olan başka bir salepgilin, Catasetum'un, çiçek

yapısı tümüyle farklıdır, ama aynı amaca yarar; ve

aynı ölçüde gariptir. Arılar bu çiçeklere, tıpkı Coryarıthes'ink!_

lere olduğu gibi, labellumu kemirmek için gelir; bu işi

yaparken uzun, gittikçe incelen, duygan bir çıkıntıy~, ya da

benim verdiğim adıyla, duyargaya, zorunlu olarak dokunur.

Bu duyarga, kendisine dokunulunca, parçalanıveren bir zara

bir duyum ya da titreşim iletir; zarın parçalanmasıyla

çiçektozu kümesini uygun yöne bir ok gibi fırlatan bir yay

boşanır, ve yayın yapışkan ucu aı:ının sırtına ilişir. Erkek

bitkinin (çünkü bu salepgilde eşeyler ayrıdır} çiçektozu kümeleri

dişi bitkinin çiçe_klerine böylelikle taşınır, ve orada,

belirli esnek iplikleri koparmaya ve çiçektozunu alıkoymaya

yetecek kadar yapışkan olan tepeciğe değdirilir, ve döllenme

başarılır.

Şöyle sorulabilir: bunlardaki ve sayısız başka hallerdeki

karmaşıklığın aşamalı sıralanışını ve aynı amaca ulaşınaya

yarayan türlü araçları nasıl anlayabiliriz? Bunun yanıtı, demin

söylendiği gibi, şüphesiz şudur: önceden biraz farklı

olan iki biçim değişince değişkenlik tümüyle aynı nitelikte

olmayacaktır, ve bundan ötürü aynı ortak amaç için doğal

seçmeyle elde edilen sonuçlar da aynı olmayacaktır. Çok gelişmiş

her oluşumun birçok değişme geçirmiş olduğunu; ve

değişiklik geçirmiş her yapının soyaçekilmeye eğilimli bulunduğunu,

öyle ki her değişikliğin tümüyle kolayca yitmeyeceğini,

tersine, yine, ve sonra yine değişegideceğini de unutmamalıyız.

Bundan dolayı, her türdeki her parçanın yapısı,

hangi amaca yararsa yarasın, türün değişmiş alışkanlıklara

ve yaşam koşullarına ardışık uyarianmaları sırasında geçir-

228

diği soyaçekilmiş birçok değişmeler in toplamıdır.

Öyleyse, birçok halde organların bugünkü durumlarına

hangi geçişlerle ulaştığını kestirrnek pek güç olmakla birlikte,

yaşayan ve bilinen biçimlerin tükenmiş ve bilinmeyen biçimlere

oranla ne kadar az olduğunu düşünerek, bugünkü

biçimine varmasında geçişsel hiç bir aşaması bilinmeyen

bir organ bildirebilmenin pek güç olmasına şaşıyorum. Şu

kesinlikle doğrudur: yeni organlar, bir yaratıkta ancak seyrek

olarak sanki özel bir amaçla yaratılmış gibi ortaya çıkar,

ya da hiç bir zaman ortaya çıkmaz; - doğal tarihteki

o eski ama biraz abartılmış kuralın gerçekten belirttiği gibi

"Natura non facit saltum" [Doğa sıçrama yapmaz, -ç.].

Aşağıyukarı bütün görgülü doğa bilginlerinin yazılarında bu

gerçeğin dile getirildiğini görüyoruz; ya da Milne Edwards'ın

çok güzel belirttiği gibi, doğa, çeşitte cömert, yenilikte cimridir.

Yaradılış teorisine göre neden bu kadar çok çeşit ve

bu kadar az gerçek yenilik olmak gereksin? Her biri doğadaki

özel yeri için bağımsız yaratılmış varsayılan bağımsız

birçok yaratığın bütün parçaları ve organları neden bu kadar

genellikle aşama aşama birbirine ba~lı olmak gereksin?

Doğa yapıdan yapıya neden birdenbire sıçramamak gereksin?

Doğal seçme teorisine göre neden böyle olmamak gerektiğini

açıkça aniayabiliriz; çünkü doğal seçme yalnız küçük

ve ardışık değişimlerden yararlanarak iş görür, asla ani

ve büyük bir sıçrama yapmaz, tersine, kısa ve güvenli, ama

ağır adımlarla Herler.

GÖRÜNÜR ÖNEMLERİ AZ ORGANLARıN

DOGAL SEÇMEDEN ETKİLENMESİ

Doğal· seçme dirimle ve ölümle -en uygunların kalımıyla

ve az uygun bireylerin yok edilmesiyle- iş gördüğü için,

az önemli parçaların oluşumunu ve kökenini anlamakta, bazan,

pek yetkin ve bileşik organlar için sözkonusu olduğu

22§

kadar büyük, ama çok farklı, çetin bir güçlükle karşılaştım.

Her şeyden önce, herhangi bir yaratığın tüm ekonomisi

bakımından, hangi küçük değişikliklerlin önemli ve hangilerinin

önemsiz olduğunu belirlemek için, pek bilgisiziz. Bundan

önceki bölümlerden birinde, yapısal farklada karşılıklı-ilişkili

oldukları için ya da böceklerin saldırılarını belirledikleri

için doğal seçmenin hesaba kattığı besbelli olan meyvenin

tüylülüğü ve meyve etinin rengi, dört-ayaklıların derilerinin

ve kıllarının rengi gibi çok önemsiz ıralardan örnekler vermiştim.

Zürafanın kuyruğu insan elinden çıkmış bir sineköldüreceğine

benzer; ve kuyruğun sinekleri kovmak gibi pek

önemsiz bir iş için her biri daha iyi ve daha uygun, küçük

ve ardışık değiŞikliklerle bugünkü amacına uyarlanabilmiş

olması, önce inanılmaz bir şey gibi görünmektedir; ama bu

halde bile aşırı kesin bir kanıya varmadan önce duraklamalıyız,

çünkü biliyoruz ki, Güney Amerika'da sığırların ve

öbür hayvanların varlığı, böceklerin saldırılarına karşı gösterdikleri

direnme gücüne kesinlikle bağlıdır: öyle ki, herhangi

bir araçla kendilerini bu küçük düşmanıara karşı savunabilen

bireyler yeni atıaklara yayılabilir ve böylece bir

üstünlük kazanır. Söylemek istenen, iri dört-ayaklıları sineklerin

gerçekten yok ettiği (seyrek bazı haller ayrı tutulursa)

değildir; ama sinekler bu hayvanları yorar ve hayvanlar

kuvvetten düşer, bu yüzden daha çok hastalanır, ya

da bir kıtlık gelip çatınca yem aramaya, ya da yırtıcılardan

kaçmaya güçleri yetmez.

Bugün önemsiz olan organlar bazı hallerde eski bir ata

için önemli olmuş olabilir, ve, eski bir çağda yavaş yavaş

tamamlandıktan· sonra, bugün pek az işe yararnakla birlikte,

yaşayan türlere aşağıyukarı aynı durumda iletilmiş olabilir;

ama onların yapısındaki gerçekten zararlı her sapma doğal

seçmeyle elbette engellenmiştir. Susal hayvanların pek çoğunda

kuyruğun ne kadar önemli bir hareket organı olduğuna

bakılarak, akciğerleriyle ya da değişiklik geçirmiş yüz-

230

me keseleriyle susal kökenierini açığa vuran karasal birçok

hayvanda kuyruğun genellikle bulunması ve türlü amaçlara

yaraması belki böyle açıklanır. Susal bir hayvanda oluşmuş

gelişkin bir kuyruk, sonradan türlü amaçlar_ için -bir

sinek-öldürücü, bir tutunma organı ya da köpekte olduğu

gibi dönmeye yardımcı (bununla birlikte kuyruğun dönmeye

yardımı azdır, çünkü hemen hemen kuyruksuz olan yaban

tavşam çok daha çabuk dönebilir) olarak- değişikliğe uğratılabilir.

İkincisi, ıralara önem verirken;- ve ıraların doğal seçmeyle

geliştiğine inanırken kolayca yanılabiliriz. Değişmiş

yaşam koşullarının doğrudan etkisini, - koşulların niteliğine

az bağlı görünen kendiliğinden değişimleri, - eskiden

yitirilmiş ıralara dönme eğilimini, - karşılıklı-ilişki, dengelenme,

bir parçanın başka bir parçaya baskısı vb. gibi karmaşık

gelişim .yasalarını, - ve son olarak, eşeysel seçmeyi

ve eşeysel seçmeyle bir eşeye yararlı ıralar edinildiğini ve

sonra onların hayli tam olarak öbür eşeye, o eşeyin işine

yaramasalar da, iletildjğini görmezlikten gelmemeliyiz. Ama

böylelikle kazanılmış yapılar da, başlangıçta türe hiç yararları

olmamakla birlikte, yeni yaşam koşullarının ve yeniden

edinilmiş alışkanlıkların etkisinde, türün değişiklik geçirmiş

döllerine daha sonraları yararlı olabilir.

Yalnız yeşil ağaçimkanlar olsaydı, ve kara ve alacalı

birçok tür olduğunu bilmeseydik, hiç çekinmeden diyebilirim

ki şöyle düşünürdü:k: yeşil renk, ağaçlara tırmanan bu kuşun

düşmanlarından korunması için güzel bir uyarıanmadır;

öyleyse önemli bir ıradır, ve doğal seçmeyle edinilmiştir,

Oysa -renk, belki büyük ölçüde eşeysel seçmenin sonucudur.

Malaya Takımadalarındaki sürüngen bir palmiye, dallarının

uçlarında çepeçevre sıralanmış ve çok güzel yapıları olan

kancaların yardımıyla en yüksek ağaçlara tırmanır; ve bu

düzen, şüphesiz, bitkinin işine çok yaramaktadır; ama tırmanıcı

olmayan birçok ağaçta da bunlara benzer kartealar

231

gördüğümüz için, Afrika'daki ve Güney Amerika'daki dikenli

türlerin dağılımına dayanarak hiç şüphesiz inanahileceğimiz

gibi, bunlar otlayan dört-ayaklılara karşı korunmaya yaradığı

ıiçin, palmiyedeki sivri uzantılar başlangıçta bu amaç

için oluşmuş, ve sonradan, bitki daha başka değişiklikler

geçidr ve tırmanıcılaşırken gelişmiş, ve bitki onlardan yararlanmıştır.

Aklıabanın başındaki derinin çıplaklığı, genellikle,

leşleri ikarıştırıp aranmaya doğrudan doğruya uyarlanma

sayılmaktadır; ve böyle olabilir, ya da kokuşmuş maddelerin

doğrudan etkisi yüzünden de olabilir; ama leş yemeyen

bindinin başındaki derinin de çıplak olmasına bakarak,

böyle çıkarsamalar yaparken çok dikkatli olmamız gerekir.

Memeli hayvanlarda yavrularının kafatasiarındaki ek yerlerine

(suture) doğumu kolaylaştırmak için güzel bir uyarlanma

gözüyle bakılabilir; ve bunlar doğumu şüphesiz kolaylaştırmaktadır,

ya da bu iş için gerekli olabilir; ama

yalnızca kırılan bir yumurtadan çıkmak durumunda olan

yavru kuşların ve sürüngenlerin kafataslarında da ek yerleri

olduğu için, bu yapının gelişim yasalarından ileri geldiğini,

ve yukarı memelilerde bundan doğum sırasında yararlanıldığı

sonucunu çıkarabiliriz.

Küçük her değişimin ya da bireysel farkın nedeni konusundaki

bilgisizliğimiz engindir; ve farklı ülkelerdeki -özellikle

az uygariaşmış ve yöntemH seçmenin az uyıgulandığı

ülkelerdeki- evcil hayvan ırkları arasındaki farkları düşünürsek

bilgisizliğimizi kavrayıveririz. Farklı ülkelerde yabanıl

insanların elindeki hayvanlar çoğu zaman kendi geçimleri

için savaşmak zorundadır, belirli bir ölçüde doğal

seçmeye uğramaktadır, ve biraz farklı yapıdaki bireyler

farklı iklimierin etkisinde varlıklarını en iyi sürdürmektedir.

Sığırlarda sinekierin saldırılarından kolay etkilenmek

renge bağlıdır, ,belirli bitkilerden ağılanmak da böyledir;

bundan ötürü renk bile doğal seçmenin etkisinde kalmaktadır.

Kimi gözlemciler nemli ikiimin kıl büyümesini etki-

232

!ediği, ve kıllarla boynuzlar arasında karşılıklı-ilişki olduğu

kanısındadırlar. Dağ ırkları alçak yerlerdeki ırklardan her

zaman farklıdır; dağlık yerler, daha çok kullanıldıkları için

art bacakları, ve hatta leğenin (pelvis) biçimini etkileyebilir;

ve sonra kökendeş (homologous) değişim yasasına göre

ön hacaklar ve baş da etkilenebilir. Leğenin biçimi de dölyatağındaki

yavrunun belirli parçalarının biçimini basınçla

etkileyebilir. Yüksek yerlerde solunum un güç olmasının

göğsü genişiettiğine inanmamız için sağlam gerekçe vardır;

ve karşılıklı-ilişki burada da işe karışır. Aşırı beslenmeyle

birlikte az hareket etmenin etkileri belki daha da önemlidir;

ve H. von Nathusius'un başarılı kitapçığında bu yakınlarda

gösterdiği gibi, domuz ırklarının uğradığı büyük değişikliğin

başlıca nedenlerinden birinin bu olduğu besbellidir.

Ama değişimin bilinen ve bilinmeyen türlü nedenlerinin birbirlerine

göre önemi konusunda kurguda bulunmak için bilgimiz

aşırı yetersizdir; ve bütün bunları yalnızca şunu belirtmek

için söyledim: bir ya da birkaç ata-kökenden bilinegeldiği

gibi üreyerek türediği genellikle kabul edilen evcil

ırklarımızın ırasal farklarını açıklamaya gücümüz yetmiyorsa,

gerçek türler arasındaki benzeş farkların kesin nedeni

konusundaki bilgisizliğimiz üzerinde de gerektiğinden

çok durmamalıyız.

YARARClLIK ÖGRETİSİ (UTILITARIAN DOCTRINE) NEREYE

KADAR DOGRUDUR: GÜZELLİK NASIL KAZANILIR?

Yukardaki uyarılar, beni, bir yaratığın yapısındaki her

ayrıntının o yaratığın yararı için türediğini söyleyen yararcılık

öğretisine karşı kimi doğa bilginlerinin son zamanlardaki

itirazları üzerine birkaç söz söylemeye özendiriyor. Bu

bilginler türlü yapıların güzellik uğruna, insanoğlunun ya da

Yaradanın hoşuna gitsin diye (bu son madde bilimsel tartışma

alanının ötesindedir), ya da yalnızca çeşit olsun diye

233

(önceden tartıştığımız bir görüş) yaratıldığına inanmaktadırlar.

Böyle öğretiler doğru olsaydı, bu~ teorim için kesinlikle

yıkıcı olurdu. Ben birçok yapının, bulundukları yaratıkların

bugün hiç bir işine yaramadığını, ve onların atalarının

da asla işine yaramamış olduğunu tümüyle kabul

ediyorum; ama bu, onların yalnız güzellik ya da Ç€şit uğruna

oluşmuş olduğunu göstermez. Hiç şüphesiz, değişmiş

koşulların belirli eylemi, ve değişikliklerin son zamanlarda

belirlenmiş türlü nedenleri, bunların- hepsi, bir ~tki, belki

böylelikle kazanılmış bir üstünlükten bağımsız olarak büyük

bir etki yapmaktadır. Ama daha da önemli bir etken

vardır: her canlı varlığın oluşumunun başlıca kesimi soyaçekimle

edinilmektedir; ve bundan ötürü, her yaratık doğadaki

yerine elbette iyi uymuşsa da, btıgünkü yaşama alışkanlıkları

ile çok yakın ya da doğrudan ilişkisi olmayan birçok

yapı vardır. Bundan dolayı, yayla kazının ya da fregat

kuşunurt perdeli ayaklarının o kuşlara özel yararı olduğuna

...-pek güç inanabiliriz; maymunun kolundaki, atın ön bacağındaki,

yarasanın kanadındaki, ve fokuıı yüzgecindeki benzer

kemiklerin bu hayvaniara özellikle yararlı olduğuna inanamayız.

Bu parçaları hiç çekinmeden sayaçekime yorabi-.

liriz. Ama perdeli ayaklar, hiç şüphesiz, yay la kazının ve

fregat kuşunun ataları için, bugün yaşayan susal kuşlar

için olduğu kadar yararlıydı. Fokun atasının yüzgeci olmadığına,

tersine, yüzmeye ya da tutmaya uymuş beş parmaklı

bir ayağı olduğuna da inanabiliriz; ayrıca, maymun un,

atın, ve yarasanın üyelerindeki kemiklerin, başlangıçta, yararcılık

ilkesine göre, ve belki bütün sınıfın bal:iğa benzer

eski bir atasının yüzgecindeki bir sürü kemiğin azalmasıyla

geliştiğine de duraksamadan inanabiliriz. Dış koşulların belirli

etkisi, kendiliğinden değişimler, ve karmaşık gelişim

yasaları gibi değişme nedenlerinin buradaki payını belirlemek

hemen hemen olanaksızdır; ama bu önemli noktaları

ayrı tutarak şu sonuca varabiliriz: her canlı varlığın yapısı,

234

dolaylı ya da dolaysiz- olarak, o yaratığa ya bugün yararlıdır,

ya da eskiden yararlı olmuştur.

Organik varlıkların insanoğlunun hoşuna gitsin diye güzel

yaratıldığı inancına gelince (teorimi tümüyle altüst ettiği

bildirilen bir inanç), önce şunu söyleyebilirim: güzellik

duygusunun aklın niteliğine bağlı olduğu, hayranlık duyulan

nesnenin gerçek hiç bir niteliğine dayanmadığı besbellidir;

güzellik kavramı doğuştan ya da değişmez değildir. Bunu,

örneğin, farklı ırklardan erkeklerin kadın güzelliği konusunda

tümüyle farklı ölçüleri olmasında görüyoruz. Güzel nesneler

özellikle insanoğlunun beğenisi için yaratıldıysa, yeryüzünde,

insanoğlu belirmeden önce onun görünüşünden sonra

olduğundan daha çok güzellik olduğu gösterilmek gerekir.

Eosen Çağının o güzel sarmal ve koni kabukluları, ve İkinci

Zamanın o ineelikle biçimlendirilmiş ammonitleri, insanoğlu

çağlar sonra derme dolaplarında seyredip hayran olsun diye

mi yaratılmıştı? Pek. az şey diyatomelerin (yeşil deniz

sazı) silisli kabından daha güzeldir: bunlar, güçlü mikroskopların

altında ineelensin ve hayran kalınsın diye mi yaratıldı?

Güzellik, bu son halde, ve birçok halde, görünüşte tümüyle

gelişimin bakışımından ( symmetry) ötürüdür. Çiçekler

doğanın en güzel ürünleri arasında sayılır; ama çiçeklerin

yeşil yapraklara açıkça karşıt ve aynı zamanda güzel

olması, böcekler çiçekleri · kolayca bulsun diyedir. Bu S'Onuca

bulduğum değişmez bir kurala dayanarak varıyorum:

ye lle döllenen hiç bir çiçeğin parlak renkli bir tacı yoktur.

Bilindiği gibi ayrı ayrı bitkiler iki türlü çiçek verir: birisi

böcekleri çekmek için açık ve renklidir; öbürü kapalı ve

renksizdir, balözünden yoksundur, ve böcekler böyle çiçeklere

hiç uğramaz. Bundan dolayı, yeryüzünde hiç böcek olmasaydı,

bitkilerimiz güzel çiçekli olmazdı, tersine, hepsinin

çiçekleri, yelin aracılığı ile döllenen çam, meşe, fındık, dişbudak,

ıspanak, kuzukulağı, ısırgan vb. 'nin çiçekleri gibi

gösterişsiz olurdu, diyebiliriz. Buna benzer bir kanıtlama

235

meyveler için geçerlidir; olgun bir , çilek ya da kiraz göze

olduğu gibi damağa da hoş gelir; iğ ağacının parlak renkli

yemişlerinin güzel nesneler olduğunu herkes kabul edecektir.

Ama bu güzellik kuşların ve başka hayvanların meyveyi

yemesi ve dışkılarıyla tohumları yayması için yalnızca bir

yönelticidir: bl.lnun böyle olduğunu daha hiç bir ayrasını (istisnasını)

bulamadığım şu kuraldan çıkarıyorum: her türlü

(yani etli ve özlü) meyvedeki tohumlar, meyve parlak bir

renk alınca, ya da göze ·çarpan bir aklığı ya da karalığı

olunca, hep böyle yayılmaktadır.

Öte yandan, en gözalıcı kuşlarımızın, bazı balıkların,

sürüngenlerin, ve memelilerin çoğunda erkeklerin, güzel

renkli bir sürü kelebeğin, yalnız güzellik uğruna güzel kılındığını

seve seve kabul ederim: ama bu, eşeysel seçmenin

sonucudur, yani, dişiler hep güzel erkekleri seçtiği için

böyledir, yoksa insanoğlunun beğenisi için böyle değildir.

Bu, kuşların ötüşü için de geçerlidir. Bütün bunlardan, hayvanlar

aleminin büyük bir bölümünde güzel renklerden ve

müziksel seslerden hoşlanmanın yaygın olduğu sonucunu çıkarabiliriz.

Dişi de erkek kadar güzel renkli olunca -ki bu,

kuşlarda ve kelebeklerde hiç de seyrek görülmeyen bir

haldir- bunun nedeninin eşeysel .seçmeyle kazanılan renklerin

yalnız erkeklere değil, eşeylerin ikisine de iletilmesi

olduğu bellidir. Güzellik duygusunun en basit biçimiyle

-yani belirli renklerden, biçimlerden, ve seslerden hoşlanmanın

özel bir türü olarak- insanda ve aşağı hayvanlarda

nasıl başladığı çok çetrefil bir konudur. Nasıl olup da belirli

tatlardan ve koktılardan hoşlandığımızı, ve öbürlerinden hoşlanmadığımızı

araştırırsak, gene bu türlü bir güçlükle karşılaşırız.

Alışkanlık bütün bu hallerde belirli bir ölçüde etkili

görünmektedir; ama her türde sinir sisteminin yapılışında

köklü bir neden olsa gerektir.

DOGAL seçme, bir türde, başka bir türün özellikle çı-

236

Karına olan hiç bir değişiklik yapamaz; ama tüm doğada,

bir tür başkalarının yapılarından sürekli yararlanır ve kazançlı

çıkar. Ama doğal seçme, bayağı engereğin ağı dişlerinde

ve tırtıl sineğinin (Ichneumon) öbür böceklerin canlı

vücutlarının içine yumurtalarını bırakmasına yarayan yumurtlama

borusunda gördüğümüz gibi, başka hayvanlar için

doğrudan doğruya zararlı yapılar türetebilir ve sık sık türetmektedir.

Herhangi bir türün yapısındaki bir parçanın başka

bir türün özel çıkarı için oluşmuşluğu doğrulanabilseydi,

bu, teorimi geçersiz kılardı, çünkü böyle bir şey doğal seçmeyle

türetilmiş olamazdı. Doğal tarih konusundaki yapıtlarda

bu türlü birçok demece raslanabilir, ama bana önemli

görünen birine bile raslayamadım. Çıngıraklı yılanın kendini

savunmak ve avını öldürmek için ağı dişi olduğu kabul

edilmektedir; ama kimi yazarlar, avını uyardığı için hayvanın

kendisine zararlı bir çıngırakla da donatılmış olduğunu

düşünmektedirler. Sıçramaya hazırlanırken kuyruğunun

ucunu kıvıran kedinin bunu ölüme yargılanmış fareyi uyarmak

için yaptığına da inanabilirdim. Oysa çıngıraklı yılanın

çıngırağını kullanmasının, kobranın boynunu genişletmesinin,

şişen engereğin keskin bir ıslık çalarken kabarmasının,

en ağılı yılanlara bile saldırdığı bilinen yırtıcı kuşları

ve hayvanları uyarmak için olduğu, çok daha olası bir görüştür.

Yılanlar, böyle durumlarda, bir kurk tavuğa tüylerini

kabarttıran ve kuyruğunu gerdirten aynı ilkeye göre

davranmaktadır; ama hayvanların düşmanlarını korkutup

kaçırtmak için başvurdukları araçlar üzerinde uzun uzun

durmaya burada yerim yok.

Doğal seçme bir yaratnda o yaratığa yararlı olmaktan

çok zararlı bir yapıyı asla türetmeyecektir, çünkü doğal seçme

ancak her yaratığın yararı için ve onun yararına olanla iş

görür. Paley'in belirttiği gibi, hiç bir canlıda onun ikendisine

acı ya da zarar vermek amacıyla hiç bir organ oluşmayacaktır.

Her parçanın yol açtığı iyilik ve kötülük doğru

237

olarak ölçülseydi, her birinin genellikle yararlı olduğu bulunacaktı.

Bir parça, ,-zamanla, değişen yaşam koşullarının

etkisinde zararlı hale gelirse, onda değişiklik olacaktır; ya

da, bu olmazsa, o canlı, on binlerce canlının başına geldiği

gibi, tükenecektir.

Doğal seçme, her organik yaratığı ancak aynı ülkede

kendileriyle yarıştığı öbür canlılar kadar, ya da onlardan

biraz daha çok yetkinleştirmeye uğraşır. Ve_ doğada erişilen

yetkinlik ölçüsünün bu olduğunu görüyoruz. Örneğin, Yeni

Zelanda'nın bütün ürünleri, birbirleriyle karşılaştırılınca,

yetkindir; ama şimdi, Avrupa'dan getirilmiş bitkilerin ve

hayvanların ilerlemesi karşısında hııla gerHemektedir. Doğal

seçme salt yetkinliği türetmeyecektir, ve bildiğimiz kadarı

ile, yetkinliğin bu aşamasına doğada pek de raslamamaktayız.

Müller en yetkin görme organı olan insan gözünde

bile ışığın sapmasının yetkin olarak düzeltilmediğini söylemektedir.

Vardığı sonuçları hiç kimsenin tartışmayacağı

Helmholtz insan gözünün olağanüstü yetilerini güçlü deyimlerle

anlattıktan sonra şu dikkate değer sözleri ekliyor:

"Görme aygıtında ve ağ tabakadaki görüntüde bulduğumuz

yanlışlık ve eksiklik, duyum alanında karşılaştığımız uyuşmazlıklara

oranla hiç bir şey değildir. İç ve dış alemler

arasında önceden bir uyum olduğu teorisinin bütün dayanaklarını

ortadan kaldırmak için doğanın bir yığın çelişki yaratmaktan

hoşlandığı söylenebilir." Sağduyumuz doğadaki

eşsiz bir sürü düzen karşısında bizi coşkun bir hayranlığa

sürüklüyorsa, başka bazı düzenierin daha az yetkin olduğunu

(her iki bakımdan da kolayca yanılahilirsek de) bize

söyleyen de gene sağduyumuzdur. Balarısının tersine dişli

olduğu için türlü düşmanıarına karşı kullanınca yaradan çıkaramadığı,

ve bu yüzden iç organlarının örselenmesine ve

onun kendi ölümüne yol açan iğnesini yetkin sayalıilir

miyiz?

Balarısınm iğnesini, aynı büyük takımın birçok üyesinde

238

olduğu gibi, eski bir atada delici ve dişli bir araç olarak görürsek,

ve o zamandan beri değişiklik geçirdiğini ama bugünkü

amacına uygun olarak yetkinleşmediğini, ağısının başlangıçta

başka bir amaca yararlığını (bitkilerde urlar oluşturmak

gibi) ve o zamandan beri yeğinleştiğini kabul edersek,

iğnesini kullanmasının nasıl olup da çoğu zaman böceğin

kendi ölümüyle· sonuçlanmak gerektiğini belki anıayabiliriz:

çünkü sokma yetisi arı toplumu için yararlıysa,

sokmak bazı bireylerin ölümüne yol açsa bile, dpğal seçmenin

bütün gerekleri yerine getirilecektir. Birçok böceğin erkeklerinin

dişilerini bulmalarına yarayan o gerçekten şaşırtıcı

koklama yetisine hayran kalırsak, toplumun başka hiç bir işine

yaramayan ve sonunda çalışkan ve kısır işçi kardeşlerince

öldürülen binlerce erkek ·arının yalnız bu amaç için üretilmesine

hayran kalabilir miyiz? Ana arıyı, genç dişi arıları

ve kendi kızlarını doğar doğmaz yok etmeye, ya da dövüşte

ölüp gitmeye yöneiten o yabanİl ve içgüdüsel hınca, güç de

olsa, hayranlık duymamız gerekir; çünkü bunun toplumun

yararına olduğu şüphesizdir; ve ana sevgisi ile ana hıncı,

iyi ki ikincisine doğada -pek seyrek rasıanıyor, doğal seçmenin

amansız ilkesine göre tümüyle aynıdır, Salepgillerin

ve başka birçok bitkinin böceklerin aracılığı ile döllenmesini

sağlayan o farklı ve ustalıklı düzenlere hayran kalırsak,

ancak birkaç çiçektozunun esintiyle ve şansa bağlı olarak

dişi çiçeğe götürüldüğü kozalaklı ağaçlarda yoğun bulutlar

halinde çiçektozu üretilmesine de aynı ölçüde hayranlık rluyabilir

miyiz?

ÖZET: DOGAL SEÇME TEORİSİ TİP BİRLİ(~İ VE VAROLMA

!):OŞULLAR! YASASINI DA KUCAKLAR

Bu bölümde teorimin karşılaşabileceği güçlüklerin ve itirazların

bazılarını tartıştık. Bunların çoğu önemlidir; ama

bağımsız yaratma eylemleri inancının tümüyle karanlık bı·

239

raktığı olguların bu tartışma sırasında aydınlandığını sanıyorum.

Herhangi bir dönemdeki türlerin değişkenliğinin belirsiz

olmadığını, ve türlerin çok sayıda ara aşamalanmalarla

birbirlerine bağlı olmadığını gördük; bu, kısmen, doğal

seçme sürecinin her zaman çok yavaş olması, ve herhangi

bir zamanda yalnız birkaç biçimi etkilemesi, ve kısmen de,

aynı doğal seçme sürecinin ilk ve ara biçimleri sürekli olarak

yerlerinden etmesi ve tüketmesi yüzündendir. Bugün sürekli

bir alanda yaşayan yakın hısım türler, çoğunlukla, o alan sürekli

değilken, ve yaşam koşulları bir kesimden öbürüne yavaş

yavaş değişerek geçişmezken oluşmuş olmalıdır. Sürekli

bir alanın iki bölgesinde iki çeşit oluşunca, çoğu zaman o bölgeler

arasındaki şeride uymuş bir ara çeş1t de oluşacaktır;

ama belirlenen nedenlerden ötürü, ara çeşit birbirine bağladığı

iki biçimden çoğu zaman sayıca daha az olacaktır;

bundan dolayı, o iki çeşit sayıca çok olduğu için, daha sonraki

değişiklik geçirmeler sırasında, sayıca az olan ara çe·

şide karşı büyük bir üstünlük sağlayacak ve böylece onu yerinden

etmeyi ve tüketmeyi genellikle başaracaktır.

Bu bölümde, en farklı yaşama alışkanlıklarının aşamalanarak

içiçe geçemeyeceği sonucuna varılırken ne kadar

dikkatli olmak gerektiğini; örneğin, bir yarasanın başlangıçta

ancak havada kayıp giden bir hayvandan doğal seçmeyle

oluşturulmuş olamayacağını gördük. Bir türün -yeni

yaşam koşullarının etkisinde alışkanlıklarını değiştirebileceğini;

ya da en yakın hısımlarınınkilerden çok farklı bazı

alışkanlıklar edinebileceğini gördük. Bundan ötürü, her organik

varlığın yaşayabileceği her yerde yaşamaya çabalarlığını

unutmayarak, ayakları perdeli yayla kazlarının, ağaçsız

yerlerde yaşayan ağaçkakanların, suya dalan ardıç kuş:

larının, ve dalıcı martının alışkanlıklarını edinmiş fırtına

kırlangtçlarının nasıl türediğini anlayabiliriz.

Göz gibi pek yetkin bir organın doğal seçmeyle oluşabildiği

inancı kimilerini sendeletmeye yetmekle birlikte, bir

240

organın yetkinliğe ulaşmasında değişen yaşam koşullarındaki

yararlı geçişlerin uzun bir serisini biliyorsak, yetkinliğin

düşünülebilen bir aşamasının doğal seçmeyle kazanılmasında

mantıksal hiç bir olanaksızlık yoktur. Ara ya da

geçişsel durumları bilmediğimiz hallerde, böyle durumlarm

hiç olmadığı sonucuna varırken. pek dikkatli olmalıyız,

çünkü birçok organm başkalaşım:ı (metamorphosis), o organların

görevlerinde ne gibi ~olağanüstü değişmeler olabileceğini

göstermektedir. Örneğin, yüzme keselerinin havasoluyan

akciğeriere dönüştüğü besbellidir. Aynı organ aynı

zamanda çok farklı iki görev yapmakta, ve daha sonra bir

tek görev için kısmen ya da tümüyle özelleşmektedir; ve

farklı iki organ aynı zamanda aynı görevi yapmakta ve biri,

öbüründen yardım görürken, kolayca yetkinleşebilmektedir.

Gördük ki doğadaki aşamalarda birbirinden çok uzak iki

yaratıkta aynı işi gören ve dış görünüşleri bakımından çok

benzeyen organlar ayrı ayrı ve bağımsız oluşabilir; ama

böyle organlar yakından incelenince aralarında her zaman

köklü farklar olduğu bulunabilir; ve bu, elbette doğal seçme

ilkesinin sonucudur. Öte yandan, aynı amaca pek farklı

yapılarla ulaşmak, doğada genel bir kuraldır; ve bu da aynı

önemli ilkenin sonucudur.

Birçok halde bir parçanın ya da organm bir türün esenliği

için pek önemsiz olduğunu, doğal seçmey1e türün yapısındaki

değişikliklerin yavaş yavaş birikmiş olamayacağını

söyleyebilmek için bilgimiz pek yetersizdir. Başka birçok

halde ise, değişiklikler değişim ve gelişim yasalarının

belki de doğrudan sonucudur, ve böylelikle bir çıkar sağlanmasından

bağımsızdır. Ama böyle yapılar bile, pek iyi

bildiğimiz gibi, sonradan çoğu zaman yararlı olmaktadır,

ve yeni yaşam koşullarında türün yararı için daha da değişiklik

geçirmektedir. Eskiden çok önemli olmuş bir parçanın

çoğu zaman alıkonduğuna da İnıanabiliriz (susal bir

241

hayvanın kuyruğunun, onun karasal. döllerinde alıkonma3ı

gibi), ama o parçanın önemi bugünkü durumuyla doğal seçmeyle

kazanılmış ··o1~mayacağı ·kadar azalır.

Doğal seçme bir türde başka bir türün özellikle yararına

ya da zararına olan hiç bir şey türetemez; ama çok

yararlı, hatta zorunlu, ya da başka türler için çok zararlı

ama bulundukları yaratığa her halde yararlı parçaları, organları,

ve salgıları gerektiği gibi türetebilir. Canlılarla tümüyle

kaplı bir ülkede doğal seçme oradaki canlıların yarışmasından

yararlanarak etkisini gösterir, ve bundan ötürü

yaşama savaşında yalnız o ülkenin ölçülerine uygun olan

başarıya yol açar. Bu yüzden, bir ülkenin (genellikle küçük

bir ülkenin) canlıları, çoğu zaman, başka ve genellikle daha

büyük bir ülkenin canlı1arına yenilir. Çünkü büyük ülkede

daha çok birey ve daha çok çeşitlenmiş biçimler bulunacak,

ve yarış daha zorlu olacaktır, ve böylece orada).{

i yetkinlik ölçüsü daha yüksek tutulacaktır. Doğal seçme

ille de salt yetkinliğe yol açmaz; ve sınırlı yetilerimizle

bilebildiğimiz kadarı ile, salt yetkinlik hiç bir yerde gösterilemez.

Doğal seçme teorisiyle, doğal tarihin şu eski yasasını:;ı

anlamını tümüyle ve· apaçık kavrayabiliriz: "Natura non

facit saltum." Bu yasa, yeryüzünün yalnız bugünkü canlılarını

gözönünde bulundurursak, tam anlamı ile doğru değildir;

ama bilinen- ve bilinmeyen geçmiş çağların hepsini

dikkate alırsak, teorimize göre bu yasanın tümüyle doğru

olması gerekir.

Bütün organik varlıkların iki büyük yasaya göre oluştuğu

genellikle kabul edilmektedir: Tip Birliği ve Varolma

Koşulları. Tip Birliğinden, aynı sınıfın yaşama alışkanlıkları

tümüyle farklı organik varlıklarında gördüğümüz köklü

yapı uyuşmasını anlıyoruz. Teorimde tip birliği soy birliği

ile açıklanmaktadır. Ünlü Cuvier'nin sık sık önemle üzerinde

durduğu varolma koşulları deyimi, tümüyle doğal seç-

242

me ilkesinin kapsamında kalmaktadır. Çünkü doğal seçme,

ya her yaratığın farklı parçalarını onun organik ve ino~iıik

koşullaril:ıa şimdi uyarıayarak etkisini gö~tertt; ya da

bu uyarlamayı geçmiş çağlarda yaparak etkisini göstermiştir:

bu uyarlanmalar, birçok halde, parçaların- artmış

kullanılması ya da kullanılmaması ile desteklenir; dış yaşam

koşullarının doğrudan etkisinde kalır, ve bütün hallerde,

türlü değişim ve gelişim yasalarına bağlıdır. Bundan

dolayı, Varolma Koşulları yasası gerçekten önemli bir yasadır;

çünkü eski değişimierin ve uyar lanmaların soyaçekilmesinden

ötürü Tip Birliği yasasını içermektedir.

243

YEDiNCİ BÖLÜM

DOGAL SEÇME TEORİSİNE YöNELTİLMİS

ÇEŞİTLİ İTiRAZLAR

Uzun ömürlülük - Değişikliklerin zamandaşlığı zorunlu değildir

-'-- Görünüşte doğrudan doğruya hiç bir yaran olmayan

değişiklikler - ilerleyen gelişim - Görevsel önemleri az ıralar

en değişkendir - Yararlı yapılann başlangıç aşamalarını açık·

lamada doğal seçmenin yetersiz olduğu düşüncesi - Yararlı yapıların

doğal seçimine bağlı edinimler (acquisition) · ile çatışan

nedenler - Değişmiş görevlerle birlikte yapının yavaş yavaş

değişmesi - Aynı sınıfın üyelerindeki pek farklı organlar tek

ve aynı kaynaktan gelişıniştir - Büyük ve ani değişikliklere

inanmamak için gerekçeler.

Bu bölümü görüşledme karşı ileri sürülmüş çeşitli itirazların

incelenmesine ayıracağım, çünkü daha önceki tartışmaların

bazıları böylelik~e açıklık kazanabilir; ama bu

itirazların hepsini tartışmak yararsızdır, çünkü bunların çoğunu

konuyu anlama güçlüğünü göze almamış yazarlar ileri

sürmüştür. Ünlü bir Alman doğa bilgininin teorimin en

zayıf yanının bütün organik yaratıkları yetkin saymarnam

olduğunu söylemesi böyledir: Gerçekte benim dediğim şudur:

bütün yaratıklar içinde yaşadıkları koşullara göre olabilecekleri

kadar yetkin değildir; ve bu, yeryüzünün türlü

ke.simlerindeki yerli pek çok biçimin oralara getirilmiş yabancı

biçimlere yerlerini kaptırması olgusu ile doğrulan-

244

maktadır. Herhangi bir zamanda yaşadıkları koşullara yetkinlikle

Qyar:lanmış organik varlıklar bulunsa bile, onlar

koşullar değişince kendileri de uygun bir değişme göstermedikçe,

öyle kalamaz; ve herhangi bir ülkedeki canlıların

sayıları ve türleri gibi, o ülkenin fiziksel koşullarının

da birçok değişikliğe uğradığını hiç kimse . tartışmayacaktır.

Bir eleştirmen, bu yakınlarda, matematiksel kesinlik

çalımlarıyla şunun üzerinde durdu: uzun ömürlülük bütün

türler için. büyük bir üstünlükmüş, onun için doğal seçmeye

inanan kimse "kendi soyağacını" bütün kuşakların

atalarından daha çok yaşadığını gösterir biçimde "düzenlemek

zorunluğunda" imiş! Eleştirmenimiz, iki yıllık bir

bitkinin ya da aşağı bir hayvan türünün soğuk bir bölgeye

yayılabilmesini ve orada her kış .yok olmasını; ve bununla

birlikte, doğal seçmeyle kazanılmış üstünlüklerinden ötürü,

tohumlarının ya da yumurtalarının aracılığıyla yaşamını

yıldan yıla sürdürmesini kavrayamıyor mu? Bay· E. Ray

Lankester geçenlerde bu konuyu tartışmış, ve konunun aşırı

karmaşıklığının doğru bir yargıya varmasına elverdiği ölçüde,

uzun ömürlülüğün., genellikle, üreme ve yaşama eylemlerindeki

harcamaların toplamı ile olduğu gibi, her tü~

rün organıanma aşamasının durumu ile de ilişkili olduğu

sonucuna varmıştır. Ve bu koşullar doğal seçrneyle büyük

ölçüde belidenebiliyor olabilir.

Şöyle deniyor: Mısır'daki bilinen hayvanlardan ve bitkilerden

hiç biri, son üç ya da dört bin yıl içinde de~işmediğine

göre, dünyanın hiç bir yerinde hiç bir canlı değişmemiş

olabilir. Ama Bay G. H. Lewes'in belirttiği gibi, bu

·tartışma doğrultusu gere~inden çok ince eleyip sık dokumaktadır,

çünkü Mısır anıtlarında resimleri ya da mumyaları

bulunan eski evcil ırklar bugün yaşayanlara pek benzer,

hatta onların tıpkısıdır; bununla birlikte bütün doğa

bilginleri böyle ırkların kendi eski doğal tiplerinin değişiklik

geçirmesiyle türediğini kabul etmektedirler. Buzul Ça-

245

ğının başlangıcından beri değişmeden kalmış birçok hayvan,

teorime karşı -neri sürülebilecek çok daha güçlü birer

örnektir, çünkü o hayvanlar büyük iklim değişmelerinin etkisinde

kalmış ve çok uzaklara göç etmiştir; oysa, bildiğimiz

kadarı ile, son birkaç bin yıl içinde Mısır' daki yaşam

koşulları kesinlikle aynı kalmıştır. Buzul Çağından beri pek

az değişiklik olması ya da hiç değişiklik olmaması olgusu,

zorunlu ve yaradılışa bağlı bir gelişim yasasına inananlara

karşı biraz işe yarayabilir, ama yararlı nitelikte değişimler

ya da bireysel farklar ortaya çıkınca onların saklanacağını;

ama bunun yalnız belirli uygun koşullarda olacağını söyleyen

doğal seçme ya da en uygunların kalımı öğretisi karşısında

güçsüzdür.

Ünlü eskivarlıkbilimci (palaeontologist) Bronn, bu yapıtın

Almancaya yaptığı çevirisine yazdığı sonsözde, doğal

seçme ilkesine göre bir çeşidin ata-türle nasıl yan yana yaşayabileceğini

soruyor. İkisi de az farklı yaşama alışkanlıklarına

ya da koşullarına uymuşsa, birlikte yaşayabilirler;

ve değişkenliğin özel bir nitelik gösterdiği çok-biçimli (polymorphic)

türleri, ve irilik, akşınlık (albinism) vb. gibi yalnızca

geçici olan bütün değişimleri bir yana bırakırsak,

benim ortaya çıkarabildiğim kadarı ile, kalıcı çeşitler, genellikle,

yay1a ya da ova, kurak ya da nemli bölgeler .gibi

farklı yerlerde barınmaktadır. Bundan başka, çok yer değiştiren

ve özgürce çaprazianan çeşitler, genellikle, belirli

alanlara kapanıp kalmış görünmektedir.

Bronn, farklı türlerin tek tek ıralar bakımından değil,

tersine, birçok parça bakımından birbirinden farklı olması

Üzerinde de durmakta, ve oluşumun birçok parçasının değişimle

ve doğal seçmeyle nasıl hep aynı zamanda değişiklik

geçirmek zorunda olduğunu sormaktadir. Oysa bir yaratığın

bütün parçalarının aynı zamanda değişiklik geçirdiğini

düşünmek için hiç bir zorunluk yoktur. Belirli bir amaca

çok güzel uyarlanmış en şaşırtıcı değişiklikler, daha önce

246

belirtildi~i gibi, parçalarm önce birinde ve sonra başka birinde

ardışık de~işimlerle yavaş yavaş kazanılır; ve soyaçekimle

hepsf birlikte iletfldi~i için, bize hepsi de aynı zamanda

gelişmiş gibi gelir. Bununla birlikte, yukardaki İtirazın

en güzel yanıtı, belirli amaçlar için özellikle insano~

lunun seçme yetisiyle de~işikli~e u~ratılmış evcil ırklardadır.

Yarış atına ve · koş um atma, ya da tazıya ve samsun'a

[eskiden savaşta kullanılan köpeklere verilen ad, -ç.]

bakınız. Tüm yapıları ve hatta zihni nitelikleri değişikliğe

uğramıştır; ama dönüşümlerinin (transformation) geçmişini

adım adım izleyebilseydik, -sonraki aşamalar izlenebilir·büyük

ve zamandaş de~işikliklerle değil, tersine, önce biraz

değişiklik geçirip gelişmiş bir ve sonra başka bir parçayla

karşılaşırdık. İnsanın yautığı seçmede bir tek ıra üzerinde

durulunca bile, -tarım bitkilerimiz bunun en güzel örnekleridir-,

ele alınan parça ister çiçek, ister yaprak ya da

meyve olsun, o parçanın hep büyük ölçüde değiştiği, ve hemen

hemen bütün öbür parçaların hafif değişiklik geçirdiği

görülecektir. Bu, kısmen karşılıklı gelişim ilkesine, ve kısmen

de kendiliğinden değişime yorulabilir.

Bronn, ve bu yakınlarda Broca, çok daha önemli olan

şu i tirazda bulundular: yaratıkların birçoğundaki ıraların

onlara hiç yararı yoktur, öyleyse o ıralar doğal seçmeyle

etkileİıemez. Bronn, farklı tavşan ve fare türlerindeki ku- ·

lak ve kuyruk uzunluklarını, birçok hayvanın diş minelerindeki

bileşik katları, ve bunlara benzer halleri kanıt göstermektedir.

Bitkilere gelince, Naegeli bu konuyu büyük bir

başarıyla tartışmıştır. Do~al seçmenin çok etkili olduğunu

kabul etmekte, ama bitki familyalarının türlerin esenliği için

tümüyle önemsiz görünen bitkibilimsel (morphological) ıralarda

birbirlerinden özellikle farklı olması üzerinde durmaktadır.

Bundan ötürü, ilerleyen ve daha yetkin bir. gelişime

karşı doğuştan bir e~ilim bulunduğuna inanmaktadır. Dokularda

gözelerin, ve eksende yaprakların sıralanışını, do-

247

ğal seçmenin etkileyemeyeceği haller olarak nitelemektedir.

Çiçeğin parçalarındaki Uişkiler, yumurtaların konumu,

ve tohumların yayılmasına yararlı değilse tohumun biçimi

vb. de bunlara eklenebilir.

Bu, zorlu bir itirazdır ... Bununla birlikte, hangi yapıların

bir türe bugün yararlı olduğuna, ya da es·kiden yararlı olmuş

olduğuna, karar vermeye kalkarken, her şeyden önce

pek dikk.atli olmalı, ve şunu hiç unutmamalıyız: parçalardan

biri değişince, besinin bir parçaya artmış ya da azalmış akımı,

karşılıklı sıkıştırma, önceden gelişmiş bir parçanın sonradan

gelişmiş bir parçayı etkilernesi gibi şöyle-böyle bilinen

belirli nedenler, ve bu arada, karşılıklı-ilişkinin çapraşık

hallerine yol açan o hiç bilmediğimiz başka nedenler dolayısıyla,

öbür parçalar da değişikliğe uğrayacaktır. Bütün

bu etkenler kısaca "gelişim yasaları" adı altında toplanabilir.

Üçüncü olarak, değişmiş yaşam koşullarının doğrudan

ve belirli etkisini, ve koşulların etkisinin görünüşte tümüyle

ikinci derecede bir rol oynadığı kendiliğinden değişimleri hesaba

katmalıyız. Bayağı gülde bir yosun-gülünün (moss-rose),

ya da bir şeftali ağacında tüysüz bir şeftalinin ortaya çıkması

gibi göz-değişimleri, kendiliğinden değişimlere güzel

birer örnektir; ama bu hallerde bile, bir damlacık ağının bitkilerde

karmaşık urlar oluşturma gücünü gözönünde bulundurursak,

anılan değişimlerin, özsuyunun niteliğinde koşullardaki

herhangi bir değişmeye bağlı yerel bir değişmeden

ileri gelmediğine pek de inanmamalıyız. Küçük her bireysel

fark için, göze çok çarpan ve arasıra ortaya çıkan değişimler

için olduğu gibi, etkin bir neden olmak gerekir; ve bilinmeyen

nedenin etkisi sürekliyse, türün bütün bireylerinin

benzer tarzda değişiklik geçirmesi aşağıyukarı kesindir.

Bu kitabın eski baskılarında, kendiliğinden değişkenliğin

sonucu olan değişikliklerin oluş sıklığını ve önemini belki

küçümsedim. Ama bu nedeni her türün yaşama alışkanlıkIarına

çok iyi uyarlanmış sayısız yapılara yormak olanak-

248

sızdır. Buna, insanın uyguladığı seçme ilkesi iyice anlaşılmadan

önce bir yarış atının, ya da bir tazının eski doğa

bilginlerinin kafalarını karıştıran o iyi uyarlanmış biçiminin

bil yoldan açıklanabileceğine inanabileceğimden daha

çok inanamam.

Yukarda söylenenlerin bazılarını açıklamak, yorgunluğuna

değer. Türlü parçaların ve organların varsayılmış yararsızlığı

konusunda, yukarı ve iyi bilinen hayvanlarda bile

önemli olduklarmdan kimsenin şüphe etmeyeceği kadar çok

gelişmiş, bununla. birlikte yararı ortaya çıkarılmainış yapıların

varlığını göstermek pek de gerekli değildir. Bronn

farklı fare türlerinde kulak ve kuyruk uzunluğunu hiç bir

özel yararı olmay,an yapı farkıarına örnek gösterdiği için,

bunlar önemsiz haller olmakla birlikte, Dr. Schöbl'e göre,

bayağı farenin dış kulaklarının olağanüstü sık sinirlerle donanmış

olduğunu, öyle ki, dokunma organı gibi işe ~aradıklarının

söz götürmediğini anmak isterim; bundan ötürü k'llakların

uzunluğu tümüyle önemsiz olamaz. Biraz. sonra göreceğimiz

gibi, kuyruk da bazı türlerde çok yararlı bir tutunma

organıdır; ve kuyruğun uzunluğu onu çok daha kullanışlı

kılmaktadır.

Bitkilere gelince, Naegeli'nin denemesi için şunları belirtmekle

yetineceğim: s·alepgil çiçeklerinin birkaç yıl öncesine

kadar yalnızca hiç bir özel görevi olmayan biçimbilimsel

fark sayılmış bir sürü garip yapı gösterdiği kabul

edilecektir; oysa onların böceklerin yardımıyla türlerin döllenmesinde

büyük önemi olduğu artık bilinmektedir; ve onlar

belki doğal seçmeyle kazanılmıştır. Yakın zamana kadar

hiç kimse ikicbiçimli (dimorphic) ve üç-biçimli (trimorphic)

bitkilerde erkek ve dişi organların farklı uzunluklarının,

:ve sıralanışlarınıh herhangi bir işe yarayabileceğini düşünmezdi;

oysa artık bunun böyle olduğunu biliyoruz.

Belirli bazı bitki gruplarının hepsinde yumurtacıklar dik,

ve bazılarında asilı durmaktadır; ve bazı bitkilerde aynı' yu-

249

murtalıktaki yumurtacıklardan bir.i birinci ve ikincisi ise

ikinci konumdadır. Yumurtacıkların konumu ilk bakışta tümüyle

biçimbilimseldir, ya da fizyolojik bakımdan hiçönemsiz

görünmektedir; ama Dr. Hooker'ın bana bildirdiğine göre,

bazı hallerde aynı yumurtalıktaki yumurtacıklardan yalnız

üsttekiler, ve başka hallerde ise yalnız alttakHer döllenmektedir;

ve Dr. Hooker, bunun belki çiçektozu borusunun

yumurtalığa giriş yönüne bağlı olduğunu söylemektedir. Böyle

ise, yum\}rtacıkların konumu, yumurtacıklar aynı yumurtahkta

biri dik ve öbürü asılı olsa bile, döllenmelerini ve tohum

vermelerini kolaylaştıran hafif konum sapmalarının seçilmesinin

sonucudur.

Farklı takımlardan olan birçok bitkinin, biri açık ve alışılagelmiş

yapıda ve öbürü kapalı ve eksik iki türlü çiçek

verdiği bilinmektedir. Bazan bu iki türlü çiçeğin yapıları

olağanüstü farklıdır, bununla birlikte aynı bitkide birbirlerine

doğru aşamalı değiştİkleri görülebilir. Bayağı ve açık

çiçekler çaprazlanabilir; ve kesinlikle bu işlemden türemiş

çıkarlar böylelikle korunur. Oysa kapali ve eksik çiçeklerin

çok önemli olduğu besbellidir; çünkü onlar olağanüstü az

çiçektozu harcayarak ve güvenlik içinde pek çok tohum ve·

re bilir. Bu iki çiçek türü, demin belirtildiği gibi, yapıca

pek farklıdır. Eksik çiçeklerdeki taçyaprakları hemen hemen

hep güdük kalmıştır, ve çiçektozlarının çapları küçülmüştür.

Ononis Columnae'ın almaşık erkek organlarından

beşi güdüktür; ve bazı menekşe (Viola) türlerinde erkek

organların üçü bu durumdadır, ikisi .görevini yapmaktadır,

ama çok küçülmüştür. Bir Hint menekşesinde (adını bilmiyorum,

çünkü elimdeki bitkiler hiç yetkin çiçek vermedi),

otuz kapalı çiçeğin altısındaki çanakyapraklarının sayısı,

normali beşken, üçe inmişti. A. de Jussieu'ye göre, Malpighiacae'nin

[tropik bir bitki familyası, İtalyan bilgin M.

Malpighi'nin adından, -ç.] bir bölümündeki kapalı çiçekler

ha.la değişiklik geçiredurmaktadır, çünkü çanakyaprakları

250

ile karşılıklı duran beş organın hepsi dökülmüştür, taçyaprakların

birinin karşısında gelişmiş bir tek, altıncı, erkek

organ vardır; ve bu erkek organ, bu .türledn bayağı çiçeklerinde

yoktur; boyuncuk (style) kurumuştur; yumurtacıkların

sayısı üçten ikiye inmiştir. Çiçeklerden bazılarının açmasını

engellemeye ve çiçektozları çiçekte aşırı çoğalınca

onları azaltmaya doğal seçmenin gücü yetebilirdiyse de, yukardaki

özel değişikliklerin hiç biri böyle belirlenmiş olamaz;

bunlar, daha çok, çiçektozlarının azaltılması ve çiçeklerin

kapsamının küçültülmesi ilerlerken, parçaların işleme:ı:liğini

de içeren gelişim yasalarının sonucu olmalıdır.

Gelişim yasalarının önemli etkilerini ayırt etmek öylesine

gereklidir ki, başka örnekler, yani aynı parçada ya da

organda, aynı bitki üzerinde farklı ilişkin (relative) konumda

bulunmanın sonucu olan farklara da örnek vermek istiyorum.

Schacht'a göre, İspanyol kestanesinde, nerdeyse yatay

konumda olan dallarla düşey dallardaki yapraklarm

ıraksama açıları farklıdır. Bayağı sedefotunda ve başka bazı

bitkilerde, önce bir çiçek, genellikle ortadaki ya da uçtaki,

açar ve. onun çanak ve taçyaprakları beşer tanedir, ve

yumurtalığı beş bölmelidir; oysa bitkideki öbür çiçeklerin

hepsi dörtlüdür. Britanya Adoxa'sında en yukardaki çiçeğin

çanağı iki çıkıntılıdır ve öbür organları dörtlüdür, oysa yanlardaki

çiçeklerin genellikle iki çıkıntılı bir çanağı vardır ve

öbür organları beşlidir. Bileşikgillerin (Compositae) ve

maydanozgillerin (Umbelliferae) birçoğunda (ve başka bazı

bitkilerde) çevredeki çiçeklerin taçları ortada olanlarınkilerden

daha çok gelişmiştir; ve bu, çoğu zaman, üreme

organlarının kuruması ile bağlantılı görünmektedir. Çevredeki

ve ortadaki kapçık yemişlerin ya da tohumların biçim,

renk ve başka ıralar bakımından bazan büyük ölçüde farklı

olması daha da dikkate değer bir olgudur. Carthamus'ta ve

başka bazı bileşikgillerde yalnız ortadaki kapçık yemişler

ince tüylerle donatılmıştır; ve Hyoseris'te aynı tabla üç fart-

251

lı biçimde tohum vermektedir. Tausch'a göre, bazı maydonozgillerde

dıştaki tohumlar orthosperm, ve ortadakiler

coelospermdir, ve bu, De Candolle'un öbür türlerde büyük

sistematik önemi oldu~uriu kabul ettiği bir ıradır. Prof.

Braun, başağının alt kesimindeki çiçekleri yumurtamsı, damarlı,

.tek-tohumlu fındığımsı meyveler; ve başağının üst

kesimindeki çiçekleri mızraksı, iki-çenekli, ve iki-tohumlu

hardalsı meyveler veren bir Şahteregil (Fumariaceae) cinsinden

söz etmektedir. Bu örneklerde, çiçekleri böcekler için

çekicileştirmeye yarayan iyi gelişmiş çevre-tacı olanlar ayrı

tutulursa, bilebildi~imiz · kadarı ile; doğal seçme etkisini

göstermiş olarrıaz, ya da anc-ak pek az etkili olmuş olabilir.

· Bütün bu değişiklikler parçaların ilişkin (relative) konumLırının

ve karşılıklı etkilerinin sonucudur; ve şundan şüphe

etmek güçtür: mademki yaprakları ve çiçekler belirli koİıl.

ımlardadır, aynı bitkideki bütün yapraklar ve· çiçekler aynı

dış ve iç koşulların etkis·inde kalmış olsaydı, hepsi de aynı

tarzda de~işiklik geçirmek gerekirdi.

Bitkibilimcilerin genellikle çok önemli bir nitelik olduğunu

kabul ettikleri ve aynı bitkideki çiçeklerin ancak bazılarını

etkileyen, ya da aynı koşullarda birbirine pek yakın

büyüyen bitkilerde ortaya· çıkan yapı de~işikliklerini başka

birçok·balde de görmekteyiz. Bu değişimierin bitkiye özel

bir · yarari ·görülmediği için, bunlar. doğal seçmeden. etkilenmiş

de ·olamaz. Bunların nedeni konusunda tümüyle bilgisiziz;

· bunlari, son örneklerde olduğu gibi, yaklaşık bir etıkene,

örneğin ilişkin (relative) konurolarına bile yoramayız.

· · YaJiuzca birkaç örnek vermek istiyorum. Aynı bitkide dört-

.· lü; beşli ·vb. ·çiçekler gözlemlemek öylesine olağandır ki, örnekler

· vermeyi bile gereksiz ·buluyorum; ama parçaların

sayisı az olunca sayısal değişimler de onlara oranla seyrek

olduğu için, şunu anfuakisterim: De Candolle'a göre, Papaver

bracteatum'un [gelincikgillerden bir bitki, -'-ç.] çiçeklerinde

ya iki çanak ve dört taçyaprağı (gelincikgillerde yay-

252

gm tip budur), ya da üç çanak ve altı taç yaprağı vardır.

Taç yapra}darın tomurcuktaki katıanma tarzı, grupların büyük

çoğunluğunda .. pek değişmez biçimhil:imsel bir ıradır;

ama Prof. Asa Gray, bazı Mimulus türlerinde, bu cinsin

bağlı olduğu Antirrhinideae'ın aestivation'u t tomurcukta çanak

ve taç yapraklarının dizilişi, -ç.] gibi, aestivation'un

hemen hemen çoğu kez B,hinanthideae'ınki gibi olduğunu

bildirmektedir. Aug. St. Hilaire aşağıdaki örnekleri vermektedir:

Zanthoxylon cinsi, bir tek yumurtalığı olan turunçgillerin

(Rutaceae) bir bölümündendir, ama bazı türlerinde aym

bitkide ve hatta aynı salkırnda bir ya. da iki yumurtalıklı

çiçekler bulunabilir. Helianthemum'da kapsülün gözsüz ya

da üç gözlü olduğu bildirilmektedir; ve H. mutabiıe'de "yemiş

kabuğu ile eten arasında, epey geniş bir lam· uzanmaktadır".

Dr. Masters, Saponaria officinalis'in çiçeklerinde

hem kenar ve hem de özgür eten düzeni örnekleri gözlemlemiştir.

Son olarak, St. Hilaire, Gomphia oleaformis'in yayılma

alanının güney sınırında farklı türler olduğundan önce

şüphe etmediği iki biçim buldu, ama daha sonra onların

aynı ağaççıkta yetiştiğini gördü; ve ondan sonra şöyle dedi:

"İşte burada, aynı bireyde bazan düşey bir eksene ve bazan

da yumurtalık tabanına bağlanan bölmeler ve bir boyuncuk

(style) görmekteyiz."

Böylece bitkilerdeki biçimbilimsel birçok değişmenin,

doğal seçmeden bağımsız olarak, gelişim yasalarına ve parçaların

karşılıklı etkisine yorulabileceğini görüyoruz. Ama

Naegeli'nin yetki:nleşmeye ya da ilerleyen gelişime karşı,do·

ğuştan eğilim öğretisine göre, önemle belirtilen bu değişimlerin,

bitkilerin daha yukarı bir gelişim aşamasına doğru

ilerlemeleri sırasında ortaya çıktığı söylenebilir mi? Tersine,

yalnızca sözkonusu parçaların aynı bitkide farklılaşması

ve değişmesi olgusundan, bu türlü değişiklikler sınıflamalarımız.

için ne kadar önemli olursa olsun, onların bitkilerb

kend~leri için ancak pek az önemi olduğu sonucunu çıkarır-

253

dım. Yararsız parçalar edinmenin bir organizmayı doğadaki

aşamalarda yükselttiğini söyleyebilmek güçtür; ve yukarda

anılan eksik ve kapalı çiçekler örneğinde, yeniJıiç bir

ilkeye başvurulmazsa, bir ilerlemeden çok bir gerileme olmak

gerekir; ve asalak ve yozlaşmış birçok hayvanda d :;ı.

böyledir. Yukarda anılan değişikliklerin nedenini bilmiyoruz;

ama bu bilinmeyen neden uzun bir zaman aşağıyukarı

aynı etkiyi yaptıysa, şu sonucu çıkarabiliriz: o zaman sonuç

da hemen hemen aynı olur; ve bu halde türün bireyleri

aynı tarzda değişikliğe uğrar.

Yukarda sözkonusu edilen ıralar türün esenliği için

önemsiz olduğundan, onlarda ortaya çıkacak hafif değişimler

doğal seçmeyle artırılmaz ve biriktirilmezdi. Uzun sürmüş

bir seçmeyle gelişmiş bir yapı, bir türe yararlı olmaktan

çıkarsa, güdük organlarda gördüğümüz gibi, genellikle

değişkenleşir; çünkü artık aynı seçmenin etkisiyle düzenlenmeyecektir.

Ama organizmanın ve koşulların niteliğinden

ötürü, türün esenliği için önemsiz değişiklikler ortaya çıkın·

ca bunlar, başka tarzda değişiklik geçirmiş çok sayıda döle

iıemen hemen aynı durumda iletilebilir, ve bes belli, çoğu

zaman iletilmektedir. Memelilerin, kuşların, sürüngenlerin

pek çoğu için kıllarla, tüylerle, ya da pullarla kaplı olmak

pek önemli olamaz; bununla birlikte aşağıyukarı bütün memelilerin

kılları, bütün kuşların tüyleri, ve bütün gerçek sürüngenlerin

pulları vardır. Hısım birçok türde ortak olan

bir yapıya, -bu her ne olursa olsun- büyük sistematik önem

veririz, ve bundan dolayı çoğu zaman onun tür için yaşamsal

önemi olduğunu varsayarız. Bu yüzden, önemli saydığımız

biçimbilimsel farklar, -örneğin yaprakların düzeni, çiçeğin

ya da yumurtalığın parçaları, yumurtacıkların konumu

vb.- birçok halde önce kararsız değişimler gibi görünür

ve or.ganizmanın ve çevre koşullarının niteliğinin, ve aynı

zamanda farklı bireylerin çaprazlanmasının etkisiyle, a:m.1

doğal seçmenin etkisiyle değil, ergeç durağanlaşır; çünkü

254

bu biçimbilimsel ıralar türün esenliğini etkilemediği için,

onların hafif sapmaları doğal seçmeyle yönetilemez ya da

bidktirilemez. Böylece vardığımız sonuç, yani türlerin kalımı

için pek az önemli biçimbilimsel ıraların sistematikçiler

için pek önemli olması, gariptir; ama daha sonra, sınıflamanın

genetik ilkelerini incelerken, bunun hiç de ilk bakışta

göründüğü kadar aykırı-düşüncel (paradoxical) olmadığını

göreceğiz.

Organik yaratıklarda ilerleyen gelişime doğuştan bir

eğilim olduğu konusunda güçlü bir kanıtımız bulunmamakla

birlikte, dördüncü bölümde göstermeye çabaladığım gibi,

doğal seçmenin sürekli eyleminden zorunlu olarak doğan

sonuç budur. Çünkü bugüne kadar yapılmış en iyi tanırnma

göre organıanmanın en yüksek ölçüsü, parçaların özelleştiğiya

da farklılaştığı derecedir; ve doğal seçme bu amaca varmaya

çalışır, çünkü parçalar, böylelikle, görevlerini daha

iyi yapabilecek hale gelir.

SEÇKİN bir hayvanbilimci, Bay St. George Mivart, Bav

Wallace ile benim ortaya koyduğumuz haliyle doğal seçme

teorisine yöneltilmiş bütün itirazları (başkalarınınkileri ve

benim kendiminkileri) bu yakında derledi, ve büyük bir ustalıkla

ve çabayla yorum1adı. İtirazlar, böyle sıralanınca,

korkunç bir engel olup çıkıyor; ve Bay Mivart'ın planında

kendisinin çıkardığı sonuçlarla çatışan olgulara ve düşüncelere

yer verilmediği için, her iki yanın kamUarını sınamak

isteyen okurdan en küçük bir düşünme ve ansıtna çabası

beklenmiyor. Bay Mivart, özel halleri tartışırken, benim

çok önemli olduğunu her zaman savunduğum ve Variation

under Domestication adlı yapıtımda başka herhangi bir yazardan

daha ayrıntılı incelediğiiDe inandığım parçaların artmış

kullanılmasının ya da kullanılmamasının etkilerini susarak

geçiyor. Çoğu zaman da, değişime doğal seçmeden

bağımsız olarak hiç bir şey yormadığımı kabul ediyor, oysa

255

adı geçen yapıtımda bildiğim herhangi bir yapıtta buluna

bileceğinden daha çok sayıda iyi saptanmış örnek derlemiştim.

Yargım güvenilir olmayabilir, ama Bay Mivart'ın kitabını

·dikkatle okuduktan, ve her bölümünü aynı konuda

söylediklerimle karşılaştırdıktan sonra, vardığım sonuçların

genel doğruluğuna her zamankinden daha çok inandım; böylesine

çapraşık bir konuda elbette küçük birçok yanlış da

. yapılır._

Bay Mivart'ın bütün itirazları elinizdeki kitapta dikkate

alınmıştır. Birçok okuru şaşırttığı görülen yeni biricik

nokta şudur: "Doğal s'eçme, yararlı yapıların başlangıçtaki

aşamalarını açıklamada yetersizdir." Bu konu, ıraların ço~

ğu zaman bir görev değişmesi ile birlikte görülen aşamalı

gelişimiyle -örneğin yüzme keselerinin ak.ciğere dönüşmesi-

sıkı sıkıya bağlantılıdır. Bununla birlikte yer darlığı

bütün örnekleri sunmaını engellediği için, en aydınlatıcı olanları

seçerek Bay Mivart'ın ileri sürdüğü bazı hallerin üzerinde

burada da biraz ayrıntılı olarak durmak istiyorum. .

Zürafa uzun boyu, çok uzamış boynu, ön bacaıkları,

başı ve diliyle, yapısının tümüyle, ağaçların yüksek, körpe

dallarını yemek için çok güzel uyarlanmıştır; Böylelikle, aynı

ülkede yaşayan öbür toy~aklı hayvanların yetişemeyeceği

yüksekliklerden besinini sağlayabilir; ve bu, kıtlık zamanlarında

zürafa için büyük bir üstünlük olmak gerekir. Güney

Amerika'daki Niata sığırı, yapıdaki küçük bir farkın, böyle

dönemlerde hayvanın yaşamını kurtarmada büyük payı olduğunu

göstermektedir. Bu sığır öbür sığırlar gibi otlayabilir,

ama alt çenesinin ileri doğru çıkıntılı olması yüzünden,

ı;;ık sık yinelenen kuraklıklar sırasında ağaçların, kamışların

vb. sürgünlerini yiyemez, oysa bayağı sığırlar ve atlar

böyle dönemleı-de bu besinler le geçinir; sonunda, sahipleri

yem vermezse, Niata sığırları kırılır. Bay Mivart'ın itirazını

ele almadan önce doğal seçmenin bütün bayağı hallerde nasıl

işleyeceğini bir daha açıklamak yararlı olabilir.. İnsan,

256

bazı hayvanLarım, yapının özel ayrıntılarını ille de dikkate

alması gerekmeden, yalnızca en çevik bireyleri saklayıp iyileştirerek

(yarış atı ve tazı gibi), ya da dövüşte kazanan

kuşları üreterek (dövüş horozu gibi), değişikliğe uğratmıştır.

Doğanın etkisinde zürafanın doğumu da böyledir: kıtlık

dönemlerinde en yüksek sürgünleri yiyebi1en bireyler, yetişip

yedikleri sürgünler öbürlerinin yetişebildiklerinden yalnızca

üç-beş santimetre yüksekte olsa bile, çoğu zaman korunacaktır;

çünkü onlar besin ararken bütün ülkeyi dolaşacaktır.

Aynı türün bireylerinin bütün parçalarının çoğu

zaman biraz farklı ilişkin (relative) uzunluklarda olduğu,

dikkatle yapılmış ölçürolerin de-verildiği doğal tarihsel yapıtların

birçoğunda görülebilir. Gelişim yasalarının ve değişimin

sonucu olan bu küçük oransal farklar, türlerin pek

çoğu için biraz olsun yararlı ya da önemli değildir. Ama bu,

zürafanın türeyişinde (zütafanın olası ya:Ş"ama alış·kanlıklarından

ötürü) başka türlü olacaktı, çünkü vücutlarının biT

ya da birkaç parçası alışılmıştan biraz uzun olan bireyler

genellikle sağ kalırdı; onlar çaprazlanır ve aynı vücut özelliklerini

ya da aynı tarzda değişme eğilimini soyaçekirole

kazanmış döller bırakır, ve o sırada aynı bakımlardan daha

az kayırılmış bireyler en önce yok olabilirdi.

Burada, görüyoruz ki, insanın bir ırkı yöntemli olarak

geliştirirken yaptığı gibi tek tek çiftler ayırmanın geT'eği

yoktur: doğal seçme bütün üstün bireyled sakLayarak ayıracak

ve özgürce çaprazlanmaya bırakacaktır, ve elverişsiz

bütün bireyl-eri yok edecektir. İnsanın bilinçsiz seçmesi dediğim

seçmeye tümüyle uygun düşen bu işlemin, hiç şüphesiz,

parçaların artmış kullanılmasının soyaçekilmiş etkileriyle

en anlamlı tarzda bideşerek uzun zaman sürmesiyle,

bayağı toynaklı bir dört~ayaklının bir zürafaya dönüşmesi,

bana aşağı yukarı kesin göT'ünüyor.

Bay Mivart'ın bu çıkarsamaya iıki itirazı var. Birisi, artmış

vücut iriliğinin gerekli besin tutarını da besbelli artır-

257

masıdır; ve Bay Mivart şöyle demektedir: "Bu yüzden ortaya

çıkacak engellerin sağlanan yauarlara ağır basınayacağı

çok şüphelidir." Ama gerçekte Güney Afrika'da çok

sayıda zürafa bulunduğuna, ve gene orada dünyanın en iri,

sığırsan daha boylu antHopları sürü. sürü yaşadığına göre,

irilik sözkonusu olduğu sürece, orada eskiden bugün olduğu

gibi zorlu kıtlıklara katlanmış geçişsel biçimlerin yaşamışlığından

niçin şüphe etmemiz gereksin? Artmış iriliğin her

aşamasında, ülkedeki öbür canlıların hiç dokunmadan bıraldığı

bir besin kaynağına yetişebilmek, zürafanın doğuşunda

elbette yararlı olmuştur. irileşmiş gövdenin, asiari ayrı

tutulursa, aşağıyukarı bütün yırtıcılara karşı bir türlü savunma

olduğu gerçeğini de görmezlikten gelmemeHyiz; ve

zürafanın uzun boynu aslana karşı da, Bay Cha4ncey

Wright'ın belirttiği gibi, bir gözetleme kulesi gibi iş görüt·,

ve ne kadar uzun olursa o kadar iyi olur, Sir S. Baker'in

dediği gibi, işte bundan ötürü, hiç bir hayvana sezdirmeden

yaklaşmak zürafaya yaklaşmaktan daha güç değildir. Bu

hayvan, uzun boynunu, çomağa benzer iki boynuzla donatılmış

başını hızla sallayarak, bir saldırı ve savunu aracı olarak

da kullanır. Bir türün korunması; seyrek olarak bir tek

üstünlükle belirlenir, korunınayı belirleyen, büyük ve küçük

üstünlüklerin bir leşimidir.

Bay Mivart daha sonra şunu soruyor (bu onun ikinci

itirazıdır): doğal seçme böylesine etkiliyse, ve yüksek dallardaki

sürgünleri yiyebilmek böylesine büyük bir üstünlükse,

öbür toynaklı hayvanlardan hiç biri, zürafadan başka

deve, guanako [devegillerden bir tür, Güney Amerika'da

yaşar, -ç.], ve Macrauchenia, neden çok uzun boyunlu ve

yüksek yapılı olmadı? Ya da bu grubun hiç bir üyesi neden

uzun bir hortum edinmedi? Eskiden pek çok zürafa sürüsünün

barındığı Güney Afrika bakımından bu sorunun yanıtı

güç değildir, ve şöyle bir örnekle çok iyi verilebilir: İngiltere'de,

ağaç da yetişen her otlakta, atların ve sığırlarm

258

yediği alt dallar belirli bir yükseklikten kırkılıp düzeltilmiştir;

ve örneğin, oralarda yayılan koyunlara biraz daha uzun

boyunlu olmak ne üstünlük sağlar? Her çevrede bir hayvan

türünün öbürlerinin uzamp yiyemediği sürgünleri yiyebileceği

besbellidir; üstelik, doğal seçme ve artmış kullanınayla

yalnız o hayvanın boynunun bu amaçla uzatılabileceği de

aynı ölçüde bellidir. Güney Afrika'da, almsyaların ve öbür

ağaçların yüksek dallarmdaki sürgünleri yeme yarışı züra-

/

fa ile öbür toynaklı hayvanlar arasında değil, zürafa. ile zürafa

arasmda olmak gerekir.

Bu takımdaki hayvanların dünyanın başka kesimlerinde

neden uzun boyunlu ya da uzun horturolu olmadığı sorusu

açıkça yanıtlanamaz; böyle bir soruya açık· bir yanıt beklemek,

tariılısel bir olayın neden bir ülkede yaşanırken başka

bir ülkede de yaşanmadığı-sorusuna yanıt beklemek kadar

mantııksızdır. Türlerin sayısını ve yayılma alanını belirleyen

koşulları bilmiyoruz; ve bir türün yeni bir ülkede

çoğalmasına elverişli yapı değişmelerinin neler olduğunu da

kestiremiyoruz. Bununla birlikte, uzun bir boynun ya da

horturnun gelişiminde türlü nedenlerin payı olduğunu genellikle

biliyoruz. Epeyce yüksekteki ağaç yapraklarına uzanmak

(ağaca tırmanmadan uzanmak, ki toynaklı hayvanlarm

yapısı buna elvermez) için hayvanın hayli iri ve boylu

olması zorunludur; ve bazı alanlarda, örneğin pek zengin

bir bitki örtüsü olmakla birlikte Güney Amerika'da, iri pek

az dört-ayaklının barındığını biliyoruz; oysa böyle hayvanlar

Güney Afrika'da pek boıdur. Bunun neden böyle oldu-·

ğunu bilmiyoruz; Üçüncü Zamanın sonlarının bu hayvanların

yaşaması için neden zamanımızdan çok daha elverişli of.

duğunu da bilmiyoruz. Hangi nedenlerle olursa olsun, zürafa

gibi pek iri bir dört-ayaklının gelişimi için belirli yerlerin

ve çağların başkalarmdan daha uygun olduğunu görebiliyoruz.

Bir hayvanın özellikle ve büyük ölçüde gelişmi-ş bir pal'-

259

çası olmaık gerekınesi için·, öbür parçaların da değişiklik geçirmes1

ve ona uyması aşağıyukarı zorunludur. Vücudun her

parçası yavaş yavaş değişse bile, bunun sonucu gerekli parçaların

da hep doğru yönde ve ~eter ölçüde değişmesi değildir.

Evcil hayvanlarımızın farklı türlerinde parçalarm

farklı tarzda ve ölçüde değigtiğini; ve bazı türlerin öbürlerinden

çok daha değişken olduğunu biliyoruz. Uygun değişimler

ortaya çıksa bile, bu, doğal seçme _onları işleyecek,

ve türe yaradığı besbelli bir yapı türetecek demek değildir.

Örneğin, bir ülkede varolan bireylerin sayısını özellikle

yırtıcı hayvanlar, iç ya da dış-asalaklar vb. yüzünden

kırılmaları belidiyorsa -,-durum çoğu zaman böyle görünüyor-,

o zaman doğal seçme az şey yapabilecek, ya da besin

sağlamak için belirli bir parçada değişiklik yaparken

büyük ölçüde geciktirilecektir. Son olarak, doğal seçme yavaş

bir süreçtir' ve bu sürecin önemli sonuçlar vermesi için

aynı uygun koşulların uzun zaman sürmesi gerekir. Dünyanın

birçok kesiminde toynaklı. dört-ayaklılarm neden uzun

boyuulu olmadığını ya da ağaçların yüksek dallarmdaki sürgünleri

yemek için başka araçlar edinmediklerini, böyle ge~

el ve belirsiz gerekçelerden vazgeçerek açıklayamayız.

Başka yazarların da aym nitelikte itirazları oldu. Her

halde, belirli türlere yararlı olduğu sanılan yapıların doğal

seçimiyle sağlanan edinimiere demin anılanlarm dışında belki

başka birçok neden de engel olmaktadır. mr yazar, devekuşunun

neden uçma yetisini edinmediğini soruyor. Oysa

bu çöl kuşuna o dev vücudunu havada..-taşıma gücünü veTrnek

için ne kadar çok besin gerektiği, şöyle bir düşünüvermekle

anlaşılacaktır. Okyanus adalarmda yarasalar ve

foklar bulunmaktadır, ama karasal hiç bir memeli hayvan

yoktur; bununla birlikte, bu yarasalarm bazıları oralara özgü

oldukları için, bugünkü yurtlarında uztın zamandır yaşıyor

·olmalıdırlar. İşte bundan ötürü, Sir C. Lyell, yarasa1arın

ve fokların böyle adalarda neden karada yaşamaya uymuş

260

biçimler türetmediğini soruyor, ve yanıt olarak belirli gerekçeler

sıralıyor. Oysa foklar, önce ve zorunlu olarak,

hayli iri karasal etçil hayvanlara, ve yarasalar da karasal

böcekçil hayvanıara dönüşürdü; ve foklar için oralarda av

bulunmazdı; yarasalar ise yerde yaşayan böceklerle beslenirdi,

ama onlar da okyanus adalarına daha önce gelip çoğalmış

sürüngenlere ve kuşlara büyük ölçüde yem olurdu. Yapının

değişen bir türe her basamağı yararlı olan aşamalı

değişmesi ancak belirli özel koşulların yardımıyla olacaktır.

Gerçekten karasal bir hayvan arasıra sığ sularda, sonra

derelerde ve göllerde avianarak sonunda okyanusa kafa tutacak

kadar yetkin bir susal hayvana dönüŞür. Ama foklar

aşamalı olarak karasal bir biçime dönmelerine elverişli koşulları

okyanus adalarında bulamaz. Yarasalar, daha önce

belirtildiği üzere, uçar-sincaplar gibi, düşmanlarından kaçmak

ya da çlüşmeyi önlemek için ağaçtan ağaca_ havada

kayarak kanatlarını kazanmış olabilir; ama gerçek uçma yetisi

bir defa kazanılınca, hiç değilse yukarda anılan amaçlar

için, geriye, daha az elverişli olan havada kayma yetisine,

asla dö!lüşmez. Gerçekten, başka kuşlarda olduğu gi:bi

yarasalarda da kullanılınama yüzünden kanatlar küçülebilir

ya da tümüyle yitirilebilirdi; ama bunun için önce yarasaların

art bacaklarının kuşlarla ve yerde yaşayan öbür

hayvanlarla yarışabileceği kadar gelişmesi ve hizlı koşma

ye~isinin kazanılması gerekirdi; ve yarasa böyle bir de~işmeye

uygun görünmemektedir. Bu varsayımsal düşünceleri,

her aşaması yararlı bir yapı dönüşümünün çok karmaşı!{

bir iş olduğunu, ve özel bir halde böyle bir geçiş olmamasında

yadırganacak hiç bir şey olmadığını göstermek için

söyledim:

Son olarak, birkaç yazar, bazı hayvanların zihni yeti -·

lerinin niçin öbürlerinden daha gelişmiş olduğunu sormaktadır;

böyle bir gelişme bütün hayvanlar için yararlı olmaz

mıydı? Maymunlar neden insanın zihni yetilerini edin-

261

mediler? Bunun için türlü nedenler ileri sürülebilir; ama

hepsi de oranlamaya dayandığı için, ve ilişkin (relative)

olabilirlikleri sınanamayacağı için, bunları söylemekte yarar

yoktur. İki yabanıl ırktan birinin uygarlıkta neden öbüründen

ileri gittiği gibi kolay bir soruyu hiç kimsenin yanıtlayamadığına

bakılırsa, son soruya kesin bir ya~ıt bek·

lenemez; bu, besbelli, artmış bir beyin gücünü göstermektedir.

BAY Mivart'ın öbür itirazlarına dönelim:.. Eöcekler ·korunabilmek

için çoğu zaman türlü nesnelere, örneğin yeşil

ya da dökülmüş yapraklara, klll'u dalcıklara, liken parçalarına,

çi.çekle:re, dikenlere, kuşlara ve başka böceklerin

pisliklerine benzemektedir; ama bu son noktaya ilerde döneceğim.

Benzerlik çoğu zaman olağanüstü yakındır, ve

yalnız renkle sınırlı değildir; biçimi, ve hatta boceklerin

davranışlarını da· kapsar. Beslendikleri çalılara ölü dalcıklar

gibi dikine ve hiç kımıl~amadan tutunan tırtıllar, bu

türlü benzerliğin yetkin bir örneğidir. Kuş pisliği gibi nesnelere

benzenme (imitation) halleri se·yrektir ve ayraldır

(istisnaidir). Bay Mivart bu konuda şöyle diyor: "Bay Darwin'in

teorisine göre, belirsiz değişime doğru sürekli bir

eğilim olduğu için, ve çok küçük ve başlangıç halindeki değişimler

·ner yönde olacağı için, bunlar birbirlerini etkisiz

kılmaya, ve pek kararsız değişiklikler oluşturmaya eğilimli

olmak zorundadır; ve sonsuz küçük başlangıçların böylesine

belirsiz salınımlarını (oscillation) Doğal -seçmenin yakalaması

ve sürekli kılması için bir yaprak1a, bambuyla, ya da

başka bir nesneyle yeterince göze çarpan bir benzerlik yaratması,

olanaksız değilse, çok güçtür."

Ama yukardaki hallerin hepsinde kökensel (original) rlurumlarındaki

böceklerin, yaşadıkları çevrede yaygın ol~n

bir nesneyle kaba ve rasgele bir benzerliği bulunduğu da

şüphesizdir. Bugün yaşayan böceklerin konaklarındaki bi-

262

çim ve renk çeşitliliği ve aralardaki nesnelerin hemen hemen

sonsuz sayıda olduğu düşünülürse, bu hiç de olmayası

değildir. Başlangıç için kaba bir benzerlik gerektiği için,

daha iri ve daha yukarı hayvanlarm (bildiğim kadarı ile

bir balık türü ayrı tutulursa) korunmak için neden belirli

nesnelere değil de, çoğu zaman yaşadıkları yüzeye benzediklerini

anlayabiliriz. Ve- bu benzerlik ö~kle. renktedir.

Varsayalım ki bir böcek kurumuş bir dalcığa ya da dökülmüş

bir yaprağa kökeninden biraz benzer olsun, ve yavaş

yavaş türlü yönlerde değişsin, o zaman, böceği böyle nesnelere

genellikle benzer kılan ve onun korunmasına yardımcı

olan bütün değişimler saklanırken, başka değişimler saklanmaz

ve sonunda yiter; ya da, böceği benzenilen nesneye benzemez

kılan değişimler ayııklanır. Yukardaki benzerlikleri

doğal seçmeden bağımsız olarak yalnızca kararsız değişimlerle

açıklamaya kalksaydık, Bay Mivart'ın itirazı gerçekten

haklı olurdu; oysa durum hiç de böyle değildir.

"Sürünen bir yasunun ya da Jungermannia'nın üzerinde

yetişmiş bir bastona" benzeyen haston böceği (Ceroxylus

laceratus) üzerine Bay Wallace'm verdiği örnekt~ olduğu

gibi, "benzerliktekL son düzeltmeler" konusunda Bay Mivart'ın

ileri sürdüğü güçlüğü de geçerli bulmuyorum. Bu,

öylesine yakın bir benzerliktir ki, bir Borneo yeriisi bu yapraksı

uzantıların gerçekten yosun olduğunu· savunmuştur.

Böcekleri aviayan kuşların ve öbür düşmanlarm gözleri belki

bizimkilerden daha keskindir; ve bir böceğiri görülmesini

ve bulunmasını engelleyen her benzerlik, onun korunmasını

sağlar, benzerlik ne kadar yetkin olursa böcek iÇin o kadar

iyi olur. Yukarda anılan Ceroxylus'u da içeren grubun

türleri arasındaki farklar düşünülürşe, bu böceğin sırtındaki

düzensizliklerin değişmesi, ve hayli yeşilleşmesi hiç de

olmayası (improbable) değildir; çünkü her grubun ayrı ayrı

üyelerinde farklı olan ıralar değişmeye pek eğilimliyken,

cinsel ıralar, ya da bütün türlerde ortak olan ıralar, pek

263

durağandır.

GREENLAND halinası dünyanın en garip hayvanlarından

biridir; ve bu hayvanın en büyük özelliklerinden biri

balinadişleri ya da balina çubuklarıdır. Balinadişleri, üst

çenenin her iki yanında, ağzın uzun eksenine çapraz ve sık

konumda dlıran aşağıyukarı 300 yapraktan bir sıradır. Ana

sırada birkaç yardımcı sıra vardır. Bütün yaprakların uçları

ve iç kenarları, hayvanın o dev damağını kaplayan ve

suyu süzmeye, ve böylece, bu koca hayvanın besini olan

küçük canlıları tutmaya yarayan sert kılların içinde son

bulur. Greenland balinasının orta ve eıı uzun diş yaprağı

on, oniki, hatta onbeş ayak [3-4,5 m.] uzunluktadır; ama

uzunluklar balinaların farklı türlerinde değişir; Score~by'ye

göre orta boy bir yaprak, bir türde dört;-başka bir türde

üç ayak, ve bir başkasında onsekiz parmak, ve Balaenoptera

rostrata'da ancaık dokuz parrriak [22,86 cm.] kadardır. Balinadişlerinin

niteliği de farklı türlerde farklı olmaktadır.

Bay Mivart balinadişleri konusunda §Öyle demektedir:

"]3unlar bir defa yararlı bir büyüklüğe ve gelişime ulaşırsa,

o zaman bunların yararlı sınırlar içinde saklanması ve

büyütülmesi yalnızca:-doğai seçmeyle desteklenir. Ama böyle

yararlı bir gelişimin başlangıcı nasıl belirlenir?" Yanıt olarak

şöyle sorulabilir: bu balinaların eski atalarının ağızları

neden bir ördeğin süzgeç gagasına benzer. yapıda olmasın?

Ördeıkler, balinala:ç gibi, çamuru ve suyu süzerek besinlerini

sağlar; ve bu familyaya bir süre Criblatores, ya da süzücüler

denmiştir. Bu sözlerimden,_ balinaların atalarının gerçekten

ördek gagası gibi bir ağızları olduğu anlamının çıkarılmayacağını

umarım. Söylemek istediğim yalnızca şudur:

bu, inanılmaz bir şey değildir, ve Greenland balinasının

o dev dişyaprakları, böyle kü~ük yapr,aklardan, her

biri hayvana yararlı aşamacıklardan geçerek gelişmiş olabilir.

264

Kaşık-gaga ördeğin (Spatula clypeata) gagası bir balinanın

ağzından çok daha güzel ve karmaşık bir' yapıdadır.

Üst gaganın her iki yanı, sivrilmiş ve ağzın eksenine çapraz

konumda duran 188 -(benim incelediğim örneklerde) ince

ve esnek yapracıktan bir sıra ya da tarakla donanmıştır.

Bunlar damaktan çıkar, ve esnek bir zarla gaganın yanlarına

tutturulmuştur. En uzunları ortadakilerdir, uzunlukları

aşağıyukarı bir parmağın [2,54 cm.] üçte biri kadardır,

ve bunlar_ gaga kenarından 0,14 parmaklık bir çıkıntı yapmaktadır.

Tabanlarında çapraz yapracıklardan kısa bir

yardımcı sıra vardır. Birçok bakımdan balinanın ağzındaki

diş yapraklarına benzemektedirler. Ama .gaıganın ucuna doğru

çoık farklıdırlar, çünkü aşağıya doğru değil içeriye doğru

çıkmtı yapmaktadırlar. Kaşık-gaga ördeğin başının tümü,

diş yaprakları yalnızca dokuz inch olan orta bey bir

Balaenoptera rostrata'nın başıyla karşılaştırılamayacak kadar

küçüktür, ama uzunluğu onunkinin yaklaşık sekizd-2 biri

kadardır; öyleyse, kaşık-gaga ördeğin başını Balaenoptera'nınki

kadar uzatırsak, gagasındaki yapracıkların uzur.luğu

altı parmak, demek ki bu balina türündekilerin üçte

ikisi kadar olur. Kaşık-gaga ördeğin alt gagası da aynı

uzunlukta yapracıklarla donatılmıştır, ama onlar daha incedir,

ve alt gaga, bundan ötürü, balinanın dişsiz alt çenesinden

apaçık farklıdır. Öte yandan, bu alt yapracıklar

ince kıl uçları gibi son bulur, bu bakımdan balina çubuklarıyla

aralarında garip bir benzerliık vardır. Fırtına kuşları

familyasından olan Prion cinsinde yalnız alt gaga yapracıkfarla

donanmıştir. Bunlar çok iyi ,gelişmiş tir ve gaganın

kenarından çıkmaktadır; bundan dolayı, bu kuşun gagası,

bu bakımdan balinanın ağzına benzemektedir.

Kaşık-gaga ördeğin çok gelişmiş bir yapısı olan gaga:_

sından başlayarak (Bay Salvin'in bana gönderdiği bilgiden

ve örneklerden çıkardığım sonuca göre), süzmeye uygunluk

sözkonusu olduğu sürece, önemli bir atlama olmadan Mer-

265

ganetta armata'nın ve Aix sponsa'nın gagalarından geçip,

bayağı ördeğin gagasına varabiliriz. Bu son türde yapra ·

cıklar kaşık-gaganırikilerden çok daha kabadır, ve gaganın

iki yanına sıkıca tutturulmuştur; sayıları her bir yanda ancak

50 ka;dardır, ve gaga kenarlarından aşağı hiç çıkınbları

yoktur. Bunlar kare-uçiudur, ve görünüşte besinleri ezmek

için yarı-saydam sert bir dotkuyla kaplanmıştır. Alt

gaganın kenarları çok az çıkıntı yapan ince perdelerle kesilmiştir.

Bu gaga bir süzgeç olarak kag:ıık-gaganınkinden

çok geri ise de, bilindiği gibi, aynı amaç için kullanılmaktadır.

Bay Salvin'den işittiğime g'Öre, yapracıkları bayağı

ördeğinkilerden daha da gelişmiş başka türler de vardır;

ama onların gagalarını suyu süzmek. için kullanıp kullan·

roadıkiarını bilmiyorum.

Aynı familyanın başka bir grubunu ele alalım. Mısır kazının

(Chenalopex) gagası bayağı ördeğinkine pek benzemektedir;

ama yapracıkların sayısı daha azdır; birbirlerinden

pek farkları yoktur, ve içeriye doğru daha az çıkıntJ

yapmaktadırlar; bununla birlikte, Bay E. Bartlett'in bana

bildirdiğine göre, bu kaz "gagasım, bir ördek gibi, suyu köşelerden

dışarı atarak, kullanmaktadır". Bununla birlikte,

bu kazın başlıca besini, bayağı kaz gibi koparıp yediği çimlerdir.

Bayağı ·kazın üst çenesindeki yapracı:klar bayağı ördeğinkilerden

çok daha kabadır, nerdeyse birbirine kaynamıştır,

sayıları her bir yanda 27'dir, ve yukarı doğru dişe

benzer tepecikleri e son bulmaktadır. Damak da, yuvarlak

ve sert tepeciklerle kaplıdır. Alt gaganın kenarlarında

ördeğinkinden daha ç:ııkıntılı, daha kaba ve keskin dişler sıralanmıştır.

Bayağı kaz suyu süzmez, tersine, gagasını özellikle

otları koparmak ya da kesrnek için kullanır. Gagası bu

amaç için çok iyi uyar lanmıştır: başka hayvanların otlayamayacağı

kadar kısa çimleri koparabilir. Bay Bartlett'ten

işittiğime göre, yapracıkları bayağı kazınkilerden daha

az gelişmis başka kaz türleri de vardır.

266

Görüyoruz ki ördek familyasının üyelerinden birinin gagası

bayağı kazınki gibidir ve özellikle otlamaya uyarlanmıştır,

ve hatta üyelerden birinin gagası daha az iyi gelişmiş

olup bu ·tür, küçük değişmelerle Mısır kazma benzer

bir türe, -ve o da bayağı ördek gibi birine-, ve sonunda,

gagası hemen hemen yalnız suyu süzmeye yarayan kaşıkgaga

ördek gibi bir türe dönüşebilir; çünkü bu ikuş som besinleri

koparma~ ya da tutmak için yalnız gagasının ucunu

kullanabilmektedir. Bu kazın gagasının küçük. değişikliklerle

testere gagalı-büyükördeğin (Margus merganser, aynı familyanın

bir üyesi) canlı balıkları yakalamak gibi çoik farklı

bir işe yarayan gagası gibi, sivrilmiş ve geriye doğru kıvrılmış

dişlerle donanmış bir gagaya dönüşehileceğini de eklemek

isterim.

Balinalara dönelim. Hyperooden bidens'in gerçek dişleri

yoktur, ama, Lad)pede'e göre, damağı küçük, birbirine

eşit olmayan, sert, boynuz maddesinden sivriliklerle pürüzlendirilmiştir.

Bundan ötürü, esiki balinaların damaklarında

bunlara benzer, ama daha düzgün sıralanmış, ve kazın gagasındaki

pütürler gibi besini koparmaya ya da tutmaya yaramış,

boynuz maddesinden sivrilikler bulunmuş olması hiç

de olmayası değildir. Böyle idiyse, o sivriliklerin değişimle

ve doğal seçmeyle Mısır kazınınkiler gibi gelişmiş yapraklara

dönüşriıüş olabileceğini reddetmek kolay olmayacaktır;

bunlar o durumdayken hem nesneleri tutmak ve hem de

suyu süzmek için kullanılırdı; sonra evcil ördeğinkilere benzer

yapraklara dönüşür, ve giderek kaşık-gaganınkiler kadar

yetkin bir yapıya ulaşır, ve bu halde yalnızca suyu süzmeye

yararlardı. Yaprakların Balaenoptera rostrata'nın balinadişlerinin

üçte iki uzunluğuna eriştiği bir aşamadan sonra,

bugün yaş,ayan balinalarda gördüğümüz aşamalardan

geçerek Greenland balinasının o dev diş yapraiklarına doğru

ilerleriz. Ördek familyasının bugünkü farklı üyelerinin gagalarında

olduğu gibi, bu yöndeki her aşamanın gelişimin

267

ilerlemesi sırasında yavaş yavaş değişen parçaların görevleriyle

bazı eski balinalara yararlı olmuşluğundan şüphe etmek

için en küçük bir gerekçe yoktur. Her ördek türünün

zorlu bir varolma savaşı verdiğini, ve vücudundaiki her parçanın

yapısının yaşam koşullarına çok iyi uyarlanması gerektiğini

de unutmamalıyız.

YAN-YÜZERGiLLER (Pleuronectidae), ya da dilbalıkları,

ba'kışımsız vücutlarıyla dikkati çeker. Bunlar yanüstü

yatarak dinlenir, - türlerin pek çoğu sol yanlarına, ve bazıları

da sağ yanlarına yatar; ve arasıra ter,sine yatmış

ergin bireyler de olur. Alt, ya da üzerine yattıkları yanları,

ilk bakışta bayağı bir balığın karın yüzeyine henzer: aktır,

bazı bakımlardan üst yanlarından d~ha az gelişmiştir, -yan-_

yüzgeçler çoğu zaman daha küçüktür. Ama en garip özelliıkleri

gözleridir; çünkü . gözler baş ın yukarı bakan yüzündedir.

Bununla birlikte, yavruları küçüktken gözler başın iki

yanındadır, bütün vücut henüz ba'kışımlıdır; ve vücudun iki

yanı da aynı renktedir. Ve alt yandaki göz, hemen başın

üzerinden kayarak yavaş yavaŞ başın üst yanına geçer;

ai:na göz, eskiden sanıldığı gibi, doğrudan doğruya kafatasının

içinden geçerek yer değiştirmez. Alt göz konumunu değiştirmeseydi,

ahşılageldiği üzere yanüstü yatan balığın besbelli

hiç işine xaramazdı. Üstelik bu göz dipteki kumların

sürtmesiyle kolayca aşınırdı. Yan-yüzergillerin, yassı ve bakışımsız

yapılarıyla yaşama alışikanlıklarına çok güzel uyarlanmış

olduğunu, pek yaygın olan dilbalığı, köpekdili vb.

gibi birçok tür açıkça göstermektedir. Böylelikle kazanılan

başlıca üstünlük, düşmanlarından . korunma ve dipte beslenme

kolaylığıdır. Bununla birlikte, Schiödte'nin belirttiği gibi,

bu familyanın farklı üyeleri, "yumurtadan çıktığı zamanki

biçimini önemli ölçüde değiştirmeye Hi'ppoglossus pinguis'ten

tümüyle yanüstü dönmüş dilbalıklarına kadar, aşamalı -

geçiş gösteren biçimlerden uzun bir seri" oluşturmaktadır.

268

Bay Mivart bu hali ele almakta ve gözlerin konumunda

ani ve kendiliğinden bir dönüşümün düşünülemeyeceğini söylemektedir.

Bu konuda_ ben de tümüyle onun gibi düşünüyorum.

Sonra şöyle demektedir: "Geçme aşama aşama olduysa,

bu geçme sırasında bir gözün başın öbür yanına doğru

yaptığı küçük bir ilerlemenin bireye nasıl yararlı olabildiği

belli değildir. Öyle görünüyor ki, böyle başlangıç halindeki

bir dönüşüm daha çok zararlı. olmak gerekirdi." Oysa

Malın'ın 1867'de yayımladığı değerli gözlemlerinde bu itirazın

yanıtını bulabilirdi. Yanyüzergiller, küçük yavruyken

ve henüz bakışımlıyken, ve gözleri başın iki yanındayken,

vücutlarının derinlemesine gelişmişliği, yan-yüzgeçlerinin küçüklüğü,

ve yüzme keseleririden yoksunlukları yüzünden uzun

süre düşey kontirnda duramaz, ve çabuk yoruldukları için

di:be, yanüstü düşerler. Malın'ın gözlemlerine göre, böyle

dinienirken altta kalan gözü yukarıya bakmak için sık sık

çevirmektedirler; ve bunu öylesine zorlayarak yapmaktadırlar

ki, o göz göz-çukur~nun yukarı kenarır..a doğru kuvvetle

itilmektedir. Bundan dolayı, başın gözler arasında kalan

kesimi, apaçık görüldüğü gibi; zamanla daralmaktadır.

Malm, birinde, bir yavru balığın gözünü aşağıyukarı yetmiş

derece kaldırıp indirdiğini gürmüştür.

Yavruluk çağında kafatasının kıkırdaklı ve esnek olduğunu

ve bundan ötürü kasların-zorlamasına dayandığını ansımalıyız.

Yukarı hayvanlarda da, jlk gençlik çağından sonra

bile, deri ya da kaslar hastalık ya da bir kaza yüzünden

sürekli olarak büzülür ve kasılırsa, kafası buna dayanır vı=

biçimini değiştirir. Uzun kulaklı tavşanlarda kulağın biri öne

ve aşağı sarkarsa, kulağın ağırlığı kafatasının aynı yandaki

bütün kemiklerini öne doğru çekmektedir. Başka bir yerde

bunun bir resmini vermiştim. Malm, yumurtadan yeni

çıkmış levreklerin, alabalıkların ve bakışımlı başka birçok

balığın, arasıra dibe yanüstü yatıp dinlenme huyu olduğunu

saptamış; ve o konumdayken altta kalan gözlerini yu-

269

karıya bakmak için zorladıklarını, ve bu yüzden kafataslarının

kolayca çarpıldığını gözlemlemiştir. Ama bu balıklar

düşey durma gücünü çabucak kazanma:kta, ve bunun kalıcı

bir etkisi olmamaktadır. Öte yandan, yan-yüzergiller, ya§

landıkça, vücutlarının artmış yassılığından ötürü, daha çok

yanüstü yatıp dinlemekte, ve bunun, başın biçiminde ve gözlerin

konumunda kalıcı bir etkisi olmaktadır. Örnekseme

(analogy) ile, çarpılmaya olan eğilimin soyaçekim ilkesiyle

eibette artacağı sonucuna varılır. Schiödte, kimi doğa bilginlerinin

tersine, yan-yüzergillerin embriyon halindeyken

bile tümüyle bakışımlı olmadığına inanmaktadır; böyle ise,

bazı türlerin yavruyken neden sağ ve bazıların~ da sol yanlarına

devrilip dinlendiklerini anlayabiliriz. Malın, yukardaki

görüşü doğrulamak. için; yan-yüzergillerin üyesi olmayan

ergin Trachypterus arcticus'un [bir kağıtbalığı türü, -ç.]

dibe, sağ yanına yatarak dinlendiğini ve suda yarı-yatık

yüzdüğünü; ve bu balıkta başın i:ki yanının biraz farklı olduğunu

ekiernektedir. Balıklar konusunda gerçek bir bilirkişi

olan Dr. Günther, Malın'ın yazısından çıkardığı özeti

şöyle bitirmektedir: "Yazar, yan-yüzergillerin sapkın halini

çok yalın açlıklamaktadır.''

Görüyoruz ki Bay Mivart'ın gözün başın bir yanından

öbür yanına geçmesinde zararlı saydığı ilk aşamalar, alışkanlığa

yorula:bilir, ve şüphesiz, dip te yanüstü yatıp · dinlenirken

iki gözüyle birden yukarıya bakmaya çalışan bireye

ya da türlere yararlıdır. Bazı yah-yüzergil türlerinde, Dr.

Traquair'ıin düşündüğü gibi, dipte kolay besienmeyi sağlamak

için ağzın çene kemiklerinin · öbür yüzdekilerden daha

etıkin olduğu gözsüz alt yüze doğru çarpılmış olmasını kullanıimamanın

soyaçekilmiş etkilerine yorabiliriz. öte yandan,

vücudun alt yarısının, yan-yüzgeçlerle birlikte, tümüyle

daha az gelişmiş durumda olması, kullanılmamayla açıık··

lanır; bununla birlikte Yarrell, o yüzg'eçlerin küçülmesinin

balık için bir üs,tünliik olduğunu düşünmekte ve "çünkü on

270

ların hareket edebilecekleri yer, üstteki büyük yüzgeçlerinkinden

pek dardır", demektedir. Yaldızlı pisi ,balığında diş

sayısının her iki çenenin üst yanlarında 4'ün 7'ye, alt yanlarında

25'in 30'a oranında daha az olması da, belıki, kullanılrnamayla

açıklanabilir. Pek çok balığın karın yüzeyi renksiz

olduğu için, bir yan-yüzergilin alta gelen yanının, ister

sağ ister sol yanı olsun, renksizliğinin ışık görmemenin sonucu

olduğunu düşünmemiz yerindedir. Ama dilbalığının

kumlu deniz dtibine pek benzeyen üst yanının o özgün benekli

görünüşünÜn, ya da, Pouchet'nin yakınlarda gösterdiği gibi,

bazı türlerin renklerini bulundukları yüzeye göre değiştirme

yetisinin, ya da kalkanbalığının üst yanındaki kernikli urların,

ışığın etkisinin sonucu olduğu düşünülemez. Burada,

o balıkların vücutlarının g.enel biçiminin ve başka birçok

özelliğinin onların yaşama alışkanlıklarına uyarlanrnasında

doğal seçme işe karışmış olabilir. Daha önce üstelediğirn gibi,

parçaların artmış kullanılmasının, ve belki de kullanılmamasının

soyaçekilmiş etkilerinin doğal seçmeyle kuvvetlendirileceğini

unutmamalıyız. Çünkü uygun yönde,ki bütün

kendiliğinden değişimler, ve bir parçanın gelişmiş ve yararlı

kullammını büyük ölçüde kazanmış bireyler böylelikle

korunacaktır. Her özel halin hangi ölçüde kullanılmanın etkilerine,

ve hangi ölçüde doğal seçmeye yorulacağını belirlernek

olanaksız görünmektedir.

Türernesini yalnız kullanılmaya ya da alışkanlığa açıkça

borçlu olan başka bir özellik örneği daha verrnek istiyorum.

Bazı Amerikalı maymunlarda kuyruğun ucu çok yetkin

bir tutma Qrganına dönüşmüştür, ve beşinci bir el gibi

kullanılmaktadır. Bütün ayrıntılarda Bay Mivart'la uyuşan

bir eleştirmen bunun üzerinde duruyor ve şöyle diyor: "Herhangi

bir çağda tutmaya karşı ilk önemsiz eğilimin, bu eğilimin

görüldüğü bireyin yaşarnını koruyabildiğine, ya da

onun döl verme ve döl bırakma şansını artırabildiğine inanmak

olanaksızdır." Oysa buna inanmaık için hiç bir zorun-

271

luk yoktur. Alışkanlık, h_er şeyden önce küçük ya da büyük

bir üstünlüğün böylelikle sağlanması demek olan alışkanlık,

bu hali açıklamaya yeter. Brehm, yavru bir Afrika mayU?-ununun

(Cercopithecus) elleriyle anasının karnma tutunduğunu,

ve aynı zamanda küçük kuyruğunu anasımukine dolarlığını

görmüştür. Prof. Henslow, kuyrUkları tutmaya elverişsiz

birkaç ekin sıçanı (Mus messorius) beslemiş ve bu

hayvanların, kafese koyduğu bir kütükteki dallara kuyruklarını

dalayarak tırmanmalarmı kolaylaştırdıklarını sık sık

görmüştür. Buna benzer bir olguyu da Dr. Günther'den öğrendim:

O da, kuyruğu ilj:: böyle tutun up boşlukta sallanan

bir sıçan görmüştür. Ekin sıçanı tam anlamıyla ağaçsal

(arboreal) bir hayvan olsaydı, aynı takımın bazı üyelerinde

olduğu gibi, belıki onun da tutmaya elverişli bir kuyruğu

olurdu. Gençliğindeki alışkanlıklı~ı.rı gözönünde tutulursa,

Cercopithecus'un neden böyle bir kuyruğu olmadığını söylemek

güçtür. Bununla birlikte, bu maymunun uzun kuyruğu,

hayvan o şaşırtıcı sıçramalarını yaparken, bir denge. organı

olarwk, bir tutma organından daha çok işe yarayabilir.

SÜT bezleri memeli hayvanların hep-sinin ortak bir özelliğidir,

ve onların varlığı için zorunludur; bundan ötürü pek eski

bir dönemde gelişmiş olmalıdırlar, ama gelişme tarzları konusunda

kesin bilgimiz yoktur. Bay Mivart şöyle soruyor:

"Bir hayvan yavrusunun, anasında nasılsa aşırı . irileşmiş

derisel bezden pek de besleyici olmayan bir damla sıvıyı na~

sılsa emerek yok olmaktan kurtulduğu düşünülebilir mi?

Böyle olsaydı bile, böyle bir değişimin sürekli kılınma şansı

ne olurdu?" Ama burada durum gerektiği gibi ele alınmıyor.

Evrimcilerin büyük çoğunluğu, memelilerin keseli

bir hayvan biçiminden türediğini kabul etmektedir; bu böyle

ise, süt bezleri önce kesenin içinde gelişmiş olacaktır.

Deniz aygırında (Hippocampus) yavrular yumurtadan çıkar,

ve bir süre buna benzer nitelikte bir kesenin içinde besle"

272

nip büyütülür; ve Amerikalı bir doğa biLgini, Bay Lockwood,

yavruların gelişimi konusunda edindiği bilgi ve görgüye dayanarak,

yavruların ıkese derisindeki bezlerin çıkardığı bir

salgıyla beslendiğille inanmaktadır. Buna göre, memelllerin

eski ataları memeli denilecek halde değilken, yavruların

buna benzer bir tarzda beslenebildikleri hiç mi_ düşünüle-mez?

Ve bu halde, sütün niteliğine çok yakın en besleyici

sıvıyı salgılayan bireyler, zamanla., besin değeri az bir sıvı

salgılayanlardan daha çok sayıda l{e iyi beslenmiş döller

yetiştirirdi; ve süt bezlerinin kökendeşi (homologous) olan

bu salgı bezleri böylelikle geliştirilir ya da daha verimli kılınırdı.

Kese yüzeyinin belirli bir yerindeki bezlerin artakalanlardan

daha çok gelişmesi, pek geniş kapsamlı olan

özelleşme (specialisation) ilkesine uygundur; ve onlar, önce,

memeliler serisinin en aşağısındaki gagalımemelide (Ornithorhyncus)

gördüğümüz gibi, başsız bir meme oluştururdu.

Belirli bir yerdeki bezlerin hangi etkenden ötürü öbürlerinden

daha çok özelleştiğini belirlemeye kalkışmayacağım;

bu, büyümenin dengelenmesinin, kullanılmanın etkilerinin,

ya da doğal seçmenin bir sonucu olabilir.

Süt bezlerinin gelişimi, yavrular onların salgısını aynı

zamanda değerlendirebilemeseydi, hiç bir işe yaramaz ve

doğal seçmeden etkilenemezdi. Memeli yavruların meme emmeyi

içgüdüyle nasıl öğrendiğini anlamak, yumurtadaki civcivlerin

yumurtanın kabuğunu özellikle bu işe uyarlanmış

ga:galarıyla kırmayı, ya da yumurtadan çıktıktan birkaç saat

sonra yem yemeyi nasıl öğrendiğini anlamaktan daha güç

değildir. Alışkanlığın ileri bir yaşıta önce uygulamayla edinilmiş,

ve ondan sonra genç yaştaki döllere iletilmiş olması,

böyle hallerde en olası açlıklama gibi görünm~ktedir. Ama

yavru kangurunun emmediği, yalnızca anasının meme başına

yapıştığı, ve ana kangurunun bu . yarı-oluşmuş acınası

yavrusunun ağzına sütünü içirme (injection) yetisi olduğu

söylenmektedir. Bay Mivart bu konuda şöyle diyor: "Özel

273

hiç bir düzen olmasaydı, sütün soluk borusuna gitmesi yüzünden

yavrunun boğulması kaçınılmaz olurdu. Ama özel

bir düzen vardır. Gırtlak (larynx) pek gelişmiştir, öyle ki

burun boşluğunun art ucuna sokulur, ve süt bu uzamış gırtlağın

iki yanından zararsızca geçer ve güvenlik içinde . yutağa

ulaşırken, akciğeriere gerekli havanın da kolayca geçnıesi

sağlanır." Bay Mivart, daha sonra, doğal seçmenin

"bu hiç suçu ve zararı o~mayan yapıyı" ergin kanguriJda

ve memeli hayvanların pek çoğunda (onların keseli bk biçimdi:

m türediği varsayılmaktadır) nasıl ortadan ıkaldırdığını

sormaktadır. Yanıt olarak, birçok hayvan için pek önemli

olduğu bilinen sesin, gırtlak burun boşluğuna sokulu olduk~

ça, tam anlamıyla kullanılamayacağı ileri sürülebilir. Ve

Prof. Flower'm bana bildirdiğine göre, böyle bir yapı, bir

hayvanın katı besinleri yutmasını büyük öLçüde engellerdıi.

Şimdi biraz da hayvanlar aleminin .aşağı bölümlerini ele

alalım. Derisidikenliler (Echinodermata; denizyıldızları, denizkestaneleri

vb.), pedicellariae (dikencikler) .denilen garip

organlarla donatılmışbr. Bunlar, iyice gelişince, üç kollu bir.

kıskaçtan, kaslarla hareket ettirilen esnek bir sı;ı.pın. ucuna

yedeşmiş ve birbirine tümüyle uyan testere gibi dişli üç

koldan o~uşmaıktadır. Bu kıskaçlar nesneleri sıkıca tutalık

lir; ve Alexander Agassiz, bir denizkestanesinin (Echinus),

kavkısı pislenmesin diye, çıkartı (excrement) parçac:ı:klarını

kıskaçtan kıskaca hızla ve vücudunun yanısıra geçirerek aşağı

kaydırdığmı görmüştür. Ama bu kıskaçlar, her türlü pisliği

uzaklaştırmanın dışında, elbette başka işlere de yara,makta·.

dır; ve bunlardan ·birinin savunma olduğu besbellidir.

Bay Mivart, daha öneelci uygun hallerde yaptığı gibi, bu.

organlar konusunda şöyle soruyor: "Böyle yapılarm o ilk

gelişmemiş başlangıçlarının yararı neydi, ve açılmaıkta oıan.

tomurcuğu andıran bu nesneler bir tek denizkestanesinin yaşamını

olsUn na~ıl koruyabildi?" Sonra şunu ekliyor: "Yakalama

eyleminin birdenbire gelişmesi bile, özgürce ha,re-

274

ket edebilen saplar olmadan yararlı olamazdı; yakalayıcı

kıskaçlar olmadan saplar da bir işe yaramazdı; hal böyleyken,

küçük ve üstelik belirsiz değişimler bu karmaşık organları

aynı zamanda geliştiremezdi; bunu reddetmek şaşırtıcı

bir aykırı-düşünceyi (paradox) onaylamaik demektir." Bunun

gibi, bazı denizyıldızlarında .gerçekten bulunan, tabana

sıkıca tutturulmuş olmakla birHkte tutma işini yapabilen üç

kollu kıskaçlar da Bay Mivart'a paradoks gibi görünebilir;

ve bunlar, hiç değilse kısmen, bir savunma aracı gibi iş

görüyorsa, durum anlaşılır. Bu konudaki bilgilerin birçoğunu

iyiliğine borçlu olduğum Bay Agassiz, bu üç kıskaç ko-·

lundan birinin öbür ikisini desteklemek için küçüldüğünü,

ve bazı cinslerde bu üçüncü kolun tümüyle yittiğini bildiriyor.

M. Perrier'e göre Echinoneus'un kavkısında iki türlü

dikencik bulunmakta, bunlardan biri Echinus'unkilere, ve'

öbürü Spatangus'unıkilere benzemektedir; ve böyle haller her

zaman ilgi çekicidir, çünkü bir organın iki halinden birinin

körelmesiyle görünüşte birdenbire olan değişimlei'in açıklanmasını

sağlamaktadır.

Bu organların gelişim aşarnalarına gelince, Bay Agassiz

kendi araştırmalarından ve Müller'inkilerden yararlanarak,

hem denizyıldızlarındaki ve . hem de denizkestanelerindeki dikenciklere,

hiç şüphe etmeden, değişiklik geçirmiş diken gözüyle

bakılmak gerektiği sonucuna varıyor. Bu sonuç, onların

bireydeki gelişim tarzından olduğu gibi, farklı türlerdeki

ve cinslerdeki basit kabarcıklardan bayağı dikeniere

ve üç kollu yetkin dikencildere geçişlerin eksiksiz ve uzun

serisinden de çıkarılabilir. Aşamalanma, · bayağı dikenierin

ve dikenciklerin kireçli çubuklarının kavıkıyla bitişme· tarzında

bile görülmektedir. Bazı denizyıldızı cinslerinde "dikenciklerin

yalnızca değişiklik geçirmiş ve daHanmış dikenler

olduğunu göstermeye gerekli birleşmeler bile" bulunabilir:

tabanlarının yakınına bitiş ik, hareketli, testere gibi

dişli, birbirinden eşit uzaklıkta üç dalı, ve uçlarına doğru

275

gene hareketli üç başka dalı. olan dikenler vardır. Bir dikenin

ucundan sonuncu dallar çıkinca, bunlar, gerçekten, kaba

ve üç kollu bir dikencik oluşturmakta, ve bu hal aynı

dikendeki alt ..dallarda da görülebilmektedir. Bu halde, dikenciklerin

kolları ve dikenierin hareketli dalları arasındaki

nitelik özdeşliği apaçıktır. Bayağı. dikenierin birer savunma

aracı olduğu genellikle kabul edilmektedir; bu doğruysa, tes~

tere gibi dişli ve hareketli dalların da aynı işe yaradığından

şüphe edilemez; ve bunlar, birbirine kavuşunca bir tutma

ya da yapışma aygıtı gibi çalışarak, savunmada daha etkili

olur. Böylece, bayağı durağan bir dikenden bayağı durağan

bir diıkenciğe kadarki her aşama yararlı olur.

Bazı denizyıldızı cinslerinde bu organlar durağan ya da

hareketsiz bir destek üzerinde olacak yerde, kısa da olsa

esnek ·ve ~aslı bir sapın ucuna yerleşmiştir; ve bu halde,

savunma dışında ek bir görevleri olabilir. Denizkestanele_

rindeki aşamalar, durağan bir dikenin kavkıya bitiştiği noktanın

eklemlileşmesi, ve böylelikle_ hareketli kılınması olarak

görünür. Burada, Bay Agassiz'in dikenciıklerin gelişimi

konusundaki ilginç gözlemlerinin tam bir özetini verebilecek

yerim olsun isterdim. Olanaklı bütün aşamalar, denizyıldızlarının

diıkencikleriyle deri:sidikenlilerin başka bir grubu olan

yılanyıldızlarının kancaları arasında; ve denizkestanelerinin

dikencikleriyle aynı büyük sınütan olan denizhıyarlarının

çapaları (anchors) arasında da _görülebilir.

BAZI bileşik hayvanların ya da bitkimsi-hayvanların

(zoophytes), yani Polyzoa'nın avicularium [çoğulu avicularia,

küçük kuşa benzer nesne anlamında, -ç.] adı verilen

garip organları vardır. Bunlar farklı türlerde farklı yapıdadır.

En yetkin hallerinde bir boyun üzerine oturtulmuş

ve alt çene gibi hareket edebilen minyatür bir aklıabanın

başına ve gagasına benzerlikleri insanı şaşırtır. Benim incelediğim

bir türde, aynı daldaki bütün aviculariumlar, sık

276

sık, alt çeneleri iyice açılmış olarak, aşağıyukarı 90 derecelik

bir açı içinde, beş dakikada bir, ileri geri ve aynı zamanda

hareket ediyor; ve hareketleri bütün polyzoary'nin

titremesine yol açıyordu. Çenelere bir iğneyle dokunulunca

iğneyi öylesine sıkı tutuyorlardı ki, iğneyle bütün dalı sallayabiliyordum.

Bay Mivart, bu hali, "aslında benzer" saydığı polyzoa'nın

aviculariumları ve derisidikenlilerin dikencikleri' gibi organların,

hayvanlar aleininin çok farklı bölümlerinde doğal

seçmeyle_ gelişmiş olmasının sözde güçlüğüne başlıca kanıt

diye göstermektedir. Ama, yapı sözkonusu olduğu sürece,

üç kollu dikenciklerle aviculariumlar arasında hiç bir benzerlik

göremiyorum. Sonuncular, kabukların ( Crustacea)

kıskaçlarına biraz daha çok benzemektedir; ve Bay Mivart

bu benzerliği, ya da aviculariumların bir kuş başına ya da

gagasına benzerliğini özel bir güçlük olarak gösterebilirdi.

Bu grubu titizlikle incelemiş doğa bilginleri, Bay Busk, Dr.

Smitt, ve Dr. Nitsche, aviculariumların bitkimsi-hayvanları

birleştiren hayvansılarla (zooid) ve onların gözeleriyle kökendeş

(homologous) olduğuna inanmaktadırlar; onlara göre,

gözenin dudağı ya da kapağı aviculariumun alt ve hareketli

çenesine uygun gelmektedir. Bununla birlikte, Bay

Busk, bir zooid ile bir aviculatium arasında bugün varolan

hiç bir geçiş bilmiyor. Bu yüzden, birinin hangi yararlı aşamalardan

geçerek öbürüne dönüşebUdiğini kestirrnek olanaksızdır:

ama bundan asla böyle aşamalanmalar olmadığı

sonucu çrkmaz.

Kabukluların kıskaçları polyzoanın aviculariumlarına

belirli bir ölçüde benzediği için (ikisi de kıskaç işini görür),

birincilerin yararlı aşamalarının hala varolduğunu göstermeye

değer. İlik ve en basit aşamada, bir üyenin son bölütü

(segment), ya sondan bir önce~i geniş bölütün kare

biçimindeki tepesine, ya da bütün bir yanma doğru kapanır;

ve böylelikle bir nesneyi tutabilir; ama üye henüz ha-

277

reket etmeye yaramaktadır. Bundan sonra sondan bir ön

ceki geniş bölütün bir köşesinin hafif çıkmtılı olduğunu, ve

bazan düzensiz dişlerle donatıldığım, ve son bölütün ona.

doğru kapandığını görüyoruz. Çıkıntının büyümesiyle, ve biçimin,

son bölütünki gibi, hafifçe değişiklik geçirip gelişmesiyle

kıskaçlar gittikçe yetkinleşir, ve sonunda bir deniz

istakozunun kıskaçları gibi kullanışlı bir araç olur; ve bütün

bu aşamalanma.Iar gerçekten izlenebilir.

Polyzoanın aviculariumlardan başka vibraculum denilen

garip organları da vardır. Bunlar, genellikle, uzun ve hareket

edebilen çok duygan kıllardan oluşmuştur. incelediğim

bir türde vibraculumlar hafifçe kıvrıktı ve dış kenarları

testere gibi dişliydi ; ve aynı polyzoa dalındaki bütün

vibraculumlar, sı'k sık ve aynı zamanda hareket· ediyordu;

öyle ki kayJ1kçı kürekleri gibi çalışarak, mikroskobumun nesne-

kayacağından bir dalı çabucak süpürüp attılar. Üzerlerine

bir dal konan vibraculumlar karmakarışık oluyor, ve kurtulmak

için büyük çaba gösteriyorlardı. Bunların savunmaya

yaradıkları sanılmakta, ve Bay Busk'ın dediği gibi, "bi-·

leşik hayvanın yüzeyine ağır ağır ve özenle sürtünerek, gözelerdeki

o kolayca ineinen canlıların dokunaçları (tentaculum,

tentacula) dışarı fırlamış olanlarına zararlı ne varsa

uzaklaştırdıkları" görülebilmektedir. Aviculariumlar da vibraculumlar

gibi savunmaya yarıyor olabilir, ama onlar,

zooid dokunaçlarının uz~nabildiği alana akıntıyla sürüklendikleri

sanılan küçük canlıları da yakalayıp öldürmektedirler.

Bazı türler aviculariumlarla ve vibraculumlarla, bazıları

yalnız ·aviculariumlarla, ve bazıları da yalnız vibraculumlarla

donatılmıştır.

Görünüşte kılı andıran bir vibraculumla kuş başına benzeyen

bir avicularium kadar birbirinden farklı iki nesne hayal

etmek kolay değildir; bununla birlikte, ·onlar kesinlikle

kökendeştir (homologous) ve aynı ortak kaynaktan, yani gözeli

bir zooid'den gelişmiştir. Bundan ötürü, Bay Busk'ın

278

bana bildirdiği gibi, bu organların bazı hallerde nasıl olup

da birbirlerine doğru aşamalı bir değişme gösterdiğini anlayabiliriz.

Bunu bazı Lepralia türlerinde görmekteyiz: hareketli

çene öylesine uzamıştır ve bir kılı öylesine andırmaktadır

ki, aviculariuma özgü nitelik yalnızca üst ya da

durağan gaganın varlığı ile belirlenebilir. Vibraculumlar

aviculariumlara özgü aşamalardan geçmeden, doğrudan/doğ-·

ruya göze dudaklarından gelişmiş olabilir; ama bu basfl.maklardan

dönüşümlerinin ilk aşamalarında geçmiş olmaları

daha olası görünmektedir, çünkü gözenin öbür parçaları,

zooidle birlikte kolayca birdenbire yitemezdi. Birçok

halde, vibra.culumların tabanmda durağan gagayı temsil ediyor

gibi görünen oluklu bir dayanak vardır; ama bu dayanak

bazı türlerde hiç yoktur. Vibraculumlarm gelişimini açıklayan

bu görüş, doğruysa, ilginçtir; çünkü aviculariumlarla

donatılmış bütün türler tükenmiş ·olsaydı, hayalgücü pek

geniş bir -kimse bile, vibraculumların başlangıçta bir kuş

başina ya da düzgün olmayan bir kutuya ya da başlığa benzer

bir organın parçası olarak varolmuş olduğunu düşünemezdi.

Böylesine farklı iki organııi ortak bir kökenden gelişmişliğini

görmek ilginçtir; ve gözenin hareketli kenarı

zooid için bir savunma aracı işini gördüğü için, bu kenarm

önce bir aviculariumun alt çenesine ve ondan sonra uzamış

bir kİla dönüşmesindeki bütün aşamaların da farklı koşullarda

ve farklı tarzlarda savunmaya yararlığına inanmak

hiç de güç değildir.

BAY Mivart bitkiler aleminden yalnız iki örnek anıyor:

salepgil çiçeklerinin yrtpısı ve tırmanıcı-bitkilerin hareketleri.

·Birincisi için şöyle diyor: "Bunların kôkeni konusundaki

açıklama tümüyle yetersizdir, ve ancak göze çarpar

ölçüde gelişince yararlı olan yapıların ilk ve sonsuz küçük

başlangıçlarını açıklamaya hiç el vermez." Bu konuyu baş~

ka bir çalışmamda tümüyle ele aldığım için burada salepgil

279

çiçeklerinin en şaşırtıcı özelliklerinden yalnız birini, çiçe·ktoza

kümelerini (pollinium, pollinia), biraz ayrıntılı olarak

sözkonusu etmek istiyorum. Bir çiçektozu kümesi, çok gelişmiş

haliyle, esnek bir sapa ya da kuyrukçuğa (caudicle)

tutturulmuş bir çiçektözu öbeğinden oluşmuştur; ve sap son

derece yapışkan bir madde yığıncığına tutturulmuştur. Çiçektozu

kümeleri, bunların aracılığıyla, böceklerle bir çiçekten

başka bir çiçeğin tepeciğine taşınır. Bazı salepgillerde

çiçektozu kümelerinde kuyrukçuk yoktur, ve çiçektozları

yalnız ince iplikler le birbirine bağlanmıştır; ama bunlar

salepgillere özgü olmadıkları için burada dikkate alınmalarının

gereği yoktur; bununla birlikte, salepgiller serisinin

en alt basamağında, Venüs çarığında (Cypripedium),

bu ipiikierin ilkin nasıl geliştiğini görebildiğimizi anmak isterim.

Öbür salepgillerde, iplikler çiçektozu öbeklerinin bir

ucuna yapışıktır; ve hu hal, bir kuyrukçuğun türeyişinin başlangıcıdır.

Çok uzun ve gelişmiş olsa bile, bir kuyrukçuğun

kökeninin bu olduğunu, bazan ortadaıki katı parçalara gömülü

olarak bulunabilen köreimiş çiçektozu taneleri açıkça

göstermektedir.

İkinci önemli özelliğe, kuyrukçuğun tutunduğu yapışkan

madde yığıncığına gelince, her biri bitkiye apaçık yararlı

uzun bir aşamalar dizisi belirlenebilir. Tepecik, başka takımlardan

olan pek çok bitkide de biraz yapışkan madde

salgılar. Belirli salepgillerde de buna benzer yapışkan bir

madde salgılanır, ama salgının çoğunu üç tepecikten yalnız

biri çıkarmaktadır; ve o tepecik, belki salgının çok bol olması

yüzünden, kısırlaşmıştır. Bu türlü bir çiçeğe gelen

bir böcek,~ yapışkan maddeye ve aynı zamanda çiçektozlarına

sürtünür, ve çiçektozlarını alıp gider. Bayağı birçok

çiçekte görülegelenden biraz farklı , olan bu basit halden

çiçektozu kümeleri çok kısa ve özgür bir kuyrukçukla son

bulan türlere, ve kuyrukçuğun yapışkan maddeye sıkıca tutunduğu,

kısır tepeciğin de çok de~şiklik geçirdiği öbür

280

türlere kadar pek çok aşama vardır. Bu son halde gördüğümüz

çiçektozu kümesi, gelişiminin en yüksek ve en yetkin

durumundadır. Salepgillerin çiçeklerini titizlikle incelemiş

herkes şunları yadsımayacaktır: çiçektozlarının yalnız i:Jliklerle

birbirine bağlı olduğu kümelerden ve bayağı bir çiçeğinkinden

biraz farklı tepecikten, çok karmaşık ve b)ceklerle

taşınmaya olağanüstü uyarlanmış bir çiçektozu kümesine

kadar yukarda anılan aşamalardan geçilmektedir;

ve birçok türde, bütün bu aşamalar her çiçeğin farklı böceklerle.

döllenmesine uygun olan genel yapısına olağanüstü

uyarlanmıştır. Bunda, ve hemen hemen bütün ,hallerde,

araştırma daha gerilere götürülebilir; ve bayağı bir çiçeğin

· tepeciğinin nasıl olup da yapışkanlaştığı sorulabilir.

Ama hiç bir canlı grubunun geçmişini tümüyle bilmediğimiz

için böyle sorular sormak yararsız, ve böyle soruları yanıtlamaya

kalkmak da boşunadır.

Şimdi tırmanıcı bitkilere dönelim. Bu bitkilerden, bir

desteğe düpedüz · sarılanlardan başlayarak, benim yapraklarıyla

tırmananlar dediiklerime, ve sülüklerle donatılmış

olanlara kadar uzun bir seri yapılabilir. Bu son iki sınıfta

sap, sarılma yet,isini her zaman değilse de genellikle yitirmiştir,

ama sülüklerdeki sarılma yetisi korunmuştur. Yapraklarıyla

tırmananlardan sülüklülere doğru olan aşamalar

birbirlerine öylesine yakındır ki, bazı bitkiler bu iki sınıftan

birine hiç kaygısız konabilir. Ama düpedüz sarılarak

tırmananlardan yapraklarıyla tırmananlara doğru çıkıldıkça

önemli bir nitelik ortaya çıkar: dokunınaya karşı duyarlık.

Bundan ötürü değişiklik geçirmiş ve sülüğe dönüşmüş yaprak

ya da çiçek sapları, ya da hepsi, dokunulan nesneye sarılmaya

ya da tutunmaya uyarılır. Anılarımda bu bitkiler

üzerine yazdıklarımı okuyarak herkes, düpedüz sarılan bitkilerle

sülüklüler arasındaki pek çok yanı ve görev aşamalarının

hepsinin sözkonusu türlere büyük ölçüde yararlı olduğunu

kabul edecektir. Örneğin, sarılıcı bir bitki için yap-

281

raklarıyla tırmanır hale gelmek besbelli ve büyük bir üstünlüktür;

ve uzun yaprak sapları bulunan her tırmanıcının,

yaprak saplarında dokunınaya karşı az da olsa gerekli duyarlık

varsa, yapraklarıyla tırmanan bir bitkiye gelişmesi

olasıdır.

Sarılmak bir desteğe tutunarak yükselmenin en kolay

yolu "olduğu için,' ve elimizdeki serinin başında . bulunduğu

için, bitkilerin, daha sonra doğal seçmeyle -artırılmak ve

yetkinleştirilmek üzere, bu yetinin başlangıç halini nasıl

edindikleri elbette sorulabilir. Sarılma yetisi, Önce, körpe bitkilerin

eğilip bükülebilmesinin (ama bu tırmanıcı olmayan

birçok bitkinin ortak bir ırasıdır); ve ikinci olarak, bunların

yel gülünün gösterdiği her yöne, aynı sırayı izleyerek

art arda ve sürekli olarak eğilmelerinin sonucudur. Saplar

bu hareketle her yana eğilir, ve çemberler çizerek dönmeye

zorlanır. Sapın alt kesimi bir nesneye çarpar çarpmaz durur,

sapın üst kesimi ise eğilmesini ve dönmesini sürdürür,

ve böylelikle zorunlu olarak aynı deısteğin yukarısına dolanır.

Dönme hareketi her sürıgünün ilk körpelik dönemi sona

erince durur. Çok farklı bitki familyalarında sarılma yetisi

olan ve tırmanıcılaşmış tek tük tüi·ler ve cinsler bulunduğu

için, bu özellik bağımsız olarak kazanılmış olmak gerekir,

ve ortak bir atadan soyaçekimle edinilmiş olamaz.

Bundan dolayı, böyle hareket edebilmeye olan hafif bir eğilime

tırmanıcı olmayan bitkilerde de pek seyrek raslanmadığını;

ve bunun doğal seçmenin geliştirici etıkisirii göster~

mesine dayanak olduğunu kabul ettim. Bunu kabul ettiğim

zaman, yalnızca eksik bir hali biliyordum: bir Maurandia'nın

tırmanıcı bitkilerin sapları gibi· hafif ve düzensiz kıvrf'

lan ama bu alışkanlıktan yararlanmayan körpe çiçek saplarının

hali. Bunun hemen ardından, Fritz Müller, bir susİnİrotunun

JAlisma) ve bir ketenin (Linum), (tırmanıcı olmayan

ve doğal sistemde birbirinden pek uzakta bulunan

iki bitki), düzgün olmamakla birlikte açıkça kıvrıldığını bul~

282

du; ve bunun başka bazı bitkilerde de oldu~unu sanmak için

gerekçesi bulundu~unu bildirdi. Bu hafif hareketlerin sözkonusu

bitkilere hiç bir yararı görülmemektedir; ama bunlar

tırmanmaya hiç yaramaz da de~ildir, ve burada bizi

ilgilendiren nokta budur. Hiç de~ilse şunu aniayabiliyoruz:

bu bitkilerin sapları esnek olsaydı, ve yaşadıkbin koşullarda

yükse~e tırmanmak onların yararına olsaydı, o zaman

hafifçe ve düzensiz dönme alışkanlıkları do~al seçmeyle pekiştirilebilir,

ve bitkiler iyi gelişmiş tırmanıcı türlere dönüşünceye

kadar bu alışkanlıktan yararlanılabilirdi.

Yaprak ve çiçek saplarının ve sülüklerin duyarlığına gelince,

tırmanıcı bitkilerin dönme hareketleri üzerine söylenenler

aşa~ıyukarı burada da geçerlidir. Duyarlı~ın bu türlüsü

pek farklı gruplardan olan birçok bitki türünde görüldü~

ü için, tırmanıcılaşmamış bitkilerin ço~unda do~um halinde

bulunmaik ·gerekir. Durum şudur: Maurandia'nın körpe

çiçek saplarının, kendilerine dokunulan yana do~ru biraz

kıvrıldıklarını gözlemledim. Moren, birçok ekşiyonca (Oxalis)

türlerinde, yaprakların ve yaprak saplarının, özellikle

kızgın güneş altında kaldıktan sonra, art arda hafifçe dokunulunca,

ya da bitki sallanınca, kımıldadıklarını ~uldu.

Aynı incelemeleri başka ekşiyonca türlerinde yaptım: sonuç

aynıydı; kımıldama bazılarında pek belliydi, ama körpe

yapraklarda en güzel görünüyordu; bazı türlerde ise pek hafifti.

Hofmeister'e göre, sarsılan bütün bitkilerde, sarsılmadan

sonra körpe sürgünlerin ve yaprakların kımıldaması daha

önemH bir olgudur; ve bilindiği gibi, tırmanıcı bitkilerin

yaprak ve çiçek sapları ile sillükleri yalnız gelişimlerinin ilk

döneminde duyarlıdır.

Dokunmadan ya da sarsınadan sonra bitkilerin körpe ve

gelişen organlarında görülen bu hareketlerin bitkiler için

herhangi bir görevsel önemi olduğuna inanmak güçtür. Ama

bitkilerin türlü uyartıların etkisinde hareket etme yetisi olmasının

bitkiler için önemi açlJktır; örneğin, ışığa doğru yö-

283

nelmeleri ya da seyrek olarak ışıktan kaçmaları, yerçekinıine

ters yönde ve seyrek olarak yerçekimi doğrultusunda

hareket etmeleri. -Bir hayvanın sinirleri ve kasları galvanizm

[kimyasal yoldan üretilmiş elektri:k, -ç.] ile ya da

str~knin emdirilerek uyarılınca, bunu izleyen hareketlerin

rasgele bir sonuç olduğu söylenebilir, çünkü sinirler ve kaslar

bu uyartılara karşı özellikle duyarlı kılınmış değildir.

Bunun bitkilerde de böyle olduğu görülüyor. Bitkiler, belirli

uyartıların etkisinde hareket etme yetileri olduğu için, dokunmayla

ya da sarsmayla ancak rasgele uyarılmaktadır.

Bundan ötürü, yaprakları ve sülükle:i-i ile tırmanan bitkilerde,

yararlanılan ve doğal seçmeyle artırılan eğilimin bu olduğunu

kabul etmekte önemli hiç bir güçlük yoktur. Ama

bu, anılarımda belirlediğim gerçeklerden dolayı, ancak dönme

yetisini önceden kazanarak tırmanıcılaşmış bitkilerde

olabilir.

Bitkilerin başlangıçta kendilerine yararsız olan hafif ve

düzensiz dönme hareketleri~ yapmaya karşı bir eğilimin ar-__

tırılmasıyla nasıl tırmanıcılaştığını -daha önce açıklamaya

çalışmıştım; bu hareketler, ve dokunmanın ya da sarsınanın

sonucu olanlar, yararlı başka amaçlar için kazanılmış

hareket yetisinin rasgele sonuçlarıdır. Tırmanıcı bitkiler:ih

aşamalı gelişimi sırasında kullanmanın kalıtsal etkilerinin

doğal seçme yi destekleyip desteklemediğini belirlerneye kalkışmayacağım;

ama belirli aralıklarla görülen hareketlerin,

örneğin bitkilerin uyuması denilen hareketin, alışkanlıkla belirlendiğini

biliyoruz.

YARARLI yapıların başlangıç aşamalarının doğal seçmeyle

açıklanamayacağını anlatmak için usta bir doğa bilgininin

özenle seçtiği örnekler üzerinde yeterince, belki yeterinden

çok durdum; bu konuda önemli hiç bir güçlük olmadığını-

gösterdi~imi umarım. Böylece, değişmiş görevlere

çoğu zaman bağlı olan aşamalı yapı değişmeleri konusu-

284

nu, bu kitabın eski baskılarında yeterince ayrıntılı işlenme.

miş bir konuyu, biraz genişletmek için iyi bir fırsat çıkmış

oldu. Şimdi sözkonusu edilmiş halleri kısaca özetlemek istiyorum.

Yüksek dallara yetişebilen, gevişgetiren, soyu tükenmiş

bir hayvanın en uzun boyunlu, en uzun bacaklı, vb., ve ortalamadan

daha yüksekteki dalların sürgünlerini yiyebilen

bireylerinin sürekli' korunması, ve bu kadar yükseğe yetişemeyenlerinin

sürekli kırılması, zürafamn türernesine yeterdi;

ama bütün parçaların sürekli kullanılması, soyaçekimle

birlikte, :bunun gerçekleşmesine büyük ölçüde yardım

ederdi. Türlü- nesnelere benzenen böceklere gelince, yaygın

bir nesneye olan rasgele bir benzerliğin her halde doğal seçmenin

çalışmasına temel olduğu, ve bu benzerliği artıran

hafif değişimierin fırsat düştüıkçe saklandığı inancında hiç

bir olmayasılık (improbability) yoktur; ve bu benzerlik, böcek

değişedurdukça, ve giderek yetkinleşen bir benzerlik

böceği düşmanlarının keskin gözlerinden sakladıkça korunacaktır.

Bazı balina tür lerinde, damakta boynuz maddesinden

küçük ve düzensiz sivrilikler oluşturmaya eğilim vardır;

ve bu tümüyle doğal seçmenin etki alanında olduğu

için, bu sivrilikler önce bir kazın gagasındaki gibi yapraksı

çıkıntılara ya da dişiere - sonra evcil ördeğinkileri andıran

kısa ve ince yapraklara - ve sonra kaş!k-gaga ördeğinkiler

kadar yetkin yapraklara - ve sonunda, Greenland

balinasının ağzında görüldüğü gibi, dev balinadişi yapraklarına

dönüşünceye değin, elverişli bütün değişimler saklanacaktır.

Ördek familyasında, gagadaki yapracıklar önce

diş, sonra kısmen diş ve kısmen süzme aracı, ve sonunda

özellikle süzme işi için kullanılmaktadır.

Bugünkü bilgilerimize göre, yukarda anılan boynuz maddesinden

yaprakların ya da balinadişlerinin gelişiminde alışkanlığın

ya da kullanmanın biraz etkisi olabilir, ya da hiç

et,kisi olmaz. Öte yandan, dilbalığında altta kalan gözün, ba-

285

şın üst yanına geçmesi, maymunlarda tutmaya yarayan bir

kuyruğuri oluşumu,· sürekli kullanmaya ve onunla "birlikte

soyaçekime, aşağıyukarı tümüyle yorulabilir. Yukafı hayvanların

memeleri konusunda en olası varsayım, başlangıçta,

cebe benzer bir kesenin bütün yüzeyindeki derisel bezlerin

besleyici bir sıvı salgılaması; ve sonra doğal seçmeyle

görevlerini daha iyi yapabilecek tarzda geliştirilmesi, ve

sınırlı bir yerde toplanması, ve orada bir meme oluşturmasıdır.

Bazı eski derisidikenlilerde savunmaya yaramış dallı

dikenierin doğal seçmeyle üç kollu, dikenciklere (pedicellariae)

nasıl dönüştüğünü anlamak, kabukluların kıskaçlarının

önce yalnız hareket etmeye yaramış bir üyenin son ve sondan

bir önceki bölütlerinin yavaş ve yararlı değişiklikleriyle

gelişmiş olduğunu anlamaiktan daha güç değildir. Polyzoanın

aviculariumları ile vibraculumları aynı kaynaktan gelişmiş

ve görünüşleri çok farklı organlardır; ve vibraculumların

geçirdiği ardışık aşamaların nasıl yararlı olabildiğini

anlayabiliyoruz. Salepgillerin çiçektozu kümelerinde,

· başlangıçta çiçektozlarını birbirine bağlamaya_ yaramış ipliiklerin

birleşerek kuyrukçukları oluşturduğu gösterilebilir;

ve bayağı çiçeklerin de salgıladığı, ve tümüyle değil3e

bile, hemen hemen aynı işe hala yarayan, kuyrukçukların

özgür uçlarına iliştirilroiş yapışkan maddenin_ geçirdiği aşa-malar

da izlenebilir :.--. bütün bu aşamaların sözkonusu bit-kilere

yararlı olduğu besbellidir. Tırmanıcı bitkilere gelince,

bu konuda daha demin söylenenleri yinelerneyi gerekli

görmüyorum.

Şu soru sık sık sorulmaktadır: Doğal Seçme böylesine

güçlüyse, bazı türler kendileri için yararlığı besbelli olan

şu ya da bu özelliği neden kazanmadı? Ama türterin geçmişi,

ve bugün türlerin sayısını ve yayılmasını belirleyen

koşullar konusundaki bilgisizliğimiz düşünülürse, böyle sorulara

kesin bir yanıt beklemek mantıksızlıktır. Pek çok halde

yalnız genel, ancak birkaç halde ö~el gerekçeler gösterile-

286

bilir. Bir türü yeni yaşama alışkanlıklarma uyarlamak için,

düz·endeşlenmiş (co-ordinated) birçok değişiklik olması hemen

hemen zorunludur, ve çoğu zaman, gerekli parçalar

doğru yönde ve yeter ölçüde değişmeyebilir. Birçok türün

çoğalması, bir türe yararlı o1duğuhu sandığımız için doğal

seçmeyle edinildiğini düşündüğümüz bazı yapılada hiç ilişkisi

bulunmayan yok edici etkenlerle engellenmiş olmalidır.

Bu halde, yaşama savaşı böyle yapılara bağlı olmadığı

için, onlar doğal seçmeyle kazanılmış olamaz. Birçok halde,

bir yapının gelişimi için karmaşık, uzun süren, ve çoğu zaman

özel bir niteliği olan koşullar gerekir; ve gerekli koşullar

seyrek olarak bir araya gelmiş olabilir. Bir türe yararlı

olduğunu (çoğu zaman yanlışlıkla) düşündüğümüz belirli

bir yapının, bütün koşullarda do~al seçmeyle kazanıldığı

inancı, o. parçanın çalışma tarznidan anlayabildiğimiz

şeyle çatışmaıktadır. Bay Mivart doğal seçmenin biraz etkisi

olduğunu reddetmiyor; ama doğal seçmenin benim onun

aracılığıyla açıkladığım görüngüleri (phenomenon) açıklamak

için "kanıtlanabilir yetersizlikte" olduğlınu düşünüyor.

Bay Mivart'ın başlıca kanıtları üzerinde durdum, bundan

sonra öbür kanıtları ele alacağım. Bana öyle geliyor ki,

bunların kanıtlama gücü azdır, ve ,sık srk _belirtilmiş olan

öbür et:kenlerle desteklenen doğal seçmenin. kanıtlama gücüne

oranla önemsizdir. Burada başvurduğum olguların ve kanıtların

bu yakınlarda Medico Chirurgical Review'da yayımlanmış

yetkin bir yazıda aynı amaçla kullanıldığını da söylemeliyim

..

Bugün, aşağıyukarı bütün doğa bilginleri herhangi bir

biçimde evrimi kabul etmektedirler. Bay Mivart, türlerin

"bir iç güç ya da eğilim" ile değiştiğille inanmakta, ve bu

eğiİim üzerine bilinen herhangi bir şey öne sürmemektedir.

Türlerin değişme yetisi olduğunu bütün evrimciler kabul etmektedirler;

ama bana öyle geliyor ki, insanın seçmeyle iyiuyarlanmış

birçok evcil ırk yetiştirmesine, ve doğal seç-

287

menin yavaş yavaş değişen aşamalada doğal ırkları ya da

türleri türetmesine yardım eden bayağı değişkenliğin ötesinde

bir iç güce başvurmanın gereği yoktur. Önceden açıklandığı

gibi, kesin sonuç, organıanınada bir ilerleme, ama

bazı hallerde de bir gerileme olacaktır.

Bay Mivart, ve onun gibi düşünen kimi doğa bilginleri,

yeni türlerin "ansızın ortaya çıkan değişikliklerle ve birdenbire"

türediği kanısmdalar. Örneğin, Bay Mivart tükenmiş

üç-parmaklı Hipparian ile at arasındaki farklarm birdenbire

ortaya çı:ktığmı sanmaktadır. Ve kuş kanadının, "belirgin

ve önemli bir türün birdenbire ve uygun biçimde değişiklik

geçirmesinden başka bir yolla g,eliştiğine" inanmanın

güç olduğunu düşünmektedir; ve besbelli, onun görüşü

yarasalarm ve pterodactyl'lerin [yalnız taşılları bulunan bir

uçar-sürüngen, -ç.] kanatlarını da kapsamaktadır. Serilerde

büyük atlamaları ya da süreksizliği öngören bu sonuç,

bana pek çok olanaksız görünüyor.

Yavaş ve aşamalı evrime inanan herkes, türsel (speciJic)

değişimierin doğada, hatta evcilleşmenin etkisinde rasladığımız

özel bir değişim kadar birdenbire ve büyük .olabileceğini

elbette kabul eder. Ama türler evcilleşince ya da

tarıma alınınca, doğal koşullarda yaşayanlardan daha değişken

oldukları için, evcilleşmenin etkisiyle arasıra ortaya

çıktığı bilinen büyük ve ani değişimierin doğal koşullarda

sık sık görünmesi olası değildir. Evcilleşmenin etkisiyle olan

değişimierin çoğu ataya dönüşe yorulabilir; ve böylece yeniden

ortaya çıkan ıralar, başlangıçta aşama aşama kazanılmış

olabilir. ;Bunların çoğuna yaradılış aykırılığı demek

gerekir, örneğin altı parmaklı adam, kirpi adam, Ancon koyunu,

Niata sığırı, vb.; ve bunlar ıraca doğal türlerden çok

farklı oldukları için konumuza pek az aydınlık g·etirmektedir.

Ani değişimierin böyle halleri ayrı tutulursa, geri kalan

birkaçını (doğal bir durumda ortaya çıkmışlarsa) kendi

ata tipleriyle yakın hısım olan şüpheler saymak çok yerinde

288

olur.

Doğal türlerin evcil ırklarda arasıra görüldüğü gibi birdenbire

değiştiğinden şüphe etmek, ve onların Bay Mivart'ın

gösterdiği o eşi görülmemiş tarzda değiştiğine inanmamak

için öne sürdüğüm gerekçeler şunlardır: Yaşantıımza

göre, ani ve çok belirgin değişimler, evcil ürünlerimizde,

tek tek ve uzun zaman aralıklarıyla olmaktadır. Doğal durumda

da böyle olsaydı, bunlar, daha önce açıklandığı gibi,

gelip geçici kırımlar ve daha sonraki çaprazlanmalar yü·

zünden kolayca yiterdi; bu türlü ani değişimlerin, insanın

gözetiminde ayrılıp saklandıkça, evcilliğin etkisinde de yittiği

bilinmektedir. Bundan ötürü, yeni bir türün Bay Mivart'ın

düşündüğü gibi birdenbire ortaya çıktığına inanmak

için, olağanüstü değişmiş birçok bireyin aynı bölgede ve

aynı zamanda göründüğüne, tüm örnekserneye (analogy) aykırı

olarak inanmak nerdeyse zorunludur. Bu güçlük, insanın

yaptığı bilinçsiz seçme halinde olduğu gibi, aşamalı evrim

teo~jsiyle, yani elverişli bir yönde epeyce değişmiş birçok

bireyin saklanmasının, ve ters yönde değişmiş birçoğunun

da yok olmasının kabulüyle giderilmektedir.

Türlerin birçoğunun pek aşamalı bir tarzda evrim geçirdiğinden

şüphe edilemez. Türler ve hatta büyük doğal

familyaların birçoğunun cinsleri birbirleriyle pek yakın hısımdıt,

öyle ki onların bazılarını ayırdetmek güçtür. Her

kıtada, kuzeyden güneye ve alçak ovalardan yüksek yaylalara

vb. gidildikçe, yakın hısım ya da temsilci bir yığın

tür le karşılaşırız; eskiden bir leş ik olduklarına inanmak için

gerekçemiz bulunan· farklı kıtalarda da böyledir. Ama bunları

ve aşağıdakileri söylerken, ilerde tartışılması gereken

konulara değinmek zorundayım. Bir kıtayı fırdolayı kuşatan

adaları inceleyince, aralardaki canlıların birçoğunun ancak

şüpheli tür aşamasına konulabileceğini görüyoruz. Geçmiş

zamanları inceler, ve aynı alanda yaşamakta olan türler

le yeni tükenmiş olanları karşılaştırırsak, ya da aynı yer-

289

bilimsel oluşumun farklı katlarındaki taşıl türleri karşılaştırırsak,

durum gene böyledir_ Birçok türün bugün hala yaşayan,

ya da yakın zamanlara kadar yaşamış öbür türlerle

yakın hısımlığı gerçektir; ve böyle türlerin birdenbire geliştiğini

öne sürmek güçtür. Farklı türleri inceleyecek yerde,

hısım türlerin özel parçalarını inceleyince, pek farklı yapıları

birbirine bağlayan çok sayıda ve olağanüstü ince aşamalarla

karşılaştığımız da unutulmamalıdır.

Büyük olgu. gruplarının birçoğu ancak türlerin çok küçük

basamaklada gelişmesi ilkesiyle anlaşılır. Örneğin, büyük

cinslerden olan türlerin birbirleriyle daha yakın hısım

olması, ve küçük cinslerdeıki türlerden daha çok sayıda çeşit

göstermesi olgusu. Birinciler, türlerin çevresinde toplanmış

çeşitler gibi, ıküçük kümelerde toplanmıştır; ve ikinci

bölümde gösterildiği gibi, çeşitlerle daha başka benzerlikler

de göstermektedir. Aynı ilkenin ışığında, türsel ıraların

cinsel ıralardan, ve olağanüstü gelişmiş parçaların aynı türdeki

öbür. parçalardan niçin daha değişken olduğunu anlayabiliriz.

Hepsi de aynı yönü gösteren benzer . birçok olgu

sayılabilir.

Türlerin pek çoğunun, arı çeşitleri ayırdedenlerden daha

büyük olmayan basamaklarla geliştiği aşağıyukarı kesinse

de, bazılarının fariklı ve birdenbire geliştiği öne sürülebilir.

Bununla birlikte, güçlü kanıtlar belirlenıneden bay le

davranılmamalıdır. Bay Chauncey Wright'ın gösterdiği gibi,

bu görüşü savunmak için öne sürülen belirsiz ve bazı

bakımlardan yanlış benzerlikler, örneğin inorganik maddelerin

birdenbire kristal1eşmesi, ya da çok yüzlü bir yuvarlaksının

(spheroid) bir yüzünden öbürüne yıkılması, anılmaya

değmez. Bununla birlikte, bir grup olgu, yani yerbilimsel

oluşumlarda yeni ve farklı biçimlerin birdenbire ortaya

çıkması, ilk bakışta ani gelişim görüşünü destekler. Ama

bu kanıtın değeri, tümüyle,. yerbilimsel belgelerin yer tarihinin

eski dönemlerine göre tamlığına bağlıdır. Belgeler.

290

yerbilimcilerin büyük çabalarla do~ruladıkları gibi, parça

parçı;ı.ysa, yeni biçimlerin birdenbire gelişmiş gibi görünmesinde

şaşılacak hiç bir şey yoktur.

Bay Mivart'ın öne sürdü~ü, kuşların ya da yarasaların

kanatlarının birdenbire gelişmesi, ya da Hipparion'un ansızın

bir ata dönüşmesi gibi büyük de~işmeler kabul edilmedikçe,

ani de~işikliklere inanmak, yerbilimsel oluşumlarda

ara halkaların bulunmamasını aydınlatmaz. Ama böyle ani

değişmeler her şeyden önce embriyoloji ile uyuşmamaktadır.

Kuşların ve yarasaların kanatlarının, atların ve öbür

dört-ayaklıların bacaklarının, erken bir embriyolojik dönemde

birbirlerinden ayırt edilemediğini, ve sezilmeyen aşama·

cıklarla farklılaştığını bilmeyen yoktur. Bütün embriyolojik

benzerlikler, ilerde göreceğimiz gibi, bugünkü türlerin atalarının

ilk gençliklerinden sonra de~işmiş, ve yeni edindikleri

ıraları kendi döllerine buna uygun bir yaşta iletmiş olmasıyla

açıklanabilir. Böylece, embriyon hemen hemen hiç

değişmeden kalmakta, ve türün geçmişteki halinin bir belgesi

olmaktadır. Bugünkü türlerin, ilk gelişim dönemlerinde,

aynı sınıftan olan eski ve tükenmiş biçimlere çoğu zaman

benzemesi bundan ötürüdür. Embriyolojik benzeriikierin bu

anlama geldiği görüşüne göre, gerçekte herhangi bir görüşe

göre, bir hayvanın yukarda anıldığı kadar büyük ve ani

bir dönüşüme uğramasına, ve bununla birlikte, yapısının

her ayrıntısı sezilmez aşamacıklada gelişen embriyonunda

böyle bir de~işmeden bir iz bile kalmamasma inanılamaz.

Bazı eski biçimlerin, bir iç güç ya da e~ilimle, birdenbire

de~iştiğine, örne~in kanatsızken kanatlanıverdi~ine inanan

kimse, örneksemenin tümüne aykırı olarak, birçok bireyin

aynı ·zamanda değişti~ini nerdeyse varsaymak zorunda

kalacaktır. Böyle ani ve büyük yapı değişmelerinin pek

çok t:ürün besbelli uğradı~ı de~işmelerden pek farklı olduğu

yadsınamaz. O kimse, daha sonra, aynı yaratığın öbür

parçalarına ve çevre koşullarına pek güzel uyarlanmış bir-

291

çok P!!I'Çanın da birdenbire türediğine inanmak zorunda kalacaktır;

ve böylesine olağanüstü uyarıanmaları açıklamaya

güç yetiremeyecektir. Bu büyük ve ani dönüşümlerin embriyonda

hiç bir iz bırakmarlığını kabu1 etmeye zorlanacaktır.

Bütün bunları kabul etmek, bana öyle geliyor ki, bilim alanını

bırakıp mucizeler alanına girmektir.

292

SEKİZİNCi · BÖLÜM

İÇGÜDÜ

içgüdüler alışkanlıklarla karşılaştırılabilir, ama kökenieri

farklıdır - İçgüdüler aşamalammştır - Yaprakbitleri ve karıncalar

- içgüdüler değişkendir - Evcil içgüdüler, bunların

kökeni - Külrengi guguğun, molotlırusun, devekuşunun ve asalak

arıların doğal içgüdüleri - Köleleştiren kanncalar - Balarısı,

ve petek gözü yapma içgüdüsü - İçgüdülerin ve yapının

değişmesi zamandaş olmak gerekmez - Doğal Seçme Teorisinin

içgüdüler konusundaki güçlükleri - Eşeysiz ve kısır böcekler

- Özet.

İçgüdülerin birçoğu öylesine şaşırtıcıdır ki, onların gelişimi

okura belki teoriınİ tümüyle yıkmaya yeter güçte görünecektir.

Burada, zihni yetiler konusunda, elimden gelenin,

yaşamın kendisinin kökeni konusundakinden çok olmadığını

önceden söylemek isterim. Yalnızca içgüdülerin fark~

lılıkları ve aynı sınıftan olan hayvanlarm öbür zihni yetileri

ile ilgilenmeıkteyiz.

İçgüdüyü tanımlamaya kalkmak istemiyorum. Farklı birçok

zihni eylemin bu terirole anlatıldığını göstermek kolaydır;

ama ben külrengi guguğu göç etme~ e ve yumurtalarını

başka kuşların yuvalarına bırakmaya dürten içgüdüdür deyince,

ne demek istediğimi herkes anlar. Yap_abilnı.emiz için

293

denememiz gereken bir işi, bir hayvan, özellikle çok genç bir

hayvan, hiç denemeden yapıyorsa, ve bireylerin birçoğu da

aynı tarzda davranıyorsa, bunun içgüdüsel olduğu çoğu zaman

.söylenir. Ama bu ıralardan hiç birinin evrensel olmadığını

gösterebilirim. Pierre Ruhert'in belirttiği gibi, doğadaki

aşağı aşamalarda bulunan hayvanlarda bile, yargılama

ve düşünme yetisi, pek az da olsa, çoğu zaman işe karışir.

Frederick Cuvier ve yaşlı birkaç metafizikçi, içgüdüyü

alışkanlıkla karşılaştırdılar. Bu karşılaştırma içgüdüsel bir

işin yapıldığı zihin durumunun doğru bir bilgisini vermektedir,

ama onun kökenini her zaman vermemektedir sanırım.

Alışkanlığa bağlı işlerin birçoğunu ne kadar bilinçsizce,

ve bilinçli İsteğimizle çoğu zaman doğrudan doğruya ve

gerçekten çatışmalı olarak yaparız! Bununla birlikte, sağduyu

ile ya da istemle onlarda değişiklik yapılabilir. Alışkanlıklar

başka alışkanlıklarla, zamanın belirli dönemleriyle,

ve vücudun durumlarıyla kolayca birleşir. Bir defa kazanılan

alışkanlıklar, çoğu zaman ömür boyu değişmeden

kalır. İçgüdülerle alışkanlıklar arasında başka benzerlikler

de gösterilebilir. Çok iyi bilinen bir türküyü söylerken olduğu

gibi, içgüdülerde de eylemlerden birinin öbürünü izlemesinde

bir çeşit ritim vardır; bir kimse türkü söylerken,

ya da herhangi bir şeyi ezbere yİnelerken araya girilirse,

alışılmış düşünme sırasını yeniden yakalamak için geriye

dönüp baştan başlar: P. Huber, hamağa benzer Ç'Ok karmaşık

bir koza ören bir tırtılın da böyle davrandığın;ı bulmuştur;

kozasını diyelim ki örümündeki altıncı aşamaya kadar

tamamlamış bir tırtılı alıp örümünün ancak üçüncü aşamasına

kadar tamamlanmış bir kozaya koyunca, tırtıl kozamn

dördüncü, beşinci, ve altıncı aşamalarını yeniden örmektedir.

Bununla birlikte, bir tırtıl, örneğin, üçüncü aşamasına

kadar örülmüş bir kozadan alınıp altıncı aşamasına

kadar tamamlanmış bir kozaya konursa, işinin çoğu önce-

294

den yapılmış ise de, hayvan bundan hiç bir çıkar sağlayamamakta,

ve kozayı tamamlamak için, işini bıraktığı yerden,

üçüncü aşamadan, başlamaya zorlanmış görünmektedir,

ve önoeden bitmiş işi tamamlamaya uğraşmaktadır.

Alışılmış bir eylemin kalıtsallaştığını varsayarsak -,-ve

bunun bazan böyle olduğu gösterilebilir- o zaman, başlangıçta

bir alışkanlık olan şey ile içgüdü olan şey arasındaki

benzerlik, onlar birbirinden ayırdedilemeyecek kadar artar.

Mozart, üç yaşındayken pek az bir çalışmayla piyano çalacağı

yerde, hiç çalışmadan bir ezgi çalmış olsaydı, bunu

içgüdüyle yaptığı gerçekten söylenebilirdi. Ama bir tek kuşakta

alışkanlıkla birçok içgüdü edinildiğini ve sonra ardışan

kuşaklara sayaçekimle iletildiğini varsaymak ağır bir

yanıLgı olur. Bildiğimiz en şaşırtıcı içgüdüler, örneğin balarısının

ve karıncaların birçoğunun içgüdüleri, alışkanlıkla

kazanılmış olamaz.

İçgüdülerin, bir türün bugünkü yaşam koşullarında o

türün esenliği için vücudun parçaları kadar önemli olduğu

evrensellikle kabul edilecektir. Değişmiş yaşam koşullarında,

hafif içgüdü değişiklik1erinin bir türe yararlı olabilmesi

pek düşünülemez; ve içgüdülerin pek az da olsa değiştikleri

gösterHebilirse, o zaman, herhangi bir ölçüde yararlı

1çgüdü değişimlerinin doğal seçmeyle saklanmasında ve biriktirilmesinde

hiç bir güçlük göremem. En karmaşık ye en

şaşırtıcı içgüdülerin böyle türediğine inanıyorum. Maddi yapıda

değişi:klikler nasıl ortaya çıkıyor, kullanılınayla ya da

alışkanlıkla çoğaltılıyor ve kullanılmamayla azaltılıyor ya

da y~tiyorsa, içgüdülerde de bÖyle olduğundan şüphe etmiyorum.

Ama, birçok halde, içgüdülerin kendiliğinden değişinılerinde,

yani vücut yapısında hafif sapmalara yol açan

aynı bilinmeyen nedenlerden ötürü ortaya çıkan değişimlerinde,

alışkanlığın etkilerinin doğal seçmeninkilere göre

ikinci derecede önemli olduğuna inanıyorum.

Sayısız, hafif, ama yararlı değişimierin yavaş ve aşa-

295

malı birikimi ayrı tutulursa, doğal seçmeyle belki de karmaşık

hiç bir içgüdü türetilemez. Bundan dolayı, maddi yapının

gelişiminde olduğu gibi, her karmaşık içgüdünün kazanıldığı

gerçek geçişsel aşamaları doğada bulamamamız

gerekir -çünkü onlar, her türün ancak doğrudan doğruya

atası olan canlılarda bulunabilir- ama bu aşamaların bazı

kanıtlarını aynı soyun yan dallarmda bulmalıyız; ya da hiç

değilse böyle aşamaların olaıbildiğini gösterebilmeliyiz; ve

bunu kesinlikle yapabiliyoruz. Avrupa ve Kuzey Amerika dışında

yaşayan hayvanların içgüdüleri pek az incelendiği

için, ve tükertmiş türlerin hiç bir içgüdüsü bilinmediği

için, en karmaşık içgüdülere çıkan sayısız aşamaların nasıl

ortaya çıkarılacağını bulmak beni şaşırttı. Aynı türün, ömrünün

farklı dönemlerinde, ya da yılın farklı mevsimlerinde,

ya da farklı koşullarda vb. farklı içgüdüleri olması, bazan

içgüdü değişmelerini lmlaylaştırabilir: böyle hallerde

içgüdülerden biri ya da öbürü doğal seçmeyle saklanabilir.

Doğada, aynı tür içinde böyle içgüdü farklılıkları olduğuna

örnekler gösterilebilir.

Bundan başka, maddi yapının haline ve teorime uygun

olarak, her türün içgüdüsü kendi yararınadır, ve bilebildiğimiz

kadarı ile, asla öbür türlerin çıkarı için türernemiştir.

Görünüşte yalnızca başka bir hayvanın çıkarına olduğunu

bildiğim en garip içgüdülerden biri, ilkin Huber'in gözlemlediği

gibi, yaprakbitlerinin (aphides) kendi tatlı çıkartılarını

(excretion) karıncalara isteyerek vermesidir. Aşağıdaki

olgular, yaprakbitlerinin bunu gönüllü olarak yaptığını

göstermektedir: bir kuzukulağı bitkisindeki bir düzineye

yakın yaprakbitinin yanından bütün karıncaları uzaklaştırdım,

ve yeniden bir araya gelmelerini birkaç saat önledim.

Bu sürenin sonunda, yaprakbitlerinin artık boşalma:

k isteyeceğine iyice inandim. Onları bir süre büyüteçle

inceledim, ama hiç biri çıkartı vermedi; sonra elime aldığım

bir kılla, karıncaların duyargalarıyla yaptığı gibi, yap-

296

rakbitlerini becerebildiğlın kadar gıdıkladım ve okşadım;

ama sonuç hiç değişmedi. Bunun üzerine karıncalardan birini

koyverdim; karınca, büyük bir coşkuyla yaprakbitlerine

koştuğuna bakılırsa, verimli bir sürü bulduğunu çok

iyi anlamıştı; duyargalarıyla önce yaprakbitlerinden birinin

ve sonra başka birinin karnını (abdomen) sıvaziamaya

başladı; yaprakbitlerinin her biri, duyargaların dokunduğunu

duyar duymaz, gerisini hemen yukarı kaldırıp karıncanın

büyük bir istekle yalayıp yuttuğu saydam ve tatlı bir

damla sıvı çıkardı. Pek genç yaprakbitleri bile böyle davrandı.

Bu, yapılan işin içgüdüsel olduğunu, ve yaşantının sonucu

olmadığını gösteriyordu. Huber'in gödemlerine göre,

yaprakbitlerinin karıncalardan 'tiksinmediği besbellidir:

karıncalar olmayınca, yaprakbitleri sonunda çıkartılarını

boşaltmak zorunda kalmaktadır. Ama bu çıkartı aşırı yapışkan

olduğu için, uzaklaştırılmasının yaprakbitlerini rahatlattığından

şüphe edilemez; bundan ötürü, yaprakbitleri·

nin çıkartı vermesi belki yalnızca karıncaların yararına değildir.

Herhangi bir hayvanın bir işi özellikle başka bir türün

yararı için yaptığını gösteren hiç bir kanıt yok ise de,

her tür öbür türlerin maddi zayıflıklarından yararlandığı gibi,

içgüdülerinden de yararlanmaya çalışır. Bundan başka,

belirli içgüdüler kesinlikle yetkin sayılamaz; ama, bu ve buna

benzer noktalardaki ayrıntılar burada gerekli olmadığı

için bir yana bırakılmıştır.

Doğal bir durumda doğal seçmenin etkili olabilmesi için

içgüdülerin belirli bir ölçüde değişmesi, ve bu değişlınlerin

soyaçekirole iletilmesi zorunludur; bundan dolayı elden geldiği

kadar çok örnek verilmelidir; ama yer darlığı bunu

yapmamı engelliyor. Burada, yalnızca, içgüdülerin kesinlikle

değiştiğini söyleyebileceğim: örneğin göç içgüdüsünün

hem göç yönü ve hem de göç sınırı bakımından değişmesini,

ve bu içgüdünün tümüyle yitmesini; ve kuş yuvalarının, yapıldı.~

ları yere ve yaşanılan bölgenin doğal özelliğine ve sı-

297

caklığına ve çoğu zaman tümüyle bilmediğimiz etkeniere

bağlı olarak değişmesini anınakla yetineceğim: Audubon,

aynı türün Birleşiık Amerika'nın kuzeyinde ve güneyinde

yaptığı yuvalarda görülen farklara dikkate değer örnekler

vermiştir. içgüdüler değişkense, arılara "balmumu kıtlaşınca

başka bir maddeyi kullanma yeteneği neden bağışlanmamıştır?"

diye soruluyor. Peki ama, arılar öbür doğal maddelerden

hangisini kullanabilir? Arıların zincifre [doğal, kızıl

civa sülfür, -ç.] ile karıştırılmış ve domuz yağı katılarak

yumuşatılmış balmumuyla çalıştıklarını gördüm. Ve

Andrew Knight, arıların arıreçinesi (propolis) toplayacakları

yerde, kabuğu soyulmuş ağaçlara sıvadığı balmumu-terementi

karışımını kullandıklarını gözlemlemiştir. Ve kısa bir

süre önce arıların çiçektozu aramayı bırakıp çok farklı bir

maddeyi, yulaf unun u, kullandıkları gösterilmiştir. Belirli

bir düşmandan korkmak da, yavru kuşlarda görüldüğü gibi,

kesinlikle içgüdüsel bir niteliktir, ve yaşantıyla, ve başka

hayvanların da aynı düşmandan korktuğu görüle görüle pekiştirilir.

Başka bir yerde sözkonusu ettiğim gibi, ıssız adalarda

yaşayan türlü hayvanlar, insandan korkınayı yavaş

yavaş öğrenmektedir; ve bunun bir örneğini İngiltere'de.

bile görmekteyiz: ülkemizdeki iri kuşlar, pek çok aviandıkları

için, ufak kuşlara oranla, insandan daha çok korkmaktadır.

İr,i kuşlarımızın aşırı yabanıllığını güvenle bu nedene

yorabiliriz: çünkü ıssız adalardaki iri kuşlar, ufak kuşlardan

daha korkak değildir: saksağan, İngiltere'de .pek korkak, ve

Norveç'te, leş kargasının Mısır'da olduğu kadar, sokulgandır,

Doğal bir durumda yetişmiş ve aynı türden hayvanların

zihni yetilerinin çok değiştiği birçoi{ olguyla gösterilebilir.

Yabanıl hayvanların geçici ve garip alışkanlıklarının, türün

yararına iseler, doğal seçmeyle yeni içgüdülerin doğmasına

yol açtıklarına da birçok örnek verilebilir. Ama, olgular

ayrıntılı olarak verilmedikçe, bu genel sözlerin okuru

pek az etkileyeceğini çok iyi biliyorum. Bununla birlikte,

298

dirnde güçlü kanıtlar olmadan böyle konuşmadığıını yinelemekle

yetineceğim.

SOYAÇEKİLMİŞ ALIŞIS:ANLIK DEGİŞMELERİ YA DA

EVCİL HAYVANLARDA İÇGÜDÜ

Doğal bir durumda soyaçekilmiş içgüdü değişimleri olanağı,

ya da hiç değilse olasılığı, evcil hayvanlarda görülen

birkaç halin kısaca incelenmesiyle doğrulanacaktır. Böylece,

alışkanlığın ve kendiliğinden değişimierin seçilmesinin evcil

hayvanlarımızın zihni niteliklerinin değişikliğe uğramasındaki

etkisi de görülecektir. Evcil hayvanlarımızın zihni nitelikleri

bakımından ne kadar çok değiştiğini bilmeyen yoktur.

Örneğin kedilerde, bir kedinin doğal olarak sıçan, bir baş"

kasının fare yakalamaya eğilimli olmasının sayaçekildiği bilinmektedir.

Bay St. John'ın bildirdiğine göre, kedilerinden

biri eve hep av kuşları, öbürü yaban tavşam ya da ada tavşam

getirmekte, ve bir başkası ise bataklık yerlerde avlanmakta

ve hemen hemen her gece çulluk ya da bataklık çulluğu

yakalamaktaydı. Türlü türlü huyun ve beğeninin, ve

zihnin belirli hallerine ve belirli dönemlere bağlı pek garip

ve özel davranışların soyaçekildiğini gösteren dikkate değer

ve inanılır birçok örnek verilebilir. Ama köpek ırklarında

bize yabancı olmayan halleri inceleyelim: Pointer [pointer

İngilizcede işaret eden, gösteren anlamına gelmektedir,

-ç~] yavrularının aviağa ilk çıkarıldıkları sıralarda bile avın

yerini gösterdiği v·e öbür köpeklere yardımcı bile olduğu

kesinlikle bilinmektedir (bunun şaşırtıcı bir örneğine ben de

tanık oldum); vurulmuş avı bulup getirmenin belirli bir ölçüde

sayaçekildiği besbellidir; ve çobanköpeklerinin bir koyun

sürüsünün üzerine koşmayıp sürünün çevresinde dolanma

eğilimleri de böyledir. Yavruların bu işi denemesiz

yaptığını, ve aynı ırkın bütün bireylerinin aşağıyukarı aynı

tarzda ve gerçek amacını bilmeden, coşkun bir sevinçle böyle

--davrandığını kabul edemiyorum; çünkü yavru pointer,

299

avın yerini efendisine yardım etmek için gösterdiğini, lahanakelebeğinin

yumurtalarını neden lahana yapraklarına

bıraktığını bildiğinden daha çok bilemez. Bu davranışların

gerçek içgüdülerden köklü farkları olduğunu kabul edemiyorum.

Hiç eğitilmemiş bir kurt yavrusuna bakarsak, avının

kdkusunu alır almaz taş kesilmiş gibi kımıldamadan durduğunu,

ve sonra garip bir tarzda_ yavaş yavaş süründüğünü;

ve başka bir kurdun bir geyik sürüsünün üzerine doğru

koşacak yerde sürünün çevresinde koştuğunu ve geyikleri

uzak bir/ yere s ür düğünü görürüz. Bu davranışların içgüdüsel

olduğunu güvenle söyleyebiliriz. Evcil içgüdüler(

böyle demekte bir sakınca yoktur) doğal içgüdülerden elbette

daha az pekişıniştir; ama onlar, çok daha amansız

bir seçmenin sonucudur, ve daha az durağan olan yaşam

koşullarında, ve çok daha kisa bir süre soyaçekirole iletilmiştir.

Bu evcil içgüdülerin, alışkanlıkların, ve eğilimlerin soyaçekimle

hangi ölçüde iletildiği ve birbiriyle nasıl karıştığı,

farklı köpek ırkları çaprazlanarak açıkça gösterilebilir.

Buldogla yapılmış bir çaprazlamanın bir tazının gözüpekliğini

ve dikbaşlılığını birçok kuşak için etkilediği bilinmektedir;

ve tazıyla yapılmış bir' çapralama ise bütün bir çobanköpeği

ailesine tavşan....avlama eğilimini kazandırmaktadır.

Bu evcil içgüdüler, çaprazlamayla sınanınca, birbirleriyle

buna benzer bir tarzda karışmış, ve ana-babanın içgüdülerinin

izlerini uzun zamandır taşıyan doğal içgüdiilere benzemektedir:

örneğin, La Roy, babasının dedesi bir kurt olan

bir köpeğin, o yabanıl atasının içgüdüsünü yalnız bir tarzda,

kendisini çağıran efendisinin yanına dosdoğru gelmeyerek

gösterdiğini anlatmaktadır.

Bazan, evcil içgüdülerin uzun sürmüş ve zorunlu alışkanlıkların

soyaçekilmesiyle edinilmiş davranışlar olduğu

söylenmektedir; ama bu doğru değildir. Taklacı güvereine

takla atmayı öğretmeyi kiç kimse düşünmemiştir, ya

300

da düşünernemiş olabilir. Bu, benim de tanık olduğum gibi,

güvercin yavrularının takla atan hiç bir güvercin görmeden

yaptığı bir iştir. Bir güvercinin bu garip huya eğilim

gösterdiğine, ardışık kuşaklar boyunca en iyi bireylerin

uzun süre seçilmesiyle taklacı güvercinlerin bugünkü

duruma geldiğine inanabiliriz; Bay Brent'ten işittiğime

göre, Glasgow'da tepesi üstü gitmeden onsekiz parmak

[ 45 cm.] yükselerneyen taklacı güvercinler vardır. Doğal

olarak av gösterme eğilimi hiç bir köpekte bulunmasaydı,

bir köpeğe bunu öğretmeyi kimse düşünemezdi denebilir;

ve arıkan bir zağarda gördüğüm gibi, bu eğilimin arasıra

ortaya çıktığı bilinmektedir: av göstermek, birçoklarının

düşündüğü gibi, avının üzerine atılmaya hazırlanan

bir hayvanın abartılmış duraklaması olabilir. Av gösterme

eğilimi bir defa ortaya çıkınca, yöntemli seçme ve ardışık

her kuşa~taki zorunlu eğitimin soyaçekilmiş etkileri bu işi

çabucak tamamlar; ve bilinçsiz seçme de gene yürürlüktedir,

çünkü her yetiştirici, ırkı geliştirmeyi tasarlamaksızın,

duruşu ve avı izleyişi en iyi olan köpekleri elde etmeye uğraşır.

Öte yandan, bazı hallerde yalnızca alışıkanlık bile elverir;

pek az hayvanı evcilleştirmek, yaban tavşam yavrularını

evcilleştirmekten daha zordur; ve pek az hayvan evcilleşmiş

yaban tavşamndan daha yumuşak başlıdır; ama

evcil tavşanın çoğu zaman yalnızca yumuşak başlılığı için

seçildiğine pek inanamıyorum; bundan ötürü, aşırı yabanılhktan

aşırı evcilliğe olan soyaçekilmiş değişmenin çoğunu,

uzun sürmüş sıkı bir tutukluluğa alışmaya yormalıyız.

Doğal içgüdüler evcilleşınenin etkisiyle yitirilir: bunun

dikkate değer bir örneği, kümes hayvanlarının pek seyrek

"kuluçka" olması ya da hiç kuluçim olmaması, yani yavru

çıkarmak için yumurtalarının üzerine oturmak istememesidir.

Evcil hayvanlarımızın zihni y~tilerinin ne kadar büyük

ölçüde ve ne kadar sürekli değişiklik geçirdiğini görmemizi

önleyen, yalnızca onlarla her gün yakından ilgilen-

301

memizdir. Köpekte insan sevgisinin içgüdüleştiğinden şüphe

etmek güçtür. Evcilleştirilmiş bütün kurtlar, tilkiler, çakallar,

ve kedi cinsinin türleri, ikümes hayvanlarına, koyunlara,

domuzlara saldırmaya pek düşkündür; ve Avustralya ve

Ateş Ülkesi gibi yabanıl insanların evcil köpek yetiştirmediği

ülkelerden yavruyıken getirilmiş köpeklerde· de bu eğilimin

önüne geçilememektedir. Öte yandan, bizim uygariaşmış

köpeklerimize, enikHklerinde bile, kümeıs hayvanlarına,

koyunlara, ve domuzlara saldırınamayı öğretmek bindebir

gerekir! Şüphesiz, arada bir saldırdıikiarı olmakta, ve bunun

için dövülmekte, ve yola gelmezlerse öldürülmektedirler;

bundan dolayı, köpeklerimizin sayaçekimle uygarlaşmasında

alışkanlığın ve belirli bir ölçüde seçmenin birleşik etkisi

vardır. Öte yandan, civcivler, başlangıçta içgüdüsel olduğu

söz götürmeyen köpek ve kedi korkusunu tümüyle alışkanlıktan

ötürü yitirmektedir; Yüzbaşı Hutton'ın bana bildirdiğine

göre, Hindistan'da, evcil tavuğun kuluçkaya yatırılmasıyla

çıkarılan koken-soyun (Gallus bankiva) civcivleri

başlangıçta aşırı yabanıl oımıik.tadır. İngiltere'de evcil

tavuğun altından çıkan sülün yavruları da öyledir. Civcivler

elbette korkunun her türlüsünü değil, yalnız kedi ve köpek

korkusunu yi,tirme~tedir, çünkü kurk tavuk tehlikeyi gıdaklayarak

bildirince, bütün yavrular (özellikle bindi yavruları)

hep birlikte kaçışmakta, ve çevredeki otların ya da

çalıların arasına gizlenmektedir; bunu, yerde yaşayan yabanıl

kuşlarda gördüğümüz gibi, analarının kaçmasını sağlamak

için içgüdüyle yaptıkları besbellidir. Ama civcivlerimizde

alıkonan bu içgüdü, evcilleşmenin etkisinde yararsızlaşmıştır,

çünkü kurk tavuk uçma yetisini kullanmaya kullanmaya

yitirmiştir.

Bundan ötürü, evcilleşmenin etkisiyle içgüdüler kazanıl.

dığı ve doğal içgüdülerin yitirildiği sonucunu çıkarabiliriz;

bu, kısmen alışkanlıkla ve kısmen de insanın bilgisizliğimiz

yüzünden bir rasıantı dediğimiz özel zihni alışkanlıkları ve

302

davranışları ardışık kuşaklar boyunca seçmesi ve biriktirmesiyle

olmuştur. Bazı hallerde yalnızca zorunlu alışkanlık,

kalıtsal zihni değişmeler türetmeye yetmiştir; bazı hallerde

ise zorunlu alışkanlık hiç bir şey yapmamıştır, ve her

şey bilinçli ve bilinçsiz seçmenin ortak etkisinin sonucudur:

ama alışkanlık ve seçme belki pek çok halde işbirliği

yapmıştır.

ÖZEL İÇGÜD"ÜLER

Birkaç örneği inceleyerek doğal bir durumda ve seçmeyle

içgüdülerin nasıl değişiklik geçirmiş olduğunu belki çok

iyi anlayacağız. Yalnız üç örnek vermek istiyorum: külrengi

guguğu başka kuşların yuvalarına yumurtlamaya dürten

içgüdü; bazı karıncaların köleleştirme içgüdüsü; ve balarısının

petek gözü yapma yetisi. Doğa bilginleri, genellikle,

son ikisini bilinen iç gü dülerin en şaşırtıcısı saymaktadırlar.

Külrengi guguğun içgüdül~ri. - Kimi doğa bilginleri,

külrengi guguğun her gün yumurtlamayıp iki ya da üç gün

arayla yumurtlamasının, içgüdüsünün doğrudan nedeni olduğunu

düşünmektedirler; külrengi guguk kendi yuvasını

yapmak ve yavrularını kendisi çıkarmak zorunda olsaydı,

ilk yumurtaları bir süre öylece bekler, ya da yuvada aynı

zamanda yumurtalar ve yavrular birlikte bulunurdu. Hal

böyle olsaydı, külrengi guguk çok erken göç eden bir kuş

olduğu için, yumurtlama ve kuluçkada yatma süresi bunu

aksatacak uzunlukta olurdu; ve erkeik. kuş, ilk çıkan yavruları

tek başına beslemek zorunda kalırdı, demektedirler.

Ama Amerikan guguğunun hali bütün bu düşüncelerle çatışmaktadır,

çünkü Amerikan guguğu kendi yuvasını kendisi

yapmakta, ve yuvasında, yumurtaları ile yavrularİ aynı zamanda

bulunmaktadır. Amerikan guguğunun arasıra başka

kuşların yuvalarına yumurtladığı hem öne sürülmekte ve

hem de reddedilmektedir; ama bu yakınlarda Iowalı Dr.

303

Merrel'den işittiğime göre, kendisi, birinde bir tepeli karga

(Garrulus cristatus) yuvasında bir guguk yavrusu ile birlikte

bir kestane kargası yavrusu bulmuştur; yavruların ikisi

de tümüyle tüylenmiş olduğu için, tanınmalarında yanılmak

sözkonusu olmamıştır. Yumurtalarını arasıra öbür kuşların

yuvalarına bıraktığı bilinen başka kuşlara da örnekler

verebilirim. Avrupa guguğunun eski atalarının alışkanlıklarının

tıpkı Amerikan guguğununkiler gibi olduğunu, ve

bazan öbür kuşların yuvalarına bir yumurta bıraktığını varsayalım.

Yaşlı guguk, bu geçici alışkanlıktan yararlanarak

daha erken göç edebilseydi; ya da yavruları, başka bir türün

içgüdü yanılmasından yararlanarak, yaşları farklı yavrularını

ve yumurtalarını aynı. zamanda gözetmek durumunda

olan öz analarının bakımmda görüldüğünden daha gürbüz

olsaydı, o zaman bu, yaşlı kuş ya da başka bir kuşun

beslediği yavruları için bir üstünlük sağlamak demek olurdu.

Örnekseme bizi şunu varsaymaya götürür: böyle yetişen

yavrular, soyaçekimle, analarının bu geçici ve sapık

alışkanlığını izlemeye ve sırası gelince yumurtalarını başka

kuşların yuvalarına bırakmaya eğilimli olur, ve böylelikle

yavrularını · daha iyi yetiştirebilirdi. Külrengi guguğun

o garip içgüdüsünün bu türlü bir süreçle türediğine inanıyorum.

Gene bu yakınlarda Adolf Müller, külrengi guguğun

arasıra çıplak toprağa yumurtladığını, kuluçkaya yattığını,

ve yavrularını beslediğini, yeterli kanıtıara dayanarak ortaya

koymuştu. Seyrek raslanan bu olay, yuva yapma. içgüdüsünün

yittiği bir başlangıca dönüş hali olabilir.

Külrengi guguğun birbiriyle ilişkili ve birlikte anılması

zorunlu olan öbür içgüdülerini ve vücut yapısındaki uyarlanmaları

dikkate almadığım ileri sürüldü. Ama bütün hallerde,

yalnız bir türün bildiğimiz bir içgüdüsü üzerine kurguda

bulunmak boşunadır; üstelik şimdiye kadar bize yol gösterecek

hiç bir olgu bilinmiyordu. Yakın zamana kadar yalnız

Avrupa guguğunun ve asalak olmayan Amerikan gugu-

304

ğunun içgüdüleri biliniyordu; bugün, Bay Ramsay'ın gözlemlerinden,

ywnurtalarını başka kuşların yuvalarına bırakan

Avustralyalı üç tür üzerine bir şeyler öğrenmiş bulunuyoruz.

Üzerinde durulacak üç önemli nokta var: birincisi,

bayağı guguk pek seyrek ayralarla (istisnalarla) bir

yuvaya yalnız bir yumurta bıra!kmakta, ve böylelikle, iri ve

obur yavrusunun bol besin. almasını sağlamaktadır. İkincisi,

ywnurtaları dikkati çekecek kadar küçüktür, ve tarlakuşununkilerden

-büyüklüğü guguğun dö·rtte biri kadar

olan bir kuş- daha iri değildir. Asalak· olmayan Amerikan

guguğunun yumurtalarını kendi iriliğiyle oranlı büyüklükte

olmalarına bakarak, bayağı guguk ywnurtalarının ufaklığının

gerçek bir uyarıanma hali olduğu sonucunu çıkarabiliriz.

Üçüncüsü, guguk yavrusu, yumurtadan çıktıktan hemen

sonra, üvey kardeşlerini yuvadan atacak ve böylece soğuktan

ve açlıktan ölmelerini sağlayacak güçtedir; böyle davranma

içgüdüsü ve buna uygun irilikte bir gagası vardır.

Hiç çekinmeden, bu, yavru guguğun yeterince besin alabilmesi

için, ve üvey kardeşlerinin bunu sezecek hale gelmeden

önce ortadan kalkması için yararlı bir işleyiştir, denmektedir!

Şimdi Avustralya'daiki türlere dönelim; bu kuşlar bir

yuvaya genellikle yalnız bir yumurta bırakmaktadır, ama

aynı yuvada iki ve hatta üç yumurtaya raslandığı da olmaktadır.

Tunç (bronz) gugukta ywnurtaların iriliği büyük

?

ölçüde, uzunlukları 16,8 ve 21,1 mm. arasında, değişmektedir.

Yavrularına bakan türleri aldatmak, ya da -ki bu

daha olasıdır- kuluçka süresini kısaltmak için (çünkü yumurtalarm

iriliğiyle kuluçka süresi arasında bir iliŞiki olduğu

söylenmektedir) bugünkülerden daha ufak yumurta, yumurtlamak

bu türlerin yararına olsaydı, o zaman gittikçe

daha ufak ywnurta yumurUayan bir ırk ya da tür oluşabilirdi;

çünkü onların yavrularının yumurtadan çıkması ve

bakımı daha kolay olurdu; Bay Ramsay, Avustralya guguk-

305

larından ikisinin, yumurtalarını açık bir yuvaya bırakırken,

kendi yumurtaları ile aynı renkte olan· yumurtaların bulunduğu

yuvaları özellikle seçtiğini bildirm~ktedir. Avrupa'daki

türler de bu içgüdüye benzer bir eğilim göstermekte, ama

arasıra da olsa bu eğilimden sapmakta, örneğin soluk ve

donuk renkli yumurtalarını, parlak yeşilimsi mavi yumurtaları

olan çit-ötleğeninin (Hedge-warbler) yuvasına bıraktıkları

görülmektedir. Bizim guguğumuz yukarda anılan içgüdüyü

gösterseydi, bu içgüdü, hep birlikte edinilrnek gerektiği

varsayılan öbür içgüdülere elbette katılabilirdi. Bay

Ramsay'a göre Avustralyalı tunç guguğun yumurtaları renk

bakımından büyük ölçüde değişmektedir; bundan ötürü, doğal

seçme yumurta iriliği bakımından olduğu gibi, bu bakımdan

da yararlı değişimleri saklayalıilir ve pekiştirebilirdi.

Avrupa guguğuna gelince, yavru guguk yumurtadan çıktıktan

sonra, üç gün içinde, kendisine bakan kuşun yavrularını

yuvadan atmaktadır; bu kadar küçük bir guguk yavrusu

pek güçsüz olduğu için, Bay Gould, önceleri, yavruları

yuvadan atma işini ana-babalarının yaptığını sanıyordu.

Ama sonra, daha gözleri açılmamış ve başını kaldırmaya

bile gücü yetmeyen bir guguk yavrusunun üvey kardeşlerini

yuvadan atarken gerçekten görüldüğü konusunda güvenilir

belgeler edindi. Gözlemci, atılmış yavrulardan birini yeniden

yuvaya koymuş, ve' yavru yeniden atılmıştır. Bu garip

ve iğrenç içgüdünün hangi yoldan kazanıldığına gelince,

yavru guguk için, yumurtadan çıktıktan hemen sonra, olabildiği

kadar çok besin almak gerekliyse (ki görünüşe göre

öyledir), yavrunun yuvadaşlarını atması için gerekli kör

eğilimi, gücü, ve yapıyı, ardışık kuşaklar boyunca yavaş

yavaş kazanmasında hiç bir. özel güçlük göremiyorum; çünkü

böyle alışkanlıkları ve yapıları en iyi gelişmiş guguk yavrularının

yetişmesi büyük bir güveni~ içinde olacaktır.

BU özel_ içgüdünün edinimine (acquisition) doğru ilk adım.

yaşı biraz ilerleyen ve biraz güçlenen yavru guguğun iste-

306

meyerek rahatsız olması olabilir; bundan bir alışkanlık gelişebilir,

ve sayaçekimle küçük yavrulara iletilebilirdi. Bence

bunu anlamak, öbür kuşların yumurtadaki yavrularının

çıkacakları yumurtanın kabuğunu kırma içgüdüsünü edinmelerini,

ya: da, Owen'a göre, yılan yavrularının üst çenelerinde

ç~kacakları yumurtanın sert kabuğunu kesrnek için

sivri bir diş bulunmasını anlamaktan daha güç olamaz. Çünkü

bütün parçalar her yaşta bireysel değişimlere uğruyorsa,

ve değişimler uygun ya da küçük yaşta soyaçekilmeye eğilimliyse,

-ki böyle olduğu tartışılamaz-, yavrunun yapısı

ve içgüdüleri, ergininkiler gibi güvenlikle ve yavaş yavaş

değişiklik geçirebilir; ve bu hallerin ikisi de, doğal seçme

teorisinin tümüne uygundur ya da uygun düşmektedir.

Bizim sığırcıklarımızla hısırn olan bazı Molothrııs (guguklardan

pek farklı bir Amerikan kuş cinsi) türlerinin külrengi

guguğunkilere benzer asalaklık alışkanlıkları vardır;

ve bu türler içgüdülerinin yetkinleşmesinde ilginç bir aşarnalanma

göstermektedir. Başarılı bir gözlemci olan Bay

Hudson'a göre, Molothrus badius'Un erkekleri ve dişileri bazan

sürüler halinde karışık olarak, ve bazan da çift y~şamaktadır.

Bunlar ne kendilerine yuva yapmakta, ve ne de

başka kuşların yuvalarını, onların yavrularını dışarı atarak,

kapmaıktadıdar. Ne böylece ele geçirilm1ş bir yuvaya yumurtlamakta,

ne de gariplik edip böyle bir yuvanın üstüne

kendileri İçin bir yenisini yapmaktadırlar. Çok defa kendileri

kuluçkaya yatmakta ve yavrularını kendileri büyütmektedirler;

ama Bay Hudson, onların belki arasıra asalaklık

ettiğini, çünkü bu türün yavrularının başka türlerden olan

ergin kuşları izlediklerini ve onların kendilerini beslernesi

için bağrıştıklarını gördüğünü söylemektedir. Başka bir

Molothrus türünün, M. bonariensis, asalaklık alışkanlığı bundan

daha çok gelişmiştir, ama yine de yetkin olmaktan uzaktır.

Bu kuş, bilebildiğimiz kadarı ile, yumurtalarını hep yabancı

yuvalara bırakmaktadır; ama bazan birçoğunun hep

307

birlikte, kendileri için örneğin bUyük bir ikenger otunun yaprakları

gibi pek elverişsiz yerlere düzensiz, derme çatma

bir yuva yapmaya başlaması dikkate değer. Bununla birlikte,

Bay Hudson'un araştırmalarına göre, kendileri için

yapmaya başladıkları hiç bir yuvayı tamamlamamaktadırlar.

Ya.bancı bir yuvaya çoğu zaman birçok -onbeş-yirmiyumurta

bırakmaktadırlar, ama bunların birkaçından yavru

çıkabilmekte ya da hiç birinden yavru çiikmamaktadır. Bu

kuşların gerek kendi yumurtalarına, gerek kuluçıka asalaklığı

ettikleri kuşların yuvalarında buldukları yumurtalara

gagalarıyla delikler açmak gibi pek garip bir alışkanlıkları

vardır. Yumurtaların birçoğunu da yere düşürmektedirler;

ve böyle yumurtalar boşa gitmektedir. Üçüncü

bir tür, Kuzey Amerika'nın M. pecoris'i, külrengi guguğunkiler

kadar yetkin içgüdüler edinmiştir; yabancı bir yuvaya

asla birden çok yumurta bırakmaz, bundan ötürü yavruları

güvenlik iÇinde yetişir. Bay Hudson ervrime hiç

inanmayan bir kimsedir, ama Molothrus bonariensis'in eksik

içgüdülerine pek şaşmış görünmekte ve benim sözlerimi

aktardıktan sonra şöyle sormaktadır: "Bu alışkanlıkları özellikle

bağışlanmış ya da yaratılmış içgüdüler olarak değil de,

genel bir yasanın, yani geçişin (transition) önemsiz sonuçları

olarak mı kabul etmeliyiz?".

Demin söylendiği gibi, türlü kuşlar yumurtalarını öbür

kuşların yuvalarına arada bir .bırakmaiktadır. Bu alışkanlı~

ğın tavukgillerde çok yaygın olduğu söylenemez. Ve bu, devekuşunun

o kendine özgü içgüdüsünü biraz aydınlatmaktadır.

Bu familyada, birden çok dişi kuş işbirliği yapar, her

dişi önce yuvalardan birine ve sonra başka birine birkaç yumurta

yumurtlar, ve ~rkekler kuluçıkaya yatar. Bu içgüdü,

dişilerin çok sayıda, ve, külrengi guguk gibi, iki ya da üç

günde bir yumurtalamasıyla açıklanabilir. Bununla birlikte,

Amerikan devekuşunun içgüdüsü, Molothrus bonariensis örneğindeki

gibi, henüz yetkinleşmemiştir; çünkü şuraya bu-

308

raya bırakıverdiği yumurtaların çokluğu insanı şaşırtır: bir

av günü boyunca topladığım yitmiş ve ziyan olmuş yumurtaların

sayısİ yirmiden az değildi.

Bazı arılar asalaktır, ve yumurtalarını qüzenli olaraik

başka arı türlerinin yuvalarına bırakmaktadır. Bu, külrengi

guguğunkinden çok daha dikkate değer bir haldir; çünkü

asalaklık huylarına uygun olarak yalnız içgüdüleri değil,

yapıları da de~işikliğe uğramıştır; örneğin, kendi yavruları

için besin biriktirmeleri gereken arılar için zorunlu olan çiçektozu

toplama aygıtları onlarda yoktur. Bazı Sphegidae

türleri ( eşekarısına benzer böcekler) de asalaktır; ve bu

yakınlarda M. Fabre, genellikle yuvasını toprağa kendisi

oyan ve kurtçukları için · felce uğrattığı aviarı biriktiren

Tachytes nigra'nın, yapılıp bitiriimiş ve içine besin yığılmış

başka bir sphex [yuvasını toprağa oyan bir eşekarısı cinsi,

-ç.] yuvası bulunca, fırsatı ganimet bilip geçici olarak asalaklaştığına

inandırıcı kanıtlar göstermiştir. Burada da,

M olothrus ya da külrengi guguk örneğinde olduğu gibi, geçici

bir alışkanlığın (türe yararlıysa, ve yuvasi ve biriktirdiği

besinleri lıayınca alınan böcek o sırada yok edilmiyorsa) doğal

seçmeyle sürekli kılınmasında hiç bir güçlük görmüyorum.

Köleleştirme içgüdüsü. - Bu dikkate değer içgüdüyü

Formica (Polyerges) rufescens'te ilk bulan, ünlü babasın- ·

dan çok daha iyi bir gözlemci olan Pierre Huber'dir. Bu karınca

tümüyle kölelerinin eline bakar; köleieri olmasaydı,

bu tür, bir tek yılda kesinHkle yok olurdu. Erkekleri ve doğurgan

dişileri hiç bir iş yapmaz; işçileri, ya da kısır dişiler,

köle yakalamakta pek hamarat ve ustadır, ama başkfl

bir iş yapmaz; kendi yuvalarını yapmayı ve ~kendi kurtçuklarını

beslerneyi beceremez. Eski yuvaları kullanışsızlaşıp

göç etmeleri gerekince, göçe karar veren ve efendilerini

ağızlarında taşıyan kölelerdir. Efendiler öylesine bec~riksizdir

ki, Huber onlardan otuzunu kölesiz bırakıp en sevdikleri

besinlerle ve çalışmaya isteklensinler diye kendi kurtçuk-

309

larıyla başbaşa bırakınca hiç bir şey yapmamışlar, kendilerini

bile besleyememişlerdir; ve birço~u açlıktan ölmüştür.

Huber daha sonra onların yanına bir köle (F. fusca)

[bir karınca türü, -ç.] bırakmıştır; köle karınca hemen işe

koyulmuş ve sa~ kalanları besleyip ölümden . kurtarmış; gözeler

yapıp yavrulara bakmış ve işleri düzene sokmuştur.

Bu çok iyi incel~nmiş olgulardan daha ola~anüstü ne olabilir?

Bu türden başka hiç bir köleci karınca bilmeseydik,

böylesine şaşırtıcı bir içgüdünün nasıl yetkinleşebildi~i konusunda

kurguda bulunmamiz boşuna olurdu.

Başka bir türün, . Formica sanguinea, köleleştirici bir

karınca oldu~unu da ilk bulan gene Huber'dir. Bu türe İngiltere'nin

güneyinde raslanmaktadır. Ve bu konuda' ve başka

konularda pek çok bilgiyi kendisine bo!_çlu oldu~um

British Museum'dan Bay F. Smith bu türün ~hşkanlıklarını

incelemiştir. Huber'in ve Bay Smith'in tanıklıklarına güvenim

tam olmaılda birlikte, köleleştirme içgüdüsü gibi ola~

anüstü bir içgüdünün varlı~ından şüphelenen herhangi bir

kimse hoş görülebilece~i için, bu konuya aşırı şüpheci bir

tarzda e~ilmeye çalıştım. Bundan dolayı gözlemlerimi biraz

ayrıntılı olarak sunmak istiyorum. On dört F. sanguine'l

yuvası açtım, ve hepsinde birkaç köle buldum. Köle türün

(F. fusca) erkekleri ve do~urgan dişileri yalnız kendi topluluklarında

bulunmakta, ve F. sanguinea yuvalarında onlara

hiç raslanmamaktadır. Köleler kar.adır ve büyüklükleri

kızıl efendilerininkinin ancak yıarısı kadardır, onun için görünüşlerinde

büyük fark vardır. Yuva bozulunca köleler bazan

dışarı çıkmakta, ve efendileri gibi pek heyecanlanarak

yuvayı sa·vunmaktadır; yuva daha çok bozulunca, ve kurtçuklar

ve pupalar açımta kalınca, köleler efendileriyle birlikte

onlaıa güvenilir bir yere taşımaya çalışmaktadır. Bundan

ötürü, kölelerin kendilerini tümüyle kendi yuvalarında

imiş gibi saydıkları besbellidir. Ardışık üç yıl Haziran ve

Temmuz aylarında, Surrey ve Sussex'teki yuvaları saatlerce

310

inceledim, ve bir kölenin ne yuvadan çıktiğım, ve ne de yuvaya

girdiğini gördüm. Kölelerin sayısı o aylarda pek az

olduğu için, daha kalabalık oldukları zaman başka türlü

davranabileceklerini düşündüm; ama Bay Smith'in bana

bildirdiğine göre, kendisi mayıs, haziran ve ağustos aylarında,

Surrey'deki ve Hempshire'daki yuvaları saatlerce gözlemiş,

ve kölelerin, kalabalık oldukları Ağustosta bile, yuvaya

girip çıktığını görmemiştir. Bundan ötürü onları tam

anlamıyla ev-kölesi saymaktadır. Öte yandan, efendilerin

yuvaya gerekli nesneleri ve besinleri taşıdıkları her zaman

görülebilir. Bununla birlikte, 1860 yılı Temmuzunda köleleri

olağanüstü kalabalık bir topluluğa rasladım, ve birkaç kÖ·

lenin efendileriyle birlikte yuvadan çıkıp aynı yolu izleyerek

yirmi beş yarda uzaktaki yüksek bir İskoç çarnma gittiğini,

ve belki yaprakbit.i ya da kırmızı böceği ( coccus) aramak

için ağaca tırınandığını :gördüm. Gözlem için bol bol

fırsat bulmuş olan Huber'e göre·, İsviçre'deki köleler efendileriyle

birlikte yuvanın yapımında her zamanki gibi çalışmakta,

ve yuvanın kapısını sabah akşam yalnız .onlar açıp

kapamaktadır; ve, Huber'in önemle belirttiğine göre, kölelerin

başlıca işi yaprakbiti aramaktır. İki ülkede efendilerle

kölelerin alışkanlıkları arasındaki bu fark, belki özellikle

İsviçre'de İngiltere'de olduğundan daha çok köle tutulmasına

bağlıdır.

Bir gün, bir F. sanguinea topluluğununbir yuvadan başka

birine göçüne tanık oldum; efendilerin F. rufescens'te

olduğu gibi kendilerini kölelerine taşıtacak yerde, kölelerini

ağızlarında dikkatle taşıdıklarını g·örmek pek ilginçti. Başka

bir gün, besin aramadıkları besbelli olan yirmi kadar

köleci karıncanın aynı yere sık sık uğraması dikkatimi çekti;

bunlar köle-türün (F. fusca) bağımsız bir topluluğuna

yaklaşıyor ve zorla geri püskürtülüyorlardı; bazan üç kadar

Fusca, kölecilerin, F. sanguinea, hacaklarına sarılıyordu.

Köleciler kendilerine saldıran bu küçük karıncaları acıma-

311

dan öldürüyor ve yenmek üzere . yirmi dokuz yarda uzaktaki

yuvalarına taşıyorlardı; ama köleleştirmek için pupa çalmalarına

engel olundu. O sırada başka bir yuvayı kazıp

birkaç F. fusca pupası çıkardım, ve dö,vüş alanının yakınına,

çıplak bir yere koydum; zorbalar savaştan yengiyle çıktıklarını

sanmış olacaklar ki, onları sevinçle kapıp götürdüler.

Aynı yere ve aynı zamanda başka bir türün, F. flava.

birkaç pupasıyla birlikte, hala yuvalarından kopmuş parçalara

yapışmış olarak duran bu sarı karıncalardan (F. flava)

birkaçını koydum. Bay Smith'e göre, bu tür bazan, ama pek

seyrek olarak, köleleştirilir. Bu karıncalar pek küçüktür,

ama yiğitl:iiklerine diyecek yoktur, öbür karıncalara çılgınca

saldırdıklarını görmüşümdür. Birinde, bir köleleştirici F.

sanguinea yuvasının yanıbaşındaki bir taşın altında bağımsız

bir F. flava topluluğu bulunca şaşırmıştım, ve yuvalarını

istemeyerek bozduğum zaman, ufak karıncalar iri komşularına

şaşırtıcı bir yiğitlikle saldırmışlardı. Onun için F. sanguinea'nın

alışageirliği üzere köleleştirdiği F. fusca pupahirını,

bindebir yakalayabildiği ufak ve yiğit F. flava'nınkilerden

ayırdedip edemeyeceğini merak ediyordum: bu farjklı

pupaları ayırdediverdiler; demin söylediğim gibi, F. fusca

pupalarını sevinçle ve hemen kapıp götürürlerken, F. flava

pupalarına, ve hatta yuvalarından kopmuş parçalara raslaynica

pek korktular, ve çabucak kaçtılar; ama aşağıyukarı

on beş dakika sonra, bütün küçük ve sarı. k:;ırıncalar ortadan

yiter yitmez yüreklendiler, ve onların pupalarını da

alıp gittiler.

Bir akşam üzeri başka bir F. sanguinea topluluğuna uğradım,

ve F. fusca ölüleri ve pupaları taşıyarak yuvalarına

dönen (bu göç etmediklerini gösteriyordu) ve gire~ karınca~

ar gördüm. Ganimetieri taşıyan uzun bir karınca dizisini,

pupa taşıyan son F. sanguinea bireyinin çıktığı sık bir

çalı kümesine kadar, yaklaşık kırk yarda, izledim; ama

sık çalılar arasında bozulup yağma edilmiş yuvayı bula-

312

madım. Yuva yine de pek yakında olmalıydı, çünkü iki üç

F. fusca pek büyük bir ürkü içinde sağa sola koşuşuyor, ve

biri, ağzında kendi pupası, çalı kümesindeki dalelkiardan

birinin tepesine tünemiş, !k.ımıltısız, ve yıkılan yuvasının

üzerinde bir umutsuzluk anıtı gibi duruyordu.

İşte insanı şaşırtan köleleştirme içgüdüsü konusunda btr

de benim doğrulamarnı hiç gerektirmeyen olgular bunlardır.

Şimdi F. sanguinea'nın içgüdüsel alışkanlıkları ile F. rufesceııs'inkiler

arasındaki karşıtlıkları ele alalım. F. rufescens

yuvasını kendisi yapmaz, göç ,edip etmeyeceğini kendisi belirlemez,

kendisi ve yavruları için besin toplamaz, ve kendisini

bile besleyemez: tümüyle kölelerinin eline bakar

F. sanguinea ise daha az köle bulundurur, kölelerinin sayısı

özellikle yaz başında pek azdır; yeni bir yuvanın ne zaman

ve nerede yapılacağını ve ne zaman göç edileceğini efendiler

belirler, kölelerini kendileri taşır. İsviçre'de de İngiltere'de

de, köleler özellikle kurtçuklara bakma:kla görevli görünmektedir,

ve efendiler yalnızca köle sağlamak için savaşmaktadır.

İsviçre'de yuva yapımında gerekli nesneleri kö-

. lelerle efendiler birlikte sağlar ve yuvayı birlikte yaparlar;

ama yaprakbitlerinin sağımı (böyle denebilir) ile daha çok

köleler uğraşır; topluluk için gerekli besini de gene birlikte

toplarlar. İngiltere'de yapı gereçlerini, ve kendileri, köleleri

ve kurtçukları için gerekli besini çoğu zaman yalnız

efendiler toplar. Bu yüzden, İngiltere'deki efendilerin kölelerinden

gördüğü hizmet, İsviçre'dekilerin gördüğünden daha

azdır.

F. sanguinea'nın içgüdüsünün hangi aşamalada türediğini

kestirmeye kalkışmayacağım. Ama köleleştirici olmayan

karıncalar da başkalarının pupalarını (kendi yuvalarının

yakınına bİra:kılmışsa) alıp götürdökleri için, önceleri .

besin olarak biriktirilen bu pupalar gelişmiş olabilir; ve böyle,

istenmeden, yetişmiş yabancı karıncalar kendi öz içgüdülerine

uyarak ellerinden gelen işi yapar.-Varlıklarının ken-

313

dilerini tutan türün yararına olduğu görülürse -o tür için

işçileri bu yoldan sağlamak, onları zorla yakalamaktan daha

y~rarlıysa- eski amacı besin_ olarak pupa toplamak

olan bu alışkanlık doğal seçmeyle pekiştirilebilir ve çok

farklı amaçlarla köle yetiştirmek için sürekli kılınabilir. Ve

bu içgüdü bir defa kazanılırsa, kölelerinden İsviçre'deki aynı

tür ün gördüğünden daha az yardım gören İngiliz F. sanguinea'sındaki

kadar yetkin olmasa bile, doğal seçme, Formica

rufescens gibi tümüyle kölelerinin eline bakan bir karınca

oluşturunoaya kadar -her değişikliğin tütün yararına.

olduğu varsayılmaktadır- bu içgüdüyü pekiştirebilir ve onda

değişiklik yapabilir.

Balarısının petek gözü yapma içgüdüsü. - Burada bu

konuyu bütün ayrıntılarıyla eıe· almak istemiyorum, tersine,

yalnız konunun bir özetini ve vardığım sonuçları vermek

istiyorum. Bir peteğin amacına tümüyle uygun olan o

ince yapısını büyük bir hayranlık duymadan inceleyebilen

kimse budalanın biri olmalıdır. Arıların pek . çapraşık bir

problemi çözdüğünü, ve pek değerli olan balmumunu olabildiğince

az kullanarak petek gözlerini en çok bal alabilecek

biçimde yaptığını matematikçilerden işitiyoruz. Eli ince işlere

yatkın bir işçinin, uygun araçları, ,ölçüleri ve balmumu

kullanarak bir petek gözünün tıpkısını yapmasının çok güç

olduğu belirtilmektedir; oysa arılar bu gözleri karanlık bir

kovanda elbirliğiyle çalışarak yapmaktadır. Arılara dilediğiniz

içgüdüleri bağışlayınız, onların gerekli bütün açıları

ve yüzeyleri· nasıl yaptığı, ve üstelik yapılanın doğru olduğunu

nasıl anladığı ilk bakışta yine de inanılmaz .gibi görü-

. n ür. Ama -bunu anlamak ilk bakışta gör-ündüğü kadar da

güç değildir: bence, bu güzel yapıt, tümüyle, basit birkaç

içgüdünün sonucudur.

Beni bu konuyu incelemeye yönelten, her gözün biçiminin

bitişik gözlerin varlığı ile sıkı ilişkisi olduğunu gö.steren

Waterhouse'dır; ve aşağıdaki görüşler, belki de, onun

314

teorisinin yalnızca değişik bir biçimi sayılabilir. Şimdi o büyük

aşarnalanma ilkesine bakalım ve doğanın kendi çalışma

yöntemini bize ·açıklayıp açıklamarlığını görelim. Kısa bir

serinin bir ucunda, esi~i kozalarmı bal koymak için kullanan,

bazan ek olarak balmumundan kısa tüpler, ve bazan da ayrı

ve yuvadaldığı düzgün olmayan gözler yapan yaban arıları

vardır. Serinin öbür ucunda ise balarısının iki yan h

yerleştirilmiş petek gözleri bulunur: bilindiği gibi, her göz

bir altıgen prizmadır, ve altı yüzünün tabandaki kenarları

eğimli olarak birleşip üç yan yüzü birer eşkenar dörtgen

olan ters yüz edilmiş bir piramit oluşturur. Bu eşkenar dörtgenlerin

açıları belirlidir, ve peteğin bir yanındaki gözlerden

birinin piramit biçimindeki tabanını oluşturan üçü, peteğin

öbür yüzündeki bitişik üç gözün birieşimine girinti

yapar. Balarısının son derece yetkin petek gözleriyle yaban

arısının p~k basit petek gözleri arasındaki seride Pierre Huber'in

özenle resmini çizdiği ve anlattığı Meksika'da yaşayan

Melipona domestica'nın petek gözleri bulunmaktadır.

Melipona'nın kendisi de, vücut yapisı bakımından, balarısı

.ile yaban arısının arasında yer alır, ama ikinciye daha yakındır;

gözleri silindir biçiminde olan hayli düzgün petek·

ler yapar ve yavrulan onların içinde yetişir; onlardan başka,

bal koymak için büyük birkaç göz yapar. Bu sonuncular,

aşağıyukarı küre hiçimindedir ve hemen hemen aynı büyüklüktedir,

ve düzgün olmayan bir yığın konumunda birleşmiştir.

Ama ilginç olan önemli nokta, tamamlanmış kürelerin

hep birbirini kesecek ya da birbirinin içine girecek

kadar yakın yapılmış olmasıdır; ama bu, böyle kesişen ki.irelerin

arasına arıların tümüyle düzgün balmumu duvarlar

yapmasına izin vermez. Bundan dolayı, her gözün küresel

bir dış kesimi; ve gözün bir, iki, üç ya da daha çok gözle

bitişik olmasına göre, iki, üç ya-da daha çok düzgün yüzü

vardır. Bir göz üç ayrı göze dayanıyorsa -ki küreler aşağıyukarı

eşit büyüklükte olduğu için çoğu zaman zorunlu

315

olarak öyledir- düzgün üç yüzeyin birleşmesinden bir piramit

doğar; ve Huber'in belirttiği gibi, bu piramit balarısının

petek gözünün tabanındaki üç yüzlü piramidin kaba bir benzeridir.

Balartsının petek gözlerinde olduğu gibi, burada da,

her gözün üç düzgün yüzü bitişik üç gözün birieşimine girinti

yapar. M elipona'nın böyle bir peteık yaparken balmumundan,

ve daha önemlisi, işten kazandığı bellidir; çünkü

bitişik gözler arasındaki duvarlar çift değildir, tersine, küresel

dış kesimler gibi eşit kalınlıktadır, bununla birlikte her

düzgün kesim iki gözün bir parçasını oluşturmaktadır.

Bu hali düşünürken bana öyle geldi ki, Melipona petek

güzlerini birbirinden belirli bir uzaklıkta ve eşit büyüklükte

yapsaydı, ve gözleri iki yanlı ve bakışımlı sıralasaydı, ortaya

çıkan yapı, balarısının peteği kadar yetkin olurdu. Bundan

dolayı Cambridge'ten Prof. Miller'e yazdım, ve bu geometrici

aşağıda aniatılanı baştan sona okuyup tümüyle doğru

olduğunu bildirmek inceliğini gösterdi:

Eşit büyüklükte küreler, merkezleri paralel iki düzlem

üzerinde bulunacak tarzda yanyana sıralanırsa; ve her kürenin

merkezi aynı tabakaıda kendisini çevreleyen kürelerin

merkezlerinden yarıçap X v2, ya da yarıçap X 1,4121 kadar

(ya da biraz daha az) uzakta olursa; ve öbür paralel tabakadaki

kendine bitişiık kürelerin merkezlerine uzaklığı da

buna eşit olursa; o zaman; her iki tabakadaki kesişme yüzeyleri

belirlenirse, üçer eşkenar dörtgenden oluşmuş piramitlerle

birbirine bağlanmış altıgen prizmalardan meyda- .

na gelmiş-iki tabaka elde edilir; ve eşkenar dörtgenler ve

altıgen prizmaların yüıZleri, en iyi araçlarla yaptığım ölçümlere

göre, balarısının petek gözlerininkilere özdeş olur.

Ama dikkatli birçok ölçüm yapmış olan Prof. Wyman'den

işittiğim e göre, arının yaptığı. işin yetkinliği büyük ölçüde

abartılmaktadır, öyle ki, petek gözünün tipik biçimi ne olursa

olsun, bu yetkinlik asla değilse de pek seyrek gerçekleşir.

·

316

Bundan ötürü, şu sonuca güvenle varabiliriz: Melipona' ·.

nın bugünkü içgüdülerinde değişiklik yapabilseydik, bu arı

kendi petek gözlerini balarısınınkiler kadar yetkin yapardı..

Melipona'nm petek gözlerini tam küresel ve eşit büyüklükte

yapma yetisi olduğunu varsaymamız gerekir; ve bu, hiç de

şaşırtıcı değildir; çünkü bu arının belirli bir ölçüde böyle

çalıştığını, ve birçok böceğin belirli bir noktada dönerek tahtaya

ne kadar duzgün silindirler- oyduğunu biliyoruz. Melipona'nın,

petek gözlerini, bugün silindir . biçimindeki gözleri

sıraladığı gibi, düzgün bir tabaka halinde sıralarlığını varsaymamız

gerekir; ve sonunda, en güç olanı budur, gözler

elbirliğiyle yapılırken, işdeşlerinden ne kadar uzakta bulunduğunu

doğru olarak her nasılsa belirleyebildiğini varsay- ·

mamız gerekir; ama M elipona uzaklığı belirli bir ölçüde

saptamaya, kürelerini hep belirli ölçüde kesişecek tarzda sıralamaya,

ve kesişme noktalarını tümüyle düz yüzeylerle birleştirmeye

yeteneklidir. Bence, _ balarısı bu eşsiz mjmari yetil

erini gerçekte pek de şaşırtıcı olmayan böyle içgüdü değişiklikleriyle

(bir kuşu yuva yapmaya dürtenlerden pek az

daha şaşırtıcı) ve doğal seçmeyle edinmiştir.

Ama bu teori deneyle de sınanabilir. Bay Tegetmeir'in

verdiği örneği izleyerek iki peteği ayırdım, ve onların arasına

uzun, kalın, dikdörtgen biçiminde bir balmumu şeridi

koydum: arılar bu şeritte hemen çok küçük yuvarlak çukur

lar açmaya başladılar; ve bu küçük çUkurları derinleştirirken

bir yandan da genişleterek sığ leğeneikiere dönüştürdüler;

bu leğencikler bir petek gözünün çapında tam bir

küre ya da küre parçası gibi görünüyordu. En ilginci, yanyana

bu leğenleri oymaya başlayan arıların, her yerde, Ieğenler

yukarda anılan genişliği (yani bildiğimiz petek gözünün

genişliğini) alıncaya, ve leğenlerin derinlikleri, bir kesimini

(leğenlerin birbiriyle kesişen kenarlarmı) oluşturdukları

kürenin çapının yaklaşl!k altıda birini buluncaya kadar,

birbirlerinden eşit uzaklıkta çalıştıklarını görmekti. Bu ·ger-

317

çekleşir gerçekleşmez arılar oymayı bırakıp leğenler arasındaki

kesişen çizgilerden düz balmumu duvarlar çıkmaya

başladılar, sonunda her altıgen prizma, bildiğimiz petek gözlerinde

olduğu gibi üç yüzlü bir piramirlin birer doğru parçası

olan kenarları üzerine yapılacağı yerde, düz bir leğenin

tarak [Pecten, -ç.) kabuklarının kenarlarını andıran kenarları

üzerine yapılmış oldu.

Ondan sonra kovanın içine kalın, dikdörtgen biçiminde

bir balmumu yerine, dar ve ince, bıçak ağzı ~nceliğinde, zincifreyle

boyanmış bir balmumu parçası koydum. Arılar, tıpkı

önceki gibi, her iki yüzde de birbirine yakın oyuklar açmaya

başladılar; ama balmumu şeridi öylesine inceydi ki,

bundan önceki deneyde anılan derinliğe inseydiler, delinirdi.

Ne var ki arılar buna fırsat vermeyip oyma işini tam zamanında

bıraktılar; böylece, pek az derin, -sığ leğencikle1·

ortaya çıktı; bu leğencikler kemirilmemiş ince zincifreli balmumundan

oluşmuştu, gözle seçilebildiği kadarıyla, balmumu

şeridinin öbür yüzündeki leğeneikierin sözde kesişimierine

raslayan küçük düzlükler boyunca sıralanmıştı. Böylelikle,

eşkenar dörtgensi düziiliderin bazı yerlerde yalnız küçük

kesimleri, başka yerlerdeyse büyük kesimleri karşıt leğenlerin

arasında kaldı; iş, doğal olmayan koşullar yüzlinden

düzgün yapılmadı. Arılar, kesişim düzlüklerine gelince

işi durdurarak, leğencHder arasında !küçük düzlükler bırakahilrnek

için, zincifreli balmumu tabakasının her iki yüze~

yindeki yuvarlak leğeneikieri derinleştirirken · aşağıyukarı

aynı hızla çalışmak zorundaydılar.

İnce balmumunun ne kadar esnek olduğu düşünülürse,

balmumu şeridinin iki yüzünde çalışırken balmumu uygun

incelikte kemirilince işi bırakmakta arılar için hiç bir güçlük

yoktur. Bana öyle geliyor ki arılar bayağı petekierin karşıt

yüzlerinde de tümüyle eşit hızda çalışmayı her zaman

başar arnamaktadır; çünkü yapımma yeni başlanmış bir gözün

tabanındaki yarı tamamlanmış eşkenar dörtgenlerin arı-

318

ların pek hızlı çalıştığını sandığım petek yüzeyinin bir yerinde

hafif çukur, onun karşıtı olan ve arıların daha az

hı,zlı çalıştığını sandığım yandaysa tümsek olduğunu gördüm.

Bunun çok belirgin olduğu bir örnekte, peteği yeniden

kovana koydum, ve arıları kısa bir süre çalışmaya bıraktım,

sonra gözleri bir daha ince1edim, ve eşkenar dörtgen

biçimindeki düzlüklerin tamamlanmış ve hiç pürüzsüz hale

getirilmiş olduğunu gördüm: bu pek küçük levhacıkların aşırı

inceliği yüzünden, arıların tümsek yanı kemirerek bu sonucu

almaları kesinlikle olanaksızdı; böyle hallerde arıların

sıcak ve yumuşak balmumunu karşıt yandan, gerekli düzgünlüğü

sağlayıncaya kadar, iterek eğdiğini sanıyorum (denedim,

kolayca oluyor).

Zincifreli balmumu şeridiyle yapılan deneme şunu açıkça

göstermektedir: arılar önlerinde balmumundan ince bir

duvar bulunca, birbirlerinden uygun uzaklıkta durarak, aynı

hızla kemirerek, ve birbirine eşit ve yuvarlak oyukLar açmaya

çalışarak, ama onları asla birbirleriyle kesiştirmeden,

petek gözlerini uygun büyüklükte yapabilmektedirler. Yapılmakta

olan bir peteğin kenarları incelenince açıkça görüldüğü

gibi, peteğin çevresine çembersi ve kaba bir duvar ya

da kenar çe'kmekte; ve her zaman bir petek gözünü derinleştirirken

yaptıkları gibi döne döne çalışar.ak o kenarı karşıt

yandan kemirerek delmektedirler. Bir pett:k gözünün üç

yüzeyli piramit biçİn1indeki tabanının tümünü aynı zamanda

oymamakta, tersine, yalnız en dışta yapİlmakta olan kenara

bitişik bir eşkenar dörtgeni, ya da bazan olabildiği gibi,

ikisini,· ortaya çıkarmakta; ve altıgen duvarların yapırnma

başlamadan önce eşkenar dörtgen biçimindeki levhaların

üst kenarlarını asla tamamlamamaktadırlar. Burda bildirilenlerden

bazıları, haklı bir ünü olan yaşlı Huber'in bildirdiklerinden

farklıdır, ama doğru oldukları kanısındayım;

ve yerim olsaydı, teorime uygun düştüklerini gösterebilirdİm.

319

Huber, ilk petek gözünün küçük, paralel yüzlü bir balmumu

duvardan ~emiriler.ek yapıldığını bildirmektedir; bu,

gördüğüm kadarıyla, tümüyle doğru değildir; ilk başlangıç

her zaman balmumundan küçük bir tepeciktir; ama burada

ayrıntılara girmek istemiyorum. Gözlerin yapımında kemirmenin

ne kadar önemli bir yeri olduğunu biliyoruz; bununla

birlikte, arıların bitişik iki küre arasındaki kesişme yüzeyi

boyunca, uygun konumda, kaba bir balmumu duvar yapamayacaklarını

düşünmek büyük bir yanılma olur. Elimde

bunu yapabildiklerini apaçık gösteren türlü örnekler var.

Y apılmaktaki bir peteğin çevresindeki balmumu duvarda

ya da kenarda. bile, bazan, ilerde yapılacak gözlerin tabanlarındaki

eşkenar dörtgen biçimli düzlüklere karşılık olan

eğrilikler görülebilmektedir. Ama kabaca yapılmış balmumu

duvar, her zaman, iki yüzünden de büyük ölçüde kemirilerek

bitirilmek zorundadır. Arıların petek yapma tarzı

ilgi çekicidir; ilk kaba duvarı, sonunda "5ilirüdiği gibiı bırakılan

o aşırı ince petek gözü duvarından hep 10-20 kat daha

kalın yapmaktadırlar. Duvarciların önce harçtan ve kalın

bir duvar çıktığını, sonra yere yakın bir yerden başlayarak

tam ortada pürüzsüz ve çok ince bir duvar kalıncaya kadar

o kalın duvarı iki yandan eşit olarak yonttuğunu, ve

duvarı, yontulan harcı yeniden üstüne yığarak yükselttiğini

varsayarak arıların çalışma tarzını daha iyi anlayabiliriz.

Böylelikle durmadan yükselen, ama üst ~esimi hep kalın

olan bir duvar· elde ederiz. Yapımına hemen başlanmış ve ta>

marolanmış bütün petek gözlerinin duvarları da bu durumda

olduğu :için, artlar, altıgen biçiminde yükselmiş ince petek

gözü duvarlarına zarar vermeden peteğin üzerinde öbek öbek

durabilir ve dolaşabilirler. Prof. Miller'in bana bildirdiğine

göre, bu duvarların incelikleri büyük ölçüde değişir; petek

kenarma yakın olanlarda yapılan on iki ölçümün ortalaması

onların kalınlığının. 1 : 353 parmak olduğunu göstermektedir;

oysa eşkenar dörtgen biçimindeki taban levhaları daha ka-

320

lındır, oran 3 : 2'dir, ve kalınlık ortalaması, yirmibir ölçüme

göre 1 : 229 parmaktır. Böyle bir yapım tarzı peteği sürekli

sağlam tutar, ve balmumundan olabildi~ince çok kazanılmasını

sağlar.

Çok sayıda arının birlikte çalışması, petek gözlerinin

nasıl yapıldığını anlamayı ilk bakışta daha da güçleştirir gibi

görünür; bir arı, gözlerden birinin yapımında kısa bir sü·

re çalıştıktan sonra öbürüne geçer, öyle ki, Huber'in belirttiği

gibi, ilk petek gözüneı daha başlangıçta emek vermiş

arıların sayısı yirmiyi bulur. Bu oLguyu gerçekten sınayabildim:

bir petek gözünün kenarlarını, ya da yapılmakta olan

bir peteğin en dış kenarını ergitilmiş zincifreli balmumu tabakasıyla

çepeçevre kapladım; ve her defasında, arıların

bu renkli balmumundan pek küçük parçalar alaraik gözlerin

yapımında kullandıklarını ve ziıicifrenin al renginin peteğin

her yanına, bir ressamın fırçayla yapabileceği güzellikte,

yaydıklarını gördüm. Yapım işi birçoik arı arasında d~nk bir

yarış gibi görünmektedir: bütün arılar, içgüdüyle, birbirinden

eşit uzaklıkta durmakta, eşit yuvarlaklar açmaya çabalamakta,

ve sonra onların arasındaki kesişme yüzeylerini kemirmeden

bırakmakta ya da onların yapımını ilerietmektedirler.

Güç durumlarda, örneğin peteğin iki parçası bir açı

yaparak birleşince, arıların aynı petek gözünü bozup türiii

tarzlarda yeniden yaptıklarını, ve bazan daha önce kullanılmaktan

kaçınılmış bir biçimi yeniden e1e aldıklarını görmek

gerçekten ilgi çekicidir.

Arılar, çalışabiirnek için uygun konumda durabilecekleri

bir yer bulunca, -örneğin, aşağı doğru yapılmakta olan bir

peteğin tam ortasından aşağı ince bir tahta parçası konulunca,

ve böylelikle peteğin tahta parçacığmın bir yüzüne

yapılması zorunlu olunca- bu durumda, arılar, yeni bir altıgenin

bir duvarının temelini tam uygun yere, öbür tamamlanmış

gözlerin altına, ikoyabilmektedirler. Arıların birbirinden

ve son tamamlanmış gözün duvarlarmdan uygun uzak··

321

lı:kta durabi1melerinin sağlanması yeter, o zaman, gerçekleşmemiş

kürelere uygun olarak, bitişik iki küre arasına bir

orta duvar yapabilmektedirle~; ama, gördüğüm kadarıyla,

bir gözün açılarını onun ve ,ona bitişik gözlerin büyük bir

kesimi yapılıncaya kadar asla bitirmemektedirler. Arıların

bu belirli koşullarda yapımına hemen başlanmış iki gözün

arasına ve uygun yere kaba bir duvar yapma yeteneği önemlidir,

çünkü, ilk bakışta yukarda anılan teoriyi yıkar gibi

görünen bir olguyu, yani bir eşekarısı peteğinin en kenarındaki

gözlerin bazan tümüyle altıgen biçiminde olmasını

açıklamaktadır; ama burada bu konuyu ele almaya yerim

elvermiyor. Bundan başka, bir tek böceğin (örneğin eşekarısı

beyinin), aynı zamanda başlanmış iki ya da üç petek

gözünün iç ve dış yüzeylerinde sırayla çalışarak, ve hemen

başlanmış bir gözün kesimlerinden hep uygun uzaklıkta

durup küreler ya da silindirler biçimlendire.rek, ve onların

aralarına düzgün duvarlar çıkarak altıgen biçimli petek gözleri

yapmasını anlamakta da hiç bir güçlük görmüyorum.

Doğal seçme yalnız her biri bireye yaşadığı koşullarda

yararlı hafif yapı ve içgüdü değişikliklerini biriktirerek etkisini

gösterdiği için haklı ~larak şöyle sorulabilir: hepsi

de bugünkü yetkin yapım tarzına yönelmiş olan değişiklik

geçirmiş mimari içgüdülerin ne kadar uzun ve aşamalı bir

ardışıını (succession), balarısının yararına olabilirdi? Bu-·

nun yanıtı güç değildir sanırım: balarısının ya da eşekarısının

petek gözleri gibi yapılmış gözlerin sağlamlığı artmakta,

böylelikle işten ve yerden, ve özellikle gözlerin yapıldığı

gereçlerden çok kazanılmaktadır. Arıların balmumu oluşturmak

için yeterince balözü bulmakta sık sık sıkıntı çektiği bilinmektedir.

Ve Bay Tegetmeir'in bana bildirdiğine göre,

kendisi, bir arı kovanında yarım kilo balmumu salgılanabilmesi

için 6-7,5 ·kilo kuru şeker tüketildiğini deneyerek bulmuştur;

demek ki bir kovandaki arılarm peteklerini yapabilecek

gerekli balmumunu salgılayabilmek için toplamak ve

822

tüketmek zorunda oldukları sıvı balözünün tutarı pek çoktur.

Üstelik, arıların birçoğu günlerce balmumu salgılamakla

oyalanmaktadır. Büyük bir arı topluluğunu kış boyunca

beslemek için büyük ölçüde bal biriktirilmek gerekir; ve

bilindiği gibi, bir kovanın esenliği özellikle çok sayıda arının

sağ kalmasına bağlıdır. Bundan ötürü balmumundan kazanmak

baldan ve bal toplamaya harcanan zamandan kazanmak

demektir, ve bir arı ailesinin varlığını sürdürmesi

için önemli bir öğe olmak gerekir. Türün kalımı düşmanlarının

ya da asalaklarının sayısına, ve arıların toplayabildiği

balın niceliğinden bağımsız başka nedenlere de elbette bağlıdır.

Ama bizim . yaban arılarımızla hısım olan bir arının

herhangi bir ülkede çok sayıda bulunup bulunmamasını . be~

lirleyen etkenin balın niceliği olduğunu (belki çoğu zaman

böyledir) varsayalım; ve sonra, arı topluluğunun kıştan sağ

çıktığını, ve bunun hemen ardından kovana biriktirilmiş bal

gerektiğini düşünelim: bu durumda, varsayılı arımızın içgüdülerinde

onu balmumu gözleri birbirleriyle biraz kesişecek

kadar yakın yapmaya yöneiten hafif bir değişikliğin

bir üstünlük olacağından şüphe edilemez; çünkü bitişik iki

göz arasındaki ortak bir duvar bile işten bu balmumundan

az da olsa kazanılmasını sağlar. Bundan. ötürü, arımız petek

gözlerini Melipona'nınkiler gibi gittikçe daha düzgün,

birbirine daha yakın, ve derli toplu yaparsa, bu onun için

gittikçe pekişen bir üstünlük olur; çünkü bu durumda bir

gözü sınırlayan yüzeyler bitişik gözleri de sınırlamaya yarar,

ve işten ve balmumundan daha çok kazanılır. Bundan

başka, aynı nedenden ötürü, petek gözlerini birbirine daha

ya:kın, ve her bakımdan bugünkülerden daha düzgün yapmak,

Melipona için de yararlı olur; çünkü, görüldüğü gibi,

o zaman küresel yüzeyler tümüyle yiter, ve onların yerini

düz yüzeyler alır; ve Melipona, balarısınınki kadar yetkin

bir petek yapar. Mimari yetkinliğin bu aşamasından

sonra doğal seçme etkili olamaz; çünkü, bildiğimiz kada-

323

rıyla, balarısının peteği işten ve balmurnundan kazanma bakımından

tümüyle yetkindir.

Bundan dolayı, bence-, arının bildiğimiz bütün içgüdülerin

en şaşırtıcısı olan bu içgüdüsü, doğal seçmenin daha haşit

içgüdülerin sayısız, ardışık, ve hafif değişi!kHklerinden

yararlanmasıyla açıklanabilir; doğal seçme, arıların iki tabaka

halinde ve birbirinden belirli bir uzaklıkta bulunan eşit

küreler yapmasını, ve onların kesişimierindeki balmurnunu

kemirip düzgün yüzeyler elde etmesini yavaş yavaş ve aşamalı

ve gittikçe daha yetkin olarak sonuçlarnıştır; arılar t

birbirinden belirli bir uzaklıkta o1an küreleri yaparken, bir

altıgen prizmamn açıları ve o prizmanın tabanındaki eşkenar

dörtgenler üzerine bildiklerinden daha çoğunu elbette

bilmemektedirler; doğal seçme sürecini güden, kurtçuklar

için uygun büyüklükte ve biçimde, yeter sağlamlıkta petek

gözlerinin işten ve balmurnundan olabildiğince büyük ölçüde

kazanılarak yapılması olmuştur; en az emeıkle, ve balmumu

salgılamak için en az bal kullanarak en iyi petek gözlerini

yapmayı başarmış oğul en kalımlı olmuş, ve yeni edindiği

bu ekonomik iç,güdüleri yeni oğullarına iletmiş, ve onlar da,

kendi dönemlerindeki yaşama savaşında en başarılı olma

şansını kazanmışlardır.

İÇGÜDÜLERE UYGULANMIŞ HALİYLE DOGAL SEÇME

TEORİSİNE YÖNEL TİLMİŞ İTiRAZLAR: EŞEYSİZ

(NEUTER) VE KISIR EÖCEKLER

İçgüdülerin kökeni konusundaki bu görüşe şöyle itiraz

edildi: "Yapı ve içgüdü değişimlerinin zamandaş olması ve

birbirine tümüyle uygun düşmesi zorunludur, çünkü birinin

öbüründe uygun bir karşılığı bulunmayan bir değişikliği öldürücü

olurdu." Bu itirazın kuvveti, tümüyle, içgüdü ve yapı

değişmelerinin birdenbire olduğu varsayımından gelmektedir.

Baştankaranın (Parus major) geçmiş bölümlerden bi-

324

rinde anılmış halini örnek olarak alalım: bu kuş, çoğu zaman

porsuk ağacı tohumlarını bir dal üzerine koyup iki

ayağının arasına sıkıştırır, ve içini çıkarıncaya kadar, çekiçle

vurur gibi gagalar. Şimdi, doğal seçme için, gaganın

biçiminde ortaya çıkan ve tohumları kırıp açmaya gittikçe

daha iyi uyarlanan hafif bireysel değişimleri bu amaçla sıvacıkuşununki

kadar uygun bir gaga, ve: aynı zamanda kuşu

gittikçe daıha çok ·tohumla beslenmeye yöneiten alışkanlık;

ya da zorunluk, ya da besin beğenmede kendiliğinden

bir değişiklik oluşuncaya kadar saklamakta ne gibi bir özel

güçlük olabilir? Bu örnekte gaganın doğal seçmeyle yavaş

yavaş, ama değişen alışkanlıklara ya da besin beğenmeye

uygun olarak de~işiklik geçirdiği varsayılmaktadır; ama

baştankaranın ayakları da karşılıklı-ilişkiden ötürü gagasıyla

birl~kte büyüyebilir, ya da ayakları bilinmeyen bir nedenle

büyüyebilir; ve daha büyük ayaklarm bu kuşu sıvacıkuşunun

o dikkate değer tırmanma içgüdüsünü ve yetisini

kazanıncaya kadar gittikçe daha çok tırmanmaya yöneltınesi

hiç de olmayası değildir. Burada, aşamalı bir yapı

değişmesinin değişmiş içgüdüsel alışkanlıklara yol açtığı varsayılmaktadır.

Başka bir örnek daha alalım: pek az içgüdü,

Doğu Hint Adalarında yaşayan karasağana yuvasını tümüyle

koyultulmuş tükürükten yaptıran içgüdüden daha şa-.

şırtıcıdır. Yuvalarını çamurdan yapan bazı kuşların bu çamuru

tükürükleriyle kardıklarına inanılmaktadır; Kuzey

Amerika'daki karasağanlardan biri (benim gördüğüm gibi)

yuvasını tükürükle yapıştırılmış çalı çırpıyla yapmaktadır.

Öyleyse, gittikçe daha çok tükürük salgılayan karasağan bireylerinin

doğal seçimiyle sonunda başka gereçleri bir yana

bırakıp yuvasını yalnız koyultulmuş tükürükle yapan bir

türün türemesi çok mu olmayasıdır? Başka hallerde de böyledir.

Bununla birlikte, birçok halde ilk değişenin içgüdü

mü, yoksa yapı ını olduğunu kestiremediğiıniz kabul edilmelidir.

325

Şüphesiz, açıklanması güç başka haller de doğal seçme

teorisine karşı çıkarılabilir: bir içgüdünün nasıl türeyebildiğini

anlayamadığımız haller; hiç bir ara aşamanın varlığı

bilinmeyen haller; içgüdülerin doğal seçmeyle pek güç etkilenebilecek

kadar önemsiz olduğu haller; doğadaki aşamalarda

birbirlerine pek uzak kalan hayvanlarda aşağıyukarı

özdeş içgüdülerin görüLdüğü, ve bu yüzden benzerliklerinin

ortak bir atadan soyaçekirole edinilmeye yorulamayacağı, ve

böyle içgüdülerin daha çok doğal seçmeyle ve birbirinden

bağımsız olarak edinil diğine inanmamız gereken haller. Burada

bütün bu halleri ele almayıp, başlangıçta bana yenilmez

ve teorimi tümüyle yllkar gibi görünmüş özel bir güçlüğün

üzerinde durmakla yetineceğim. Böcek topluluklarındaki

eşeysiz ya da kısır dişileri anacağım: çünkü bu eş ey sizler

içgüdü ve yapı bakımından erkeklerden de dişilerden de

çok farklıdır, ve üstelik, kısır oldukları, için kendi soylarını

ür etmemektedir ler.

I~onu uzun boylu tartışılmaya değer, ama burada yalnız

işçi ya da kısır karıncaların halini ele almak istiyorum. İşçi

karıncaların nasıl kısır kılındığını açıklamak güçtür; ama

şaşırtıcı bir yapı değişikliğini açıklamaktan daha güç değildir;

çünkü bazı böceklerin ve başka hayvanların da doğal

bir durumda arasıra kısırlaştıkları gösterilebilir; böyle

böcekler toplumsal· olsaydılar, ve her yıl, çalışmaya yetenekli,

ama üremeye yeteneksiz bazı bireylerin doğması topluluğun

yararına olsaydı, bence, bu durumun doğal seçmeyle

etkilenmesinde önemli bir güçlük olamazdı. Ama bu ilk

düşünceleri bir yana bırakmam gerekiyor. Başlıca güçlük, işçi

karıncaların yapı (göğüs biçimleri, kanatsız ve bazan gözsüz

olmaları) ve içgüdü bakımından erkeklerden ve doğurgan

dişilerden çok farklı olmalarıdır. Yalnız içgüdü sözkonusu

olunca~ işçilerle yetkin dişiler arasındaki olağanüstü

farkın en güzel örneğini balarısında bulabiliriz. Bir işçi karınca,

ya da başka bir eşeysiz böcek, sıradan bir hayvan

326

olsaydı, bütün ıralarının doğal seçmeyle yavaş yavaş edinilmiş

olduğunu, yani yararlı küçük değişikliklerle doğan ve

bunları soyaçekirole · döllerine ileten bireylerin varlığını, ve

onların döllerinin yeniden değiştiğini ve yeniden seçildiğini

vb. hiç duraksamadan ~abul ederdim. Ama işçi karınca anababasından

büyük ölçüde farklı bir böcektir, ve üstelik tümüyle

kısırdır; bu yüzden, ardarda edinilmiş yapı ve içgüdü

değişikliklerini döllerine iletmesi sözkonusu olamaz. Bu

halin doğal seçme teorisiyle nasıl uzlaştırılabileceği elbette

sorulabilir.

Önce şunu ansıyalım: evcil hayvanlarımızda ve doğal

bir durumda yaşayan hayvanlarda belirli bir yaşla, ya da

iki eşeyden biriyle karşılıklı-ilişki halinde o1an soyaçekilmiş

yapı farklarının her türlüsüne sayılmayacak kadar çok örnek

vardır·. Yalnız bir eşeyle değil, tersine, birçok kuşun

çiftleşme dönemindeki tüylerinde, ve erkek alabalığın kanca

biçimindeki alt çenesinde olduğu_ gibi, üreme sisteminin

etkin olduğu kısa dönemlerle de karşılıklı-ilişki halinde olan

farklar vardır. Farklı sığır ırklarının boynuzlarında erkek

eşeyin insanın araya girmesi yüzünden eksik kalmış bir haliyle

ilişkili küçük farklar bile bulunmaktadır; çünkü bazı

sığır ırklarında öküzlerin boynuzları, aynı ırkın hem boğalarının

ve hem de ineklerinin boynuzlarının uzunluğuna göre,

başka bir ırkın öküzlerininkinden daha uzund.ur. Bundan

ötürü, bir ıranın, böcek toplumlarındaki bazı üyelerin kısır

haliyle karşılıklı-ilişkili olmasını anlamakta önemli bir güçlük

göremiyorum: güçıük, böyle karşılıklı yapı değisikliklerinin

doğal seçmeyle nasıl yavaş yavaş biriktirildiğini anlamaktadır.

Yenilmez gibi görünen bu güçlük, seçmenin bireye olduğu

gibi aileye de uygulanabileceği, ve istenilen sonuca

böylelikle varılabileceği düşünülünce azalır, ya da, bence,

ortadan kalkar. Sığır yetiştiricileri et ile yağın birbiriyle

damarlı mermer görünüşünde karışmasını isterler: bu özel-

327

liği gösteren bir hayvan kesilir, ama yetiştirici gene aynı

damızlıkları güvenle ele alarak çalışır ve başarıya ulaşır.

Seçmenin e1Jkisine de böylesine güvenilebilir: çiftleştikleri

zaman erkek yavrularından en uzun boynuzlu öküzler sağlanan

boğalar ve inekler titizlikle izlenerek, hep uzun boynuzlu

öküzleri olan bir sığır ırkı elde edilebilir; oysa öküzlerin

hiç biri döl vermez. İşte size daha güzel ve gerçek bir

örnek: M. Velot'ya göre, uzun ve dikkatli bir seçme sonun

da iki yıllık şebboy çeşitlerinin bazılarından alınmış tohum

ların çoğundan katmerli ve tümüyle kısır çiçekler açan bit

kiler elde edilmeiktedir; ama yalınkat ve tohum bağlayan

çiçekleri olan birkaç bitkiye de raslanmaktadır. Bu sonun··

cular -çeşidin üremesi onlarla olmaktadır- doğurgan erkek

ve dişi karıncalarla, ve çiçekleri katmerli ve kısır olanlar

da aynı topluluğun eşeysiz bireyleriyle karşılaştırılabilir.

Şebboy Ç'eşitlerinde olduğu gibi, toplumsal . böceklerde

de, yararlı bir sonuca varılmak için, seçme, bireylere değil,

tersine, aileye uygulanmaktadır. Bundan ötürü, topluluğun

bazı üyelerinin kısırlığı ile karşılııklı-ilişki halinde olan hafif

yapı ve ·içıgüdü değişikliıklerinin topluluğa yararlı olduğu

sonucuna varabiliriz: bundan dolayı, verimli erkekler ve dişiler

başarı ile gelişmekte, ve aynı değişiklikleri gösteren

kısır bireyler üretme eğilimini verimli döllerine iletınektedirler.

Bu işlem, toplumsal· böceklerin birçoğunda gördüğümüz

aynı türün doğurgan ve kısır dişileri arasındaki fark tutarı

büyük bir ölçüye ulaşıncaya kadar, defalarca yinelenme k

gerekir.

Ama güçlüğün doruğuna, yani türlü ıkarıncalarda gördüğümüz

eşeysizlerin yalnız verimli dişilerden ve erkeklerden

değil, birbirlerinden de, ve bazan inanılmaz ölçüde farklı

olduğu, ve bu yüzden iki ya da üç kasta ayrıldığı olgusuna

daha değinmedik. Üstelik bu kastların birbirlerine aşamalı

geçişleri yoktur, tersine, bunlar tümüyle belirgindir; ve

aynı cinsin iki türü, ya da aynı familyanın herhangi iki cin··

328

si kadar birbirinden farklıdır. Eciton'un a~ızları ve içgüdüleri

ola~anüstü farklı işçileri ve savaşçıları vardır. Cryptocerus'ta

yalniz bir kasttaki işçilerin başında ne işe yaradı~

ı hiç bilinmeyen garip bir kalkan bulunmaktadır. Meksika'da

yaşayan Myrmecocystus'un kastlarmdan birinde

işçiler yuvadan hiç çılkmamakta, ve onları başka bir kastın

işçileri beslemektedir; onların Avrupa karıncalarının tutuklayıp

baktı~ı sa~mal inekler diyebilece~imiz yaprakbitlerinin

salgısının yerini tutan ve bala benzer bir sıvı sal,guayan

karınları (abdomen) görülmemiş ölçüde gelişmiştir.

Böylesine şaşırtıcı ve çok iyi saptanmış olguların teorimi

yııkıverece~ini kabul etmedi~im zaman, do~al seçme ilkesine

pek büyük bir güvenim oldu~u gerçekten düşünülecektir.

Benim görüşüme göre, verimli erkeklerden ve dişilerden

do~al seçmeyle farklı kılınmış eşeysiz böceiklerin

hepsinin bir kastta toplandı~ı basit halde, ardışık, haf.if ve

yararlı de~işikliklerin başlangıçta aynı yuvadaki bütün eşeysizlerde

de~il, onların birkaçında ortaya çıiktı~ı; ve dişileri

yararlı de~işikli~i taşıyan eşeysizleri en çok üretmiş toplulukların

sa~ kalmasıyla, sonunda bütün eşeysizlerin bu niteli~

i kazandı~ı sonucuna (baya~ı de~işiklikler için sözkonusu

etti~imiz gibi) varabiliriz. Bu görüşe göre, bir yuvada

arasıra aşamalı yapı de~işmeleri gösteren eşeysizler, ya da

geçişsel biçimler bulmamız gerekir; bunları gerçekten buluyoruz,

üstelik Avrupa dışında kalan eşeysiz böceklerden pek

azının iyice incelendi~i düşünülürse, bunlara seyrek rasl~dı~

ımız da söylenemez. Bay F. Smith, Britanya'daki türlü

kanncalarda eşeysizlerin irilik ve, bazan, renık bakımından

şaşılacak kadar farklı oldu~unu, ve aşırı biçimlerin aynı

yuvadan alınmış bireylerle birbirine ba~lanabildi~ini 'göstermiştir;

kendim de, bu türlü yetkin aşamalanmalar gördüm.

Bazan daha iri ya da daha ufak işçiler ço~unluktadır; ya da

irilerle ufaklar çok, buna karşılık orta boydakiler peik azdır.

Formica flava'da iri ve ufak işçiler, ve onların yanında

329

az sayıda orta irilikte olanlar vardır; ve, bu türde, Bay F.

Smith'in gözlemlediği gibi, iri işçilerin basitgözleri (ocelli)

bulunmaktadır; bu gözler küçük olmakla birlikte, açıkça seçilebilmektedir;

oysa ufak işçilerin basitgözleri gelişmemiş

bir haldedir. Bu işçi karıncalardan birçoğunu titizlikle inceledi

m. Şunu güvenle söyleyebilirim: Ufak işçilerin gözleri,

kendi iriliklerine oranla daha az gelişmiştir; ve orta irilikteki

işçilerin basitgözlerinin de orta büyüklükte olduğuna

tümüyle inanıyorum, ama kesinlikle böyledir diyecek durumda

değilim. Demek ki burada, aynı yuvada iki grup ıkısır

işçi görüyoruz; bunlar birbirinden yalnız irilik bakımından

değil, görme organları bakımından da farklıdır; ama ara·

durumdaki bazı bireylerle birbirine bağlanmaktadır. Daha

ileri giderek şunu ekieyebilirim: ufak işçiler topluma en

yararlı olsaydı, ve gittikçe daha ufak işçiler üreten erkekler

ve dişiler işçilerin hepsi o ihale gelinceye kadar sürekli

seçilseydi, o zaman eşeysiz. bireyleri Myrmica'nınkilere pek

benzeyen bir tür ortaya çıkardı. Çünkü Myrmica'nın işçilerinde

basitgözler gelişmemiş bir halde bile bulunmamaktadır,

oysa aynı cinsin erkek ve dişi karıncalarında iyi gelişmiş

basitgözler vardır.

Bir örnek daha verebilirim: aynı türün farklı kastlarında

önemli yapı aşamalanmaları bulmayı bazan büyük bir

güvenle bekliyordum, onun için Bay F. Smith'in aynı yuvadan

alıp bana sunduğu· Batı Afrika kökenli bir karıncanın

(Anomma) pek çok bireyinden örnek olaraik seve seve yararlandım.

Gerçek ölçüleri bir yana bırakıp pek uygun bir

örnek verirsem, okur bu işçi karıncalar arasındaki farkın

büyüklüğünü belki daha iyi değerlendirecektir: bir ev yapımında

çalışan işçiler düşününüz; onların birçoğunun boyu

beş ayak dört parmak, ve öbürlerinin boyu onaltı ayak olsun;

ve sonra, uzun boylu işçilerin başlarının kısa boylularınkinden

üç kat daha büyük olacak yerde dört kat, ve çenelerinin

de aşağıyukarı beş kat daha büyük olduğunu dü ·

330

şununuz. İşte işçi karıncalar arasındaki fark da böyledir.

Bundan başka, farklı irilikteki işçi karıncaların çeneleri, yapı

bakımından, ve dişierin biçimi ve sayısı bakırnından da

pek farklıdır. Ama bizim için önemli olan şudur: işçiler iriliklerine

göre farklı lmstlarda toplanabilir, ama sezilmez

aşamalarla birbirlerine bağlanabHirler; pelk farklı yapıda

olan çenelerinde de aynı hal görülür. Bu son nokta üzerinde

güvenle konuşuyorum, çünkü Sir J. Lubbock farklı irilikte

işçi karıncalardan aldığım ağız parçalarının resimlerini benim

için resim-yansıtaç (camera lucida) yardımıyla çizdiBay

Bates· de Naturalist on the Amazons adlı ilginç yapıtında

bunlara benzer örnekler vermektedir.

İşte bu olgulara dayanarak şuna inanıyorum: doğal seçme,

doğurgan karıncaları ya da ana-babaları etkileyerek,

hepsi de iri ve çeneleri bir biçimde, ya da hepsi de ufak ve

çeneleri çok farklı eşeysizleri, ya da son olarak -en güç

olan da budur- aynı irilikte ve yapıda bir grup işçiyle birlikte

farklı irilikte ve yapıda başka bir grup işçiyi aynı zamanda

ve düzenli olarak üreten bir tür türetebilir. Önce,

Anomma'da olduğu gibi, ·aşamalanmış seriler ortaya çıkar,

ve ondan sonra aşırı biçimler, hiç bir ara biçim üretilmez

oluncaya kadar, ana-babalarının sağ kalmasından ötürü,

gittikçe daha çok sayıda üretilir.

Bay Wallace bunun kadar çapraşık bir hali, bazı Malaya

kelebeklerinde iki ve hatta üç ayrı biçimde dişi ortaya

çıkmasını; ve Fritz Müller bazı Brezilya kabuklularmda çok

farklı iki dişi biçimin görülmesini buna benzer bir yoldan

açıklamaktadırlar. Ama burada bu konuyu tartışmanın gereği

yoktur.

Aynı yuvada birbirinden ve ana-babalarından çok farklı

kısır işçilerin iki belirgin kastta toplanması olgusunu açıkladığıını

sanıyorum. İşbölümünün uygar insana yararlı olması

ilkesine dayanarak, onların karınca toplumuna nasıl

yararlı olduğunu anlayabiliriz. Bununla birlikte, karıncalar

331

soyaçekirole iletilmiş içgüdülerle, organlada ya da araçlarla;

oysa insan edinilmiş bilgi ve üretilmiş araçlarla çalışır.

Ama şunu itiraf etmeliyim: doğal seçmeye büyük güvenim

olmakla birlikte, eşeysiz böcekler konusunda bu kanıya varmasaydım,

bu ilkenin pek etkili olabileceğini öne sürmeye asla

cesaret etmezdim. Bu hali, doğal seçmenin gücünü göstermek

için, ve bu hal teorimin karşısına dikilmiş özel güçlükIerin

en zorlusu olduğu için, yeterince ayrıntılı olmasa bile,

işte bundan ötürü tartıştım. Bu hal, hayvanlarda ve bitkilerde,

herhangi bir tarzda yararlı, ·hafif birçok kendiliğinden

değişimin birikimiyle, kullanma ve alışkanlık işe karışmadan,

bir değişikliğin ortaya ç:ııkabileceğini doğruladığı

için de çok ilginçtir. Çünkü yalnız işçilerde ya da kısır dişilerde

görülen özel alışkanlıklar, pek uzun süre bırakılmasalar

bile, işleri yalnızca döl bırakmak olan erkekleri ve

doğurgan dişileri etkileyemez. Eşeysiz böceklerin bu halinin

Lamarck'ın o ünlü soyaçekilmiş alışkanlık öğretisine karşı

şimdiye kadar neden öne sürülmediğine şaşıyorum.

ÖZET

Bu bölümde evcil hayvanlarımızın zihni yetilerinin değiştiğini,

ve bu değişimierin soyaçekildiğini kısaca belirtmeyi

denedim. Ve daha kısa olarak da, içgüdülerin doğal bir

durumda da biraz değiştiğini göstermeye çalıştım. İçgüdülerin

bütün hayvanlar için pek önemli olduğunu hiç kimse

tartışmaz. Bundan dolayı, değişen yaşama koşullarında herhangi

bir tarzda yararlı, hafif içgüdü değişikliklerinin doğal

seçmeyle biriktirilmesinde önemli hiç bir güçlük yoktur. Birçok

halde alışkanlık ya da kullanılma ve kullanılınama da

işe karışabilir. Bu bölümde verilmiş olguların teorimi büyük

ölçüde desteklediğini ileri sürmüyorum, ama anılan güçlüklerden

hiç birinin teorimi geçersiz kılmadığı kanısında

olduğumu söylüyorum. Öte yandan, içgüdülerin her zaman

332

yetkin olmaması ve yanılabilmesi; başka hayvanların yararı

için türemiş bir tek içgüdü gösterilememesi, ama hayvanların

başka hayvanların içgüdülerinden yararlanması; doğal

tarihin "Natura non facit saltum" yasasının vücut yapısına

olduğu gibi içgüdülere de uygulanabilmesi, yukardaki görüşlere

dayanılarak açıklanabi1mesi, yoksa açıklanamaması

olguları,. bu olguların hepsi, doğal s,eçme teorisini doğrulamaya

yaramaktadır.

Bu teori, yakın hısım ama farklı, ve yeryüzünün birbirinden

uzak kesimlerinde ve önemli ölçüde farklı koşullarda

yaşayan. türlerin çoğu zaman aşağıyukarı aynı içgüdüleri

göstermesi gibi içgüdülerle ilgili başka olgulada da desteklenmektedir.

Örneğin, tropik Güney Amerika'daki ardıç

kuşunun nasıl olup da yuvasını tıpkı Britany~'daki ardıç kuşu

gibi çamurla astarladığını; Afrika'nın ve Hindistan'ın

boynuzlugagalıgillerinde (Hornbills) erkeklerin kuluçka olmuş

dişilerini nasıl olup da aynı garip içgüdüyle bir ağaç

kovuğuna sokup kovuğun ağzını sıvadığını, ve dişiyi ve yav·

ruları beslemek ·için yalniıZca küçük bir delik bıraktığmı;

Kuzey Amerika'nın erkek çıtkuşunun (Troglodytes) nasıl olup

da tıpkı bizim çıtkuşumuzun erkekleri gibi yalnız kendisinin

barındığı bir yuva yaptığını -bildiğimiz başka kuşlarda görülmeyen

bir alışkanlık-, soyaçekim iLkesine dayanarak

açıklayabiliriz. Sonunda, yavru guıguğun üvey kardeşlerini

yuvadan atması, karıncaların köleleştirmesi, tırtıl sineği

(ichneumonidae) kurtçuklarının canlı tırtilların içinde beslenmesi

gibi içgüdüleri, özellikle bağışlanmış ya da yaratılmış

içgüdüler olarak değil de bütün organik yaratıkların

evrimine yol a:çan genel bir yasanın, yani çoğalmanın, değişmenin,

en güçlülerin yaşamasının ve en zayıfların ölmesinin

küçük belirtileri olarak görmek, mantıklı bir sonuç

çıkarma olmayabilir, ama benim hayalgücüm için çok daha

doyurucmdur.

333

DOKUZUNCU BÖLÜM

H İ BR İ TL İ K*

Birinci çaprazların ve hibritlerin kısırlığı arasındaki fark -

Kısırlık çeşitli derecelerdedir; genel değildir; yakın hısımlararası

yetiştirmedEm etkilenir, evcilleşmeyle giderilir - Hibritlerin

kısırlığının yasaları - Kısırlık özel bir· Tanrı vergisi değildir,

tersine, başka farkların eşliğinde ortaya çıkinaktadır - Birinci

çaprazların ve hibritlerin kısırlık nedenleri - Değişmiş yaşam

koşullarının etkisi ile çaprazianma arasındaki paralellik - İkibiçimiilik

ve üç-biçimlilik - Çaprazianmış çeşitlerin ve onların

melez döllerinin doğurganlığı evrensel değildir - Hibritler ile

melezlerin, doğurganlıklarından bağımsız olarak, karşılaştırılması

- Özet.

Doğa bilginleri arasında yaygın olan görüşe göre, çaprazianmış

türler, canlıların karmakarışık olmasını önlemek

için özellikle kısır kılınmıştır. Bu görüş ilk bakışta çok olası

görünmektedir, çünkü birlikte yaşayan türler özgürce çaprazlanabilselerdi,

farklı türler olarak kalamazlardı. Konu

bizim için birçok bakımdan, ve özellikle ilk defa çaprazianmış

türlerin ve onların hibrit döllerinin kısırlığı ardışık ve

uygun kısırlık derecelerinin saklanmasıyla kazanılmış olamayacağı

için önemlidir. Bu, ana-baba türlerin üreme sistem-

*Hibrit (İngilizce hybrid, Latince hybrida) melez demektir. Darwin, türlerin

çaprazlanmasından doğan ürünlere "hybrid", ve çeşitlerin çaprazlanmasından

doğanlara "mongrel" demektedir. Mongrel de melez anlamına gelen

334

lerindeki farkların rasgele bir sonucudur.

Bu konuda ele alınırken, temelden çok farklı iki olgu

grubu, yani ilk defa çaprazianmış türlerin gösterdiği kısırlık

ile onlardan üremiş hibritlerin kısırlığı, genellikle karıştırılmaktadır.

Arı türlerin üreme organları elbette yetkin bir haldedir,

ama çaprazlanınca ya da pek az döl vermekte ya da hiç döl.

döl vermemektedirler. Öte yandan, hibritlerin üreme organları,

böyle bitkilerin ve hayvanların erkek öğelerinde açıkça

görülebildiği gibi, görev yapamaz haldedir; ama organların

kendileri, mikroskobun gösterdiği kadarıy1a, yapıca

yetkindir. Birinci halde, embriyonu oluşturmak için birleşen

iki eşeysel öğe kusursuzdur; ikinci haldeyse, ikisi de hiç

gelişmemiştir, ya da tam gelişmemiştir. Bu farklılık, her iki

halde de ortak olan kısırlığın nedeni düşünülünce, önemlidir.

Ve belki her iki haldeki kısırlık düşünme gücümüzün ötesinde

özel bir Tanrı vergisi o~arak görüldüğü için küçümsenmeildedir.

Çeşitlerin, yani ortak bir atadan türedikleri bilinen ya

da sanılan biçimlerin, ve onların melez döllerinin, çaprazlanınca

doğurgan olması, teorim için, türlerin kısırlığı ile eşit

önemdedir; çünkü, öyle görünüyor ki, burada türlerle çeşitler

arasında genel ve açık bir fark ortaya çıkmaktadır.

Kısırlığın dereceleri. - Önce, çaprazianmış türlerin ve

onların hibrit döllerinin kısırlığını ele alalım. Belirli bir derecede

kısırlığın çok yaygın olmasına aldırmadan, ömürlerini

bu konunun incelenmesine vermiş değerli iki araştırmacının,

Kölreuter ile Gaertner'in, türlü düşüncelerini ve çalışmalarını

gözden geçirmernek olmaz. Kölreuter, kuralı evrenselleştiriyor,

ama düğümü çözmeyip kesiyor; çünkü on

bir sözcüktür. Bunların Almanca karşılıkları "Bastard" ve "Blendling"tir. Çeviride

Darwin' in yolu izledi. hibrit (hybrid) terimi alıkondu, "mongrel" ise

"melez" diye çevrildi. "Çapraz" bazan hibriti ve melezi içeren genel bir terim,

bazan da onlardan biri anlamına kullamlan bir terim olmaktadır. ~~ ·

335

halde, pek çok araştırmacının tümüyle- farklı tür saydığı,

birbirini gereği gibi dölleyen iki biçim bulunca, onları hiç

duraksamadan çeşit sayıyor. Gaertne-r de kuralı aynı ölçüde

evrenselleştiriyor: ve Kölreuter'in on halindeki tam kısırlığı

tartışıyor. Ama bu hallerde ve başkalarında, Gaertner,

herhangi bir ölçüde kısırlık olduğunu göstermek için tohumları

saymak zoruuluğunu duyuyor. Herhalde, ilk çaprazlanmış

iki türün, ve onların hibrit döllerinin verdiği tohumların

tavan (maximum) sayısını, doğal bir durumdaki anababa

türlerin verdiği tohumların ortalama sayısıyla karşılaştırıyor.

Ama o sırada önemli yanılgı nedenleri de araya giriyor:

hibritlenecek bir bitki e-nenmek gerekir, ve daha

önemlisi, böceklerin başka bitkilerden getirebileceği çiçektozlarından

korunması için ayrıldanmak gerekir. Gaertner'in

denediği bitkilerin hemen hepsi saksıda yetiştirilmiş, ve

evinin odalarından birinde saklanmıştır. Bu işlemin bir bitkinin

döl verimine çoğu zaman zararlı olduğundan şüphe edilemez;

çünkü Gaertner, tablosunda, enediği ve ikendi çiçektozlarıyla

ve elle döllediği bitkilere aşağıyukarı yirmi örnek

vermektedir: ve (baklagiller gibi en erne işleminin güç yapıldığı

bitkiler ayrı tutulursa) o yirmi bitkinin yarısında döl

verimi belirli bir ölçüde düşmektedir. Bundan başka, bayağı

kızıl ve mavi farekulakları (Anagallis arvensis ve

coerulae) gibi, en iyi bitkibilim cilerin çeşit saydıkları bazı

biçimleri defalarca çapraziayıp onların tümüyle kısır olduğunu

bulduğu için, çoğu türlerin, çaprazlandıkları zaman,

Gaertner'in inandığı gibi gerçekten böylesine kısır olduğundan

şllphe edilebilir.

Bir yandan, birbirleriyle çaprazianmış birçok türün gösterdiği

kısırlık pek farklı derecelerde ve sezilmez bir aşarnalanma

gösterdiği, ve, öte yandan, arı türlerin doğurganlığı

türlü koşullardan pek kolay e1Jkilendiği için, pratik amaçlar

bakımından tam doğurganlığın nerede bitip kısırlığın

nerede başladığını söylemenin pek güç olduğu besbellidir.

336

Buna, Kölreuter ve Gaertner gibi gerçekten görgülü araştırmacıların

aynı biçimlerden bazıları için tam karşıt sonuçlara

varmış olmalarından daha iyi bir kanıt göstermek gerekmez.

Bazı şüpheli biçimle'l'in tür mü, yoksa çeşit mi sayıl

·ması gerektiği konusunda en iyi bitk:iıbilimcilerin ileri sürdüğü

kanıtlarla, başka başka hibritleyicilerin, ya da yıllarca

denemeler yapmış bir gözlemcinin döl verimi konusunda

gösterdikleri kanıtları karşılaştırmak da pek öğretici olur.

Ama burada ayrıntılara girecek yerim yok. Böylelikle ne

doğurganlığın, ne de kısırlığın, türlerle çeşitler arasmda belirli

bir fark yarattığı gösterilebilir. Bu kaynaktan gelen kanıt,

yavaş yavaş tükenir gider, ve öbür nitelik ve yapı farklarından

çıkarılmış bir kanıtla aynı ölçüde· şüphelidir.

Ardışık kuşaklarda hibritlerin _kısırlığına gelince, Gaertner

bazı hibritleri arı birer tür olan atalarıyla çaprazlanmalarını

önleyerek, altıncı ve yedinci, ve birinde onuucu kuşağa

kadar yetiştirebilmişse de, bu hi:britlerin döl verimi-·

nin hiç artmadığını, tersine, genellikle büyük ölçüde ve birdenbire

azaldığını söylemektedir. Bu azalma konusunda önce

şuna önem verilebilir: ana-babanın ikisinde de ortak olan

bir özellik ya da yapı sapması, döllere çoğu zaman artıan bir

ölçüde iletilmektedir; ve hibrit bitkilerdeki eşeysel öğelerin

ikisi de önceden belirli bir ölçüde etkilenmiş ülmaktadır.

Ama onların döl veriminin bu hallerin hemen hemen hepsinde

büsbütün başka bir neden yüzünden, yani yakın hısımlararası

yetiştirme yüzünden, düştüğüne inanıyorum.

Farklı bir bireyle ya da çeşitle rasgele bir çaprazlanmanın

dölleri dinçleştirdiğini ve doğurganlığı artırdığını, ve çok

yakın hısımlararası yetiştirmenin döllerin dinçliğini ve doğurganlığını

azalttığını gösteren pek çok deneme yaptım ve pek

çok olgu derledim. Bundan ötürü, vardığıını bu sonucun doğruluğundan

şüphe edemiyıorum. Denemedler seyrek olarak

çok sayıda hibrit yetiştirmektedirler; ve ata-türler ve başka

hısım hibritler genellikle aynı bahçede yetiştirildiği için,

337

çiçeklenme döneminde böceklerin onlara uğraması titizlikle ·

önlenmek gerekmektedir; hibritler, kendi hallerine bırakılırlarsa,

her kuşakta genellikle aym çiçeğin tozlarıyla dölleneceiklerdir;

ve bu, kökenieri hibrit olduğu için önceden azalmış

doğurganlıklarına belki zararlı etkiler yapacaktır. Gaertner'in

döl verimi çok az olan hibritlerin bile aym cinsin

hibrit çiçektozlarıyla ve elle döllenince, bu işlemin sık sık

görülen -zararlı etkileri bir yana bırakılırsa, verimliliklerinin

kesinlikle arttığını, ve artagittiğini sık sık belirtınesi de

bu kammı kuvvetlendiriyor. Şimdi, elle dölleme işlemi sırasında,

(kendi denemelerimden öğrendiğim üzere) başka

bir çiçeğin başçıklarından çiçektozu alma şansı, dölleurnesi

gereken çiçeğin başçıklarından çiçektozu alma şansı kadardır;

bu yüzden, iki çiçek arasındaki çaprazlanma, onlar belki

çoğu zaman aynı bitki üzerinde olsalar bile·, böylelikle

etkilenir. Üstelik, ne zaman karmaşık bir deneme yapılsa,

Gaertner gibi titiZ. bir araştırmacının elindeki hıbritleri elbette

enemesi gerekir, ve bu, her kuşakta ya aynı bitkinin,

ya da aynı hibrit nitelikteki başka bir bitkinin farklı bir çiçeğinden

alınmış çiçektozuyla bir çaprazianma olmasını sağlar.

Ve böylece, ezıe dölıenmiş ardışık hibrit kuşaiklarda, ikendiliğinden

döllenmiş olanlarda görülenin tersine, döl verimindeiki

bu garip artma, bence, pek yakın hısımların çaprazlanmasından

kaçınılmış olmaya yorulabilir.

Şimdi ünlü bir üçüncü hibrit yetiştiricinin, Hon. ve Rev.

W. Herbert'in vardığı sonuçları ele alalım. Kendisi, bazı hibritlerin

tümüyle verimli olduğunu -arı ata-türler kadar verimli

olduğunu-, Kölreuter ile Gaertner'in farklı türler arasmda

belirli bir ölçüde kısırlığın doğanın evrensel bir yasası

olduğunu üs.teleyerek savunmaları gibi, önemle savunmaktadır.

Vardıkları sonuçlardaki fark kısmen Herbert'in derin

çiçekçilik bilgisine. ve elinin altında uygun limonluklar bulunmasına

yorulabilir sanırım. Önemle belirttiklerinden yalnız

birini örnek olarak alıyorum: "Crinum revolutum ile döl-

338

lenmiş bir C. capense badıcındaki her yumurtacık, bu bitkinin

doğal döllenme halleTinden sonra ortaya çıktığını hiç

görmediğim birer bitki verdi." Demek ki burada farklı iki

tür arasındaki ilk çaprazlanmada tam, hatta alışılagelinenden

de tam bir döl verimiyle karşı karşıyayız.

Crinum örneği özel bir olguyu anınama yol açıyor: Lobelia,

Verbascum ve Passiflora,türlerinden tek tek bitkiler,

farklı bir türün çiçektozuyla kolayca döllenebilir, ama aynı

bitkinin kendi çiçektozuyla dölLenemez., oysa bu çiçektozu ilmsursuzdur,

ve bu, başka bitkileri ya da türleri döllemesiyle

sınanabilir. Hippeastrum ve Corydalis cinslerinde Prof. Hildebrand'ın,

v•e farklı salepgillerde Bay Scott ile Fritz Müller'in

gösterdiklerJ gibi, bu garip hale bütün bitki bireyle·

rinde raslanmaktadır. Öyleyse, bazı türlerde belirli sapkın

bir·eyler, başka türlerde ise bütün bireyler, kendi çiçektozlarıyla

döllenebildiklerinden çok daha kolayca ve gerçekten

hibritlenebilir! Bir örnek vereyim: bir Hippeastrum aulicum

soğanı dört çiçek vermiş, ve Herbert onların üçünü ikendi

tozlarıyla döl1emiştir, dördüncüsü lse farklı üç türden elde

edilmiş bileşik bir hibritin çiçektozuyla döllenmiştir; sonuç

şudur: "ilk üç çiçeğin yumurtalıklarının büyümesi duruverdi,

ve birkaç gün sonra üçü de döküldü, oysa bileşik hibritin

çiçektozuyla döllenmiş çiçeğinlü çok gelişti ve çabucak

olguulaşıp kolayca çimlenen tohumlar verdi." Bay Herbert

yıllarca buna benzer denemeler yaptı, sonuç hep aynıydı.

Bu örnekler, bir türün döl veriminin daha az ya da daha çok

olmasının bazan ne gibi küçük ve esrarlı etkeniere bağlı olduğunu

göstermektedir.

Bahçıvanların pratik denemeleri bilimsel titizlikle yapılmamış

ise de, biraz olsun dikkate değer. Pelargonium,

Fuchsia, Calceolaria, Petunia, Rhododendron (ıtır çiçeği,

küpe çiçeği, çanta çiçeği, petunya, Rhododendron) türlerinin

ne kadar karmaşık bir tarzda çaprazlandığını ve gene

de bu hibritlerden birçoğunun bol bol tohum vermekte oldu-

339

ğunu herkes bilir. Örneğin, Herbert genel alışkanlıkları bakımından

pek farklı olan türlerin, Calceolaria integrifolia

ile plantaginea.'nın, bir hibritinin "sanki Şili dağlarında yetişen

doğal bir türmüş gibi yetkin ve kendiliğinden" ürediğini

kesinlikle söylemektedir. Karmaşık bazı Rhododendron

çaprazlanmalarında döl veriminin derecesini anlamaya çalıştım,

ve kesinlikle şu sonuca vardım: bunların birçoğu tümüyle

verimlidir. Örneğin Bay C. Noble, bir Rhod. ponticum

ve catawbiense hibritini aşı için üretmekte olduğunu, ve bu

hibritin "düşünülebildiği kadar kolay tohum bağladığını" bil

dirmektedir. Gerekli işlemler yerine getirilince, ardışık her

kuşakta hibritlerin döl verimi Gaertner'in inandığı gibi gittikçe

azalsaydı, bu olguyu bilmeyen yetiştirici kalmamak

gerekirdi. Çiçekçiler aynı hibriti büyük yastıklarda yetiştirdikleri

için, ve böcekler türlü bireylerin birbiriyle özgürce

çapraz1anmasına yardım ettiği, ve yakın hısım çaprazlanmalarının

zararları böylelikle giderildiği için, ancak· böyle

yetiştirilen hibritler uygun bir işlemden geçmiş olmakta·

dır. Hiç çiçektozu vermeyen kısır Rhododendron hibritlerinin

çiçeklerini inceleyerek böceklerin ne kadar önemli bir

etken olduğunu herkes hemen aniayabilir, çünkü bu incelemede

kısır çiçeklerin tepeciklerinde başka çiçeklerden getirilmiş

bir sürü çiçektozu bulunacaktır.

Hayvanıara gelince, hayvanlarda aynı amaçla yapılmış

titiz araştırmalar bitki1eTde yapılmışiara oranla çok daha azdır.

Sistematik sıralamalarımıza güvenilebilirse, yani, hayvan

cinsleri de birbirlerinden bitki cinslerinin birbirlerinden

farklı olduğu gibi farklıysa, o zaman, doğadaki aşamalarda

birbirinden çok farklı hayvanların bitkilerde olduğundan

daha kolay çaprazlanabileceği sonucunu .çıkarabiliriz; ama,

bence, hibritlerin kendileri daha çok kısırdır. Bununla birlikite,

tutukluluk koşullarında pek az hayvanın özgürce üreınesi

yüzünden pek az denemenin gereği gibi yapıldığı gözönünde

bulundurulmalıdır. Örneğin, kanaryalar dokuz ayrı

340

ispinozgil türüyle çaprazlanmıştır, ama bu çaprazlardan hiç

biri tutukluluk koşullarında özgürce üremediği için, onlarla

kanarya, ya da onların hibritleri ar~sındaki ilk çaprazların

tümüyle doğurgan olmasını beklerneye hakkımız yoktur. Daha

doğurgan hibrit hayvanların ardışık kuşaklardaki doğurğanlığına

gelince, aynı hibritten aynı zamanda ve· farklı anababalardan

iki aile yetiştirildiğini, ve böylece yakın hısımlararası

üretmenin zararlı etkilerinden kaçınıldığını gösteren

bir örnek bilmiyorum. Tersine, bütün yetiştiriciler asla yapılmamasını

öğütlüyor iseler de, ardışık kuşaklarda karmctaş

erkekler ve dişiler sık sı:k birbirleriyle çaprazlanmaktadır.

Ve bu durumda, hibritlerdeki._kahtsal kısırlığın artagitmesi

hiç de şaşırtıcı değildir.

Tümüyle doğurgan hibrit hayvanıara gerçekten güvenilir

bir örnek bilmiyorum, ama Cervulus vaginalis ile Reevesii

ve .sülün ile halkalı sülün (Phasianus colchicus ile P. torquatus)

hibritlerinin tümüyle doğurgan olduğuna inanmak için

gerekçem var. M. Quatrefages, iki pulkanatlının (Bombyx

cynthia ve arrinda) hibritlerinin dokuz kuşak için kendi aralarında

doğurgan olduğunun Paris'te sınandığını bildirmektedir.

Son zamanlarda, yaban tavşam ile tavşan gibi farklı

iki türün çiftleştirilebilince döl verdiği, ve bu döllerin anababa

türlerden biriyle çaprazlanınca çok doğurgan olduğu

öne sürülmüştür. Bayağı kazla Çin kazı (Anser cygnoides)

genellikle ayrı cinslerden sayılacak :kadar farklı iki türdür;

ve onların hibritleri İngiltere'de arıkan atalarıyla, ve birinde

kendi aralarında çiftleştirilip üretilntiştir. Bunu Bay Eyton

başarmış, ve aynı ana-babadan, ama ayrı kuluçkalardan,

ilki hibrit yetiştirmişt~r; ve o iki kuştan ve bir yuvadan

elde ettiği hibritlerin (arıkan kazların torunları) sayısı

sekizden az değildir. Ama bu çapraz yetiştirilmiş kazlar

Hindistan'da çok daha doğurgan olsa gerektir; çünkü gerçekten

yetkili iki kişi, Bay Blyth ile Yüııbaşı Hutton, Hindistan'ın

bazı kesimlerinde bu çapraz kazların sağlıklı sürü-

341

ler halinde beslendiğini; ve arı ana-baba türlerinin bulunmadığı

o bölgelerde kazanç için yetiştirildiklerine bakılırsa, onların

elbette büyük öl,çüde ya da tümüyle doğurgan olmak

gerektiğini bana bildirdiler.

Evcil hayvanlarımızın farklı ırkları birbirleriyle çaprazlanınca

tam bir doğurganlık göstermektedir; ama onlar bazı

hallerde iki ya da çok yabanıl türden türemişlerdir. Bu

olguya dayanarak, ya başlangıçtaki ata-türlerinin önceleri tümüyle

doğurgan hibritleri olduğu, ya da evcillik koşullarında

yetiştirtlmiş hibritlerin sonradan tam bir doğurganlık kazandığı

sonucunu çıkarmalıyız. Önce Pallas'ın öne sürdüğü

bu ikinci seçenek (aıternative), pek olası görünmektedir,

ve bundan şüphe edebilmek gerçekten güçtür. Örneğin,

köpeklerimizin farklı yabanıl kökenierden türediği aşağıyukari

besbellidir; bununla birlikte, belki Güney Amerika'nın

yerli bazı evcil köpekleri ayrı tutulursa, hepsi de birbiriyle

tam verimlidir; ama örnekseme (analogy) farklı köken-türlerin

başlangıçta birbirleriyle özgürce çiftleşip tümüyle doğurgan

hibritler verdiğinden büyük ölçüde şüphe etmeme yol

açıyor. Hörgüçlü Hint sığırı ile bayağı sığırın çapraz döllerinin

kendi araıarında tümüyle ve'l:'imli olduğunu gösteren kanıtları

da bu yakınlarda elde ettim; Rütimeyer'in bu sığırların

iskeletlerinde ve Bay Blyth'ın huylarında, sesle:rinde, yapılarında

vb. gözlemledikleri farkiara göre, bu iki biçim

yetkin ve farklı türler sayılmak gerekir. Aynı şeyler baş"

lıca · domuz ırklarından ikisi için de öne sürülebilir. Bundan

ötürü, ya çaprazianan türlerin kısrrlığının evrensel olduğuna

inanmaktan vazgeçmeli, ya da hayvanlardaki bu kısırlığı

değişmez bir niteliık olarak değil d~ tersine, evcilleştirmeyle

giderilebilen bir nitelik olarak görmeliyiz.

Bitkilerin ve hayvanların çaprazlanması konusunda ele

aldığımız bu olguların hepsi dikkatle inceLenerek, birinci çaprazlarda

ve hibritlerde belirli derecede kısrrlığın pek genel

bir sonuç olduğuna, ama, bugünkü bilgilerimize ,göre, bu-

342

nun kesinlikle evrensel sayılamayacağına karar verilebilir.

BİRİNCİ ÇAPRAZLARıN VE HİBRİTLERİN

KISIRLIGININ YASALARI

Şimdi birinci çaprazların ve hibritlerin kısırlığının yasalarını

biraz daha ayrıntılı inceleyelim.. Başlıca amacımız,

bu yasaların, kısırlığın türleri çaprazlanmaktan ve birbirleriyle

karmakarışık olmaktan korumak için özel bir Tanrı

vergisi olduğunu gösterip göstermediğini bulmaktır. Aşağıdaki

sonuçlar özellikle Gaertner'in bitkilerin hibritlenmesi

konusundaki değerli çalışmalarından çıkarılmıştır. Bunların

hayvanıara hangi ölçüde uygulanabileceğini bulmak için çok

güçlük çektim, ve, aynı kuralların genellikle her iki aleme

de uyduğunu bulmak, hibrit hayvanlar konusundaki çok eksik

bilgirniz gôzönünde tutulursa, beni şaşırttı.

Birinci çaprazlarda ve hibritLerde kısırlık derecesinin

sıfırdan tam döl verimine doğru aşama aşama değiştiği önceden

söylenmişti. Bu aşamalanmanın pek garip ve türlü yollardan

olabildiğini görmek şaşırtıcıdır; ama burada olguların

ancak yalın bir özetini verebileceğim. Bir bitkiden alınmış

çiçektozu başka bir familyadan olan bir bitkinin tepeciğine

konunca, inorganik bir tozdan daha etkili olmaz. Kısırlığın

bu salt sıfır noktasından, bir türün çiçektozunu aynı

cinsten başka bir türün tepeciğine koyup üretilen tohum sayısına

bakılarak, aşağıyukarı tam, hatta hiç eksiksiz bir döl

verimine kadar, yetkin bir aşarnalanma görülür; ve, bildiğimiz

gibi, bazı sapkın hallerde, bitkinin kendi çiçektozuyla

gösterdiğinin de ötesinde bir döl verimiyle karşılaşılır. Hibritlerde

de böyledir: bazı hibritler hiç tohum vermez, ve

belki arı ana-babalarının çiçektozuyla bile bir tek doğurgan

tohum vermeyecektir: ama böyle hallerin bazılarında, arı

ana-baba türlerden birinin çiçektozunun, hibrit çiçeğin başka

hallerde olduğundan daha erken solmasına yol açma-

343

smdan, döl veriminin ilk belirtisiyle karşılaşıldığı anlaşılabilir;

çünkü, çok iyi bilindiği gibi, çiçeğin erken solması başlangıç

halindeki döllenmenin belirtisidir. Döl veriminin bu

ilk aşamasından sonra, kendi kendini dölleyen ve gtttikçe

daha çok tohum veren hibritlerden geçerek tam döl verimlne

erişiriz.

Çaprazlanması çok güç iki türden elde edilmiş ve çok

seyrek döl veren hibritler, genellikle çok kısırdır; ama ilk

çaprazlamayı yapmanın güçlüğü ile böyle hibritlerin kısırlığı

ara:sındaki -genellikle birbiriyle karıştırılan far'klı iki

olgu arasındaki- paralellik asla tam değildir. Arı iki türün,

Verbascum cinsinin türleri gibi, çok kolay birleştiği ve çok

sayıda hibrit-döller verdiği halleı- vardır, ama bu hibritler

önemli ölçüde kısırdır. Öte yandan, pek seyrek çaprazlanabilen,

ya da pek güç çaprazlanabilen, ama bunun sonunda

elde edilmiş hibritleri çok verimli olan türler de vardır.

Hatta aynı cins içinde, örneğin Dianthus'ta, bu iki karşıt

hal ortaya çıkabilir.

İlk çaprazların ve hihritlerin döl verimi, elverişsiz koşullardan,

arı ıtürlerinkinden daha kolay etkilenir. Ama ilk

çaprazların vedmliliği doğuştan da değişkendir; çünkü aynı

iki tür aynı koşullarda çaprazlanınca hep aynı derecede değildir;

ve verimlilik, kısmen deneme için rasgele seçilmiş

bireylerin niteliğine bağlıdır. Hibritlerde de böyledir, çünkü

aynı kapsülden alınmış tohumlardan yetiştirtlmiş ve aynı

koşullarm etkisinde bırakılmış bireylerde, verimlilik derecesinin

çoğu zaman büyük ölçüde farklı olduğu bulunmuştur.

Sistematik ilgi (systematic affinity) terimiyle anlatılmak

istenen, nitelik ve yapılış bakımından türler arasındaki

genel benzerliktir. İlk çaprazların ve onlardan doğmuş hibritleTin

döl VeTimini büyük ölçüde belirleyen, onların sistematik

ilgi1eridir. Bu, sistematikçilerio ayrı familyalara koydukları

farklı türlerden asla hibrit elde edilmemesinden, ve

344

öte yandan, çok yakın hısım türlerin çoğu zaman birbirleriyle

kolayca birleşmesinden aç~ça anlaşılmaktadır. Ama

sistematik ilgi ile çaprazlama kolaylığı arasında asla sıkı bir

bağlantı yoktur. Çok yakın hısım olup da birbiriyle birleşmeyen,

ya da ancak aşırı güçlükle birleşen türlere birçok

örnek verilebilir; ve öte yandan, çok farklı türlerin kola~ ·

ca birleştiği de gösterilebilir. Aynı familyada, pek kolay

çaprazianan birçok türü bulunan bir cins (Dianthus gibi, ve

pek ya·kın türleri en sabırlı çabalar sonunda bile bir tek

hibrit vermeyen başka bir cins, Silene, gibi) bulunabilir.

Aynı cinsin sınırları içinde bile bu farka raslama:ktayız; örneğin,

farklı Nicotiana türleri başka herhangi bir cinsin türlerinden

daha çok çaprazlanmaktadır; ama Gaertner, özellikle

farklı bir tür olmayan N. acuminata'nın dölleşemediği

öbür Nicptiana türlerinin sekizden az olma:dığını göstermiştir.

Benzer başka örnekler de verilebilir.

Herhangi önemli bir ıradaki hangi farkın ya da ne· kadar

farkın iki türün çaprazlanmasını önlemeye yettiğini bugüne

kadar hiç kimse ortaya koyamamıştır. Alışkanlııkları

ve genel görünüşleri pek farklı olan, ve çiçeklerinin her parçasında,

hatta çiçektozlarında, meyvelerinde, ve çeneklerinde

çok belirglin farklar bulunan :bitkilerin çaprazlanabildiği

gösterilebilir. Farklı yerlerde yaşayan, ve pek farklı iklimIere

uyarlanmış tek yıllık ve çok yıllık bitkiler, yapraklarını

döken ve her zaman yeşil kalan ağaçlar çoğu zaman kolayca

çaprazlanabilmektedir.

"Karşılıklı çaprazlanma" ile anlatmak istediğim şudur:

örneğin, önce bir kancık eşek aygırla, ve sonra bir kısrak

erkek eşekle çaprazlanırsa, bu iki türün karşıhklı çaprazlandığı

söylenebilir. Karşılıklı çaprazlamalar yapma kolaylığında

çoğu zaman olanaklı en büyük fark ortaya çıkar.

Böyle haller pek önemlidir, çünkü bunlar herhangi iki türdeki

çaprazianma yeteneğinin çoğu zaman sistematik ilgiden,

yani, üreme sistemleri ayrı tutulursa, onların nitelik-

345

lerindekive yapılarındaki herhangi bir farktan tümüyle bağımsız

olduğunu gösterir. Kölreuter, aynı iki türün karşılıklı

çaprazianma sonuçlarmdaki farklılığı uzun süre önce

gözleml,emiştir. Buna bir örnek verelim: Mirabilis jalapa,

M. longiflora'nın çiçektozuyla kolayca döllenebilir, ve böy,

Jelikle elde edilen hibritler oldukça verimlidir; ama Kölreuter

M. longiflora'yı M. jalapa'nın çiçektozuyla döllerneyi ~ekiz

yıl boyunca ve iki yüz defa denemiş, ve tam bir başarısızlığa

uğramıştır. Bunun gibi şaşırtıcı başka örnekler de vardır.

Thuret, aynı olguyu deniz bitkilerinde, Fucus'larda, gözlemlemiştir.

Ayrıca ı Gaertner, karşılıklı çaprazlamalar yapmadaki

bu kolayirk farkının küçük ölçüde pek genel olduğunu

bulmuştur. Gaertner, birçok bitkibilimcinin çeşit saydığı

yakın hısım biçimlerde bile (Matthiola annua ve glabra

gibi) bunu gözlemlemiştir. Karşılıklı çaprazlamadan doğmuş

hibritlerin dış ıraları bakımından arasıra, ama döl verimi

bakımından küçük ölçüde, ve bazan büyük ölçüde genellikle

farklı olmaları· dikkate değ~er; oysa onlar aynı iki türden

birinin önce ana ve sonra baba olarak kullanılmasıyla elde

edilmişlerdir.

Gaertner'den, daha başka garip kurallar da verilebilir:

örneğin, bazı türlerin başka türlerle çaprazıanma yetileri

olağanüstüdür; ayn~ cinsin öbür türlerinin çapraz döllerine

kendi damgalarını basma yetileri de dikkate değerdir; ama

bu iki yeti asla birlikte bulunmak gerekmez. Bazı hibritler

anaları ile babalarının arasında bir ıra gösterecekleri yerde

(çoğu zaman görülen budur), hep ikisinden birine daha

çok benzemektedirler; böyle hibritler dış görünüş bakımından

arı ana-baba türlerine pek benzemekle birlikte, çok az

ayra (istisna) ile, aşırı kısırdırlar. Yapı bakımından anababalarının

ortasında olan hibritler arasmda da bazan arı

ana-babalarına çok benzeyen sapkın bireyler ortaya çıktığı

olur; ve bu hibritler hemen hemen her zaman, aynı kapsülden

alınmış tohumlardan yetiştirilmiş öbür hibritler hayli ve-

346

rimli oldukları zaman bile, tümüyle kısırdırlar. Bu olgular,

bir hibritin döl veriminin, onun dış görünüş bakımından arı

ana-baba türlere benzerliğinden tümüyle bağımsız olduğunu

göstermektedir.

Birinci çaprazla:çın ve hibritlerin kısırlığı konusunda anılan

bütün bu kurallardan anlaşılan şudur: yetkin ve farklı

tür sayılmak gereken biçimler çaprazlanınca, onların döl

verinii sıfırdan tam bir döl verimine, ve hatta, bazı koşullarda,

olağanüstü bir döl verimine kadar aşamalanarak değişmektedir;

onların dölverimi, elverişli ve. elverişsiz koşullardan

pek çok etkileurneleri bir yana bırakılırsa, doğuştan

değişkendir; v·e verimlilik derecesi ilk çaprazlamada ~ ondan

üretilen hibritlerde elbette hep aynı değildir; hibritlerm

verimlilik de:ı:;.ecesi görünüşte ana-babalarına benzerliklerinin

derecesine bağlı değildir; son olarak, herhangi iki tür

arasında ilk çaprazlamayı yapma kolaylığı onların · sistematik

ilgisiyle ya da birbirine benzeme derecesiyle belirlenmez.

Bu sonuncu nokta, aynı iki türün karşılıklı çaprazlanmalarının

sonucundaki farkla açıkça sınanabilir, çünkü, türlerden

biri ya da öbürü baba ya da ana olarak kullanıldığına

göre, bir birleşme sağlama kolaylığında genellikle bir

fark, ve bazan çok büyük bir fark vardır. Üstelik karşılıklı

çaprazlamalardan elde edilmiş hibritler çoğu zaman döl verimi

bakımından da farklıdır.

Şimdi, bu karmaşık ve tekil (singular) kurallar, kısırlığın

doğadaki türlere onların birbirleriyle karmakarışık olmalarını

düpedüz önlemek için bağışlandığım mı gösterir?

Sanmıyorum. Çünkü, başkalarıyla karışmadan kalmanın bütün

türler için eşit önemde olduğu varsayılmak gerekiyorsa,

farklı türler çaprçı.zlanınca kısırlığın derecesi neden pek büyük

farklar göstermek gereksin? Kısırlığın derecesi aynı türün

bireylerinde neden doğuştan değişken olmak gereksin?

Neden bazı türler kolaylıkla çaprazlanıp çok kısır hibritler

versin de, pek güç çaprazianan bazıtürlerin hibritleri epey-

347

ce verimli olsun? Aynı iki tür arasındaki karşılıklı çaprazlanma

sonucunda neden çoğu zaman büyük bir fark olmak

gereksin? Şunu da sorabiliriz: neden hibritlerin ortaya çıkmasına

izin verilsin? Türlere hibritler vermeleri için özel

bir yeti bağışlamak, ve sonra ana-babalarının ilk birleşmesindeki

kolaylıkla bağdaşmayan farklı derecede kısırlıklarla

onların üreyip gitmelerini önlemek, insana garip bir düzen

gibi görünüyor.

Öte yandan, yukarda anılan kurallar ve olgular, bence,

ilk çaprazların ve hibritlerin kısırlığının düpedüz doğuştan

olduğunu ya da üreme sistemlerindeki bilinmeyen farklara

bağlı olduğunu açıkça göstermektedir; farklar öylesine özel

ve sınırlı bir niteliktedir kj, aynı i:ki tür arasındaki karşılıklı

çaprazlamada, türlerden birinin erkek eşeysel öğesi öbürünün

dişi eşeysel öğesini çoğu zaman engellenıneden etkileyebilmekte,

oysa bunun tersi olmamaktadır. Kısırlık başka

farklarm eşliğinde ortaya çıkar, ve Tanrı vergisi özel bir

nitelik değildir diyer·ek ne anlatmak istediğimi bir örnek vererek

açıklamarn uygun olacaktır. Bir bitkinin başka biriyle

aşılanma yeteneği doğal bir durumda o bitkinin esenliği bakımından

önemsiz olduğu için, hiç kimsenin bu yeteneği özel

olarak bağışlanmış bir nitelik saymayacağı, tersine, bunu

her iki bitkinin gelişim yasalarındaki farklarla bağlantılı göreceği

kanısındayım. Bazan, bir ağacın bir başkasına aşı-,

lanamayacağını, o iki ağacın· büyüme hızlar.ındaki, odunlarının

sertliklerindeki, uyanma zamanlarındaki ve özsularının

niteliğindeki vb. farklardan anlarız; ama birçok halde

hiç bir neden belirleyemeyiz. İ:ki bitkinin büyüklüklerindeki

önemli fark, birinin odunsu ve öbürünün otsu olması, birinin

hep . yeşil kalması ve öbürünün yapraklarını dökmesi,

ve apayrı iklimiere uyarlanmış olmaları, onların birbirine

aşilanmasına her zaman engel değiLdir. Hibritlernede olduğu

gibi, aşılamada da, yetenek sistematik ilgiyle sınırlıdır,

çünkü her bakımdan farklı familyalardan olan ağaçları bir-

348

birine aşılamayı hiç kimse başaramamıştır; ve, öte yandan,

yakın hısım türler, ve aynı türün çeşitleTi, her zaman değiLse

bile, çoğu zaman·· kolaylıkla aşılanabilir. Ama bu yetenek,

hibritlernede olduğu gibi, . sistematik ilgiyle asla ke,sinlikle

belirlenmez. Aynı familyanın farklı birçok cinsi birbirine

aşılanmakla birlikte, başka hallerde aynı cinsin türleri

birbirine aşılanmamaktadır. Armut, ayrı bir cins sayılan

ayvaya, kendisiyle aynı cinsten olan elmaya aşılandığından

çok daha kolay aşılanabilir. Farklı armut çeşitlerinin

bile ayvaya aşılanma kolaylığı farklı derecelerdedir; kayısının

ve şeftalinin farklı çeşitlerinin eriğe aşılanmasında da

böyledir.

Gaertner, çaprazianma sırasında aynı iki türün farklı

bireylerinde bazan doğuştan bir fark görüldüğünü bulmu~tur;

Sagaret, bunun birbirine aşılanan aynı iki türün bireyleri

için de geçerli olduğuna inanmaktadır. Birleştirme kolaylığı

karşılıklı çaprazlamalarda nasıl çoğu zaman eşit değilse,

bazan aşılamada da böyledir; örneğin, bayağı bektaşi~

üzümü frenküzümüne aşılanamaz, oysa frenküzümü, güçlük·

le de olsa, bektaşiüzümüne aşılanır.

Üreme organları eksik bir durumda olan hibritlerin kısırlığının,

üreme organları yetkin olan iki arı türü birl,eştirme

güçlüğünden farklı bir hal olduğunu gördük; bununla

birlikte, bs farklı iki olgu grubu büyük ölçüde paraleldir.

Aşılamada da benzer bazı şeyler olur: Thouin, kendi kökleri

üzerinde bol bol tohum veren üç Robinia türünün önemli

bir güçlükle karşılaşılmadan dördüncü bir türe aşılanabildiğini,

ve aşılanınca kısırlaştığını bulmuştur. Öte yandan bazı

Sorbus (üvez) türleri başka bir türe aşılanınca kendi kökleri

üzerinde verdikleri meyvenin iki katını vermektedirler.

Bu soh olgu, bize, farklı bir türün çiçektozuyla döllenince

kendi çiçektozlarıyla döllendikleri zamankinden daha çok tohum

veren Hippeastrum, Passijlora vb. türlerinin olağanüstü

halini ansıtmaktadır.

349

Böylece görüyoruz ki, aşilanan kalemle anacın kaynaşması

ile üreme işi sırasında erkek ve dişi öğelerin birleşmesi

arasında açık ve büyük bir fark bulunmakla birlikte,

farklı türlerin aşilanmasının ve Çaprazlanmasının sonuçlarında

kaba bir paralellik vardır. Ve ağaçların birbirine aşılanmasındaki

kolaylığı belirleyen garip ve karmaşık yasaları

onların büyüme sistemlerindeki bilinmeyen farkların

rasgele sonuçları gibi görmek zorw1:da olduğumuz; için, bence,

birinci çaprazlamaların kolaylığını belirleyen daha karmaşık

yasaları da onların üreme sistemlerindeki bilinmeyen

farkların rasgele sonuçları olarak görmeliyiz. Her iki haldeki

farklar, elbette belirli bir ölçüde sistematik ilginin, yani

organik yaratıklar arasındaki her türlü benzerliğin ve

benzemezliğin sonucudur. Olgular, farklı türlerin aşilanmasındaki

ve çaprazlanmasında:ki önemli ya da önemsiz güçlüğün,

-bu güçlük çaprazıanma halinde türsel biçimlerin

sürekliliği ve kararlılığı için önemli, ve aşılanma halinde

önemsiz ise de- özel bir Tanrı vergi:si olduğunu gösterir

gibi görünmemektedir.

BİRİNCİ ÇAPRAZLARıN VE HİBRİTLERİN KISIRLIGININ

KÖKENi VE NEDENLERİ

Bir süre ben de, başkaları gibi, birinci çaprazların ve

hibritlerin kısırlığının, herhangi bir değişim gibi, iki çeşidin

çaprazlanmasından doğmuş bireylerde kendiliğinden ortaya

çıkmış hafif döl verimi azalmalarının doğal seçimiyle !kazanı1dığını

sandım. Çünkü, birbirine karışmadan kalabilmek,

iki çeşit ya da başlangıç halindeki iki tür için, aynı zamanda

iki çeşit yetiştiren kimsenin onları ayrı tutmasını zorunlu

kılan ilkeye göre, elbette yararlıdır. Her şeyden önce,

başka başka bölgelerde yaşayan türlerin birbirleriyle çaprazlanınca

çoğu zaman kısır olduğu söylenebilir; öyleyse,

birbirlerinden böylesine ayrılmış türler için karşılıklı kısır

350

kılınınanın besbelli hiç bir yararı olamazdı, ve, sonuç olaralt

bu, doğal seçmeyle etkilenemezdi; ama yurttaşı olan herhangi

bir türle kısır olan bir türün öbür türlerle de kısır

olması kaçınılmaz bir sonuç olurdu, diye itiraz edilebilir.

İkincisi, karşılıklı çaprazlamalarda biçimlerden birinin erkek

öğesi ikinci biçimi hiç dölleyemezken, ikinci biçimin erkek

öğesinin birinciyi ~olayca dölleyebilmesi, doğal seçme

teorisine de aşıağıyukarı özel yaratma görüşüne karşı olduğu

kadar aykırıdır; çünkü üreme sisteminin bu özel durumunun

her iki türe de yararlı olabilmesi pek güçtür.

Doğal seçmenin türleri karşılıklı kısır kılınada etkili olabildiği

düşünülünce, en büyük güçlük il:ıafifçe azalmış döl verimiyle

kesin kısırlık arasında küçük birçok aşama bulmak

olacaktır. Şu kabul edilebilir: ata-biçimiyle ya da herhangi

bir çeşitle çaprazlanınca bir dereceye kadar kısır olmak,

başlangıç halindeki bir türün yararına olurdu; çünkü böylelikle,

kanlarını oluşum halindeki yeni türlere karıştırabilecek

piçleşmiş ve sapmış döller daha az ortaya çıkardı.

Ama kısırlığın bu ilk derecesinin, pek çok türde ortak, ve

far,klı cins ya da familya sayılrnalarını gerektirecek bir farklılaşmaya

uğramış türlerde evrensel olan o yüksek kısırlık

derecesine doğal seçmeyle çıkarılmasındaki aşamaları düşünecek

kimse, bu konuyu olağanüstü çapraşık bulacaktır.

Uzun uzun düşündükten sonra, bana öyle geliyor ki, bu,

doğal seçmeyle yapılamazdı. Herhangi iki türün çaprazlanınca

kısır birkaç döl verdiği hali ele alalım; burada, kendilerine

karşılıklı kısırlığın biraz daha yüksek bir derecesi

bağışlanmış, ve böylece kesin ıkısırlığa doğru küçük bir adım

ilerlemiş bireylerin kalımım kolaylaştırabHen ne vardır?

Aç:ıklama doğal seçme teorisiyle yapılmak gerekirse, bu

türlü bir ilerlemenin çoğu karşılıklı tam kısırlık gösteren

birçok türde ortaya çıkması zorunlu olurdu. Kısır eşeysh

böceklerde, onların yapısındaki ve doğurganlığındaki değişikliklerin

doğal seçmeyle yavaş yavaş biriktirildiğine inan-

351

mamız ıçın gerekçe vardır, çünkü böylelikle onların bağlı

olduğu topluluk aynı türün öbür topluluklarına karşı dQlaylı

bir üstünlük kazamrdı; ama toplumsal bir gruba bağlı olmayan

tek bir hayvan, başka bir çeşitle çaprazlanınca biraz

kısırlaşsaydı bundan hiç bir üstünlük sağlamazdı ya da

bundan ötürü aynı çeşidin öbür bireylerinin esenliğine do·

laylı bir yararı olmazdı.

Ama bu sorunu ayrıntılı tartışmak gereksizdir; çünkü

çaprazıanmış bitkilerin bitki türlerinin kısırlığının doğal seçmeden

tümüyle farklı bir ilkenin sonucu olmak gerektiğini

gösteren susturucu kamtımız var. Gaertner ve Kölreuter,

ikisi de, pek çok türü olan cinslerde, çaprazlanınca git gide

daha az tohum veren türlerden başlayıp bir tek tohum vermeyen,

ama başka bazı türlerin çiçektozundan etkilendikleri

tomurcuklarının (getmen) kabarmasından anlaşılan türlerde

son bulan bir seri yapılabildiğini göstermişlerdıir. Bu·

rada, tohum vermeyi henüz bırakmış daha kısır bireyleri

seçmenin olanaksızlığı besbellidir; onun için ıkısırlığın bu

en yüksek derecesi, yalnız tomurcuklar ettkilenince, doğal

seçmeyle kazanılmış olamaz; ve bütün hayvanlar aleminde

ve bütün bitkiler aleminde böylesine bir-biçimli olan türlü

kısırlık derecelerini belirleyen yasalardan, nedenin, bu neden

her ne ise, bütün hallerde aşağıyukarı aynı olduğu sonucunu

·çıkarabiliriz.

ŞİMDİ ilk çaprazlarda ve hibritlerde kısırlığa yol açan

türler arası farkların olası niteliğini biraz daha yakından

inceleyelim. Birinci çaprazlarda, bir birleşme sağlamadaki

ve döl almadaki önemli ya da az önemli güçlük besbelli farklı

nedenlere bağlıdır. Bazan, örneğin bir oitkide dişi organın

,çiçektozu borusunun yumurtalığa ulaşahilmesi için aşırı

uzun olması gibi fiziksel bir olanaksızlık bulunabilir. Bir türün

çiçektozunun uzak hı:sım bir türün tepeciğine konunca

çiçekıtozu borusu verdiği, ama bunun tepecik yüzeyini de-

352

lip geçmediği de. gözlemlenmiştir. Bundan başka, erkek öğe

dişi öğeye ulaşabilir, ama bir embriyon geliştiremez; Thuret'in

Fucuslarda yaptığı denemelerde hal böyle görünmektedir.

Bu olgular, bazı ağaçların başka ağaçlara neden aşılanamadığım

açıklamaktan daha kolay açıklanamaz. Son

olarak, embl'iyon gelişebilir, ve sonra erken bir dönemde

ölebilir. Bu son olanak yeterince dikkate alınmamıştır; ama

sülünlerin ve kümes hayvanlarının hibritleurnesi konusunda

güvenilir bir görgüsü olan Bay Hewitt'in bana ulaştırdığı gözlemlerine

dayanarak, embriyoiı.un erken ölümünün çoğu zazan

ilk çaprazlardaki kısırlığın nedeni olduğuna inanıyorum.

Bay Salter üç Gallus (tavuk) türü ile onların hibritleri arasındaki

türlü çaprazlamalardan elde edilmiş 500 kadar yumurta

üzerinde yaptığı bir incelemenin sonuçlarını geçenlerde

açıkladı: bu yumurtaların çoğu döllenmişti; ve bu döllenmiş

yumurtaların çoğunda embriyon ya kısmen gelişip sonradan

ölmüş, ya da gelişimini aşağıyukarı tamamlamış, am;;ı.

civcivler yumurta kabuğunu kırıp çrkamamıştı. Yumurtadan

çıkabilmiş civcivlerin beşte dördünden çoğu ilk birkaç gün

ya da hafta içinde "ortada görünür hiç bir neden yokken,

besbelli yalnızca yaşama güçleri az olduğu için'' ölmüştü;

bu yüzden 500 yumurtadan yalnız oniki piliç yetiştirilmişti.

Bitkilerdeki hibrit embriyonlar . da belki çoğu zaman aynı

tarzda yok olup gitmektedir; hiç değilse, çok farklı türlerden

yetiştirilmiş hibritlerin bazan cılız ve ufak tefek olduğu,

ve vakitsiz öldüğü bilinmektedir; Max Wichura, hibrit

söğütlerde bu olgunun şaşırtıcı bazı hallerini kısa bir süre

önce göstermiştir. Bazı döllenmesiz çoğalma (parthenogimesis)

hallerinde ipek böceğinin döllenmemiş yumurtalarındaki

embriyonların gelişimin ilk aşamalarını geçirdiğini, ve sonra

farklı türlerin çaprazlanmasından doğmuş embriyonlar

gibi öldüğünü burada anmak yararlı olur. Bu olguları öğrenmeden

önce, hibrit embriyonların çoğu zaman vakitsiz

öldüğüne inanmak istemiyordum; çünkü bayağı ka tır da gör-

353

düğümüz gibi, bir defa doğmuş hibritler genellikle sağlıklı

ve uzUJiı ömürlüdür. Bununla birlikte, hibritler doğumdan

önce ve sonra far,klı koşulların etkisinde kalmaktadır: atalarının

ikisinin de yaı;ıadığı bir ülkede doğup yaşadıkları zaman,

yaşam koşulları genellikle, uygundur. Ama bir hibrit,

anasının doğal özelliğinin ve yapısının ancak yarısını paylaşır;

bundan ötürü, anasının döl yatağında, ya da anasının verdiği

yumurtanın ya da tohumun içinde bulunduğu sürece, doğumdan

önce belirli bir ölçüde elverişsiz !koşulların etıkisinde

kalabilir, ve bunun sonucu olarak, ve özellikle çok genç

yaratıklar zararlı ya da doğal olmayan koşullardan pek kolay

etkilendikleri için, vakitsiz ölmeye eğilimli olur. Ama

gene de neden, hibritin sonradan etkisinde kaldığı koşullardan

çok, ,embriy:onun eksik gelişimini sonuçlayan o ilk döllenme

işlemindeki bir ikusura bağlı olabilir.

Eşeysel öğeleri eksik gelişmiş hibritlere gelince, durum

biraz farklıdır. Kendi doğal koşullarından uzaklaştırılan

hayvanların ve bitkilerin üreme sistemlerinin bundan önemli

ölçüde . etkilendiğini gösteren birçok olguyu defalarca andım.

Gerçekte bu, hayvanların evcilleştirilmesinde karşılaşılan

en büyük engeldir. Böylelikle ortaya çıkan kı:sırlıkla

hibritlerin kısırlığı arasında büyük benzerlikler vardır. Her

iki halde de kısırlık genel sağlık durumuna bağlı değildir,

ve çoğu zaman aşırı iriliğin ya da lüksün eşliğinde gjrülür.

Her iki halde de kısırlık farklı derecelerde olur; ikisinde

de, erkek öğe en çok bozulmaya uğrar; ama bazan dişi öğe

erkek öğeden daha çok etki!enir. Her iki halde de,· bu eğilim

sistematik ilgiyle belirli bir ölçüde başabaş gider, çünkü

bütün hayvan ve bitki grupları doğal olmayan koşullarda

kısırlaşır; ve bütün tür grupları kısır hibritler vermeye eğilimlidir.

Öte yandan, bazan bir gruptaki türlerden biri koşullardaki

değişmelere doğurganlığı azalmadan dayanır; ve bir

gruptaki türlerden bazıları olağanüstü doğurgan hibritler

verir. Belirli bir hayvanın tutukluluk koşullarında üreyece-

354

gını, ya da yabancı bir bitkinin tarımsal koşullarda bol tohum.

vereceğini hiç kimse denemeden önce söyleyemez; hiç

kimse, denemeden, bir cinsin iki türünün hayli kısır 1ıibritler

vereceğini de söyleyemez. Son olarak, organik yaratıklar

kendileri için doğal olmayan koşullarda kuşaklar boyunca

bırakılınca çok kolay değişmeye eğilimli olurlar; bu, kısmen

üreme sistemlerinin etkilenmesine, ama tam kısırlığın

görüldüğü zamankinden daha az etkilenmesine, bağlı görünmektedir.

Hibritlerde de böyledir, çünkü, bütün araştırmacılarm

-gözlemlediği gibi, onların ardışık kuşaklardaki dölleri

değişmeye özellikle eğilimlidir.

Böylece, organik yaratıklar yeni ve doğal olmayan koşullarda

bırakılınca, ve iki türün doğal olmayan çaprazlanmasından

hibritler elde edilince, üreme sistemlerinin genel

sağlık durumundan bağımsız olarak çok benzer bir tarzda

etkilendiğini görüyoruz. Bu hallerin birinde, yaşam koşulları

çoğu zaman sezemeyeceğimiz kadar hafifçe de olsa,

bozulmuştur; öteki halde, ya da hibritlerde, dış koşullar aynı

kalmış, ama farklı iki yapı ve bileşim, ve onların üreme

sistemlerinin birleşmesi, oluşumu bozmuştur. Çünkü fark!.ı

organların ve parçaların birbirlerine ya da yaşam koşullarına

göre gelişiminde, düzenli çalışmasında, ya da karşılıklı

ilişkilerinde bir bozulma olmadan bileşmesi ancak güçlükle

olabilir. Hibritler kendi aralarında üreyebi1dikleri zaman,

aynı bileşik oluşumu kuşaktan kuşağa döllerine iletirler;

bundan dolayı, belirli bir ölçüde değişken olmakla birlikte

kısır lıklarının azaimamasma şaşmamalıdır;. kısırlık artabilir

de, daha önce açıklandığı gibi, pek yakın hısımlararası

yetiştirmenin sonucu genellikle budur. Hibritlerin kısırlığının

farklı İki yapının bileşmesinden doğduğunu öne süren

yukardaki görüşü önemle savunan Max Wichura'dır.

Bununla birlikte, hibritlerin kısırlığı ile ilgili türlü olguları

yukardaki görüşle ya da başka bir görüşle anlayamadığımız

itiraf edilmelidir; örneğin, karşılıklı çaprazlama-

355

lardan elde edilmiş hibritleriri doğurganlığındaki eşitsizlik;

ya da arı ata-türlerine bazan ve olağanÜstü benzeyen hibritlerin

artmış kısırlığı bu türlü olgulardandır. Yukarda söylenenlerin

konunun özüne dokunduğunu •öne sürmüyorum;

doğal olmayan koşulların etkisinde bırakılmış bir organizmanın

neden kısırlaştığını gösteren hiç bir açıklama yoktur.

Göstermeye çalıştığım şudur: bazı bakımlardan ben.zeşen iki

halde -birinde yaşam koşulları, öbüründe i:se iki oluşumurı

bileşmesiyle oluşumun kendisi bozulduğu için- kısırlık genel

bir sonuçtur.

Buna benzer bir paralellik, bunları andıran ama bunlardan

çok farklı bir grup olgu için de geçerliktedir. Yaşam

koşullarındaki hafif değişmelerin bütün canlı varlıklar için

yararlı olduğu inancı eski ve yaygın bir inançtır, ve (başka.

bir yerde verdiğim) birçok kanıta dayanmaktadır. Çiftçilerin

ve bahçıvanların, bu inanca uyarak, kendi aralarında

sık sık tohum, yumru, vb. değiş tokuş ettiklerini, ya da onları

bir topraktan ya da iklimden bir haşkasına götürüp

sonra gene geri getirdiklerini görüyoruz. Hastalık geçirmiş

hayvanların yaşama alışkanlıklarında yapılan değişiklikler

onların kendilerini çabucak topadamasını sağlamaktadır.

Bundan başka, bitkilerde ve hayvanlarda, aynı türün belirli

bir ölçüde birbirlerinden farklı bireyleri arasında yapılmış

bir çaprazlamanın döllere dinçlik ve doğurganlık verdiği;

ve pek yakın hısımlar arasında birkaç kuşak sürdürülmüş

üretimin hemen hemen her zaman ufalmaya, cılızlığa, ya da

kısırlığa yol açtığı, bilinen en açık kanıtlardır.

Bundan ötürü, bir yandan yaşam koşullarındaki hafif

değişmeler bütün organik yaratıklara yararlı, öte yandan

hafif çaprazlanmalar, yani aynı türün erkekleri ve 'dişileri

arasındaki çaprazlanmalar, döllere dinçlik ve doğurganlık

verir görünmektedir. Ama, doğal bir durumda, bir-biçim

- kalmış koşulların etkisinde uzun süre yaşamış canlıların, tutuklı:

ınmak gibi önemli bir değişme karşısında çoğu zaman

356

epeyce kı:sırlaştı~ını da görmüştük; ve birbirinden büyük

ölçüde ya da türsel bakımdan farklılaşmış iki biçim arasındaki

çaprazlanmalardan do~muş hibritlerin hemen hemen

her zaman belirli bir derecede kısır oldu~unu da biliyoruz.

Bu çifte paralelli~in asla bir rasiantı ya da kuruntu

olmadı~ına kesinlikle inanıyorum. Filin ve başka birçok hayvaniri

kendi yurdunda yalnızca yarı tutukluluk koşullarında

tutulunca neden üremedi~ini kim açıklayabilirse, o, hibritlerio

genellikle kısır olmasının başlıca nedenini de açıklayabilecektir.

Ve aynı zamanda, önceleri çaprazlanınca belki

kısırlık göstermiş farklı türlerden türemiş olmakla birlikte,

ço~u zaman yeni ve kararsız koşulların etkisinde kalmış bazı

evcil hayvan ırklarımızın birbirleri arasında neden tümüyle

verimli olduklarını da açıklayabilecektir. Yukarda

anılan bu iki paralel olgu serisi, yaşam ilkesiyle temelinden

ilişkili, ortak, ama bilinmeyen bir ba~la ba~lı görünmektedir;

Bay Herbert Spencer'e göre bu ilke şudur: yaşam, do·

ğadaıki her şey gibi, bir denge kurmaya eğilimli güçlerin

sürekli etki ve tepkisiyle . varolur, ya da buna ba~lıdır; ve

bu e~iHm herhangi bir de~işmeyle hafifçe bozulursa, yaşamsal

güçler kuvvetlenir.

KARŞILIKLI İKİ-BİÇİMLİLİK VE ÜÇ-BİÇİMLİLİK

Bu konu burada ancak kısaca tartışılabilecek, ve hibritli~

e biraz açıklık getirdi~i gi;)rillecektir. Farklı takımlardan

olan birçok bitki iki biçim göstermektedir; bu biçimler

sayıca aşağıyukarı eşit olmakta, ve üreme organları ayrı tutulursa,

hiç bir bakımdan birbirinden farklı olmamaktadır;

biçimlerden birinin dişi organı uzun ve erkek organları kı.

sa, öbürünün dişi organı kısa ve erkek organları uzundur;

ikisinin çiçektozları farklı büyüklüktedir. Üç"biçimli bitkilerde,

gene dişi ve erkek organların uzunlukları, çiçektozlarının

renkleri ve büyüklükleri, ve başka bazı bakımlardan

357

farklı üç biçim vardır; ve üç biçimin her birinde iki türlü

erkek organ bulunduğu için, bu üç bi9imde altı türlü erkek

organ ve üç türlü dişi organ vardır. Bu organlar uzunluk

bakımından birbirleriyle oraniıdır, öyle ki bu biçimlerden

ikisinin erkek organlarının yarısı üçüncü biçimin dişi organıyla

aynı . yüksekliktedir; Bu bitkilerde tam döl verimi

sağlanmak için biçimlerden birinin dişi organının öbür biçimin

uygun yükseklikteki erkek organından alınmış çiçektozuyla

dölleurnesi gerektiğini gösterdim, ve başka gözlemcilerin

vardıkları sonuçlar da bu bulgumu destekledi. Onun

için iki-biçimli türlerdeki uygulu (legitimate) diyebileceğimiz

iki birleşme tam verimli; ve uygusuz (illegitimate) diyebileceğimiz

ikisi hayli verimsizdir. Üç-biçimli türlerdeki

altı birleşme uygulu ya da tam verimli, ve onikisi uygusuz

ya da oldukça verimsizdir.

İki-biçimli ve üç-biçimli bitkilerde, uygusuz olarak döllendikleri

zaman, yani dişi organ uygun yükseklikteki erikek

organlardan alınmamış çiçektozuyla döllenince gözlemlenebilen

verimsizlik, tıpkı farklı türlerin çaprazlanmasında olduğu

gibi, kesin ve tam kısırlığa kadar pek farklı derecelerde

olmaktadır. İkinci halde kısırlığın derecesi yaşam koşullarının

az ya da çok elverişli olmasına önemli ölçüde nasıl

bağlıysa, uygusuz birleşmelerde de öyledir. Bir çiçeğin tepeciğine

yabancı bir türün çiçektozu ·konduk;tan sonra, hatta

epey sonra, aynı tepeciğe bu defa kendi çiçektozu konulunca,

onun etkisinin yabancı çiçektozununkini genellikle yok

edecek kadar zorlu olduğu çok iyi bilinmektedir; bu, aynı

türün çeşitli biçimlerinin çiçektozlarında da böyledir, çünkü

uygulu çiçektozu, uygusuz çiçektozuyla birliikte aynı tepeciğe

konulunca, çok üstün etkili olmaktadır. Bunu şöyle anladım:

birçok çiçeği önce uygusuz, ve aradan yirmidört saat

geçtikten sonra, özel olarak boyanmış bir . çeşidin çiçektozlarıyla

uygulu olarak dölledim; elde ettiğim tohumların fideleri

hep aynı renikteydi. Bu, uygulu çiçektozunun, yirmi-

358

dört saat sonra uygtilanm:uı olsa bile, önceden uygulanmış

uygusuz çiçektozunun etkisini tümüyle yok ettiğini ya da

engellediğini gösterir. Bundan başka, aynı iki tür arasında

yapılmış karşılıklı çaprazlamalardan elde edilen sonuçta ba ·

zan nasıl büyük bir fark varsa, üç-biçimli bitkilerde de vardır;_

örneğin, Lythrum salicaria'nın orta-boyuncuklu biçimi

kısa-boyunculdu biçiminin daha uzun olan erkek organlarının

çiçeıktozuyla uygusuz olarak ve büyük bir kolaylıkla

' döllenmekte ve birçok tohum vermektedir; oysa kısa-boyuncUJklu

biçim, orta-boyuncuıklunuri daha uzun olan erkek organlarının

çiçektozuyla döllenince bir tek tohum vermemektedir.

Bütün hu bakımlardan, ve bunlara eıklenebilecek başka

bakımlardan, aynı şüphesiz türün biçimleri, uygusuz birleştikleri

zaman, tıpkı çaprazıanmış farklı· türler gibi davranmaktadır.

Bu, uygusuz birleşmelerden doğmuş birçok fideyi

dört yıl boyunca titizlikle gözlernlemerne yol açtı. Vardığım

başlıca sonuç şudur: bu uygusuz bitıkiler (onlara böyle denebilir)

tümüyle verimli değildir. İki-biçimli türlerden uzunboyuncuklll

ve kısa-boyunculdu uygusuz bitkiler, ve üç biçimli

bitkilerden uygusuz üç biçimin hepsi yetiştirilebilir.

Bunlar da uygulu bir tarzda gereği gibi birleştirilebilir. Böyle

yapılınca onların da uygulu birleşen ataları gibi çok sayıda

tohum vermemesi için görünür hiç bir gerekçe yoktur.

Oysa hal böyle değildir. Onların hepsi farklı derecelerde

kısırdır; bazılarının kısırlığı tamdır ve onmaz; bunlar, dört

mevsim boyunca yaptığım araştırmalar sırasında değil bir

tek tohum, bir tek tohum kapsülü bile vermedi. Bu uygusuz

bitkilerin birbirleriyle uygulu bir tarzda birleştirilince

gösterdikleri kı:sırll!k:, kendi aralarında çaprazianmış hibritlerin

kısırlığı ile karşılaşbrılabilir. Öte yandan, bir hibrit,

arı ata-türlerinden biriyle çaprazlanırsa kısırlık genellikle

azalır; ve uygusuz bir bitki uygulu bir bitkiyle döllenince

de böyle olur. Hibritlerin kısırlığı iki ata-tür arasındaki ilk

359

çaprazlamayı yapmadaki güçlükle her zaman paralel olmadığı

gibi, uygusuz bazı bitkilerin kısırlığı da, kendilerini doğurmuş

birleşmenin :kısırlığı hiç önemli değilken bile, olağanüstü

büyük ölçüdedir. Aynı tohum kapsülünden yetiştirilen

hibritlerde kısırlığın derecesi doğuştan değişkendir,

uygusuz bitkilerde de apaçık öyledir. Son olarak, hibritlerin

birçoğu çok ve hiç durmadan çiçek açar, oysa öbürleri ve

daha kısır hibritler pek a.z Çiçek açar; üstelik onlar cılız ve

bodur olur;-türlü iki-biçimli ve üç-biçimli bitkilerin uygusuz

döllerinde de aynı haller görülür.

Sözün kısası, uygusuz bitkilerle hibritler arasında ıraları

ve davranışları bakımından peik sıkı bir özdeşlik vardır.

Uygusuz bitkilerin aynı türün sınırları içindeiki bazı biçimlerin

uygun düşmeyen birleşmesinden doğmuş hibritler olduğunu,

bayağı hibritlerinse sözde farklı türlerin uygun düşmeyen

birleşmesinden doğduğunu savunmakta hiç bir abartma

yoktur. İlk uygusuz birleşmeler ile farklı türlerin ilk çaprazianmaları

arasında her bakımdan pek sıkı bir benzerlik

olduğunu da gördük. Bunu şöyle bir örnekle daha iyi belirtebiliriz:

Bir bitkibilimcinin üç-biçimli Lythrum salicaria'nın

uzun-boyuncuklu biçiminin belirgin iki çeşidini bulduğunu

(gerçekten olabilir), ve onları çaprazlayarak ayrı türlerden

olup olmadıklarını anlamaya karar verdiğini varsayalıffi.

Bitıkibilimcimiz onların alışılagelmiş tohum tutarının ancak

.beşte birini verdiğini, ve yukarda savunulan bakımlardan

ikisinin de sanki farklı türmüş gibi davrandığını bulur. Ama

işi sağlama bağlamak için hibrit saydığı tohumlardan bitki

yetiştirir, ve fidelerin pek ufacık tefeciik ve tümüyle kısır

-9lduğunu, ve her bakımdan bayağı hibritler gibi davrandığını

bulur. Ondan sonra, yaygın görüşe göre, bu iki çeşidin

yeryüzündeki herhangi bir tür kadar yetkin birer tür

olduğunu gerçekten sınadığını ileri sürebilir; ama tümüyle

yanılır.

İki-biçimli ve üç-biçimli bitkiler ile ilgili bu olgular önem-

360

lidir; çünkü bize şunları göstermektedir: birincisi, ilk çaprazlarda

ve hibritlerde azalmış döl veriminin fizyolojik ba·

kımdan sınanması, türsel farklılığın güvenilir bir ölçütü değildir;

ikincisi, uygusuz birleşmelerin kısırlığı ile bu birleşmelerden

doğmuş uygusuz döllerinlü arasında bilinmeyen

bir bağ olduğu sonucunu çıkarabiliriz, ve bu, aynı görüşü

genişletip ilk çapraziara ve hibritlere de uygulamamıza yol

açar; üçüncüsü (bence özellikle önemli olan budur), aynı

türün hiç bir bakımdan farklı olmayabilen (dış koşullara

ilişitin olarak ne yapı ve ne de nitelik bakımından farklı)

iki ya da üç biçimi bulunabilir, ama bunlar, belirli yollardan

birleştirilince verimsiz olabilir. Çünkü, aynı biçimin,

örn.eğin uzun-boyuncuklu iki biçimin, bireylerinin eşeysel

öğelerinin birleşmesinin kısırlığa yol açtığını; oysa farklı

iki biçime uygmı eşeysel öğelerin birleşmesinin verimli olduğunu

ansımalıyız. Bundan ötürü, durum, ilk bakışta, aynı

türün bireylerinin alışılagelmiş birleşmelerinde ve farklı

türler arasındaki çaprazlanınalarda olanın tam tersi gibi

görünmektedir. Bununla birlikte, gerçekten böyle olduğu şüphelidir.

Bu çapraşık konuyu genişletmek istemiyorum.

Bununla birlikte, iki-biçimli ve üç-biçimli bitkilerin incelenmesinden,

çapr·azlanan farklı türlerin ve onların hih~

rit döllerinin kısırlığının özellikle ·eşeysel öğelerinin niteliğinden

ileri geldiği, ve yapılarındaki ya da genel niteliklerindeki

bir farktan ileri gelmediği sonucunu çıkarabiliriz.

Bir türün erkeğinin ikinci bir türün dişisiyle birleşemediği,

ya da büyük bir güçlükle birleşebildiği, oysa bunun tersi

olan çaprazlamaların çok kolay başarılabildiği karşılıklı çaprazlamaları

inceleyerek de aynı sonuca varırız. Gaertner

de çaprazianan türlerin kısırlığının üreme sistemlerindeki

farklardan ileri geldiği sonucuna varmıştır.

361

ÇAPRAZLANAN ÇEŞİTLERİN VE ONLARIN

MELEZ DÖLLERİNİN DOGURGANLIGI

EVRENSEL DEGİLDİR

Türlerle çeşitler arasında köklü bir fark olmak gerektiği,

çünkü çeşitlerin -dış görünüşleri birbirlerinden pek

farklı olsa bile'- çok kolay · çaprazlandı~, ve tümüyle doğurgan

döller verdiği, çok sağlam bir kanıt diye ileri sürülebilir.

Hemen anılmak gereken bazı ayralarla (istisnalarla),

kuralın bu olduğunu tümüyle kabul ediyorum. Ama konu

güçlü:klerle doludur, çünkü, doğada ortaya çıkmış çeşitler

incelenirken, · şimdiye kadar çeşit sayılmış iki biçimin birlikte

herhangi bir ölçüde kısır· olduğu bulununca, doğa bilginlerinin

pek çoğu onları hemen tür saymaktadır. Örneğin,

Gaertner, pek çok bitkibilimcinin çeşit saydığı mavi ve kızıl

farekulaklarının çaprazlanınca tümüyle kısır olduğunu

söylemekte, ve bu yüzden o iki bitkiyi şüphesiz türler arasına

1\atmaktadır. Böyle bir kısır döngü içinde tartışırsak,

doğanın etkisinde ortaya çıkmış çeşitlerin hepsine elbette

doğurganlık bağışlamak gerekir.

Evcilleşmenin etkisinde türemiş, ya da türediği sanılan

çeşitlere başvurunca da şüpheden kurtulanııyoruz. Çünkü,

örneğin Güney Amerika'nın yeriisi olan bazı evcil köpeklerin

Avrupalı köpeklerle birleşmediıkieri söyleuince herkesin

aklına geliveren açıklama, belki doğru olan açıklama, onların

kökenden farklı türlerden türediğidir. Bununla birlikte,

görünüşte birbirinden çok farklı birçok evcil hayvan ve

tarım bitkisi ırklarının, örneğin güvercin, ya da lahana ırklarının

tam verimliliği, özellikle birbirlerine pek benzemekle

birlikte çaprazlanınca tümüyle kısır olan türlerin ne kadar

çok olduğu düşünülürse, dik·kate değer bir olgudur. Bununla

birlikte, türlü düşünceler evcil çeşitlerin verimliliğini daha

az dikkate değer kılmaktadır. Her şeyden önce, iki tür

arasındaki dış farkların büyüklüğü onların karşılıklı kısır-

362

lık derecesinin güvenilir bir belirtisi değildir, bundan dolayı

çeşitlerdeki benzer farklar da güvenilir belirti olamaz. Türlerde

nedenin yalnızca eşeysel yapıdaki farklarda olduğu

bellidir. Öyleyse, evcil hayvanların ve tarım bitkilerinin etkilendikleri

değişen koşulların üreme sisteminde karşılıklı kısırlığa

yol açacak tarzda değişiklik yapma eğilimi o kadar

azdır ki, Pallas'ın tam karşıt öğretisini, yani böyle koşulların

bu eğilimi genellikle giderdiğini; bundan ötürü doğal

durumlarındayken çap:ı;azlanınca belki biraz kısır olan türlerin

evcilleşmiş soylarının birbirleriyle tam verimli hale

geldiğini kabul edebiliriz.\ Tarım, bitkilerde farklı türler ararasında

kısırlİğa doğru bir eğilim yaratmaktan pek uzaktır,

öyle ki belgelere dayanan pek çok halde, belirli bitkilerin

tam karşıt bir tarzda etkilendiği bildirilmektedir; çünkü bu

bitkiler başka türleri dölleme ve onlarla döllenme yeteneğini

sürdürürken kendine-kısır hale gelmiştir. Pallas'ın öğretisi,

çok uzun sürmüş eveilliğİn etkisiyle kısırlığın giderildiği

kabul edilirse, ki bunu reddetmek güçtür, uzun sürmüş benzer

koşulların da bu eğilime· yol açması pek büyük ölçüde

olmayasıdır; ama belirli hallerde, özel yapıları olan türlerde,

kıSırlık bazan bundan ileri gelebilir. Bence, evcil hayvanlarda

karşılıklı kısır çeşitlerin neden tür em ediği; ve bitkilerde

böyle hallerin neden ancak birkaç (ve hemen bildirilmek

gereken) örneğinin gözlemlendiğini böylece anlayabiliriz.

- Bana öyle ge1iyor ki, şu andaki konumuzun asıl güçlüğü

evcil çeşitlerin çaprazlanınca karşılıklı kısırlık gösterir hale

neden gelmemdş olması değil, tersine, bunun doğal çeşitlerde,

doğal çeşitler tür sayılrnalarına elverecek sürekli bir

değişiklik geçirir geçirmei, neden pek yaygın olarak ortaya

çıkmakta olmasıdır; nedeni kesinlikle bilmekten çok uzağız;

üreme sisteminin normal ve anormal çalışması konusundaki

engin bilgisizliğimiz düşünülürse, bunun böyle olması

hiç de şaşırtıc~ değildir. Ama türlerin, sayısız yarışçı-

363

lara karşı verdikleri varolma savaşından ötürü, evcil çeşitlerin

etkilendi~i ~oşullardan daha bir-biçinıli koşulların

etkisinde daha uzun bir zaman kalmış olmak gerekti~ini anlayabiliyoruz;

·ve bu, sonucu büyük -ölçüde de~iştirebilir.

Çünkü, yabanıl hayvanların ve bitkilerin do~al !koşullarından

alınıp tutuklanınca ço~u zaman kısırlaştı~ını biliyoruz;

hep do~al koşullarda yaşamış organik yaratıkların üreme

eylemleri de, do~al olmayan bir çaprazlamanın etkisine buna

benzer aşırı bir duyarlık gösterebilir. Öte yandan, eveilleşmiş

ürünlerin, evcilleşmiş olmaları gerçe~inden de düpedüz

anlaşıldı~ı gibi, yaşam koşullarındaki de~işmelere karşı

daha başlangıçta aşırı duyarlıkları yoktu; onlar, bugün

de, durmadan de~işen koşulların etkisine döl verimleri azalmadan

dayanabilm~ktedir. Bundan ötürü, onların üreme

güçleri, aynı tarzda türemiş başka çeşttlerle çaprazlanmaktan

pek de zarar görmeyen çeşitler. vermeleri beklenebilir.

Şimdiye kadar, aynı türden olan çeşitler, çaprazlanınca,

hep verimliymiş gibi konuştum. Oysa kısaca özetlemek

istedi~im aşa~ıdaki birkaç halde, belirli ölçüde bir kısırlı:k

bulundu~u tartışma götürmez. Bu hallerdeıki kanıt, hiç de~

ilse, bir yı~ın türün kısırlığına inanmamızı sa~layan kanıt

kadar sa~lamdır. Üstelik bu kanıt, doğurganlığı ve kısırlığı

bütün başka hallerde türsel farklılığın güvenilir bir ölçütü sayanların

karşıt tanıklıklarından çıkmaktadır. Gaertner, sarı

taneli ve bodur bir mısır çeşidiyle kızıl taneli ve boylu bir

mı:sır çeşidini :kendi bahçesinde yıllarca yanyana -yetiştirmiş

tir; ve bu bitkiler, ayrı eşeyli oldukJarı halde, doğal yoldan

asla birbiriyle 'Çaprazlanmamıştır. Bunun üzerine Gaertner

çeşitlerden birinin onüç çiçeğini öbürünün çiçektozlarıyla

döllemiştir; ama ancak bir tek koçan birkaç tane

vermiştir: yalnızca beş tane. Bitkiler ayrı-eşeyli oldukları

için denemeden zarar görmüş olmaları da sözkonusu değildir.

Bugüne kadar bu çeşitleci~tür sayan hiç kimse çıkmamıştır

sanıı;ım; böylelikle elde edilmiş hibrit bitkilerin kendi

364

aralarında tam döl verimi göstermiş olması ise ayrıca önemlidir;

bu yüzden Gaertner bile o iki çeşidi farklı türler sayınayı

göze alamamıştır.

Girou de Buzareingues, tıpkı mısır gibi ayrı-eşeyli olan

su kabağının üç çeşidini çaprazlamış, ve çeşitler arasındaki

fark ne kadar çok olursa onların karşılıklı döllenmesinin

de o kadar güç olduğunu bildirmiştir. Bu denemelere hangi

ölçüde güvenilebilir, bilmiyorum; ama sınıflamasını özellikle

kısırlık sınamasına dayandıran Sageret deneme konusu biçimleri

çeşit saymakta, ve Nauden de aynı sonuca varmaktadır.

Aşağıdaki hal çok daha dikkate değerdir, ve ilk bakışta

inanılır gibi değildir; ama pek iyi bir gözlemci (ve pek

direngen bir tanık) olan Gaertner'in dokuz Verbascum türüyle

yıllar boyunca yaptığı şaşılacak kadar çok denemenin

sonucudur: sarı ve ak çeşitler çaprazlanınca aynı türün

aynı renkteıki çeşitlerinden daha az. tohum vermektedir. Üstelik,

Gaertner, bir türün sarı ve ak çeşitleri başka bir türün

sarı ve ak çeşitleriyle çapraz1anınca, aynı renkteiki çiçeklerin

çaprazlanmasından elde edilen tohumun, farklı

renktekilerin çaprazlanmasından elde edilenden daha çok

olduğunu söylemektedir. Bay Scott da Verbascum türleriyle

ve çeşitleriyle denemeler yapmıştır; o, Gaertner'in farklı

türleri çaprazlayarak bulduğu sonuçları doğrulayamamakla

birlikte, aynı türün farklı renkteki çeşitlerinin, aynı reniktekilerden

daha az tohum verdiğini (86'ya oranla 100) bulmuştur.

Bununla birlikte, bu çeşitler çiç,eklerinin renginden

başilm hiç bir bakımdan farklı değildir; ve bazan, çeşitlerden

biri öbürünün tohumundan yetiştirilebilmektedir.

Güvenilir bir gözlemci olara:k tanman Kölreuter, bayağı

tütünün bir çeşidinin, farklı bir türle çaprazlanınca, öbür

çeşitlerden daha verimli olduğunu kanıtlamıştır. Kölreuter,

genellikle çeşit sayılan beş biçimle denemeler yapmış, onları

sıkı bir sınamadan geçirmiş, yani karşılıklı çaprazla-

365

nuş, ve onların melez döllerinin tümüyle verimli oldu~unu

bulmuştur. Ama bu beş çeşitten biri, hem ana ve hem de

baba olaı;ak kullanılıp Nicotiana glutinosa ile çaprazlanınca,

her defasında, öbür dört çeşidin N. glutinosa ile çaprazlanınca

verdi~i hibritlerden daha az kısır hibrit döller vermiştir.

Bundan dolayı, bu tek çeşidin üreme sistemi her han-

; gi bir tarzda biraz de~işiklik geçirmiş olsa gerektir.

Bu olgulardan sonra, çaprazianan çeşitlerin hep tümüyle

verimli oldu~u artık savunulamaz. Doğal bir durumdaki

çeşitlerin kısırlı~ım sapıtamanın çok güç olmasından (çünkü

varsayılmış herhangi bir çeşit, herhangi b'İr ölçüde kısır olduğu

anlaşılınca, hemen hemen genellikle, türler anisına

katılmaktadır); - insanın evcil çeşitlerin yalnız dış ıralarıyla

ilgilenmesinden, ve böyle çeşitlerin bir-biçimli yaşam

koşullarının etkisinde çok uzun bir zaman kalmamış olmasından;

- bu farklı olgulardan çıkarak, verimliliğin çaprazianan

çeşitler ve türler arasında köklü bir fark yaratmadığı

sonucuna varabiliriz. Çaprazianan türlerin kı,sırlığına

özel bir edinti (acquirement) ya da Tanrı vergisi olarak

değil, tersine, onların eşeysel öğelerinin niteliğindeki bilinmeyen

değİşınelerin eşli~inde ortaya çıkmış bir hal olarak

güvenle bakılabilir.

HİBRİTLERLE MELEZLERİN DOGURGANLIKLARINDAN

BAGIMSIZ OLARAK KARŞILAŞTIRILMASI

Çaprazianan türlerin ve çeşitlerin dölleri, do~urganlık

sorunundan bağımsız olarak, türlü bakımlardan karşılaştırılabilir.

Türlerle çeşitleri kalın bir çizgiyle birbirinden ayırmak

istemiş olan Gaertner, türlerin hibrit dedi~imiz dölleriyle

çeşitlerin melez dediğimiz dölleri arasında çok az (ve bence

önemsiz) fark bulabiimiştir. Hibritlerle melezler önemli

bakımlardan bile birbirine pek benzemektedir.

Burada bu konuyu çok kısa tartışaca~ım. En önemli

366

fark, birinci kuşakta melezierin · hibritlerden daha değişken

olmasıdır; ama Gaertner, uzun zamandır tarımı yapılan türlerden

elde edilen hibritlerin, birinci kuşakta çoğu zaman

değişken olduğunu kabul etmektedir; bu olgunun şaşırtıcı

örneklerini ben de gördüm. Gaertner, çok yakın hısım türlerin,

çok farklı türlerinkilerden daha değişken olduğunu da

kabul etmektedir; ve bu, değişkenlik derecesindeki farkın

aşamalandığmı göstermektedir. Meler:ler ve daha verimli

hibritler kuşaklar boyunca üretilirse, her iki halde de, döllerde

aşırı bir değişkenlikle karşılaşıldığmı herkes bilir;

ama hibritlerin ve melezierin bir-biçim bir ırayı uzun zaman

taşıdığı bazı örnekler gösterilebilir. Bununla birlikte, melezlerin

ardışık kuşaklarındaki değişkenlik, hibritlerinkinden

belki daha büyüktür.

Melezlerdeki değişkenliğin hibritlerdekinden büyük olması

hiç de şaşırtıcı değildir. Çünkü melez! erin ataları çeşitlerdir,

ve çokluk evcil çeşitlerdir (doğal çeşitlerle pek az

deneme yapılmıştır), ve bu, yeni doğmuş bir değişkenliğin

varlığı anlamına gelmektedir; bu değişkenlik çoğu zaman

sürekli olur ve çaprazianma işinin etkisiyle büyür. Hibritlerio

birinci kuşaktaki hafif değişkenliği, sonraki kuşaklardaki

değişkenliğe karşıt olarak, yadırgatıcı bir olgudur ve dikkate

değer. Çünkü bayağı değişkenliğin · nedenlerinden biri

üzerine geliştirdiğim görüşü, yani, değişmiş yaşam koşullarmdan

pek kolay etkilenen üreme· sisteminin ata-biçime

her bakımdan pek benzeyen döller vermek olan gerçek görevini

yapmayı bu koşullarda başaramadığmı doğrulamaktadır.

Birinci kuşaktaki hibritler (uzun zamandır tarımı yapılanları

ayrı tutarsak), üreme sistemleri hiç bir yoldan etkilenmerniş

olan, ve değişken o1.J:D:ayan türlerden türerniştir;

ama hibritlerin kendi üreme sistemleri büyük ölçüde etkilenmiştir,

ve dölleri çok değişkendir.

Gene hibritlerle melezierin karşılaştırılmasma dönelim:

Gaertner, melezierin ata-biçimlerinden birine dönmeye hib-

367

ritlerden daha eğilimli olduğunu bildirmektedir; ama bu,

doğruysa, elbette ancak bir derece farıkıdır. Bundan başka,

Gaertner, uzun zaman tarımı yapılmış bitkilerden elde edilen

hibritlerin, doğal durumlarındaki türlerden elde edilenlerden

daha çok ataya-dönüş gösterdiğini önemle belirtmektedir;

ve bu, ayrı ayİ-ı gözlemcilerin vardıkları sonuçlardaki

biricik farkı belki açıklar; Max Wichura, hibritlerin

ata-biçimlerine her zaman döndüğünden şüphe etmektedir,

ve denemelerini tarıma alınmamış söğüt türleriyle yapmıştır;

oysa Naudin, hibritlerde nerdeyse evrensel bir atayadönüş

eğilimi olduğunu önemle üstelemektedir, ve denemelerinde,

daha çok, tarımı yapılan bitkileri kullanmıştır. Gaertner,

çok yakın hısım olan herhangi iki tür üçüncü bir

türle çaprazlanınca hibritlerin birbirinden çok farklı olduğunu;

oysa bir türün çok farklı ilti çeşidi başka bir türle

çaprazlamnca hibritlerin pek de farklı olmadığını bildirmektedir.

Ama bu sonuçlar, aniayabildiğim kadarıyla, bir tek

denemeye dayanmaktadır; ve Kölreuter'in yaptığı birÇok denemenin

sonuçlarına doğrudan doğruya karşıt görünmektedir.

Gaertner'in hibrit ve melez bitkiler arasında bulabildiği

farklar yalnızca bunlardır. Öte yandan, Gaertner'e göre, melezlerin

ve hibritlerin, ·Özellikle yakın hısım türlerden elde

edilen hibrit1erin, ana ve babalarına benzerliklerinin derecesi

ve çeşidi aynı yasalara bağlıdır. İki tür çaprazlanınca,

bazan biri üstün etkili olmakta ve hibritlere kendi damgasını

basmaktadır. Bence bitki çeşitlerinde de böyledir·; ve

hayvanlarda, çeşitlerden birinin bu bakımdan öbürüne üstünlüğü

çoğu zaman kesindir. Karşılıklı bir çaprazlamadan

elde edilen hibritler genellikle birbirlerine çok benzemektedir;

:karşılıklı bir çaprazlamanın ürünü olan melezler de böyledir.

Hibritler de, melezler de, ardışık kuşaklarda atalarından

biriyle yİnelenmiş çaprazlamalarla arı ata-biçimleri.'lden

birine döndürülebilir.

368

Bu farklı düşünceler besbelli hayvanlar için de geçerlidir;

ama konu, burada, kısmen ikincil eşeysel ıraların varlığı

yüzünden; ama daha çok, hem bir tür başka bir türle,

ve hem de bir çeşit başka bir çeşitle çaprazlanınca eşeyIerden

birinin çapraz döllere ·kendi damgasını basma yeteneğinin

öbür eşeyinkinden_daha üstün olması yüzünden, çok

daha çapraşıktır. Örneğin, eşeğin ata karşı buyle bir üstünlüğü

bulunduğunu savunan yazarların haklı olduklarına

inanıyorum; katırın ve bardonun, ikisinin de, attan çok eşeğe

benzemesi bundan ötürüdür; ama bu üstünlük erkek eşekte

dişidekinden daha kuvvetli olç,iuğu için, eşek aygırı ile

kısrağın dölü olan katır, aygırla kancık eşeğin dölü olan

bardadan daha çok eşeğe benzemektedir.

Kimi yazarlar, döllerin yalnızca melezlerde ortalama bir

ıra göstermediği, tersine, ana-babadan birine daha çok benzediği

gibi varsayılmış bir olgu üzerinde önemle durmaktadırlar;

oysa bu, çok seyrek de olsa, bazan hibritlerde de

böyledir. Ana-babalarından birine çok benzeyen çapraz yetiştirilmiş

hayvanlar üzerine topladığım örnekler incelenince,

benzerlikler, nitelikleri bakımından doğada hayli yadırganan

alkşınhk, melanism [saçta., deride_ vb. renk maddelerinin

aşırı çokluğu, -ç.], kuyruksuzluk ya da boynuzsuzluk,

el ve ayak parmaklarının fazlalığı gibi ıraların dışına

özellikle taşmaz görünmektedir, ve seçilmekten ötürü -yavaş

yavaş edinilmiş ıralarla ilişkisizdir. Çoğu zaman birdenbire

ortaya çıkan ve yarı-yadırganan bir ıra gösteren

çeşitlerde, ana-babadan birine dönme eğilimi de, yavaş yavaş

-ve doğal seçmeyle ortaya çıkmış türlerden türemiş hibritlerdekinden

daha sık görülür. Hayvanlarla ilgili şaşılacak

kadar çok olguya dayanarak çocuğun ana-babasına benzemesini

belirleyen yasaların (ana ile baba birbirinden ister

az ister çok farklı olsun, yani, ister aynı çeşidin, ya da

farklı çeşitlerin, ister farklı türlerin bireylerinin birleşmesi

sözkonusu olsun) aynı olduğu sonucuna varan Dr. Prosper

369

Lucas ile genellikle uyuşuyorum.

Doğurganlık ve kısırlık sorunundan bağımsız olarak, çaprazıanan

türlerin dölleriyle çaprazianan çeşitlerinkiler arasmda

her bakımdan, genel ve büyük bir benzerlik olduğu

görülmektedir. Türleri özel olarak yaratılmış, ve çeşitleri

ikincil yasalarm sonucu olarak ortaya çıkmış sayarsak, bu

benzerlik çok şaşırtıcıdır. Oysa bu benzerlik, türlerle çeşitler

arasmda köklü hiç bir fark olmadığı görüşüyle baştan

sona uyuşmaktadır.

BÖLÜMÜN ÖZETi

Tür sayılmaya yetecek kadar farklı biçimler arasmdaki

ilk çaprazlar ve onların hibritleri, evreuseilikle değilse

de, büyük bir genellikle kısırdır. Kısırlığın her derecesi görülmektedir;

ve kısır lık, çoğu zaman., en titiz gözlemcilerin

biçimleri sınıflarken taban tabana karşıt sonuçlara varma ·

larına yol açacak >kadar azdır. Aynı türün bireylerindeki kısırlık

doğuştan değişkendir, ve elverişli ve elverişsiz koşullardan

pek kolay etkilenmektedir. Kısırlık derecesi sistematik

ilgiye tam anlamıyla uymamakta, tersine, farklı ve

karmaşık yasalarla belirlenmektedir. Kısırlık derecesi, aynı

iki tür arasındaki çaprazlarda genellikle farklı, ve bazan

büyük ölçüde farklıdır; ve bir ilk çaprazda ve ondan elde

edilen hibritlerde her zaman eşit değildir.

Aşılanan ağaçlarda, bir türün ya da çeşidin bir başkası

üzerinde tutma yeteneği, onların büyüme sistemlerinin niteliği

genellikle bilinmeyen farkiarına nasıl bağlıysa, çaprazlamada

da, bir türün bir başkasıyla birleşmesinin kolay ya

da zor olması, onların üreme sistemlerinin bilinmeyen farkIarına

tıpkı öyle bağlıdır. Doğada birbirleriyle çaprazlanmalarını

ve karmakarışık olmalarını önlemek amacıyla türlere

kısırlık bağışlanmıştır diye düşünmek için, ormanlarda birbirlerine

yanaşıp [yanaştırma aşı gibi, -ç.] aşılanmalarını

370

engellemek amacıyla ağaçlara aşılanmalarını farklı derecelerde

zorlaştıran özellikler bağışlanmıştır diye düşünmeK için

istenenden daha çok gerekçe yoktur.

Birinci çaprazların ve onların hibrit döllerinin kısırlığı

doğal seçmeyle edinilmemiştir. İlk çaprazlarda, kısırlık türlü

koşullara, bazı hallerde özellikle embriyonun vakitsiz ölümüne

bağlı görünmektedir. Hibritlerin kısırlığı, görünüşte,

farklı iki biçimin bileşmesi yüzünden oluşumlarının tümüyle

bozulmasına bağlıdır; bu kısırlık ile doğal olmayan yeni koşulların

etkisinde kalan arı türlerde pek sık görülen kısırlık

arasında büyük bir yakınlık vardır. Bu son hali açıklamay.:ı

güç yetirecek kimse, hibritlerin kısırlığını da açıklayabilecektir.

Bu görüş başka türlü bir paralellikle de iyice desteklenmektedir.

Bu paralellik şudur: bil"incisi, yaşam koşullarındaki

hafif değişmeler bütün organik yaratıkların

dinçliğini ve doğurganlığını artırmaktadır; ikincisi, biraz

farklı yaşam koşullarının etkisinde kalmış ya da çeşitlenmiş

biçimlerin çaprazlanması, döllerinin iriliğini ve doğurganlığını

gÜvenlik altına almaktadır. İki-biçimli ve üç-biçimli bitkilerin

ve onların uygusuz döllerinin uygusuz birleşmelerinin kısırlığı

konusunda anılan olgular, birinci birleşmelerin kısırlık

derecesiyle o birleşmelerden doğan döllerinki arasmda bilinmedik

bir bağın varlığını bütün hallerde belki olası kılmak-

. tadır. İki-biçimiilik konusundaki bu olguların, ve aynı zamanda

karşılıklı çaprazlama sonuçlarının incelenmesi, şu

sonucu vermektedir: çaprazianan türlerin kısırlığının baş-·lıca

nedeni, onların eşeysel öğelerindeki farklarla belirlenmiştir.

Ama farklı türlerde, eşeysel .öğelerin neden karşı-.

lıklı kısırlıklarma pek genel olarak yol açan bir hayli değişiklik

geçirdiğini bilmiyoruz; ama bu, türlerin aşağıyukarı

bir-biçimli yaşam koşullarmda çok uzun zaman kalmış olmasıyla

yakından ilişkili görünmektedir.

Herhangi iki türü çaprazlamanın güçlüğü ile onların melez

döllerindeki kısırlığın pek çok halde uygun düşmesi, ne-

371

denler farklı olsa bile, şaşırtıcı değildir; çünkü ikisi de

çaprazianan türler arasındaki farkların tutarına bağlıdır.

Bir ilk çaprazlama yapma kolaylığının, ve böylece elde edilen

hibritlerin doğurganlığının, ve birbirine aşılanabilme

yeteneğinin -bu son yetenek besbelli pek farklı koşullara

bağlı olmakla birlikte- deneme konusu biçimlerin sistematik

ilgisiyle belirli bir ölçüde paralel gitmesi de şaşırtıcı değildir;

çünkü sistematik ilgi her türlü benzerliği içermektedir.

Çeşit olarak tanınan, ya da çeşit sayılmay~ yetecek ölçüde

benzer olan biçimler arasındaki i1k çaprazlar, ve onların

melez dölleri, her zaman değilse bile, çoğu zaman doğurgandır.

Ama bu evrensel olmadığı gibi, doğal bir durumdaki

çeşitlerle ilgili tartışmalarımızda kısır bir döngüye

pek kolay kapıldığımız düşünülürse, ve evcilleşmenin etkisinde

çeşitlerin pek çoğunun yalnız dış farkların seçimiyle

elde edildiği, ve onların bir-biçimli yaşam koşullarının etkisinde

uzun zaman kalmadığı ansınırsa, tam döl verimi

de şaşırtıcı değildir. Uzun sürmüş eveilliğİn kısırlığı gidermeye

yaradığı, ve bundan ötürü bu aynı niteliğin ortaya

çıkmasını pek az gerektirdiği de unutulmamalıdır. Doğurganlık

sorunundan bağımsız olarak, hibritlerle melezler arasında

her bakımdan -değişkenlikleri, yinelenen ça.prazlanmalarla

birbirlerini soğurma (absorbation) yetileri, ve atabiçimlerinin

(ikisinin de) ıralarının soyaçekilmesi bakımından-

pek büyük bir genel benzerlik vardır. Sonuç olarak,

ilk çaprazların ve hibritlerin kısır olmalarının kesin nedenini,

ve doğal koşullarından uzaklaştırılmış hayvanların ve

bitkilerin niçin kısırlaştığıİn bilmiyorsak da, bu bölümde

verilen olgular, bana, türlerin başlangıçta birer çeşit olıirak

varolduğu inancına aykırı görünmüyor.

372

ONUNCU BÖLÜM

YERBİLİMSEL BELGELERiN EKSİKLIGİ ÜZERİNE

Günümüzde ara çeşitlerin yoklu~ üzerine - Tükenmiş

ara çe~itlerin niteliği ve niceliği üzerine - Su-yalamasına ve

çökelmeye göre geçmiş zaman üzerine - Yıl olarak geçmiş zaman

üzerine - Eskivarlıkbilimsel dermelerin azlı~ üzerine -

Yerbilimsel oluşumların kesikliliği üzerine - Granit yereylerdeki

su-yalaması - Yerbilimsel oluşumlarda ara çeşitlerin yokluğu

üzerine - Tür gruplannın birdenbire ortaya çıkması üzerine

- Taşıl bulunduğu bilinen en eski oluşumlarda tür gruplarının

birdenbire ortaya çıkması üzerine - Yaşanabilir dünyanın

yaşı.

Bu kitapta öne sürülen görüşlere karşı haklı olarak ileri

sürülmüş başlıca itirazları altıncı bölümde saymıştım. Onların

çoğu şimdiden tartışılmış bulunmaktadır. Onlardan biri,

yani türsel biçimlerin farklılığı, ve türsel biçimler arasında

sayısız geçişsel biçimin eksikliği, çok belirgin bir güçlüktür.

Zincirin bu halkalarının, günümüzde, varolmalarına görünüşte

pek elverişli olan koşullarda, yani aşamalı fiziksel

etkenler görülen geniş ve sürekli bir alanda, çoğu zaman

ortaya çıkmamalarına gerekçeler gösterdim. Türlerin varlığının,

iklimden daha çok, önceden belirlenmiş organik biçimlerin

varlığına bağlı olduğunu; ve, bundan dolayı, gerçekten

başat yaşam koşullarının, sıcaklık ve nemlilik gibi

373

sezilmeden değişmediğini gösterdim. Ara çeşitlerin, birbirine

bağladıkları biçimlerden daha az sayıda varolduğunu,

bu yüzden daha sonraki değişiklik ve gelişim sırasında yenilip

yok edildiğini göstermeye uğraştım. Bununla birlikte,

bugün doğada sayısız geçişsel biçimin hiç bir yerde ortaya

çıkmamasının ana nedeni, yeni çeşitlerin hiç durmadan atabiçimlerinin

yerini almasına yol açan doğal seçme sürecinin

kendisidir. Ama özellikle bu yok etme süreci olağanüstü

etkili olduğu için, eskiden varolmuş ara çeşitlerin sayısı da

gerçekten pek büyük olmak gerekir. Öyleyse bütün yerbilimsel

oluşumlar ve bütün tabakalar geçişsel biçimlerle neden

tıka basa dolu değildir? Yerbilim, organik yaratıkların

böylesine kopuksuz bir zincirini asla gün ışığına. çıkarmamıştır;

ve bu, belki, doğal seçme teorisine karşı' çıkarılabilecek

en açık ve en zorlu aykırılıktır. Bence bunun yanıtı

yerbilimsel belgelerin aşırı eksikliğinde saklıdır.

Her şeyden önce, teoriye göre eskiden yaşamış olmak

gereken ara biçimlerin nasıl olduğu hep gözönünde tutulmalıdır.

Herhangi iki türü incelerken, onların doğrudan doğruya

arasmda bulunan biçimler tasarıarnaktan kendimi alamadım.

Oysa bu, tümüyle yanlış bir davranıştır; her zaman,

türlerle onların bilinmeyen ortak atası arasında olan

biçimler aramalıyız; bu ·ortak ata, bazı bakımlardan, değişiklik

geçirmiş döllerinin hepsinden farklıdır. Örneğin, tavus

güvercini ile şişingen güvercin, ikisi de, kaya güvercininden

türemiştir; gelmiş geçmiş bütün ara çeşitleri bulsaydık,

elimizdeki kesiksiz seri bu iki güvercinle kaya güvercini

arasında olurdu; ama o çeşitlerin hiç biri tavus güverciniyle

şişingen güvercinin doğrudan doğruya arasında

olmazdı; örneğin onların hiç birinde bu iki ırkm ayırıcı

özellikleri olan biraz genişlemiş bir kuyrukla biraz büyümüş

bir kursak birlikte görülmezdi. Kaldı ki, bu iki ırk öylesine

değişiklik geçirmiştir ki, elimizde kökenleriyle ilgili

hiç bir tarihsel ya da dolaylı kanıt olmasaydı, yapılarını

374

kaya güvercininkiyla (C. livia) yalnızca karşılaştırarak, o

türden mi, yoksa gök güvercin (C. oenas) gibi hısım bir biçimden

mi türedikleri belirlenemezdi.

Doğal türlerde de böyledir. Çok farklı iki biçimi, örneğin

at ile tapiri, incelersek, eskiden onların doğrudan

doğruya arasında bulunmuş geçişsel biçimlerin varolduğunu

düşünmek için hiç bir gerekçe bulamayız, ama onların

her biriyle bilinmeyen ortak bir ata arasında geçişsel biçimlerin

yaşamış olduğunu düşünebiliriz. Ortak ata, oluşumunun

tümü bakımından tapire ve ata genel bir benzerlikte;

ama yapısının bazı bakımlarından her ikisinden de

önemli ölçüde, belki at ile tapir arasındakinden de ötede,

farklı olmuş olacaktır. Bundan ötürü, bütün böyle hallerde,

atanın yapısı ile değişkenmiş döllerinkileri titizlikle karşılaştırsak

bile, ara biçimlerin aşağıyukarı tam bir zinciri elimizde

olmadıkça, herhangi iki ya da ikiden çok türün ata-biçimini

tanıyamayız. ·

Teoriye göre, yaşayan iki biçimden biri öbüründen, örneğin

at tapirden, türemiş de olabilir; ve bu halde doğrudan

doğruya onların ikisi arası geçişsel biçimler yaşamış

olacaktır. Ama böyle bir hal, biçimlerden birinin, kendi döl7

leri büyük ölçüde değişmeye uğrarken çok uzun zaman değişmeden

kalmasını gerektirir. Canlıyla canlı, çocukla anababa

arasındaki yarış ilkesinden ötürü bu pek seytek gerçekleşir;

çünkü yeni ve gelişmiş canlı biçimler, eski ve gelişmemiş

olanların yerini almaya her zaman eğilimlidir.

Do,!tal seçme teorisine göre, yaşayan bütün türler, bugünkü

türlerden birinin doğal ve evcil çeşitleri arasında gördüğümüz

farklardan daha büyük olmayan farklarla, cinslerinin

ata-türüne bağlıdır; ve artık genellikle tükenmiş olan

bu ata-türler, kendi çağlaı:ında, daha eski biçimlere aynı

tarzda bağlıydı. Ve bu, her büyük sınıfın ortak atasına ulaşılıncaya

·kadar, geriye doğru böylece sürüp gider. Bundan

dolayı, yaşayan ve tükenmiş bütün türler arasındaki

375

geçişsel biçimlerin sayısı inanılınayacak kadar büyük olmak

gerekir. Onlar, teorim doğruysa, yeryüzünde elbette

yaşamıştır.

SU-YALAMASI VE ÇÖKELME TUTARINA GÖRE

GEÇMiŞ ZAMAN ÜZERİNE

Sayıları sonsuza varan geçişsel biçimlerin taşıl kalıntilarına

raslamamamız bir yana bırakılırsa, bütün değişmeler

yavaş olduğuna göre, böylesine büyük bir organik değişmenin

gerçekleşmesi için zamanın elvermeyeceği ileri sürülebilir.

Görgülü bir yerbilimci olmayan okura geçmiş zamanı

kavramamızı şöyle böyle sağlayan olguları sunmak

pek olanaklı değildir. Sir Charles Lyell'in geleceğin tarihçilerinin

doğal bilirnde bir devrim yaptığını söyleyecekleri

The Principles of Geology adlı büyük yapıtını okuyan, ve

geçmiş zamanların şaşılası uzunluğunu gene de kabul · etmeyen

kimse, okumakta o~duğu bu kitabı hemen ikapayabilir.

The Principles of Geology'yi, ya da farklı yerbilimsel

oluşumlar üzerine başka araştırmacıların yazdıklarını okumak,

ve onların her oluşumun, hatta her tabakanın süresi

konusunda yetersiz bir bilgi vermek için nasıl-çabaladıklarını

görmek elverir demek istemediğimi hemen belirtmeliyim.

Etkin güçleri, ve ne kadar kalın bir kara tabakasının

sularla süpürülüp götürüldüğünü, ve çökeimiş tortunun ne

kadar çok olduğunu öğrenerek, geçmiş zaman konusunda

bir bilgi edinebilmek daha kolay olur. Lyell'in çok güzel

belirttiği gibi, tortul oluşumların alanı ve kalınlığı, yerkabuğunun

başka yerlerde uğradığı su-yalamasının (su-süpürmesi,

denudation) sonucu ve ölçüsüdür. Bundan ötürü, olağanüstü

amtlarıyla her yerde karşılaştığımız geçmiş zamanın

uzunluğunu biraz olsun kavramak isteyen kimse, jist

üste birikmiş tabakaların o baş döndürücü yığınlarını incelemeli,

ve akarsuların taşıdığı çamuru, dalgaların aşın-

376

dırdığı yalıyarları gözlernlem elidir.

Hayli sert kayalardan oluşmuş kıyılar boyunca yürüyüp

alçaltma sürecini y~!kından görmeye değer. Pek Çok halde,

kabaran deniz, yariara günde iki defa, ve ancak kısa bir

süre için ulaşır; ve dalgalar yalnız kumlu ve çakıllı oldukları

zaman yarları kemirir; çünkü arı suyun kayaları aşındırma

etkisi olmadığını gösteren sağlam kanıtlar vardır. Sonunda

yarın alt kesimi aşınıp oyulur, dev kaya parçaları

çöker, ve onlar, yavaş yavaş aşınıp dalgalarla sürüklenebilecek

taşlar haline gelinceye kadar oldukları yerde kalır.

ve sonra daha çabuk ufalanarak çakıl taşlarına, kuma, ,ya

da çamura dönüşür. Gerileyen yarların eteğindeki yuvarlaklaşmış

büyük kaya parçalarının hepsi, çoğu zaman deniz

ürünleriyle kaplıdır. Ve bu, onların pek az aşındığının

ve pek seyrek sürüklenip yuvarlandı~ının kanıtıdır. Bundan

başka, aşınmaya uğrayan kayalık bir . yer boyunca birkaç

mil ilerlersek, yarın artık ancak şurada burada, uzun aralıklarla

ya da denize uzanmış bir burnun çevresinde kemirilmekte

olduğunu görürüz. Yar yüzeyinin ve bitki örtüsünün

durumundan, bazı yerlerdeki kayaların alt kesiminm suyalamasına

u~ramasından beri uzun yıllar geçmiş olduğunu

anlarız.

Jukes, Geikie, Croll vb. değerli gözlemcilerin öncülerinden

olan Ramsay'ın gözlemlerinden bu yakınlarda öğrendiğimize

göre, atmosferin aşındırıcı etkisi denizinkinden, ya

da dalgaların gücünden çok daha önemlidir. Karaların bütün

yüzü, havanın ve karbonik asitli yağının sularının kimyasar

etkisine, ve soğuk bölgelerde don etkisine uğrar; parçalanıp

dağılan nesneler, sağnaldar sırasında, eğimi az yerlerde

bile, aşağılara sürüklenir, ve yellerle, özellikle kurak

bölgelerde, sanıldığından da büyük Qlçüde 'alınıp götürülür;

sonra yataklarını hızla derinleştiren ve taşıdıkları parçaları

unufak eden akarsulada taşınır. Yağmurlu bir günde, hafif

dalgalı bir yereyde bile, yamaçlardan akan çamurlu sel

377

sularında atmosferin aşındırıcı etkilerine tanık oluruz. Ramsay

ile Whitaker, yaptıkları pek garip bir gözlerole şunu

ortaya koymuşlardır: Wealden bölgesinde, ve İngiltere'nin

bir başından öbür başına enlemesine uzanan sarp yamaçlar

önceleri sanıldığı gibi eski deniz kıyıları olmuş olamaz, çünkü

bu yamaçların hepsinde aynı yerbilimsel oluşum görülmektedir,

oysa İngiltere'nin şimdiki yalıyarlarında, her yerde,

çeşitli oluşumlarm kesiştiği bilinmektedir. Hal böyle

olunca, bu sarp yamaçların varlığını, atmosferin aşındırıcı

etkilerine çevrelerindeki yer kabuğundan daha dayanıklı kayalardan

yapılmış olmalarma yormak zorunda kalmaktayız;

çevredeki yerkabuğu aşınınayla yavaş yavaş alçalmış, ve

daha sert olan bu kayalar ortaya çıkmıştır. Hiç bir şeyin

akıp gitmiş zamanın uzunluğu konusunda bizde bıraktığı izlenim,

atmosferin o görünüşte pek az güçlü, pek ağır işleyen

etkilerinin böylesine baş döndürücü sonuçlar vermiş olmasından

edinilen kanıdan daha zorlu değildir.

Geçmiş zamanın uzunluğunu değerlend:ITmek, ve bir yandan

geniş alanlardan taşınmış kayalarm tutarını, ve öte yandan

tortul oluşUıniarın kalınlığını tasadamak için, atmosfer

ve dalga etkileriyle karaların aşınmasındaki yavaşlığı kavramak

yararlıdır. Dalgalarla aşınmış ve kıyıları deniz yüzünden

bin ya da iki bin ayak yükselen dik yarlar halinde

yontulmuş yanardağsal adaları gördüğüm zaman çok şaşırdığımı

ansıyorum; çünkü katılaşmış lav akıntılarmın tatlı

eğimi, o sert kaya tabakalarının bir zamanlar okyanusa

doğru pek ilerilere kadar uzanmış olduğunu daha ilk bakışta

gösteriyordu. Kırılmalar aynı olayı daha da açık anlatır:

tabakalar, büyük çatlaklar boyunca, bir yanda binlerce

ayak yukarı kaldırılmış, ve öbür yanda çökmüştür; ve

yerkabuğu kırıldığından beri (kaldırmanm birdenbire olmuş,

ya da yerbilimellerin çoğunun bugün inandığı gibi yavaş

yavaş ve kesik kesik olmuş olması hiç de önemli değildir)

kara yüzeyi tümüyle öylesine düzlenmiştir ki, bu büyük yer-

378

sizmenin (yerinden oynamanm, dislocation) görünür hiç bir

izi yoktur. Örneğin Craven kırığının uzunluğu otuz mili aşar,

ve bu çizgi boyunca tabakaların düşey yersİzınesi 600-3.000

ayak arasında değişir, Prof. Ramsay, Anglesea'da 2.300

ayaklık bir çökme olduğunu yazmıştır; ve bana bildirdiğine

göre, Merionathshire'da 12.000 ayaklık bir çökme olduğuna

kesinlikle inanmakt,adır; ama bu hallerde, yeryüzünde böylesine

büyük bir yerinden oynama olduğunu gösteren hiç bir

şey yoktur; kırığın her iki yanındaki kaya yığınları süpü~

rülüp götürülmüştür.

Öte yandan, tortul tabaka yığınları dünyanın her yerinde

şaşılacak kalınlıktadır. Cordillera'daki bir yığışımın

(conglomerate) on bin ayak kalınlığı olduğunu oranladım;

yığışımlar ince tortulardan daha çabuk birikmiş olabilirse

de, her biri zamanın 'damgasını yemiş, aşınıp yuvarlaktaşmış

çakıllardan oluştukları için, kütlenin ne kadar yavaş

yığı1mış olmak gerektiğini göstermektedirler. Prof. Ramsay,

Britanya'nın farklı kesimlerindeki ardışık yerbilimsel

oluşumların en büyük kalınlığını, pek çok halde gerçek ölçümlere

dayanarak, bana bildirdi; sonuç şöyledir:

Birinci zaman tabakaları (yanardağsal olmayanlar) 57.154 ayak

İkinci Zaman tabakaları . . . . . . . . . . . 13:190 ayak

Üçüncü Zaman tabakaları . . . . . . . . . . 2.240 ayak

- hepsinin toplamı 72.584 ayak, ya da çok yaklaşık olarak

133/4 İngiliz mili etmektedir. İngiltere'de ince tabakalar halinde

bulunan bazı oluşumlar Avrupa'da binlerce ayak kalınlıktadır.

Üstelik, pek çok yerbilimcinin kanısına göre, ardışık

iki oluşum arasında hiç bir iz bırakmadan geçmiş dönemlerin

uzunluğu şaşırtıcıdır. Bu yüzden, Britanya'daki

tortul kayaların en yüksek olanları bile, birikimleri sırasında

geçmiş zaman üzerine ancak eksik bir bilgi vermektedir.

Bu türlü olguların incelenmesi, insanda, sonsuzluğu

kavramak için gösterilen boş çabanın bıraktığı izlenimi bırakmaktadır.

379

Ama bu gene· de kısmen yanlış· bir izlenimdir. Bay Croll,

ilginç bir yazısında, "yerbiliınsel dönemlerin aşırı uzun oldu~

unu düşünürken" yanılmadı~ımızı, ama o dönemleri yıllara

vurarak düşünürken yanıldı~ımızı söylüyor. Yerbilimcilerin

büyük ve karmaşık görüngüleri (phenomena) incelemesi

ve sonra milyonlarca yılı gösteren sayılar vermesi'

insanda tümüyle farklı idenimler bırakmakta, ve sayılar

göze pek küçük görünmektedir. Bay Croll, atmosfer etkisiyle

aşınma konusunda, beslenme bölgelerine göre belirli ırmakların

taşıdı~ı bilinen tortunun tutarını hesaplayarak, o

çevrenin yükseltisinden böylelikle sürüklenip götürülen som

kayanın altı milyon: yılda 1.000 ayak kalınlı~a ulaştı~ını bulmuştur.

Bu şaşırtıcı bir sonuçtur, ve bazı düşünceler bu sayının

aşırı büyük o~du~u şüphesini uyandırmaktadır; oysa

bunun yarısı ya da dörtte biri de çok şaşırtıcLdır. Bir milyon

yılın gerçek anlamını ancak pek azımız biliriz: Bay

Croll şöyle bir örnek veriyor: 83 ayak ve 4 parmak uzunlu~

unda dar bir ka~ıt şerit alınız, ve onu uzun bir !koridorun

duvarına geriniz; sonra bir ucuna bir parmağın onda birini

işaretleyiniz. Parma~ın onda biri kadar olan bu uzunluk

yüz yılı, ve şeridin tümü bir milyon yılı temsil eder.- Ama

yukarda anılan uzunluktaki bir koridorda hiç önemi olmayan

bir ölçüyle gösterilen bir yüzyılın bu yapıtın konusu bakımından

ne de~eri oldu~u düşünülmelidir. Ünlü birçok yetiştirici,

aşa~ı hayvanların pek ço~undan pek daha yavaş

üreyen yukarı hayvanların bazılarında öylesine çok de~işikHk

yapmışlardır ki, o hayvanların yeni bir alt-ırk oluşturdu~

u gerçekten söylenebilir. Pek az kimse, herhangi bir

hayvanın soyunu gerekli titizli~i göstererek yarım yüzyıldan

daha uzun bir süre yetiştirmiştir, bundan dolayı bir

yüzyıl birbirini izleyen iki yetiştirkinin çalışması anlamına

gelir. Do~al bir durumdaki tür lerin yöntemli seçmenin etkisindeki

evcil hayvanlar kadar çabuk de~işti~i sanılmamalıdır.

En yararlı ya da en güzel hayvanları ırkta de~işiklik

380

yapmayı amaçlamadan saklamak demek olan bilinçsiz seçmenin

sonuçları ile yapılacak karşılaştırma, her bakımdan

daha yerinde olur; ama çeşitii ırklar, bilinçsiz seçme süreciyle

iki ya da üç yüzyılda ancak sezilebilir ölçüde değişir.

Bununla birlikte, türler belki çok daha yavaş değişmekte,

ve aynı ülkede ancak birkaçı aynı zamanda değişmektedir.

Bu yavaşlık, aynı ülkedeki bütün canlıların birbirlerine

çok iyi uyarlanmışlığından ileri gelir, çünkü doğa düzeninde

yeni yerler açılması, ancak uzun zaman aralıklarından

sonra, fiziksel koşullardaki ılıerhangi bir değişme, ya

-da yeni biçimlerin göçü dolayısıyla olur. Üstelik, o ülkedeki

canlıların bazılarının değişmiş koşullardaki yeni yerlerine

daha iyi uyabilmelerini sağlayan elverişli nitelikteki değişimler

ya da bireysel farklar, her zaman birdenbire ortaya

çıkmaz. Ne yazık ki bir türün değişiklik geçirmesi için ge-·

rekli zamanı yıl olarak belirleyemiyoruz; ama zaman konusuna

yine dönmemiz gerekecek.

ESKİV ARLIKBİLİMSEL DERMELERİN AZLIGI ÜZERİNE

Şimdi en zengin yerbilimsel müzelerimizi ele alalım, ve

sergilenen yoksulluğu görelim! Dermelerimizin eksikliğini

herkes kabul etmektedir. Ünlü eskivarlıkbilimci Edward

Forbes'un pek çok taşıl (fossil) türün tek ve çoğu zaman

kırık örneklerden, ya da aynı yerden derlenmiş birkaç örnekten

bilindiğini ve onlara göre adlandırıldığını belirttiği

hiç unutulmamalıdır. Yeryüzünün ancak küçük bir kesimi

yerbilimsel bakımdan araştırılmış, ve Avrupa'da her yıl

önemli buluşlar yapıldığına bakılırsa, hiç bir kesimi gereğince

araştırllmamıştır. Tümüyle yumuşak olan hiç bir organizma

bozulmadan saklanamaz. Kavkılar ve kemikler, denizdibinin

tortu çökelmeyen yerlerinde kalınca bozulur ve

yok olur. Deniz dibinin her yerinde organik kalıntıları ·Brt-

381

meye ve saklamaya yetecek kadar çabuk bir tortu birikimi

olduğunu varsayınca, belki tümüyle yanlış bir görüşe bağlanmış

oluruz. Okyanusun pek geniş bir kesiminde suyun

duru maviliği, arılığının belirtis1dir. Uçsuz bucaksız bir zaman

aralığından sonra bir oluşumun başka ve yeni bir oluşurola

uygun biçimde ve hiç örselenmeden örtüldüğü haller,

ancak deniz dibinin çağlar boyunca değişmemiş bir konumda

kalmasının seyrek gerçekleşmemiş olduğunu kabul etmekle

açıklanabilir. Gömülen kalıntılar, kumlar ya da çakıllar

içinde kalmışsa, tabakalar yükselince, sızan karbonik

asitli yağmur sularında genellikle erir. Denizin kabarma

ve alçalma çizgileri arasındaki kumsallarda yaşayan

hayvanlardan ancak bazısının taşılı kaldığı söylenebilir. Örneğin,

yeryüzündeki bütün kayalar, çeşitli Chthamalinae

(sapsız büklünıba:caklıların, ya da sessiZe cirriped'lerin, bir

alt-familyası) türleriyle kaplıdır: derin sularda yaşayan bir

tek Akdeniz türü ayrı tutulursa, bunların hepsi kıyılarda

yaşayan hayvanlardır; ve o biricik türün taşılı Sicilya' da

bulunmuştur, ama herhangi bir Üçüncü Zaman oluşumunda

öbür türlerden hiç birinin taşılına raslanmamıştır: oysa

Chthamalus cinsinin Tebeşir Döneminde yaşadığı bilinmektedir.

Son olarak, birikmeleri için çok uzun zamanlar gereken

yığıntılar, organik kalıntilardan tümüyle yoksundur.

Bunun nedenini bilmiyoruz. En iyi örneklerden biri, killi

şistle kumtaşından oluşmuş birkaç bin ve bazan altı bin

ayak kalınlık gösteren, ve Viyana'dan İsviçre'ye kadar hiç

değilse 300 mil uzanıp giden Flysch oluşumudur; bu koca

kütle titizlikle araştırılmış, birkaç bitki kalıntısı dışındfi hiçbir

taş ıl bulunmamıştır. '

İkinci ve Birinci Zamanlarda yaşamış karasal ürünlere

gelince, elimizdeki belgelerin , gerçekten pek bölük pörçük

olduğunu söylemek bile gerekmez. Örneğin, Sir C. Lyell ile

Dr. Dawson'ın Kuzey Amerika'daki Karbon Dönemi tabakalarında

buldukları bir tür ayrı tutulursa, bu iki UZ9Jl dönemde

382

yaşamış karasalyangozlarından hiç biri yakın zamana kadar

bilinmiy;ordu; ama bugün Lias'ta [Lias: İkinci Zamanın Jura

Dönemi oluşumlarından bir tabaka, -ç.] karasalyangozları

bulunmaktadır. Memeli kalıntılarına gelince, Lyell'in

Kılavuz'unda yayımıanmış tarihsel tabloya bir göz atmak,

onların bozulmadan saklanmasının ne kadar rasgele olduğunu,

sayfalar dolusu ayrıntıdan daha iyi ortaya koyar.

Üçüncü Zaman memelilerinin mağaralarda ve gölsel çökeltilerde

bulunmuş kemiklerinin ne kadar büyük oranda olduğu,

ve İkinci Zaman ile Birinci Zaman oluşumlarıyla yaşıt

hiç bir mağara ya da gerçekten gölsel bir tabaka billnınediği

düşünülürse, memeli kalıntılarının azlığına şaşmamak

gerekir:-

Ama yerbilimsel belgelerin eksikliği, daha çok, anılanlardan

daha önemli başka bir nedenin, yani oluşumlar arasında

geniş zaman kesimleri bulunmasının sonucudur. E. ·

Forbes gibi türlerin. değiştiğine hiç inanmayan yer bilimcilerin

ve eskivarhkbilimcilerin çoğu, bu öğretiyi kesinlikle

kabul etmektedir. Yazılı yapıtlarda tablolar halinde verilmiş

oluşumları gördüğümüz, ya da o oluşumları doğada izlediğimiz

zaman, pek ardışık olduklarına inanmak güçtür.

Ama örneğin Sir R. Murchison'un Rusya üzerine yazdığı

büyük yapıtı, o ülkedeki üst üste yığılmış oluşumlar arasında

ne kadar büyük boşluklar olduğunu ortaya koymaktadır;

Kuzey Amerika'da, ve dünyanın başka kesimlerinde de

böyledir. Gerçekten işinin eri olan bir yerbilimci, yalnız o

büyük kara parçalarını gözönünde bulundurursa, kendi ülkesinde

iz bırakmadan geçmiş zamanlarda, başka yerlerde

yeni ve özel canlı biçimlerin kalıntılarıyla dolu büyük tortul

kültelerin birikmiş olduğunu hiç sanmaz. Ve belirli bir

ülkede ardışık oluşumlar arasında geçmiş zaman üzerine

hiç bir bilgi edinilemiyorsa, bu işin hiç bir yerde başarılamayacağı

sonucunu çıkarabiliriz. Ardışık oluşumların madenbilimsel

(mineralogical) bileşimierindeki sık ve büyük

383

değişimler (ki bunlar, tortul külteden örnek alınan yerin

çevresindeki ülkelerin coğrafyasındaki büyük değişimleri de

gösterir), tek tek oluşumlar arasında pek uzun zaman aralıkları

olduğu görüşünü doğrulamaktadır.

Bence, yerbilimsel oluşumların her bölgede hemen hemen

hep kesikli olduğunu, yani birbirini hemen izlemiş olmadığını

anlayabiliriz. Yaşadığımız yerbilimsel dönemde

yüzlerce ayak yükselmiş olan Güney Amerika kıyılarının ·

birkaç yüz millik bir kesimini incelerken beni en çok şaşırtan,

bütün yeni tortul kültelerin kısa bir yerbilimsel dönem

boyunca bile dayanacak genişlikte olmamasıydı. Özel deniz

hayvanlarının yaşadığı bütün batı kıyısı boyunca Üçüncü

Zaman tabakaları öylesine yetersiz oluşmuştur ki, ardışık

deniz faunalarından uzak bir çağa belki hiç bir belge

kalmayacaktır. Güney Amerika'nın yükselen batı kıyılarındaki

büyük aşınma ve denize dökülen bulanık akarsular yüzünden

çağlar boyunca pek çok tortu birikmek gerekirdi,

oysa yeni ve Üçüncü Zaman kalıntıları bulunan geniş oluşuınıara

hiç bir yerde raslanmamaktadır. Bunu kolayca açıklayabiliriz:

hiç şüphesiz, kıyısal ve yarı-kıyısal çökeltiler,

karanın yavaş ve aşamalı yükselmesiyle kıyı-dalgalarının

aşındırıcı etkisine çıkarılır çıkarılmaz sürüklenip götürülmüştür.

Çökeltilerin, ilk yükselmeleri ve ardışık düzey salınımları

sırasında, atmosferin ve. dalgaların sürekli aşındırma

etkisine dayanmak için pek kalın, sert, ya da büyük külteler

halinde birikmiş olması gerektiğini kabul edebiliriz sanırım.

Böyle kalın ve geniş tortu birikmeleri iki türlü olabilir:

birincisi, denizin çok derin yerlerinde olabilir; bu halde,

denizin dibi, sığ sular gibi pek çok ve çeşitli canlı biçimlerin

barınağı değildir; ve kül te, yükselince, kendi birikme

dönemi boyunca o çevrede yaşamış organizmaların eksik

bir belgesini verecektir. İkincisi, tortunun birikimi, alçalma

yavaş ve uzun zamanda gerçekleşirse, denizin sığ yerlerin-

384

de ve herhangi bir kalınlık ve genişlikte olabilir. Bu ikinci

halde, alçalma hızı ile tortu birikimi aşağıyukarı dengeli

olduğu sürece, deniz sığ, ve çeşitli birçok biçimin yaşamasına

elverişli kalacak, ve böylelikle, yükselince su-yalamasına

uzun zaman dayanahilecek ikalınlıkta ve taşılca zengin

bir oluşum ortaya çıkabilecektir.

Kalınlıklarının büyük bir kesimi taşılca zengin olan eski

oluşumların hemen hemen hepsinin böyle alçalma sırasında

oluştuğu kanısındayım. Bu konudaki görüşümü yayımladığım

1845 yılından beri yerbilimin ilerlemesini izledim, ve

şu ya da bu büyük oluşumu sözkonusu eden yazarların, birbiri

arkasına, o oluşumun alçalma sırasında biriktiği sonucuna

vardıklarını görmek beni şaşırttı. Burada şunu da söyleyeyim:

Güney Amerika'nın batı kıyısında bulunan ve şimdiye

kadar uğradığı su-yalamaları gibi etkeniere dayanabilecek

büyüklükte olmakla birlikte uzak bir yerbilimsel çağa

kalmayacak biricik eski Üçüncü Zaman oluşumu, düşey bir

düzey salınımı sırasında çökelmiş, ve böylelikle epey kalınIrk

kazanmıştır.

Bütün yerbilimsel olgular, her alanın sayısız ve yavaş

düzey salınımlarına uğradığını, ve bu salınımların besbelli

geniş alanları etkilediğini açıkça göstermektedir. Bundan

dolayı, taşılca zengin ve ilerdeki su-yalamalarına karşı koyabilecek

kalınlık ve genişlikteki oluşumlar, alçalma dönemi

sırasında, geniş alanlarda, ama ancak çökelme tutarı

denizi sığ tutmaya ve kalıntıları bozulmalarına zaman bırakmadan

örtüp korumaya elverdiği yerlerde oluşmuştur.

Öte yandan, deniz dibi durağan bir konumda kaldıkça, canlılar

için elverişli olan sığ kesimlerde kalın tabakalar birikemez.

Bu, alçalmaları izleyen yükselme dönemlerinde daha

da az gerçekleşebilir; ya da, daha tam söylemek gerekirse,

salınımlar sırasındaki alçalma zamanlarında birikmiş

tabakalar, alçalmaları izleyen yükselmeler sırasında dalgaların

etki alanına çıkıp yok olur.

385

Bu söylenenler, kıyısal ve yarı-kıyısal çökeltiler için özellikle

geçerlidir. Malaya Takrmadaları arasındaki denizin büyük

bir kesimi gibi derinliği 30 ya da 40 kulaçtan 60 kulaca

kadar değişen geniş ve sığ bir denizde, bir yükselme dönemi

boyunca geniş bir oluşum meydana gelebilir, ve bu

oluşum, yavaş yükselmesi sırasında gene de büyük ölçüde

su-yalamasına uğramayabilir; ama bu oluşumun büyük

bir kalınlığı olamaz, çünkü kalınlığı, y{Wselme hareketi yüzünden,

oluşumun meydana geldiği derinlikten daha az

olur; çökelti pek sertleşmiş ve sonraki oluşumlarla örtülmüş

olmaz; bundan ötürü, sonraki düzey salınımları sırasında

atmosferin ve dalgaların etkisiyle hemen süpürülüp

götürülebilir. Bununla birlikte, Bay Ropkins'in belirttiği gibi,

o alanın bir parçası, yükselmeden sonra su-yalamasma uğ~

ramadan alçalırsa, yükselme sırasında oluşmuş çökelti, kalın

olmamakla birlikte, sonradan yeni yığılmalarla örtülüp

korunarak uzun zaman sahlanabilir.

Bay Hopkins, büyük yatay genişliği olan tortul tabakaların

seyrek olarak tümüyle yok edildiğine inandığını da belirtmiştir.

Ama bütün yerbilimciler, -bugün başkalaşmış

(metamorphic) şistlerin ve yanardağsal kayaların bir zamanlar

yeryuvarlağının akkor halindeki ilk çekirdeğini oluşturduğuna

inanan birkaçı ayrı tutulursa- bu türlü kaya

ları örten tabakalarm da pek büyük ölçüde soyulduğunu kabul

edeceklerdir. Çünkü böyle· kayaların örtülü değilken katılaşabilmiş

ve kristalleşebilmiş olması inanılır gibi değildir;

ama başkalaşım okyanusun çok derin yerlerinde olmuşsa,

kayanın ilk koruyucu örtüsü çok kalın olmayabilir. Gnaysın,

mikaşistin, granitin, diyoritin vb. bir zamanlar örtülü

olmuş olmak gerektiğini kabul edince, dünyanın birçok yerinde

böyle kayalardan oluşmuş çıplak ve geniş alanları,

onların üstündeki bütün tabakaların sonradan süpürülüp götürülmüş

olmasından başka neye yorabiliriz? Böyle alanların

varolduğundan şüphe edilemez; Humbolt'a göre, Pari-

386

me'deki granit bölgesi İsviçre'den en az ondokuz kat daha

geniştir. Boue'nin haritasında, Amazan'un güneyinde, bu

türlü kayalardan oluşmuş ve alam İspanya'mn, Fransa'mn,

İtalya'nın, Almanya'nın bir kesiminin ve Britanya Adalarının

alanları toplamına eşit bir bölge gösterilmiştir. Bu bölge

iyice araştırılınamıştır, ama yolu oraya düşenierin tanıklıklarının

uyuşmasından, bu bölgenin çok büyük olduğu anlaşılmaktadır.

Von Eschwege, bu kayalık alanın ayrıntılı bir

kesitini vermektedir: kesit Rio de Janerio'dan ülkenin içine

doğru düz bir çizgi halinde 260 kara mili uzanmaktadır;

ve ben, kendim, başka bir yönde 150 mil yolculuk ettim, ve

granitten başka hiç bir şey görmedim. Rio de Janerio yakınlarından

La Plata körfezine kadarki 1.100 kara millik bir

kıyı boyunca toplanmış sayısız örnek inceledim: hepsi aynı

kaya türündendi. La Plata körfezinin bütün kuzey kıyısı boyunca,

ülkenin içlerine doğru, yeni Üçüncü Zaman tabakalarından

başka, granit oluşumun eski örtüsünden kalmış tek

parça olarak, hafifçe başkalaşmış kayalardan küçük bir yama

gördüm. İyi bilinen bir bölgeyi, yani Amerika Birleşik

Devletleri ile Kanada'yı ele alalım. Prof. H. D. Rogers'in

o güzel haritasından sözkonusu alanları kesip aldım, ve kağıdı

tartarak başkalaşmış (yarı-başkalaşmışları hesaba katmadım)

kayalarla granitlerin, Birinci Zamanın daha yeni oluşumlarının

hepsinden, 19'un 12,5'e oranında, daha çok olduğunu

buldum. Başkalaşmış ve granitsel kayalar, birçok

bölgede, üzerlerinde onlarla uyuşmamış bir biçimde duran,

ve besbelli altında kristalleştikleri ilk örtünün bir parçası

olmayan tortul tabakalar uzaklaştırılsaydı, görünenden çok

daha geniş bir alanı kaplardı. Bundan ötürü, yeryüzünün bazı

kesimlerinde, bütün oluşumlar geride hiç bir iz bırakmadan

tümüyle süpürülmüş olabilir.

Burada anılmaya değer bir nokta daha var. Yükselme

dönemleri boyunca, karanın ve bitişiğindeki denizin sığ kesimlerinin

yüzölçümü artar, ve çoğu zaman, yeni yaşama

387

alanları ortaya çıkar; buraları, daha önce belirtildiği gibi,

yeni çeşitlerin ya da türlerin oluşması için her bakımdan

elverişli yerlerdir; ama böyle dönemler sırasındaki yerbilimsel

belgelerde genellikle boşluklar olur. Öte yandan, alçalma

sırasında, yaşanılan alan (bir kıtanın adalardenizi

halini alan kıyıları ayrı tutulursa) ve canlıların sayısı azalacaktır,

ve alçalma boyunca, birçok tür tükenecek ve ancak

pek az yeni çeşit ya da tür ortaya çıkacaktır; ve taşılca

zengin çökeltiler işte böyle alçalma dönemleri sırasında

birikecektir.

BELiRLi HERHANGi BİR OLUŞUMDA ARA ÇEŞiTLERiN

YOKLUGU ÜZERİNE

Bütün bunlardan ötürü, yerbilimsel belgelerin genellikle

pek eksik olduğundan şüphe edilemez; ama yalnız bir teıt

oluşumu gözönünde tutarsak, o oluşumda, meydana gelmesinin

başından sonuna kadar yaşamış hısım türler arasında

aşamalı çeşitlerin neden bulunmadığını anlamak daha da güçleşir.

Bazan aynı türün çeşitlerinin aynı oluşumun alt ve üst

kesimlerinde görüldüğünü biliyoruz: Trautschhold buna

Ammonitler [Kafadanbacaklıların tükenmiş türlerinin taşılları,

-ç.] ile örnekler göstermekte, ve Hilgendorf, İsviçre'-·

deki bir tatlı-su oluşumunun ardışık tabakalarında Planorbis

multijormis'in [bir yassı-tatlısusalyangozu, -ç.] aşamalı

bir değişme gösteren on biçimini tanıtmaktadır. Her oluşumun

çökelmesi için çok uzun bir zaman gerektiği tartışma

götürmez, ama gene de, her oluşumda, oluşması sırasında

yaşamış türler arasındaki biçimlerin aşamalı bir serisinin

genellikle bulunmaması, türlü etkeniere yorulabilir; ama aşağıdaki

düşüncelere verilmesi gereken önemi veremiyorum.

Her oluşum çok uzun bir zaman aralığını gerektirmekle

birlikte, bu, bir türün başkasına dönüşmesi için gereken

dönerne göre belki kısadır. Kanıları saygıya değer iki eski-

388

varlıkbilimcinin, Bronn ile Woodward'ın, her oluşurnun or"

talama kalımının türsel biçimlerin kalımının iki ya da üç

katı kadar sürdüğü sonucuna vardıklarını elbette biliyorum.

Ama bana öyle geliyor ki, . başa çıkılmaz güçlükler bu konuda

doğru bir sonuca varmamızı engeliernektedir. Bir türe

herhangi bir oluşumun ortasında ilk defa rasladığımız zaman,

onun daha önce başka bir yerde yaşamadığı sonucunu

çıkarmak aşırı ataklık olur. Bunun gibi, bir türün herhangi

bir oluşumun son tabakasında yittiğini görünce, o türün

tümüyle tükendiğini kabul etmek de aşırı ataklıktır. Avrupa'nın

yeryüzüne oranla ne kadar küçük olduğunu, ve ayni

oluşumun farklı tabakalarının Avrupa'da gereği gibi incelenmediğini

unutuyoruz.

Her çeşit d enizel ( marine) hayvanın iklim değişmeleri

ve başka değişmeler yüzünden büyük ölçüde göç ettiğini güvenle

söyleyebiliriz; bir türün bir oluşumda ilk defa ortaya

çıktığını g,örünce, onun eskiden, önce o yöreye göç etmiş

olabileceği sonucuna varabiliriz. Örneğin, bazı türlerin Kuzey

Amerika'daki Birinci Zaman talhakalarında Avrupa'dakilerden

biraz daha önce göründüğünü çok iyi biliyoruz; besbelli

Amerika'dan Avrupa'ya göç etmeleri için zaman gerekmiştir.

Dünyanın çeşitli kesimlerindeki en yeni çökeltİler

incelenirken, ha.la yaşamakta olan bazı türlerin çökeltİde

'çok bulunması, ama hemen bitişikteki denizde tükenmiş

olması her yerde göze çarpmaktadır; ya da, tam tersine,

bazı türler bitişik denizde pek çok bulunmakta, ama oradaki

çökeltide ya pek az görülmekte ya da hiç bulunmamaktadır.

Bütün bir yerbilimsel dönemin yalnızca bir parçası olan

Buzul Çağı sırasında Avrupa'daki canlılarda görülen göçün

araştırmalardan anlaşılan büyüklüğü üzerinde düşünmek

özellikle öğreticidir; aynı Buzul Çağında olmuş düzey değişmeler

i, aşırı iklim değişmesi, ve geçen uzun zaman aralığı

üzerinde düşünmek de öğreticidir. Bununla birlikte, taşıl

içeren tortul çökeitHerin aynı alanda ve bütün bir çağ

389

boyunca sürekli biriktiğinden şüphe edilebilir. Örneğin, bütün

Buzul Çağı boyunca, Mississippi'nin ağzına yakın yerlerde,

denize! hayvanların en iyi geliştiği derinliği kaplayan

o alanda, tortu çökelmesi olası değildir: çünkü o zaman aralığında

Amerika'nın başka kesimlerinde büyük coğrafi değişmeler

olduğunu biliyoruz. Buzul Çağında Mississippi'nin

ağzına yakın sığ sularda zaman zaman çökeimiş olan böyle

tabakalar yükseldikçe, ayrı katlarda bulunan organik kalıntılar,

türlerin göçü ve coğrafi değişmeler yüzünden önce ortaya

çıkacak ve sonra yitece:ktir. Ve uzak bir gelecekte, bu

tabakaları inceleyen bir yerbilimci, gömülü taşıl türlerin ortalama

kalımının Buzul Çağından kısa sürdüğü sonucuna

yanlışlıkla varacak, oysa gerçekte o türlerin kalımı çok daha

uzun, Buzul Çağı öncesinden günümüze kadar, sürmüş olacaktır.

Aynı oluşumun alt ve üst kesimlerinde bulunan iki biçim

arasındaki aşamalanmanın tam bir serisini elde etmek

için, çökeltinin değişiklik geçirme sürecine elverecek kadar

uzun bir dönem boyunca kesiksiz birikmiş olması gerekir;

bundan ötürü, çökeltinin gerçekten çok kalın olması, ve değişmeye

uğrayan türlerin aynı bölgede bütün o dönem boyunca

yaşamış olması zorunludur. Ama gördük ki, her katında

taşıl bulunan bir oluşum, ancak bir alçalma döneminde

birikebilir; ve aynı yerde aynı denize! türlerin yaşaması

için gerekli derinliğin aşağıyukarı aynı kalması, çökelti tutarı

ile alçalma hızının aşağıyukarı dengeli olmasına bağlıdır.

Ama aynı alçalma hareketi, çökeitHerin geldiği alanın

da deniz altında kalmasına yol açacak, ve böylelikle,

düşey hareket sürüp giderken, birikme de azalacaktır. Gerçekte

çökelti ve alçalma tutarlarının böyle dengelerrmesi

belki seyrek bir rasıantıdır; çünkü çok kalın çökeltilerin, alt

V@- üst kesimleri ayrı tutulursa, organik kalıntılar bakımından

genellikle yoksul olduğunu gözlemlemiş eskivarlıkbilimcilerin

sayısı birden çoktur.

390

Öyle görünüyor ki her oluşum ve w ülkedeki oluşum dizisi

genellikle aralıklı birikmiştir. Bir oluşum, pek sık görüldüğü

gibi, madenbilimsel ( mineralogical) bakımdan büyük

ölçüde farklı tabakalardan yapılı ise, çökelme sürecinin

kesikli olduğunu elbette kabul edebiliriz. Bir oluşum üzerinde

yapılacak en derin araştırma bile, onun çökelmesinin

ne kadar zaman aldığı konusunda bir bilgi vermez. Ancak

bir·kaç ayak kalınlığı olan tabakalar vardır, ve bunlar, başka

yerlerde kalınlıkları binlerce ayağı bulan, ve birikmeleri

için pek uzun bir dönemi gerektiren oluşumların yerine geçmiştir;

bununla birlikte, böyle ince bir tabakanın pek uzun

bir zaman aralığını temsil ettiğini yadsımaya hiç kimse yeltenemez.

Bir oluşumun alt tabakalarının yükselip su-süpürmesine

uğradığına ve su altında kaldıktan sonra aynı oluşumun

üst tabakalarıyla yeniden örtüldüğüne birçok örnek

verilebilir - bu olgular, oluşumun birikmesinde uzun, ama

kolayca gözden kaçan aralıklar bulunduğunu göstermektedir.

Başka hallerde hala yetiştikleri gibi dimdik duran taşIaşmış

büyük ağaçlar, birikme süreci boyunca geçmiş uzun

zaman aralıklarının ve önemli düzey değişmelerinin en açık

kanıtıdır; ağaçlar bulunmasaydı, bu olguları hiç kimse aklından

geçirmezdi: Sir C. Lyell ile Dr. Dawson, Yeni İskoç··

ya'da, içinde böyle ağaç köklerine raslanan, birbiri üstüne

yığılmış altmışsekizden çok farklı yatay kattan oluşmuş,

1.400 ayak kalınlığında, Karbon Döneminden kalma tabakalar

bulmuşlardır. Bundan dolayı, bir tür, bir oluşumun alt,

orta, ve üst kesimlerinde ortaya çıkınca, o türün aynı alanda

bütün birikim döneminde yaşamış olmayıp, aynı yerbilimsel

dönemde birçok defa görünüp yitmiş olması beklenir.

Bundan ötürü, tür herhangi bir yerbilimsel oluşumun çökelınesi

sırasında büyük ölçüde bir değişikliğe uğramışsa, oluşumun

bir kesiminde, teorimize göre yaşamış olmak gereken

bütün· geçişsel biçimleri değil, ancak ani ama belki de hafif

biçim değişmeleri görülür.

391

Doğa bilginlerinin elinde, türlerle çeşitleri ayırdetmeye

yarayan sağlam hiç bir kural bulunmadığını ansımak çok

önemlidir; doğa bilginleri her türe biraz değişkenlik bağışlamakta,

ama herhangi iki biçim arasındaki farkın biraz büyük

ölçüde olduğunu görunce, onları geçişsel biçimlerle birbirine

bağlamaya güçleri yetmezse, ikisini de tür saymaktadırlar;

ve biz, demin anılan gerekçelerden ötürü, onları herhangi bir

yerbilimsel oluşumda bulmayı pek az umabiliriz. Varsayalım

ki B ile C iki tür, ve A eski ve derin bir tabakada b•ılunan

bir üçüncü tür olsun; A, B ile C'nin tam anlamıyla

arasında olsa bile, aynı zamanda onlardan birine, ya da

ikisine birden, ara çeşitlerle bağlanamayınca, düpedüz üçüncü

ve başka bir tür sayılırdı. Daha önce belirtildiği gibi,

A'nın B ile C'nin gerçek atası olabileceği, bununla birlikte

her bakımdan ikisinin tam anlamıyla ortasında olmasının

gerekmeyebileceği de unutulmamalıdır. Öyleyse, aynı oluşumun

derin ve yüzlek tabakalarında ata-türü ve onun değişiklik

geçirmiş bazı döllerini bulabiliriz, ve onlar, geçişsel

biçimleri çok sayıda bulunroadıkça hısım sayılmaz, tersine,

farklı türler sayılır.

Birçok eskivarlıkbilimcinin türleri pek önemsiz farklara

dayanarak belirlediğini herkes bilir; örnekler aynı oluşumun

farklı kesimlerinden olunca böyle davranmaya daha da gönüllüdürler.

Kimi görgülü kavkıbilimciler (conchologist),

D'Orbigny'nin ve başkalarının belirlediği güzeHm türlere bugün

çeşit gözüyle bakıyorlar; ve değişme tarzının teoriye

göre bulmamız gereken kanıtını onların görüşünde buluyoruz.

Çoğu doğa bilginlerinin bugün yaşayan yumuşakçaların

kavkıları ile özdeş olduğuna inandıkları birçok kavkı içe-ren

yeni Üçüncü Zaman çökeitHerini bir daha ele alalım;

Agassiz ile Pictet gibi değerli kimi bilginler, bütün bu Üçüncü

Zaman türler·inin farklı türler olduğunu, ama farkın çok

az olduğunu savunmaktadırlar; öyleyse burada, hayalgüçlerinin

bu değerli bilginleri yanılttığına, ve bu yeni Üçüncü

392

Zaman türlerinin bugün yaşayan temsilcilerinden gerçekten

hiç bir farkı olmadığına inanmazsak, ya da çoğu bilginierin

tersine, bu Üçüncü Zaman türlerinin bugünkülerden gerçekten

farklı olduğunu kabul etmezsek, istenen hafif değişikliklerin

sı!k sık ortaya çıktığının kanıtını elde ederiz. Hayli

geniş zaman aralıklarını, yani aynı büyük oluşumun farklı

ama birbirini izleyen kesimlerini incelersek, oralarda gömülü

ve genellikle farklı türler sayılan taşıllar arasındaki hı~

sımlığın, pek ayrı oluşumlarda bulunan türler arasındakinden

çok daha yakın olduğunu anlarız; demek ki teorinin gerektirdiği

yöndeki değişmenin kesin kanıtını burada bir daha

buluyoruz; ama bu konuyu gelecek bölümde ele alacağım.

Çabuk üreyeri ve pek yer değiştirmeyen hayvan ve bitki

çeşitlerinin başlangıçta yerel (local) olduğunu, ve böyle

yerel çeşitlerin pek yayılmadığını ve önemli ölçüde değişiklik

geçirip yetkinleşmedikçe ata-biçimlerinin yerini almadığını

sanmak için gerekçe vardır. Bu görüşe göre, herhangi

bir ülkedeki bir oluşumda, iki biçim arasındaki ilk geçiş aşamalarını

bulma şansı azdır, çünkü ardışık değişmelerin yerel

ya da dar bir alanda olduğu varsayılmaktadır. Denizd

hayvanların pek çoğu geniş bir alana yayılmıştır; en çok

çeşit gösteren bitkilerin' en çok yayılmışlar olduğunu da biliyoruz;

öyleyse, eskiden, yumuşakçalar ve öbür denizel

hayvanlar içinde en geniş alana -Avrupa'nın bilinen ye:rbilimsel

oluşumlarının sınırlarından da ötelere- yayılmış olanların,

önce yerel çeşitleri ve sonunda yeni türleri en çok türetmiş

olması beklenir; herhangi bir yerbilimsel oluşumda

geçiş aşamalarını izieyebilme şansımızı bu da azaltır.

Dr. Falconer'ın bu yakınlarda üzerinde durduğu daha

önemli bir düşünce, yani, her türün değişikliğe uğradığı dönemin

yıllara vurulunca uzun olduğu, ama türün hiç bir

değişiklik geçirmediği zaman aralığına oranla belki kısa

olduğu düşüncesi de aynı sonuca varmaktadır.

393

Unutulmamalıdır ki, bugün, incelenen örnekler eksiksiz

bile olsa, iki biçimin ara çeşitlerle birbirine bağlanması, ve

türdeş olduklarının böylece gösterilmesi, ancak farklı yerlerden

birçok örnek toplanınca, ve seyrek olarak başarılabilmektedir;

taşıl türlerde bu başarıya daha da seyrek ulaşılmaktadır.

Örneğin, uzak bir gelecekte, yerbilimcilerin

farklı sığır, koyun, at ve köpek ırklarımızın bir tek kökenden

ya da birden çok kökenden türemiş olduğunu; ya da,

Kuzey Amerika kıyılarında yaşayan, ve kimi kavkıbilimcilerin

Avrupa'daki temsilcilerinden farklı türler, ve kimilerinin

de yalnızca çeşitler saydığı kavkılı hayvanların gerçekten

farklı çeşitler, ya da, söylendiği gibi, farklı türler

olduğunu göstermeye güç yetirip yetiremeyeceğini kendi kendimize

sorarsak, türleri sayısız taşıl geçişsel biçimlerle b!irbirine

bağlayabilmemizin olanaksızlığını belki gereğince anlarız.

Geleceğin yerbilimcileri, ancak sayısız taşıl geçişsel

biçimleri bularak bu işi başarabilir ler; ve böyle bir başarı

pek büyük ölçüde olmayasıdır.

Türlerin değişmezliğine inanan yazarlar yerbilimin bize

birbirine bağlanan biçimler vermediğini defalarca öne sürdüler.

Bu, gelecek bölümde göreceğimiz gibi, kesinlikle yanlıştır.

Sir J. Lubbock'un dediği gibi, "Her tür, öbür hısım

biçimler arasındaki zincirin bir halkasıdır." Canlı ya da

taşıl yirmi türü olan bir cinsi alıp türleri:riliı beşte dördünü

yok etsek, artakalanların birbirinden çok farklı hale geleceğinden

hiç kimse şüphe etmez. Cinsin en sondaki biçimlerini

yok edersek, cinsin kendisi, öbür hısım cinslerden çok daha

farklı görünecektir. Yerbilimsel araştırmanın ortaya çıkar.madığı

şey, yaşayan ve tükenmiş türlerin aşağıyukarı hepsini

birleştiren, bugünkü çeşitler kadar belirli, sonsuz sayıda

aşamanın eskiden varolduğudur. Ama bu beklenmemelidir;

bununla birlikte görüşlerime karşı en zorlu itirazdır

diye defalarca öne sürülmüştür.

Yerbilimsel belgelerin eksikliği üzerine söylediklerimizi

394

tasarlanmış bir örnekte özetlemek, yorgunluğuna değer. Malaya

Takımadalarının alanı, Avrupa'nın Kuzey Burnundan

Akdeniz'e, ve Britanya'dan Rusya'ya kadar kapladığı alana

aşağıyukarı eşittir; demek ki bu takımadaların yüzölçümü,

Amerika Birleşik Devletleri ayrı tutulursa, yeryüzünün bütün

yerbilimsel oluşumları özenle incelenmiş kesimi kadardır.

Geniş sığ denizlerle ayrılmış adalarıyla Malaya Takımadalarının

bugünkü halinin, Avrupa'nın o eski, oluşumlarının

pek çoğunun birikmekte olduğu sıradaki halini temsil ettiği

konusunda Godwin-Austin ile tümüyle aynı kanıdayını.

Malaya Takımadaları, organik kalıntılar bakımından yeryüzünün

en zengin bölgelerinden birtdir; bununla birlikte orada

eskiden beri yaşamış bütün türler derlenseydi, o tür ler

dünyanın doğal tarihini ne kadar eksik temsil ederdi!

Ama bu takımadalardaki karasal ürünlerin orada birikrnek

gerektiğini varsaydığımız yerbilimsel oluşumlarda pek

eksik saklandığına inanmamız için her türlü gerekçe vardır.

Gerçekten kıyısal hayvanların, ya da çıplak denizaltı kayalarında

yaşayanların çoğu görnülmezdi; ve çakıla ya da kuma

gömülenler uzak bir çağa !kalmazdı. Deniz dibinde tortu

birikmeyen, ya da organik varlıkların bozulmasını önlerneye

elverecek kadar hızlı birikmeyen yerlerde hiç bir kalıntı

saklanamaz dı.

Geleceğin İkinci Zaman oluşurnlarının geçmişi kadar

uzak bir çağına ulaşabilecek kalınlıkta, ve taşılca zengin çeşitli

oluşumlar, bu takımadalarda genellikle yalnız al çalma

dönemleri sırasında meydana gelir. Bu alçalma dönemlerinin

aralarına, karaların ya durağan kaldığı ya da yükseldiği

pek uzun zaman aralıkları girer; yükselme sırasında,

sarp kıyılardaki taşılca zengin oluşunılar, Güney Amerika

kıyılarında gördüğümüz gibi, dalgaların sürekli etkisiyle, ve

aşağıyukarı biriktikleri hızla, yok olur. Tortul tabakalar,

yükselme dönemleri sırasında, adalar arasındaki geniş ve

sığ denizlerde· bile büyük bir kalınlığa ulaşamaz, ya da son-

395

raki çökeltilerle örtülüp korunarak uzak bir geleceğe kalmaları

sağlanır. Alçalma dönemlerinde, canlılar belki pek

büyük bir kırıma uğrar; yükselme dönemlerinde ise hayli

değişim görülür, ama yerbilimsel belgeler daha az tam olur.

Takımadaların tümünde ya da bir kesiminde, uzun herhangi

bir alçalma döneminin, çağdaş bir tnrtu birikimiyle

birlikte, aynı türsel biçimlerin ortalama kalımından daha uzun

sürdüğünden şüphe edilebilir. Bilindiği gibi bunlar herhangi

iki ya da daha çok biçim arasındaki geçişsel aşamaların

saklanması için zorunlu olan raslantılardır. Her uzun

alçalma döneminin düzey salınımlarıyla kesilmesi, ve böylesine

uzun dönemler sırasında hafif iklim değişmelerinın işe

karışması da beklenebilir; ve bu hallerde, takımadaların

canlıları göç eder, ve geçirdikleri değişikliklerin birbirini

yakından izleyen belgelerinden hiç biri, hiç bir oluşumda saklanmaz.

Bu takımadalardaki canlıların pek çoğu, bugün, kendi

yörelerinden binlerce mil uzaklara yayılmıştır; örnekseme

(analogy) bizi şunu kabul etmeye götürür: özellikle çok yayılmış

olan bu türler (onların hiç değilse bazıları) en çok

çeşit türetir; ve çeşitler, önce yerel ya da bir yere özgü

olur; ama, kesin bir üstünlükleri olunca, ya da daha da

değişiklik geçirip yetkinleştikleri zaman, yavaş yavaş yayılır

ve ata-biçimlerinin yerine geçerler. Böyle çeşitler, eski

yurtlarına yeniden dönünce, eski durumlarından hemen hemen

aynı ölçüde (pek az da olsa) farklı olur, ve aynı oluşumun

biraz farklı kesimlerinde gömülü olarak bulunur, ve

bu yüzden, birçok eskivarlıkbilimcinin izlediği ilkelere göre

yeni ve farklı türler sayılırlar.

Bütün bu söylenenlerde biraz gerçeklik varsa, teodmize

göre aynı grubun geçmişteki ve şimdiki bütün türlerini

uzun ve daHanan biı:- yaşam zinciriyle bağlayan geçişsel biçimleri

yerbilimsel oluşumlarıınııda sonsuz sayıda bulmayı

beklerneye hakkımız yoktur. Zincirin ancak birkaç ara hal-

396

kasını aramalıyız; ve bazan birbirine uzak ve bazan birbirine

yakın olan böyle halkaları gerçekten bulmaktayız; ve

bu halkalar, birbirlerine ne kadar yakın olurlarsa olsunlar,

aynı oluşumun farklı tabakalarında bulununca, eskivarlıkbilimcilerin

çoğu onları farklı türler saymaktadır. Ama açıkça

söyleyeyim ki, bir oluşumun meydana gelmesinin başlangıcından

h itimine kadar yaşamış tür ler arasındaki sayısız

geçişsel biçimlerin yoluuğu tearimi gerçekten sarsmasaydı,

en iyi saklanmış yerbilimsel oluşumlarda bile belgelerin böylesine

eksik olduğundan asla şüphe etmeyecektim.

BÜTÜN HISIM TÜR GRUPLARININ BİRDENBiRE

ORTAYA ÇIKMASI ÜZERİNE

Eskivarlıkbilimcilerin birçoğu -örneğin Agassiz, Pictet,

Sedwick- belirli yerbilimsel oluşumlarda bütün tür gruplarının

birdenbire ortaya çıkmasını, bu olgudaki kesikliliği,

türlerin değişirliği öğretisi için ylla.cı bir engel saymaktadır.

Aynı cinslerden ya da familyalardan olan sayısız tür

gerçekten birdenbire canlanmış olsaydı, bu olgu doğal seçme

yoluyla evrim teorisi için yıkıcı olurdu. Çünkü hepsi de

aynı atadan türemiş biçimlerden oluşmuş bir grubun bu yoldan

gelişmesi pek yavaş bir süreç olur, ve ataların, değişiklik

geçirmiş döllerinden çok önce yaşamış olması gerekirdi.

Oysa, yerbilimsel belgelerin tamlığını her zaman önemsiyor,

ve belirli cinsler ya da farnUyalar belirli bir tabakanın altında

bulunmadığı için, onların o tabakanın oluşumundan

önce yaşamadığı sonucunu yanlış olarak çıkarıyoruz.. Bütün

hallerde, olumlu eskivarlıkbilimsel kanıtıara kesinlikle güvenilebilir;

yaşantının s:ık sık ortaya koyduğu gibi, olumsuz

kanıtlar değersizdir. Yerbilimsel oluşumların özenle incelendiği

alana oranla yeryüzünün ne kadar geniş olduğlinu

hep unutuyoruz; tür gruplarının eski Avrupa takımadalarını

ve Amerika Birleşik Devletleri'ni kaplamalarından önce

397

başka yerde uzun zaman yaşamış ve yavaş yavaş çağalmış

olabileceklerini unutuyoruz. Birbirini izleyen yerbilimsel oluşumlar

arasında geçmiş, ve birçok halde her oluşumun birikmesi

için gereken zamandan belki uzun olan zaman aralıklarını

gerektiği gibi dikkate almıyoruz. Bu aralıklar, bir

köken-biçimden gelen türlerin çoğalması için zaman: vermiş

olacaktır; ve böyle tür grupları, ardışık oluşumlarda, sanki

birdenbire yaratılmışlar gibi ortaya çıkacaklardır.

Burda daha önce söylenmiş bir şeyi ansıtabilirim: bir

organizmayı yeni ve özel bir yaşama tarzına, örneğin havada

uçmaya uyarlamak için çağlar geçmek gerekebilir; ve

bundan ötürü, geçişsel biçimler birtakım bölgelerde çok defa

uzun zaman kapalı kalacaklardır; ama bu uyarlanma bir

defa gerçekleşince, ve birkaç tür, böylelikle, öbürlerine karşı

bir üstünlük sağlayınca, yeryüzünde çabuk ve çok yayılan

ıraksamış birçok biçimin türemesi için öncekine göre kısa

bir zaman gerekecektir. Prof. Pictet, bu yapıt için yazdığı

eleştiride, kuşları örnek alıp onların ilk geçişsel biçimlerini

yorurnlarken, varsayılmış bir ilk-örneğin (prototype) ardışık

değişikliklerinin nasıl bir yar·arı olabiLdiğini anlayamadığını

söylüyor. Güney denizlerinde yaşayan penguenlere bakalım:

bu kuşların ön üyeleri "ne gerçek kol, ne de gerçek kanat"

olup, tam ikisi arasi bir durumda değil midir? Bununla birlikte

bu kuşlar yaşama savaşında başarılı olmaktadır; çünkü

sayılmayacak kadar çokturlar ve çok çeşitlidirler. Burada

kuşların kanatlarının geçirdiği aşamaları görmekte olduğumuzu

varsaymıyorum; ama değişiklik geçirmiş penguen

döllerinin önce mankafa ördek (Micropterus brachypterus)

gibi deniz yüzeyi boyunca kanat çırparak gidebilir, ve

sonradan deniz yüzeyinden yükselip havada süzülebilir hale

gelmelerinin yararlı olabileceğine inanmakta ne gibi bir güçlük

olabilir?

Yukarda söylenenleri açıklamak, ve bütün tür gruplarının

birdenbire türediğini varsayarken yanılmakta olduğu

398

muzu göstermek için birkaç örnek vermek istiyorum. Pictet'in

eskivarlıkbilim konusundaki büyük yapıtının birinci ve

ikinci baskısı arasında geçmiş pek kısa sürede (1844-46 ve

1853-57) bile, bazı hayvan gruplarının ilk defa ortaya çıkması

ve yitmesi konusunda varılmış sonuçlar hayli değiştirilmiştir;

ve bu yapıtın üçüncü baskısı başka değiştirmeleri

gerektirecektir. Ancak kısa bir süre önce yayımıanmış yerbilimsel

incelemelerde, memeli hayvanların hep Üçüncü Zamanın

başlarında ortaya çıktığının söylendiğini ansıtabilirim.

Oysa bugün, taşıl memelilerce en zengin tabakalardan birinin

İkinci Zaman serisinin ortasında olduğu bilinmektedir;

ve gerçek memeliler, o büyük serinin hemen hemen başlarında,

yeni kızıl kumtaşında bulunmuştur. Cuvier, hiç bir

Üçüncü Zaman tabakasında henüz maymuna rasıanmadığı

üzerinde durmaktaydı; oysa şimdi, Hindistan' da, Güney

Amerika'da, ve Avrupa'da [Üçüncü Zamanın -ç.] Miyosen

Dönemi tabakalarında bile tükenmiş maymun türleri bulunmuştur.

Birleşik Amerika'daki yeni kızıl kumtaşında eşsiz

bir raslantıyla olduğu gibi kalmış ayak izleri bulunmasaydı,

bazıları gerçekten pek iri olan otuzu aşkın kuşumsu hayvanın

o dönemde yaşadığını varsayınayı kim göze alırdı?

O tabakalarda hiç bir ikemik izine rasianmamıştır. Eski var··

lıkbilimcilerin Eosen Döneminde [Üçüncü Zamanın ilk dönemi,

-ç.] kuşların birdenbire ortaya çıktığını öne sürmelerinden

beri uzun bir zaman geçmeili; ama şimdi, Prof.

Owen'ın tanıklığı ile, üst yeşil-kum [İkinci Zamanın (son)

Tebeşir Dönemi serilerinden biri. Alt ve üst yeşil-kum diye

anılır. -ç.] birikirken yaşamış bir kuşun varlığını kesinlikle

biliyoruz; kertenkeleninkini andıran uzun kuytuğunuıı

iki yanında ve her ekieminde bir çift telek bulunan garip

kuşun, Archeopteryx'in (ilkel-kuş'un) Solenhofen'daki oolitli

tabakalarda ortaya çıkarılmasından beri daha da az bir zaman

geçti. Dünyanın eski canlıları üzerine ne kadar az bilgimiz

olduğunu bundan daha açık· gösteren pek az buluş

399

vardır.

Başımdan geçmiş ve beni pek çok şaşırtmış baska bir

örnek vereyim. Taşıl Sapsız Büklümbacaklılar (Fossil SessiZe

Cirripeds) konusundaki bir yapıtımda, yaşayan türlerin ve

tükenmiş Üçüncü Zaman türlerinin çok sayıda olmasından;

birçok türün bireylerinin dünyanın her yerine, arktik bölgelerden

Ekvator'a ve gelgit sınırlarından 50 kulaca kadar olan

farklı derinliklere yayılmış olmasından; eski Üçüncü Zaman

tabakalarında saklanmış örneklerin eksiksiz olmasından;

kabuğun kopmuş bir parçasının bile tanınmasındaki kolaylıktan;

bütün bu olgulardan, şu sonucu çıkarmıştım: sapsız

bükLümbacaklılar İkinci Zamanda yaşamış oLsaydılar, elbette

saklanırlar ve bulunurlardı; bu tabakalarda hiç bir türleri

bul.unmadığına göre, bu grup Üçüncü Zamanın başında

birdenbire gelişmiştir. Bu, benim için gerçekten üzücüydü;

çünkü, o zamanki düşünüşüme göre, büyük bir tür grubunun

birdenbire ortaya çıktığını gösteren örneklere bir örnek

daha katılıyordu. Değerli eskivarlıkbilimci M. Bosquet'un

Belçika'daki tebeşir tabakasından kendi eliyle çıkardığı

eksiksiz bir sapsız büklümhacaklı örneğinin resmini bana

göndermesi çalışmarnın tam yayımlanmasına rasladı. Bu

büklümbacaklı, sanki durum daha da şaşırtıcı olsun diye,

çok iyi bilinen, büyük, her yerde raslanan, henüz Üçüncü

.. Zaman tabakalarında bile hiQ bir türüne raslanmamış bir

cinsti, bir· Chthamalus'tu. Daha sonra, Bay Woodward, üst

tebeşir tabakasında sapsız büklümbacaklıların başka bir altfamilyasının

bir üyesini buldu: bir Pyrgoma; ve bugün, bu

gruptan olan hayvanların İkinci Zamanda yaşadığını gösteren

bir sürü kanıt vardır.

Eskivarlıkbilimcilerin bütün bir grubun birdenbire ortaya

çıkması konusunda üzerinde çok durdukları halde, Agassiz'e

göre, kemikli balıkların Tebeşir Döneminin alt tabakalarında

birdenbire görünmesidir. Bugün yaşayan türlerin pek

çoğu bu gruptandır. Ama belirli Jura ve Triyas Dönemi bi-

400

çimleri şimdilerde kemikli balık sayılmaktadır; ünlü bir yetkili,

bazı Birinci Zaman biçimlerini bile böyle sınıflamaktadır.

Kemikli balıklar- kuzey yarıkürede gerçekten birdenbire

ortaya çıkmış olsalardı, bu olgu dikkate çok değerdi; ama-t

türlerin aynı dönemde ve dünyanın başka yerlerinde de birdenbire

ve kendiliğinden gelişmiş olduğu ortaya konmadıkça,

teorim için aşılmaz bir engel olmazdı. Ekvator'un güneyinde

bulunmuş bir tek taşıl balık bilinmediğini söylemek

gereksizdir. Pictet'in "Palaeontology"si karıştırılırsa, Avrupa'daki

çeşitli oluşumlarda bulunmuş pek az tür bilindiği

görülecektir. Birkaç balık familyasının bugünkü yayılma

alanları sınırlıdır; eskiden kemikli balıkların yayılma alanı

da sınırlı olmuş olabilir, ve kemikli balıklar herhangi bir

denizde iyice geliştikten sonra uzaklara yayılmış olabilirler.

Yeryüzündeki denizierin hep bugünkü gibi kuzeyden güneye

böylesine açık olduğunu varsaymaya da hiç hakkımız yoktur.

Bugün bile Malaya Takımadaları · yükselip kıtalaşsa,

Hint Okyanusunun tropikal kesimi büyük ve tümüyle kapalı

bir tekne oluşturur, ve orada sayısız denizel hayvan gelişebilir;

ve onlar, türlerden bazıları daha serin bir iklime uyarlanınc3ya,

ve Afrika'nın ya da Avustralya'nın güneyindeki

burunları dolaşıp öbür uzak .denizlere ulaşacak hale gelinceye

kadar, yerlerinde kalırlar.

Bunlardan ötürü, Avrupa ve Birleşik Amerika -dışındaki

ülkelerin yerbilimilli bilmediğimiz için, ve son oniki yıl içindeki

buluşların eskivarlıkbilimsel bilgilerimizde yaptığı devrimden

ötürü, bana öyle geliyor ki, organik biçimlerin bilinen

ardışımının (succession) bütün dünyada geçerli olduğunu

kesinlikle söylemek, tıpkı Avustralya'nın kıraç bir kıyısına

ayak basıp beş dakika içinde o kıtanın yaratıklarının

sayısı ve yayılma alanları konusunda sonuca varan bir doğa

bilgininin davranışı kadar düşüncesizcedir.

401

TAŞIL BULUNDUGU BİLİNEN EN ESKi TABAKALARDA

HISIM TÜR GRUPLARININ BİRDENBiRE

ORTAYA ÇIKMASI ÜZERİNE

Çok daha önemli ve buna benzer başka bir güçlük var.

Hayvanlar aleminin farklı başlıca bölümlerinden olan türlerin

taşıl bulunduğu bilinen en eski tabakalarda birdenbire

ortaya çıkmasını sözkonusu ediyorum. Aynı grubun yaşayan

bütün türlerinin bir tek atadan türediğine beni inandıran

kanıtların pek çoğu, bilinen en eski türler de aynı ölçüde

geçerlidir. Örneğin, bütün Kambriyum Dönemi ve Silür Dönemi

trilobit'lerinin [Birinci Zamanda çok gelişmiş, bugün

tükenmiş, vücutları sırt bölgesinde boyuna yarıklarla üçe

bölünmüş, yassı ve yumurtamsı denizel eklembacaklılar,

-ç.] Kambriyum Döneminden çok önce yaşamış olmak gereken,

ve belki bilinen herhangi bir hayvandan büyük ölçüde

farklı bir kabuklu hayvandan türemiş olduğundan şüphe edilemez.

Nautilus [kafadanbacaklılardan bir yumuşakça cinsi;

Pasifik ve Hint Okyanuslarında yaşar -ç.] Lingula [kolsuayaklılardan

bir yumuşakçanısı cinsi, -ç.] vb. gibi en

eski hayvanlarm bazıları, bugün yaşayan türlerden pek farklı

değildir; ve teorimize göre, bu eski türlerin aynı grupların

sonradan ortaya ç:ıKmış bütün türlerinin ataları olduğu

düşünülemez, çünkü onlar, ıraca arada bir özellik göstermemektedirler.

Bundan dolayı, teorim doğruysa, en eski Kambriyum tabakaları

çökelmeden önce, Kambriyum Döneminden günümüze

kadar geçmiş bütün zaman kadar, belki ondan çok da·

ha uzun dönemler geçtiği tartışma götürmez. Burda korkunç

bir engelle karşılaşmaktayız; çünkü dünyanın canlıların

barınabilmesine uygun halde yeterince kaldığı şüpheli

görünmektedir. Sir W. Thompson, yerkabuğunun katılaşmasının

20 milyon yıldan az ve 400 milyon yıldan çok önce, ama

belki 98 milyon yıldan az ve 200 milyon yıldan çok önce ol-

402

muş olamayacağı sonucuna varmaktadır. Bu çok geniş sınırlamalar,.

verilerin ne kadar şüpheli olduğunu göstermektedir;

ve ilerde probleme başka öğeler de katılabilir. Bay

Croll, Kambriyum Döneminden beri aşağıyukarı 60 milyon

yıl geçmiş olduğunu oranlamaktadır; ama bu, Buzul Çağının

başından beri olmuş organik değişmenin azlığı g3zönünde.

tutulunca, Kambriyum Döneminden beri ortaya çıktığı

besbelli olan büyük birçok organik değişme için çok kısa

görünmektedir; ve önceki 140 milyon yıl, Kambriyum Döne~

minde yaşamış çeşitli canlı biçimlerin gelişimine pek de yeterli

sayılamaz. Bununla birlikte, Sir William Thompson'ın

üzerinde durduğu gibi, dünyanın fiziksel koşullarında önceleri

bugünkünden daha hızlı ve etkili değişmeler olmuş, ve

böyle değiŞmeler o zamanki organizmaların daha uygun bir

hızla değişmesine yol açmış olabilir.

Varsayılmış bu Kambriyum-öncesi dönemlerden kalma

taşıica zengin çökeitHerin neden bulunmadığı sorusuna doyurucu

bir yanıt veremiyorum. Başta Sir R. Murchison olmak

üzere, ünlü birçok yer bilimci, yakın zamana kadar, en eski

Silür Dönemi tabakasındaki organik kalıntilarda yaşamın

ilk izini gördüğümüz kanısındaydılar. Lyell ve E. Horbes gibi

bazı büyük yetkililer, bunu şüpheyle karşılamışlardır.

Dünyanın yalnız küçük bir kesiminin iyi bilindiğini unutmamalıyız.

M. Barrande, kısa bir süre önce, bilinen Silür Sisteminin

altında, yeni ve özel türlerle dolu daha eski bir olu·

ş um buldu; ve bugün, Bay Hicks, Galler Ülkesinin güneyindeki

en eski Kambriyum oluşumlarının da altında, trilobitlerce

zengin, ve içlerinde çeşitli yumuşakçalar ve halkalıkurttar

(annelids) bulunan tabakalar ortaya çıkardı. En es·

ki yaşamsız (azoic) kayalarda bile fosfatlı yumrucukların ve

ziftli maddelerin varlığı, belki o dönemlerdeki yaşamın belirtisidir;

Kanada'da, St. Lawrance Irmağının kuzeyindeki

oluşumlarda Eozoon'un [Eozoon: Tanhayvanı. Varolduğu düşünülmüş

tekgözeli bir hayvan cinsi, -ç.] varlığı genellikle

403

kabul edilmektedir. Kanada'daki Silür Sisteminin altmda üç

büyük tabaka vardır, tanhayvanı onların en alttakinde bulunmuştur.

Sir W. Logan şöyle diyor: "Üçünün birden kalınlığı,

Birinci Zaman serisinin tabanından başlayarak bugüne

kadar birbirini izlemiş tabakalarmkini aş abitir. Böylelikle

öylesine eski bir döneme ulaştık ki, Barrande'm Primordial

(en eski) denilen faunasmm ortaya çıkması, buna

oranla çok yeni bir olgu sayılabilir." Tanhayvanı en az organlanmış

hayvanlardandır, ama sınıfına göre çok organlanmıştır;

sayılmayacak kadar çok varolmuş, ve, Dr. Dawson'a

göre, besbelli çok sayıda yaŞamış olmak gereken pek

küçük organik yaratıklarla geçinmiştir. Böylece, Kambriyum

Döneminden çok önce canlı varlıklar bulunduğu konusunda

1859'da yazdıklarımın doğruluğu sınanmıştır; yazdıklarım,

Sir W. Logan'm o zamandan beri söylediklerinin aşağıyukarı

aynıdır. Bununla birlikte, Kambriyum sisteminin altmda taşılca

zengin büyük tabaka yığınlarının bulunmamasının sağlam

gerekçesini belirlemek pek güçtür. En eski tabakaların

su-süpürmesi yüzünden tümüyle sürüklenmiş olması, ya da

içlerindeki taşılların başkalaşımın ·etkisiyle tanınmaz hal~

gelmiş olması, olası görünmemektedir, çünkü böyle olsaydı,

onları izleyen oluşumlarm ancak küçük kalmtılarma raslardık,

ve onlar hep kısmen başkalaşmış halde olurdu. Ama

Rusya ve Kuzey Amerika gibi geniş alanlardaki Silür Dönemi

çökeltileri üzerine edindiğimiz bilgiler' bir oluşumun

ne kadar eski olursa o kadar sürekli ve çok su-süpürmesine

uğradığı görüşünü doğrularnamaktadır.

Bu olgu şimdilik açıklamasız kalmaktadır; ve burada geliştirilen

görüşlere karşı, sağlam bir kanıt olarak gerçekten

ileri sürülebilir. İlerde bazı açıklamalar yapılabileceğini

göstermek için aşağıdaki varsayımları veriyorum. Görünüşe

göre denizierin çok derin yerlerinde yaşadıkları anlaşılan

organik yaratıklarm Avrupa'nın ve Kuzey Amerika'nın yerbilimsel

oluşumlarmdaki kalıntılarının niteliğinden, ve olu-

404

şumları meydana- getiren millerce kalınlıktaki çökeltinin

niceliğinden, bugünkü Avrupa ve Kuzey Amerika kıtalarının

yakınlarında bu çökeltinin sürüklendiği büyük adaların ya da

kara parçalarının öteden beri bulunduğu sonucunu çıkarabiliriz.

Agassiz ve başkaları, aynı görüşü çoktan beri savunmaktadırlar.

Ama, ardışık oluşumlar arasındaki zamanlarda durumun

nasıl olduğunu, o zamanlar Avrupa ile Birleşik Amerika'nın

kara mı, yoksa karaya yakın ve tortu çökelmesi olmamış

deniz dibi mi, ya da açık ve alabildiğine derin bir

denizin teknesi mi old,uğunu bilmiyoruz.

Yüzölçümleri karalarınkinin üç katı oJan bugünkü okyanusları

incelersek, birçok adayla bezenmiş olduklarını görürüz;

ama hemen hemen hiç bir okyanus adasında (Yeni

Zelanda, gerçekten bir okyanus adası sayılabilirse, ayrı tutularak)

herhangi bir Birinci ya da İkinci Zaman kalıntısı

bulunduğu bilinmemektedir.' Bundan ötürü, Birinci ve İkinci

Zamanlarda, okyanusların bugün kapladığı alanlarda kıtalar

ve ada-kıtalar bulunmadığı sonucu çıkarılabilir; bulunsaydılar,

büyük olasılıkla, oralardan süpürülüp götürülmüş

nesnelerin birikmesiyle Birinci ve İkinci Zaman oluşumları

meydana gelir, ve onlar, o uzun zaman aralıkları

boyunca araya girmiş düzey salınımlarıyla hiç değilse kısmen

yükselirlerdi. Demek ki, bu olgulardan herhangi bir

sonuç çıkarılmak istenirse, bugün okyanusların kapladığı

alanları bilinen en uzak çağdan beri gene okyanusların kapladığı,

ve öte yandan, bugün kıtaların bulunduğu yerlerde

Kambriyumdan beri şüphes!iz önemli düzey salınımları geçirmiş

büyük )mra parçaları bulunduğu sonucu çıkarılabilir.

Mercan kayaları konusundaki kitabıma ekli renkli haritaya

bakarak vardığını sonuç şudur: büyük okyanuslar hala başlıca

alçalma alanları, büyük takımadalar hala düzey salınımlarının

etkisinde olan alanlar, ve kıtalarsa yükselme alanlarıdır.

Ama dünyanın başlangıcından beri bunun böyle kaldığını

varsaymamız için hiç bir gerekçe yoktur: Kıtamız [Av-,

405

rupa, -ç.] birçok düzey salınımı sırasında, yükseltici etkenlerin

üstün gelmesiyle oluşmuştur; ama bir hareketin

ağır bastığı alanlar zamanla değişemez mi? Kambriyumöncesi

uzun bir dönemde, bugün okyanusların kapladığı yerlerde

kıtalar bulunmuş olabilir; ve şimdi kıtaların olduğu

yerlerde açık okyanuslar uzanmış olabilir. Örneğin, Pasifik

Okyanusunun teknesi bugün bir kıtaya dönüşse, orada Karnhriyum

Dönemi tabakalarından (onların da eskiden orada biriktiği

varsayılırsa) tanılınır ölçüde daha eski oluşumlar bulunacağını

düşünmek de doğru olmaz; çünkü al~almayla yerin

merkezine birkaç mil daha çok yaklaşmış, ve üstüne yüklenen

suyun korkunç ağırlığıyla sıkıştırılmış tabakalar, yüzeye

hep daha yakın kalmış olanlardan daha çok başkalaşıma

uğramış olabilir. Örneğin dünyanın Güney Amerika gibi

geniş bazı kesimlerindeki o çıpla;k ve büyük bir basınç

altında kalıp ısınmış olmak gereken -başkalaşmış kaya tabakalarının

varlığı, bence, özel bir açıklamayı gerektirir görünmektedir;

ve belki, o geniş alanlarda, Kambriyum Döneminden

çok önceki birçok yerbilimsel oluşumun tümüyle

başkalaşmış ve su-süpürmesine uğramış bir halini görmekte

olduğumuza inanab:iliriz.

BURADA tartışılan türlü güçlüklerin hepsi, yani, bugün

yaşayan ve eskiden ya_şamış türler arasındaki geçişsel biçimlerin

birçoğunu yerbilimsel oluşumlarda bulmakla birlikte

onların hepsini birbirine bağlayan zincirin bütün ara halkalarını

ortaya çıkarmamış olmamız; çeşitli tür gruplarının

Avrupa'daki yerbilimsel oluşumlarda birdenbire ortaya çıkması;

bugün bildiğimiz kadarıyla, Kam!b:riyum tahakalarının

altında taşıica zengin oluşumların hemen hiç bulunmaması,

elbette pek önemli olgulardır. Bunu Cuvier, Agassiz, Barrande,

Pictet, Falconer, E. Forbes vb. gibi en başarılı eskivarlıkbilimcilerin,

ve Lyell, Murchison, Sedgwick v'b. gibi

en ünlü yerbilimcilerin türlerin değişmezliğini oybirliğiyle

406

ve üsteleyer·ek savunmalarından anlıyoruz. Ama Sir Charles

Lyell, gerçekten yetkili brir kişi olarak, artık karşı görüşü

desteklemektedir; ve yer bilimcilerin ve eskivarlıkbilimcilerin

çoğu, bugün, eski inançlarında pek kararsızdır. Yerbilimsel

belgelerin herhangi bir ölçüde tam olduğuna inananlar

teorimi elbette ,hemen reddedeceklerdir. Kendi payıma.

Lyell'in eğretilemesini kullanarak, yerbilimsel belgeleri dünyanın

değişen bir diyelekle yazılmış eksik bir tarihi olarak

görüyorum; bu tarihin yalnız iki ya da üç ülkeyi ele alan

son cildi elimizdedir. Ve bu cildin yalnız kısa bir bölümü dağınık

olarak şurada burada saklanmaktadır; ve her sayfasında

ancak birkaç satır bulunmaktadır. Yavaş yavaş değişen

dilinin birbirini izleyen bölümlerde hayli farklı olan her

sözcüğü, ardışık oluşumlarda gömülü ve bize yanlış olarak

birdenbire ortaya çıkmış gibi görünen canlı biçimleri temsil

edebilir. Bu açıdan bakılınca, yukarda tartışılan güçlükler

büyük ölçüde azalmakta, hatta ortadan kalkmaktadır.

407

ONBiRiNCi BÖLÜM

CANLI VARLIKLARIN YERBİLİMSEL

ARDIŞIMI ÜZERİNE

Yeni türlerin yavaş ve ardışık olarak görünmesi üzerine -

Değişme hızlarının farklılığı üzerine - Tükenmiş türler yeniden

ortaya çıkmaz - Ttir gruplarının ortaya çıkması ve ortadan

kalkması, tek tek türlerinki gibi, aynı genel kurallara

uyar -- Tükenıne üzerine - Bütün dünyadaki canlı biçimlerin

zamandaş değişmeleri üzerine 1 - Tükenmiş türlerin birbirleriyle

ve yaşayan türlerle ilgileri üzerine - Eski biÇimlerin gelişim

durumu üzerine - Ayın tipierin aynı alanlarda ardışıını üzerine

- Geçen bölümün ve bu bölümün özeti.

Şimdi canlı varlıklarm yerbilimsel ardışıını ile ilişkili

türlü olguların ve yasaların türlerin değişmezliği görüşüyle

mi, yoksa değişim ve doğal seçme yoluyla yavaş ve aşamalı

değişiklik geçirme teorisiyle mi bağdaştığını görelim.

Yeni türler, karalarda ve sularda, yavaş yavaş, birbiri

ardınca ortaya çıkmıştır. Lyell, bunun çeşitli Üçüncü Zaman

tabakalarmdaki kanıtları karşısında pek direnilemeyeceğini,

ve her geçen yılın boşlukları doldurduğunu, tükenmiş ve yaşayan

biçimler arasındaki ilişkinin aşamalarını daha çok ortaya

çıkardığını göstermiştir. En yeni, ama yıllara vurulunca

çok eski, tabakaların bazılarında yalnız bir ya da iki tükenmiş

tür, ve yalnız bir ya da iki yerel, ya da, bildiğimiz

408

kadarıyla, yaygın yeni tür bulunmaktadır:-İkinci Zaman oluşumları

daha kesiklidir; ama, Bronn'un belir~tiği gibi, gömülü

birçok türün ne ortaya çıkması ne de ortadan kalkması

zamandaştır.

Farklı cinslerden ya da sınıflardan olan türler, aynı hızla

ve eşit ölçüde değişmemektedir. Bugün yaşamakta olan

birkaç kavkılı hayv·an türüne eski Üçüncü Zaman tabaka·

larında, ve tükenmiş birçok tür arasında rasıanmaktadır.

Falconer bu olgunun şaşırtıcı bir örneğinri ortaya çıkarmış,

yaşayan timsahlardan birinin kalıntısını Himalayalardaki

İkinci Zaman çökeltilerinde ve tükenmiş birÇok memeli ve

sürüngen hayvanın kalıntıları ile birlikte bulmuştur. Silür

Dönemi Lingula'sı, bu cinsin yaşayan türlerinden ancak pek

az farklıdır; oysa Sil ür Dönemi yumuşakçalarının çoğu, ve

kabuklularının hepsi büyük ölçüde değişmiştir. Karadaki

canlılar, denizdekilerden daha hızlı değişmiş görünmektedir.

Bunun güzel bir örneği İsviçre'de gözlemlenmiştir. Yukarı

cirganizmaların aşağı organizmalard<~;n daha çabuk değiştiğine

inanmamız için biraz gerekçe vardır: ama kural-dışı

örn-eklere de raslanmaktadır. Pictet'in belirttiği g~bi, organik

değişmenin tutarı, ardışık yerbilimsel oluşumların hepsinde

aynı değildir. Bununla birlikte, en yakın ilişkili oluşumları

karşılaştırınca, bütün türlerin biraz değişmeye uğradığını

görmekteyiz. Bir tür yeryüzünden bir defa silinince,

aynı biçimin herhangi bir zam·anda yeniden ortaya çıkacağına

inanmamız için hiç bir gerekçe yoktur. Barrande'ın

"canlı yığınakları" (colonies) bu kuralın apaçık dışında kalmaktadır;

onlar, bir süre eski bir oluşumun ortasına girivermekte,

ve sonra daha yeni bir faunada gene ortaya çıkmaktadır;

ama Lyell'in açl'klaması, yani, bu halin uzak bir

coğrafi alandan göç etmeniri sonucu olması, ·inandırıcı görünmektedir.

Bu farklı olgular, bir alandal~i canlıların hepsinin birdenbire

ya da aynı zamanda, ya da eşit ölçüde değişmesini

409

gerektiren belirlenmiş hiç bir yasa tanımayan teorimizle çok

güzel bağdaşmaktadır. Değişiklik geçirme süreci yavaş olmak,

ve genellikle ancak birkaç türü zrunandaş olarak etkilemek

gerekir; çünkü her türün değişkenliği öbür bütün

türlerinkinden farklıdır. Böyle değişimierin ya da bireysel

farikiarın doğal seçmeyle büyük ya da küçük ölçüde birilüirilmesi,

ve böylelikle büyük ya da küçük ölçüde sürekli bir değişiklik

sağlanması, karmaşık birçok raslantıya -değişmelerin

yararlı nitelikte olmasına, çaprazianma özgürlüğüne, ülkedeki

fiziksel koşulların yavaş değişmesine, yeni toplulukların göçüne,

ve o ülkede değişen türlerle yarışa giren öbür canlıların

özelliklerine- bağlıdır. Bundan dolayı, bir türün, aynı

özdeş biçimi öbürlerinden daha uzun zaman koruması, ya da,

değişirse, daha az değişmesi, hiç de şaşırtıcı değildir. Benzer

ilişkileri farklı ülkelerin canlıları arasmda da görmekteyiz;

örneğin Madeira Adalarmdaki kara-salyangazları ve

kınkanatlı böcekler Avrupa kıtasındaki en yakın hısımlarından

önemli ölçüde farklıdır, oysa denize! yumuşakçalar ve

kuşlar değişmeden kalmıştır. Karasal canlıların ve daha çok

organıanmış biçimlerin, denizel canlılara ve aşağı organizmalara

oranla açıkça daha hızlı değişmelerini, önceki bölümlerden

birinde belirtildiği gibi, yu..karı organizmalarm organ_!!{

ve inorganik yaşam koşulları ile olan karmaşık ilişkilerine

yorabiliriz. Herhangi bir alandaki · canlılarm birçoğu

değişiklik geçirip gelişince, belirli bir ölçüde . değişiklik geçirmemiş

ve· gelişmemiş olan herhangi bir biçimin kolayca

tükeneceğini, yarışma ilkesinden, ve yaşama savaşındaki organizmaların

karşılıklı ve önemli ilişkilerinden anlayabiliriz.

Ve bundan, aynı alandaki bütün türlerin, uzun zaman aralıklarını

gözönünde bulundurursak, eninde sonunda ya değişiklik

geçirmek, ya da tüke\:ımek zorunda olduğu sonucunu çıkarırız.

Aynı sınıfın bireylerindeki ortalama değişme tutarı, uzun

ve eşit zaman aralıkları boyunca, belki aşağıyukarı eşit ola·

410

bilir; ama taşılca zengin ve kalımlı yerbilimsel oluşumların

birikimi, alçalmakta olan alanlarda büyük ölçüde tortu çö·

kelmesine bağlı olduğu için, oluşumlar uzun _ve düzensiz aralıklar

gösteren zamanlarda birikm~ş olmak gerekir; bundan

ötürü, birbirini izleyen oluşumlarda gömülü taşılların gösterdiği

organik değişme tutarları eşit değildir. Bu ·görüşe

göre, her yerbilimsel oluşum, yeni ve tam bir yaratma eylemini

değil, yalnızca hiç durmadan ve yavaş yavaş değişen.

bir dramdan gelişigüzel alınmış sahneleri gösterir.

Bir defa yitmiş bir türün, aynı organik ve inorganik koşullar

bir daha belirse bile, neden yeniden ortaya çıkmarlığını

kolayca anlayabiliriz. Çünkü bir türün dölü başka bir

türün doğa ekonomisindeki yerini almaya uyarlanabilir (ve

bunun pek' sık olduğu şüphesizdir) ve onu yerinden edebilir;

bununla birlikte o iki biçim -eskisi ile yenisi- tümüyle

özdeş olmaz; çünkü ikisi de, farklı olan atalarından aşağıyukarı

kesinlikle farklı ıralar edinmişlerdir; ve önceden

farklı olan organizmaların değişme tarzları da farklı olur.

Örneğin, bütün tavus güvercinlerimiz yok olsa, güvercin meraklıları

şimdikinden hemen hiç ayırdedilemeyen yeni bir ırk

elde edebilirler; ama ata-tür olan kaya güvercini ortadan

kalkarsa, (doğal koşullarda ata-biçimlerin yerini genellikle

onların gelişmiş döllerinin aldığına inanmamız için her türlü

gerekçe vardır), başka bir güvercin türünden, hatta belirgin

bir başka güvercin ırkından, bugünkü tavus ırkına özdeş

bir . ırk yetiştirilebileceğine inanılamaz, çünkü ardışık

değişimler hemen hemen kesinlikle ve belirli bir ölçüde farklı

olur, ve yeni oluşmuş çeşitler atalarından ırasal bazı farklar

alabilir.

Tür grupları, yani, cinsler ve familyalar, tek tek türler

gibi, aynı genel kurallara uygun olarak ortaya çıkar ve ortadan

kalkar, az ya da çok çabuk, ve küçük ya da büyük

bir ölçüde değişir. Bir defa ortadan kalkmış bir grup, asla

yeniden ortaya çıkmaz; yani, varlığı, varolduğu sürece, ke-

411

siksizdir. Bu kuralın görülür bazı ayraları (istisnaları) olduğunu

biliyorum, ama bunlar şaşılacak kadar azdır, öyle

ki E. Forbes, Pictet ve Woodward, hepsi de savunduğum bu

türlü görüşlere kesinlikle karşı çıkmış olmakla birlikte, bunun

doğruluğunu kabul etmektedirler; ve kural teorirole tümüyle

bağdaşmaktadır. Çünkü aynı grubun bütün türleri,

varlıkları ne kadar sürerse sürsün, hepsi biribiri ardınca ve

ortak bir atadan gelmiş değişiklik geçirmiş döllerdir. Örneğin,

Lingula cinsinin bütün çağlar boyunca ortaya çıkmış

türleri, en alt Sil ür Dönemi tabakasından günümüze kadar,

kesiksiz bir kuşaklar dizisiyle birbirine bağlanmış olmak gerekir.

Bütün tür gruplarının yanlış olarak birdenbire gelişmiş

gibi ortaya çıktıklarını geçen bölümde gördük; ve bu olguyu

açıklamaya çalıştım. Bu doğru olsaydı, görüşlerim için yıkıcı

olurdu, ama böyle haller elbette ayraldır ( istisnaidir) ;

genel kural, grubun sayıca aşamalı bir artma g·östermesi,

en yüksek sayıya ulaştıktan sonra, eninde sonunda aşamalı

bir azalmaya uğramasıdır. Bir cinsteki türlerin sayısı, ya da

bir familyadaki cinslerin sayısı, türlerin bulunduğu ardışık

yerbilimsel oluşumların içinden dikine yükselen, değişen kalınlıkta

ve düşey bir çizgiyle gösterilirse, çizgi, bazan, alt

başından sivri bir uçla başlayacak yerde, yanlışlıkla birdenbire

ve kalın başlamış gibi olur; sonra yukarı doğru yavaş

yavaş kalınlaşır, sık sık bir süre aynı kalınlıkta kalır, ve

sonunda, türün azalmasını ve kesinlikle tükeomesini göstererek,

üst tabakalarda ineele ineele . son bulur. Bir gruptaki

tür sayısının bu aşamalı artması teorime tümüyle uygundw·,

çünkü aynı cinsin türleri, ve aynı familyanın cinsleri ancak

yavaş yavaş artabilir; değişiklik geçirme süreci ve hısım

biçimlerin ortaya çıkması zorunlu olarak yavaş ve aşamalıdır:

önce bir tür iki ya da üç çeşit türetir, onlar yavaş yavaş

türleşir, ve o türler de sırası gelince aynı yavaş ve aşamalı

süreçle yeni çeşitler ve türler verir, ve bu, tek göv-

412

deli büyük bir ağacın dallanması gibi, grup büyüyünceye

kadar böylece sürüp gider.

TÜKENME ÜZERİNE

Türlerin ve tür gruplarının tükeomesinden şimdiye kadar

yalnız yeri geldikçe söz açtık. Doğal seçme teorisin.e

göre, eski biçimlerin tükenınesi ve yeni, gelişmiş biçimlerin

ortaya çıkması birbiriyle yakından bağlantılıdır. Dünyadaki

canWarın ardışık dönemlerde afetlerle silinip süpürüldüğünü

öne sfuen eski varsayım genellikle bırakılmıştır. Ellie de

Beaumont, Murchison, Barrande vb. gibi, genel görüşleri

yüzünden öyle düşünmek durumunda kalmış yerbilimciler bile

kanılarını değiştirmişlerdir. Bu varsayımın tam tersine,

türlerin ve tür gruplarının birbiri ardınca, önce bir yerde,

sonra başka yerde, ve sonunda her yerde aşamalı olarak

ortadan kalktığına inanmamız için gerekli her türlü kanıt

Üçüncü Zaman oluşumlarının incelenmesiyle sağlanmıştır~

Bununla birlikte, bir kıstağm yarılıp açılması ve bu yüzden

bitişiğindeki denizlerden birinin yeni birçok canlının baskınına

uğraması, ya da bir adanın tümüyle batması gibi bazı

hallerde, tükenme daha hızlı olabilir. Türlerin de tür grup-_

larının da, .kalımları hiç eşit değildir; bazı gruplar, gördüğümüz

gibi, yaşamın bilinen ilk doğumundan beri varolagelmiştir;

bazıları Birinci Zamanın bitiminden önce ortadan

kalkmıştır. Herhangi bir türün ya da cinsin yaşama süresini

belirleyen hiç bir yasa yoktur. Bütün bir tür grubunun

tükenmesinin, türernesinden genellikle daha yavaş bir süreç

olduğuna inanmak için gerekçe vardır: grubun ortaya

çıkması ve ortadan kalkması, daha önce yaptığımız gibi, kalınlığı

değişen bir çizgiyle gösterilirse, tükeomenin gelişimini

gösterdiği üst başında, türlerin ilk ortaya çıkmasını ve

sayıca çoğalmasını gösterdiği alt başında olduğundan daha

yavaş incelir. Bununla birlikte, bazı hallerde, türlerin tüken-

413

mesi, ammanitlerde görüldüğü gibi, İkinci Zamanın sonlarına

doğru, pek birdenbire olmaktadır.

Türlerirr tükenınesi hiç bir gerekçe olmaksızın esrarlı bir

karanlığa gömülmüş-tür. Kimi yazarlar, bireylerin ömrü belirli

olduğu için türlerin kalımının da belirli olduğunu varsaymışlardır.

Türlerin tükenmesine hiç kimse benim kadar

şaşmış olamaz. La Plata'da Mastodon [fille yakın hısımlığı

olan tükenmiş bir hayvan, -ç.], Megatherium [Güney Ame·

riıka'ya özgü, tembel hayvana benzer, iri, otçul, tükenmiş

bir haytran, -ç.], Toxodon ve başka tükenmiş iri hayvanların,

hepsi de çok yakın bir yerbilimsel dönemde bugün ha.la

yaşayan kavkılılarla birlikte varolmuş hayvanların, kalıntıları

yanında gömülü bir at dişi bulunca pek şa§ırmıştım;

çünkü at, İspanyollar atı Güney Amerika'ya getirdfğinden beri,

yabanıliaşmış halde bütün ülkeye yayılmış ve görülmedik

bir hızla çağalmıştır; ve ben, görünüşte böylesine elverişli

koşullarda, eski atı bu kadar yakın bir geçmişte neyin

ortadan kaldırmış olabileceğini kendi kendime sormak dllfllmunda

kalmıştım. Oysa şaşkınlığım temelsizdi. Prof. Owen,

bu dişin, bugünkü atın dişine benzemekle birlikte, tükenmiş

bir türün dişi olduğunu anlayıverdL Bu ata hala, ama seyrek

olarak, raslansaydı, onun seyrek bulunmasına hiç bir

doğa bilgini şaşmazdı; çünkü seyreklik, her ülkede, her sınıfın

birçok türünde görülen bir haldir. Şu ya da bu türün

neden seyrek bulunduğunu kendi kendimize sorarsak; onun

yaşam koşullarında aksayan bir şey olduğu yanıtını veririz;

ama o aksayan şeyin ne olduğunu hemen hemen hiç söyleyemeyiz.

Taşıl at seyrek raslanan bir tür olarak bugün de

yaşasaydı, bütün memeli hayvanlara, hatta yavaş üreyen

file, ve evcil atın Güney Amerika'da çabucak doğallaşmasına

bakarak, onun birkaç yılda bütün kıtayı kaplayabileceğine

kesinlikle inanabilirdik. Ama onun çoğalmasını önlemiş

elverişsiz koşulların neler olduğunu, aksaklıkların sayısını, .

atın yaşamının hangi döneminde, ve hangi ölçüde etkili olduk-

414

larını söyleyemezdik. O koşullar yavaş yavaş daha da elverişsizleşerek

sürüp gitseydi, şüphesiz, ·bu olgunun farkına

varamayacaktık, oysa yabanıl at eibette giderek seyrelecek

ve sonunda tükenecekti; ve onun yerini daha başarılı

bir yarışçı. alacaktı.

Her yaratığın çoğalmasının sezilmeyen zararlı etkenlerce

sürekli engellendiğini, ve bu sezilmeyen etkenierin seyrekleşmeye,

ve sonunda- tükenıneye yol açacak kadar çok

olduğunu her zaman ansımak güçtür. Bu konu genellikle öylesine

az anlaşılıyor ki, Mastodonlar ve onlardan da eski olan

Dinazorlar gibi dev hayvanların tükenmiş olmalarının şaşılarak

sözkonusu edildiğini defalarca işittim: sanki vücutça

kuvvetli olmak yaşama savaşmda başarı kazandırırmiş gibi.

Yalnızca iri olmak, tam tersine, Owen'ın belirttiği gibi, gerekli

besinin çoğalması yüzünden daha çabuk tükenıneye yol

açar. İnsanoğlu Hindistan'a ve Afrika'ya yerleşmeden önce

de, bugünkü filin sürekli çoğalmasını önleyeıı bir neden olmuş

olmak gerekir. İyi bir araştırmacı olan Dr. Falconer,

Hindistan'da filin çoğalmasını özellikle onu sürekli tedirgin

edip zayıf düşüren böceklerin engellediğine inanmaktadır;

ve Bruce, bunun Habeşistan' daki Afrika filler:i için de

doğru olduğu kanısındadır. Güney Amerika'nın türlü kesimlerinde,

doğallaşmış iri dört-ayaklıların varlığını böceklerin

ve kan-emici yarasaların belirlediği besbellidir.

Birçok halde, yeni 'Üçüncü Zaman oluşumlarında seyrelmenin

tükenıneden önce geldiğini görüyoruz; ve insanoğlunun

etkisiyle yerel olarak ya da tümüyle tükenmiş hayvanlarda

da böyle olduğunu biliyoruz. 1845'te yazdığım bir şeyi

burada yineleyebilirim: türlerin tükenıneden önce genellikle

seyreldiklerini kabul edip bir türün seyrekliğine şaşmamak,

ama·türler ortadan kalkınca şaşakalmak, tıpkı hastalığın insanda

ölümün öncüsü olduğunu kabul edip hastalığa şaşmamak,

ama, hasta ölünce şaşakalıp onun bir zorlama sonucu

öldüğünü sanmak gibidir.

415

Doğal seçme teorisi, yeni her çeşidin, ve sonunda yeni

her türün kendisiyle yarışanlara karşı bir üstünlük ka:z;anmasıyla,

ve bunu daha a:z; uygun biçimlerin zorunlu tükenmemesinin

alemesiyle türediği ve korunduğu inancına dayanmaktadır.

Bu, evcil ürünlerimi:z;de de aynıdır; yetiştirifen

yeni ve gelişmiş bir çeşit, önce aynı yöredeki a:z; gelişmiş

çeşitlerin yerini alır; daha çok gelişince, bi:z;im shorthorn

sığırımı:z; gibi, yakın ve uzak çevrelere götürülür, ve

ülkedeki öbür ırkların yerine geçer. Demek ki yeni biçimlerin

ortaya çıkması ve eski biçimlerin ortadan kalkması,

onları ister biz yetiştirelim ister doğal olarak yetişmiş olsunlar,

birbirine sıkı sıkıya bağlıdır. Gelişen gruplarda, belirli

bir zamanda ortaya çıkmış türsel biçimlerm sayısı, tükenmiş

eski biçimlerinkinden daha çok olabilir; ama, hiç

değilse son yerbilimsel dönemlerde, türlerin sayısız çoğalmadığını

biliyoruz, öyle ki, son zamanları gözönünde tutarsak,

yeni biçimlerin türernesinin aşağıyukarı aynı sayıda eski

biçimin tükenmesine yol açtığına inanabiliri:z;.

Yarış, daha önce örnekler verilerek açıklandığı gibi, birbirlerine

her bakımdan en çok benzeyen biçimler arasında

en zorlu geçer. Bundan ötürü, bir türün değişiklik geçirmiş

ve gelişmiş dölleri, genellikle ata-türün tükenmesine yol açacaktır;

ve herhangi bir türden yeni birçok biçim gelişmişse,

o türün en yakın hısımları, yani aynı cinsin türleri, en çabuk

tükenecektir. Bundan dolayı, bence, aynı türden türemiş

birtakım yeni türler, yani yeni bir cins, aynı familyanın

eski bir cinsinin yerini alır. Ama herhangi bir gruptan olan

yeni bir türün, farklı gruptan bir türün yerini kaparak böylelikle

onun tükenmesine yol açması da sık sık ger,çekleşmiş

olmalıdır. Böyle başarılı bir türden birçok hısım biçim ortaya

çıkar sa, çoğu yerlerini vermek zorunda kalacaktır; ve

sayaçekimle edinilmiş ortal). bir üstünlükten zarar görenler,

genellikle hısım biçimler olacaktır. Ama yerlerini değişiklik

geçirmiş ve gelişmiş türlere bırakmış türler aynı sınıftan

416

ya da başka bir sınıftan da olsalar, zarar görenlerin bir kaçı,

özel bir yaşama tarzına uyarlandıkları için, ya da zorlu

bir yarıştan kurtuldukları uzak ve ayrıklanmış bir yerde

barındıkları için, çoğu zaman uzun bir süre korunabilir. Örneğin,

bazı Trigonya türleri, İkinci Zaman oluşumlarındaki

büyük bir kavkılı cinsi, Avustralya denizlerinde; _parlakpullu

balıkların (Ganoid jishes) hemen hemen tükenmiş olan

büyük grubunun birkaç üyesi tatlı sularda hala yaşamaktadır.

Bundan ötürü, gördüğümüz gibi, bir grubun tümüyle

tükenmesi, genellikle türernesinden daha yavaş bir süreçtir.

Trilobitlerin Birinci Zamanın sonunda ve Ammonitlerin

İkinci Zamanın sonunda ortadan kalkması gibi, bütün familyaların

ya da takımların görünüşte birdenbire tükenmesine

gelince, birbirini izleyen yerbilimsel oluşumlar arasında geniş

zaman aralıkları ,geçmiş olabileceği konusunda demin

söylenenleri ansımalıyız; o zaman aralıklarında çok daha

yavaş bir tükenme olmuş olabilir. Bundan başka, yeni bir

grubun birçok türü, ani göçle ya da olağanüstü çabuk gelişerek

he..r-- alanı ele geçirirse_, eski türlerin birçoğu buna uygun

bir çabuklukla tükenmiş olacaktır; ve böylelikle yerlerinden

olmuş biçimler çok defa hısımlar olacaktır, çünkü onlar,

aynı ortak üstünlüğü paylaşmaktadırlar.

Öyleyse, bence, tek tek türlerin ve bütün tür gruplarının

tükenme tarzı, doğal seçme teorisiyle çok güzel bağdaşmaktadır.

Tükenıneye şaşmamızın gereği yoktur; şaşmamız gerekiyorsa,

her türün varlığının bağlı olduğu karmaşık rasIantıları

bir an için anladığımızı sanarken gösterdiğimiz

ataklığa şaşalım. Her türün aşırı çoğalmaya eğilimli olduğunu,

ve bizim bazan farkına vardığımız engellerinbunu

her zaman önlediğini unutursak, doğanın tüm ekonomisi pek

çapraşık görünecektir. Bir türün neden öbüründen daha çok

bireyi olduğunu, ve belirli bir ülkede neden şu türün değilde

bu türün doğallaşabildiğini ne zaman kesinlikle söyleyebilirsek,

ondan sonra, ancak ondan sonra, belirli herhangi

417

bir türün ya da tür grubunun neden tükendiğini açıklayamamamıza

haklı olarak şaşabiliriz.

BÜTÜN DÜNYADAKİ CANLI BİÇİMLERİN AŞAGIYUKARI

AYNI ZAMANDA DEGİŞMESİ ÜZERİNE

Hemen hemen hiç bir eskivarlıkbilimsel buluş, canlı biçimlerin

bütün dünyada aşağıyukarı aynı zamanda değişmesi

olgusundan daha şaşırtıcı değildir. Avrupa'daki Tebeşir

oluşumunu, madensel tebeşirin küçük bir parçasına Qile raslanamayan,

iklimleri pek çok farklı uzak bölgelerde, örneğin

Kuzey Amerika'da, ekvatoral Güney Amerika'da, Ateş

Ülkesinde, Umut Burnunda, Hindistan Yarımadasında bulup

tanıyoruz. Çünkü bu uzak yerlerde, belirli tabakalardaki organik

kalıntılar, Tebeşir oluşumundakilere apaçık benzemektedir.

Bu, ortaya çıkmış türlerin aynı olduğu demek değildir;

çünkü bazı hallerde bir tek tür bile özdeş değildir, ama

hepsi aynı familyalardan, cinslerden, ve cins bölümlerindendir,

ve bazan yüzeylerindeki oymalar gibi önemsiz bakımlardan

aynı özellikleri göstermektedirler. Üstelik, Avrupa'daki

Tebeşir'de bulunmayan, ama onun altındaki ve üstündeki

oluşumlarda görünen başka biçimler, dünyanın uzak yerlerinde

de aynı sırayla görünmektedir. Rusya'da, Batı Avrupa'da,

ve Kuzey Amerika'da birbirini izleyen çeşitli Birinci

Zaman oluşumlarındaki canlı biçimlerde buna benzer bir paralellik

gözlemlenmiştir; Lyell'e göre, Avrupa'nın ve Kuzey

Amerika'nın Üçüncü Zaman tabakalarındaki durum da böyledir.

Hele Eski ve Yeni Dünyalar için ortak olan birkaç

taşıl tür gözönünde tutulmazsa, Birinci ve Üçüncü Zaman tabakalarındaki

ardışık canlı biçimlerin paralelliği kendini daha

da gösterir; ve çeşitli oluşumların karşılıklı-ilişkisi kolayca

ortaya k onabilir.

·Bununla birlikte, bu gözlemler denizel canlilarla ilişkilidir;

uzak yerlerdeki kara ve tatlı-su ürünlerinin aynı pa-.

418

ralel tarzda değişip değişmediğini anlamamıza yetecek veriler

yoktur. Onların böyle değişip değişmediğinden şüphe edebiliriz:

Magatherum, Mylodon, Macrauchenia ve Toxodon,

yerbilimsel· yerleri konusunda hiç bilgi verilmeksizin, La Plata'dan

Avrupa'ya getirilseydi, onların hala yaşayan deniz

yumuşakçaları ile birlikte varolmuş olduğunu hiç kimse sanmazdı;

ama bu d~v hayvanlar Mastodon ve at ile birlikte

yaşamış oldukları 'için, hiç değilse, Üçüncü Zamanın sonlarında

varolmuş oldukları sonucu çıkarılabilirdi.

Denizel canlı biçimlerin bütün dünyada aynı zamanda değiştiğini

söyleyince, bunun aynı yıl, ya da aynı yüzyıl, ya

da yerbilimsel anlamda bir zamandaşlık demeye geldiği düşünülmemelidir;

çünkü Avrupa'da bugün yaşayan denizel

hayvanlar, ve Avrupa'da Pleistosen Dönemi (bütün Buzul

Çağını da içeren çok uzak bir dönem) boyunca yaşamış olanların

h~psi, şimdi Güney Amerika'da ya da Avustralya'da

yaşayanlarla karşılaştırılsaydı, iişinin en eri doğa bilgini bile,

Güney yarıküredeki canlılara Avrupa'nın bugünkü canlılarının

mı, yoksa Pleistosen Dönemindeki canlıların mı

en çok benzediğini güçlükle söyleyebilirdi. Bu yüzden, kimi

yetkili gözlemciler de, Birleşik Amerika'nın bugünkü canlılarının,

Avrupa'nın bugünkü canlılarından daha çok, Avrupa'da

Üçüncü Zamanın sonlarında yaşamıştarla yakın hısımlıkları

oldugunu savunmaktadırlar; bu böyleyse, Kuzey

Amerika kıyılarında şimdi çökelmekte olan taşıllı tabakaların,

ilerde, Avrupa'nın biraz daha eski tabakaları ile birlikte

sınıflanabileceği besbellidir Hal böyleyken, uzak bir gelecek

dönem gözönünde tutulursa, daha yeni bütün denizel

oltışumların, yani, Avrupa'nın, Kuzey ve Güney Amerika'nın,

ve Avustralya'nın üst Pliosen, Pleistosen, ve en yeni

tabakalarının, belirli bir ölçüde hısım olan taşıl kalıntılar

içerdikleri için,· ve yalnız daha eski alt tabakalarda bulunan

biçimleri içermedikleri için, yerbilimsel anlamda ve yerinde

olarak zamandaş sayılacaklarından pek az şüphe edi-

419

lebilir.

Canlı biçimlerin, dünyanın uzak kesimlerinde yukarda

belirtilen anlamda zamandaş olarak değişmesi olgusu, değerli

iki gözlemciyi, MM. de Verneuil ile d' Archiac'ı pek şaşırtmıştır.

Avrupa'nın farklı bölgelerinin Birinci Zamansal

canlı biçimleriİıdeki paralelliği andıktan sonra şunu eklemektedirler:

"Bu garip uygunluğun şaşkınlığı içinde gözlerimizi

Kuzey Amerika'ya çevirip orada benzer görüngülerden

(phenomena) bir seri bulursak, türlerin bütün bu değişiklik

geçirmelerinin, tükenmele'rinin ve yenilerinin ortaya

çıkmasının, yalnız deniz akıntılarmdaki değişmelere ya da

hayli yerel ve geçici başka nedenlere yorulamayacağı, tersine,

bütün hayvanlar alemine egemen genel yasalara bağlı

olduğu açıkça anlaşılır." M. Barrande da bunun üzerinde

önemle durmuştur. Akıntılardaki, iklimdeki, ya da başka fiziksel

koşullardaki değişmeleri, bütün dünyadaki ve en farklı

iklimlerdeki canlı biçimlerin bu büyük değişimlerinin nedeni

olarak görmek gerçekten boşunadır. Barrande'ın belirttiği

gibi, özel bir yasa araştırmalıyız. Organik varlıkların

şimdiki dağılımını ele alıp çeşitli ülkelerin fiziksel koşullaları

ile o ülkelerin canlıları arasındaki ilişkinin ne kadarönemsiz

olduğunu gördüğümüz zaman, bunu çok daha iyi anlayacağız.

Bütün dünyadaki canlı biçimlerin paralel ardışıını olgusu,

bu önemli olgu, doğal seçme teorisiyle açıklanabilir. Yeni

türler, tek tek yeni biçimlerin eski biçimlere karşı bir üstünlük

sağlamasıyla oluşur; ve başat biçimler, ya da kendi

yurtlarmda öbür biçimlere karşı üstünlüğü olanlar, en çok

sayıda çeşit ya da başlangıç halinde tür türetir. Bu konuda

seçik (distinct) kanıtımız vardır: başat bitkiler, yani, en

çok ve en yaygın bitkiler, en çok çeşit göstermektedir. Başat,

çeşitlenen, geniş alanlara yayılan, öbür türlerin yerlerini

belirli bir ölçüde kaplamış türlerin daha da uzaklara

yayılması ve yeni ülkelerde daha başka yeni çeşitler ve tür-

420

ler türetmesi de doğaldır. Bu yayılma süreci iklimsel ve coğrafi

değişmeler, bilinmedik raslantılar, ve yeni türlerin farklı

iklimiere aşamalı uyarlanması yüzünden çoğu zaman pek

yavaş olur, ama başat biçimler, zamanla, yayılmayı genellikle

başarır ve sonunda üstünlük sağlar. Yayılma, ayrı kıta1arın

karasal canlılarında, sürekli denizin denize! canlılarında

olduğundan daha yavaş olabilir.

Onun için, bana öyle geliyor ki, bütün dünyadaki canlı

biçimlerin paralel, ve geniş bir anlamda alınırsa, zama_ndaş

ardışımı, geniş alanlara yayılmış ve çeşitlenen başat türlerin

yeni türler türetmesi ilkesi ile bağdaşmaktadır; böylelikle

ortaya çıkan yeni türler, öbür türlere karşı olduğu

gibi, önceden başat olan atalarına karşı ·da b4' üstünlük kazandıkları

için, yeniden yayılır, çeşitlenir, ve yeni biçimler

türetirler. Yenilmiş ve yerlerini yeni ve başarılı biçimlere

bırakmış eski biçimler, gruplar içinde genellikle hısımdır;

çünkü soyaçekilmiş ortak bir kusurları vardır; ve ~u yüzden,

yeni ve gelişmiş gruplar bütün dünyaya yayılırken,

eski gruplar ortadan kalkar; ve biçimlerin ardışımı, her

yerde, ilk ortaya çıkmalarında ve kesinlikle ortadan kalkmalarında,

uygunluk gösterir.

Bu konuda söylenmeye değer bir söz daha var. Taşıica

zengin büyük yerbilimsel oluşumlarimızın pek çoğunun alçalma

dönemlerinde çökeldiğine, ve deniz dibinin durağan

bir konumda kaldığı ya da yükseldiği dönemlerde, ve tartunun

organik kalıntıları bozulmadan örtmeye elverecek çabuklukla

çökelmediği hallerde taşılsız ve uzun zaman aralıkları

bulunduğuna inanmarnın gerekçelerini vermiştim. Bu

uzun ve boş zaman aralıkları boyunca, her bölgedeki canlıların

önemli bir ölçüde değişikliğe ve tükenıneye uğradığı,

ve dünyanın başka kesimlerinden göçler olduğu görüşündeyim.

Geniş alanların aynı hareketin etkisinde kaldığına inanmamız

için gerekçemiz olduğundan, dünyanın aynı kesimIerindeki

çok geniş alanlarda çoğu zaman tam anlamıyla

421

çağdaş oluşumlar çökeimiş olabilir; ama bunun sürekli bir

hal olduğunu, ve geniş alanların hep aynı hareketlerin etkisinde

kaldığını kabul etmeye pek de hakkımız yoktur. İki

oİuşum iki bölgede tümüyle aynı dönemde değil de aşağıyukarı

aynı dönemde çökelseydi, geçen paragrafta açıklanan

nedenlerden ötürü, canlı biçimlerin aynı genel ardışıını ile

karşılaşacaktık; ama türler tam bir uygunluk göstermeyecekti;

çünkü o alanlardan birinde değişiklik geçirme, tükenme

ve göç için. öbüründekinden niraz daha çok zaman

alacaktı.

Böyle hallerin Avrupa'da da olduğunu sanıyorum. Bay

Prestwich, İngiltere'nin ve Fransa'nın Eosen Dönemi tabakaları

ile ilgili değerli incelemesinde, bu iki ülkenin ardışık

tabakaları arasında tam bir genel paralellik olduğunu gösterebilmektedir;

ama İngiltere'deki belirli tabakaları .Fransa'dakilerle

karşılaştırınca, aynı cinslerden olan türlerin sayılarında

garip bir uygunluk bulmakla birlikte, türlerin kendileri

-farklı ama çağdaş faunaların yaşadığı iki denizin

bir kıstakla ayrılmış. olduğu varsayılmadıkça- iki ülkenin

yakın olmasıyla çok güç açıklanan bir tarzda farklıdır.

Lyell'in Üçüncü Zamanın son oluşumlarmda buna benzer

gözlemleı;i olmuştur. Barrande, Bohemya'nın ve İskandinavya'nın

Silür Dönemi çökeltİlerinde şaşırtıcı bir genel paralellik

olduğunu göstermektedir; bununla birlikte, türlerde

bulduğu farklar şaşılacak ölÇüdedir. Bu alanlardaki çeşitli

·oluşumlar tümüyle aynı dönemlerde çökelmemiş olsaydı,

-bir alandaki oluşum çoğu zaman öbür alandaki boş

zaman aralığına karşılıktır- ve türler, her iki alanda da,

çeşitli oluşumların birikimi ve onlar arasındaki uzun zamanlar

boyunca yavaş bir değişme gösterseydi, bu iki bölgedeki

çeşitli oluşumlar, canlı biçimlerin genel ardışımına

uygun olarak, yerbilimsel bakımdan aynı sırada sayılabilirdi;

ve sıraları, yanlış olarak, tam anlamıyla paralel görünürdü;

bununla birlikte türlerin hepsi bu iki alanın görü-

422

nüşte uygun tabakalarında aynı olmazdı.

TÜKENMİŞ TÜRLERİN BiRBiRLERiYLE VE YAŞAYAN

BiÇiMLERLE İLGiLERİ ÜZERİNE

Şimdi, tükenmiş ve yaşayan türlerin karşılıklı ilgilerini

inceleyelim. Hepsi birkaç büyük sınıfa ayrılmaktadır; ve

bu olgu, türerne ilkesiyle açıklanıvermektedir. Herhangi bir

biçim ne kadar eskiyse; genel bir kural olarak, yaşayan biçimlerden

o kadar farklıdır. Ama, Buckland'ın uzun süre

önce belirttiği gibi, tükenmiş türlerin hepsi hem hiHa yaşac

yan gruplara sokulabilir, hem de kendi aralarında sınıflanabilir.

Tükenmiş biçimlerin, yaşayan cinsler ve familyalar

arasındaki boşlukları doldurduğu kesinlikle doğrudur; ama

bu çoğu zaman önemsenmediği ve· hatta: reddedildiği için,

bu konuda birkaç söz söylemek ve bazı örnekler vermek

yerinde olur. Aynı sınıfın yaşayan ya da tükenmiş türlerini,

ikisinden birini, gözönünde tutunca, seriler, ikisini de

genel bir sistemde birleştirdiğimiz zamankinden daha az tam

olmaktadır. Prof. Owen'ın yazılarında tükenmiş hayvanlar

için "genelleşmiş biçimler" deyiminin, ve Agassiz'in yazılarında

"öngören ya da bileşimsel (synthetic) tipler'' deyiminin

sık sık kullanıldığını görüyoruz; bu terimler, böyle

biçimlerin gerçekten zincirin ara ya da birleştirici halkaları

olduğu anlamına gelmektedir. Seçkin başka bir eskivar lıkbilimci,

M. Gaudry, Atina yöresinde bu1duğu birçok taşıl

memelinin yaşayan cinsler arasındaki boşlukları doldurabildiğini

şaşılacak bir açıklıkla göstermiştir. Cuvier, gevişgetirenleri

ve kalınderilileri [Pachyderms suaygırı, gergedan

vb. -ç.] memelilerin en farklı takımlarından ikisi saymıştı;

ama öyle çok taşıl ara-biçim bu1undu ki, Owen bütün

sınıflamayı değiştirdi, ve belirli kalınderilileri gevişgetirenlerle

birlikte aynı alt-takıma koydu; örneğin, domuzla deve

arasındaki büyük boşluğu aşamalı olarak giderdi. Toynak-

423

lılar bugün tek-parmaklılar ve çift-parmaklılar diye ikiye

bölünüyor; oysa Güney Amerika'nın Macrauchenia'sı bu iki

büyük bölümü belirli bir ölçüde birbirine bağlamaktadır.

Hipparion'un bugünkü atla eski bazı toynaklı hayvanlar arasında

geçişsel bir biçim olduğunu kimse reddetmeyecektir.

Güney Amerika'nın Typotherium'u (Prof. Gervais'nin ona

verdiği adın da gösterdiği gibi) memeliler zincirinin şaşırtıcı

bir halkasıdır, ve bugünkü takımlardan hiç birine konulamamaktadır.

Deniz-inekieri (Sirenia) apayrı bir memeli

grubu oluşturur, ve bugünkü Avustralya dugong'u ile Lamentin'in

göze en çok çarpan özelliklerinden biri, ardayaklarının

hiç, -·güdük halde bile, olmamasıdır; ama, Prof. Flower'a

göre, tükenmiş Halitherium'un "leğendeki çok belir~

gin hokka çukuruna eklemle bitişmiş" bir uyluk kemiği vardı.

Bu, onu, deniz-in eklerinin başka bakımlardan hı sım ol·

duğu bayağı toynaklılara yaklaştırmaktadır. Balinalar, ·öbür

memeli1erin hepsinden büyük ölçüde farklıdır, ama kimi doğa

bilginlerinin ayrı bir takıma yerleştirdikleri Üçüncü Zamansal

Zeuglodon ile Squalodon'u, Prof. Huxley, kesinlikle

balina, "ve susal (aquatic) etçil hayvanlarla balinalar arasmda

birleştirici halkalar" saymaktadır ·-~

Adı geçen doğa bilgini, kuşlarla sürüngenler arasındaki

büyük uçurumun, hiç beklenmedik bir tarzda, bir yandan

devekuşu ve tükenmiş Archeopteryx ile, ve bir yandan da

Compsognathus -Üçüncü Zamanın en iri karasal sürüngenlerini

içeren Dinazorlar grubundan bir hayvan- ile kısmen

kapatıldığını göstermiştir. Omurgasızlara gelince, Barrande,

(ve tanımadığım önemli bir yetkili), Birinci Zaman hayvanları

bugünkü gruplar içinde güvenle gösterilebilmekle birlikte,

gruplarm o zaman birbirlerinden bugünkü gibi açıkça

ayrılmamış olduğunun her gün biraz daha anlaşıldığını söylemeildedir.

Kimi yaz~rlar, tükenmiş herhangi bir türün ya da tüt•

grubunun yaşayan iki tür ya da tür grubu arasında düşünül-

424

mesine karşıdırlar. Bu, tükenmiş bir biçimin bütün ıraları

bakımından yaşayan iki biçimin ya da grubun do~rudan do~ruya

arasında oldu~u anlamına gelseydi, itirazları belki yerinde

olurdu. Oysa do~al bir sınıflamada, taşıl birçok tür,

kesinlikle, yaşayan türler arasında, ve tükenmiş bazı cinsler,

yaşayan cinsler, hatta farklı familyalardan olan cinsler

arasında bulunmaktadır. Öyle görünüyor ki, en yaygın hal,

(özellikle balıklar ve sürüngenler gibi çok farklı gruplarda),

bugün diyelim ki yirmi ırayla ayırdedilen iki grubun eskiden

daha az sayıda ıra bakımından birbirinden ayrılmış, ve bundan

dolayı birbirine şimdikinden daha yakın olmuş olmasıdır.

Yaygın bir inanca göre, bir biçim ne kadar eskiyse,

bugün birbirinden pek ayrılmış gruplara bazı ıralarıyla o

kadar Ç'ok ba~lanır. Bu düşünüş, hiç şüphesiz, ancak eski

yerbilimsel zamanlar boyunca çok değ;işmeye uğ;ramış gruplar

için geçerli olmak zorundadır; ve doğ;ruluğ;unu sınamak

güçtür, çünkü karamaru (Lepidosiren) [Akciğerli balıklar

takımının balçıkbalığ;ıgiller familyasından bir tür, -ç.] gibi

çok farklı gruplarla .hısım olan ve üstelik yaşayan bir hayvan

arada bir bulunmaktadır. Ama daha eski sürüngenleri,

kurbağaları, balıkları, kafadanbacaklıları, ve Eosen Döne•

mi memelilerini aynı sınıfların daha yeni üyeleriyle karşılaştırırsak,

bu inançta biraz gerçeklik olduğ;unu kabul et ..

memiz gerekir.

Şimdi bu çeşitli olguların ve çıkarsamaların değ;işiklik

geçirerek Wreme teorisiyle hangi ölçüde bağ;daştığını görelim.

Konu biraz çapraşık olduğu için ok'i:ırun dördüncü bölümdeki

diyagrama bakmasını dilemem gerekiyor. Numara"

!anmış küçük harflerin cinsleri, ve onları ıraksayan noktalı

çizgilerin her cinsteki türleri gösterdiğini varsayabiliriz. Diyagram

pek basittir, pek az cins ve pek az tür verilmektedir,

ama bunun bizim için önemi yoktur. Yatay çizgiler ard~

ık yerbilimsel oluşumları gösterebilir, ve en üstteki çiz-

425

ginin altındaki bütün biçimler tükenmiş sayılabilir. V ar olan

üç cins aı4, qı4, p14, küçük bir familya; b14 ile j14 çok yakın

hısım bir familya ya da alt-familya; o14, e14, m14 bir üçüncü

familya oluşturacaktır. Bu üç familya, ata-biçim olan (A)'yı

farklı türerne çizgilerinde ıra'ksayan tükenmiş birçok cinsle

birlikte bir takım oluşturacaktır; çünkü hepsi de, soyaçekimle,

eski atalarından ortak bir şey almış olacaktır. Daha

önce bu diyagram üzerinde açıklanmış olan ıranın sürekli

ıraksama eğilimi ilkesine göre, herhangi bir biçim ne kadar

yeni olursa, eski atasından genellikle o kadar çok farklı

olacaktır. Bu, bize, en eski taşılların yaşayan biçimlerden niçin

en farklı olduğunu açıklamaktadır. Bununla birlikte, ıranın

ır aksamasını zorunlu bir olay saymak zorunda değiliz;

ıranın ıraksaması, özellikle bir türün döllerinin doğa ekonomisinde

çok ve farklı yerleri böylelikle kapabilmesine bağlıdır.

Bundan ötürü, bazı Sil ür biçimlerinde gördüğümüz gibi,

bir tür, az değişmiş yaşam koşullarıyla ilişkili olarak hafifçe

değişiklik geçirebilir, ve aynı genel ırasallıkları (characteristics)

uzun bir zaman koruyabilir. Bu, diyagramda

F14 ile gösterilmektedir.

(A)'dan türemiş, tükenmiş ve yaşayan biçimlerin h,epsi,

demin söylendiği gibi, bir takım oluşturmaktadır; ve bu takım,

tükenmenin ve ıranın ıraksamasının sürekli etkileri dolayısıyla,

bazılarının farklı dönemlerde ortadan kalktığını,

ve bazılarının günümüze kadar sürdüğünü varsaydığımız çeşitli

alt-familyalara ve· familyalara bölünmektedir.

Diyagrama bakarak şunu ~örebiliriz: ardışık oluşumlara

gömülmüşlükleri varsayılan tükenmiş biçimlerin birçoğu,

sırada altlarda kalan oluşumlarm çeşitli yerlerinde ortaya

çıkarılsaydı, en üs~ çizgideki yaşayan üç familya birbirinden

daha az farklı görünürdü. Örneğin aı, as, aıo, fB, m3, ms,

m9 cinsleri gömülü oldukları yerlerden çıkarılsaydı, bu üç

familya birbirleriyle öylesine sıkı bağlanırdı ki, gevişgetirenlerin

ve bazı kahnderililerin başına geldiği gibi, belki

426

üçü bir tek familyada birleştirllirdi. Bununla birlikte, tükenmiş

cinslerin arada sayılmasına, ve böylelikle üç familyanın

yaşayan cinsleri birbirine bağladıklarina itiraz eden kimse,

kısmen haklı olurdu, çünkü bunlar aradadır, ama doğrudan

doğruya arada olmayıp ancak çok farklı biçimlerden .geçen

uzun bir dolambaçla onların arasına girmektedir. Ortadaki

yatay çizgilerden ya da yerbilimsel oluşumlardan birinin altında

değil de yalnızca yukarısında -örneğin VI. çizgini:51

yukarısında- tükenmiş birçok biçim bulunsaydı, o zaman

familyalardan yalnız ikisi (soldakiler, a14, vb. ve_ b14, vb.)

birleştirilebilirdi~ ve geriye taşılların bulunmasından önceki

durumlarına oranla birbirinden daha az farklı iki familya

kalırdı. Bundan başka, sekiz cinsten (a14'ten m14'e kadar)

oluşan en üst çizgideki üç familyanın altı önemli ıra bakımından

birbirinden farklı olduğu varsayılırsa, o zaman VI.

dönemde yaşamış familyalar, birbirinden elbette dahçı. az

ıra bakımından farklı olurdu; çünkü o familyalar türemenin

o daha önceki aşamasında ortak atalarını daha az ıraksamış

olacaktı.

Bu süreç doğada diyagramda gösterilenden çok daha

karmaşık olacaktır; çünkü doğada sayısız grup vardır, ve

kalınıları hiç eşit olmayan bu gruplar farklı ölçülerde değişiklik

geçirecektir. Elimizde yerbilimsel belgelerin yalnız

son cildi, o da bölük pörçük, bulunduğu için, seyrek bazı hallerin

dışında, doğal sistemdeki büyük boşlukları doldurmayı,

ve farklı familyaları ya da takımları böylelikle birleştirmeyi

beklerneye hiç hakkımız yoktur. Ancak şunu beklemek

hakkımızdır: bilinen yerbilimsel döneinierde çok değişikliğe

uğramış grupların daha eski yerbilimsel oluşumlarda

birbirlerine biraz yaklaşması, ve bundan ötürü aynı grubun

eski üyelerinin, bazı ıraları bakımından, yeni üyelerdekinden

daha az birbirinden farklı olması gerekir; ve en iyi

eskivarlıkbilimcilerimizin tanıklığına göre sık sık karşılaşılan

hal de budur.

427

Böylece, değişiklik geçirerek türerne teorisine göre, tükenmiş

canlı biçimlerin birbirleriyle ve yaşayan biçimlerle

karşılıklı ilgileri konusundaki başlıca olgular, inandırıcı bir

tar2ıda aÇıklamnaktadır. Ve bu olgular başka bir görüşle

açıklanamaz.

Aynı teoriye göre, dünya tarihinin uzun herhangi bir dönemindeki

faunanın, genel ırası bakımından, kendinden öncekiyle

kendinden sonraki arasında olacağı besbellidir. Onun

için, diyagramımızdaki altıncı türerne aşamasında yaşamış

_türler, beşinci aşamada yaşamışların değişiklik geçirmiş

dölleri, ve yedinci aşamadaki daha da değişiklik geçirmiş

döllerin atalarıdır; öyleyse onlar, ıra bakımından, aşağıdaki

ve yukarıdaki canlı biçimlerin arasındadır. Bununla birlikte,

önceki türlerden bazılarının tümüyle tükendiğini, herhangi

bir yere başka yerlerden yeni biçimlerin göç ettiğini,

ve ardışık oluşumlar arasında geçmiş uzun zaman aralıkla-·

rındaki değişikliğin büyük ölçüde olduğunu gözönünde tutmalıyız.

Bunlar dikkate alınırsa, hiç şüphesiz, her yerbilimsel

dönemin faunası, ıraca, önceki ve sonraki faunaların

arasındadır. Yalnız bir tek örnek vereyim: Devon sistemi

ilk bulunduğu zaman eskivarlikbilimciler o sistemdeki taşıle

ların ıraca üstteki Karbon sistemiyle alttaki Silür sistemindekilerin

arasında olduğunu hemen kabul etmişlerdir. Ama

her faunanın tam ortada olması zorunlu değildir, çünkü ardışık

oluşumlar arasmda eşit zamanlar geçmemiştir.

Bazı cinslerin bu kuralın dışında kalması, her dönemdeki

faunanın genellikle kendinden önceki ve sonraki faunaların

aşağıyukarı ortasında bir ıra gösterdiği savındaki gerçekliğe

karşı somut bir itiraz değildir. Örneğin, Dr. Falconer'ın

önce karşılıklı ilgilerine ve sonra yaşadıkları dönemlere

göre düzenlediği mastodon ve fil türleri serilerinde uygunluk

yoktur. Iraca aşırı uçlarda bulunan türler, en eskiler

ve en yeniler değildir; ve ıraca ortada olanlar da zaman

bakımından ortada değildir. Ama bu ve buna benzer

428

hallerde, türlerin ilk ortaya çıkmasını ve ortadan kalkmasını

gösteren belgelerin tam olduğunu (hl!). hiç de böyle değildir)

bir an için varsaysak bile, birbiri ardınca: türemiş

biçimlerin kalım sürelerinin eşit uzunluklarda olmak gerektiğine

inanmamız için hiç bir gerekçe yoktur. Özellikle ayrıklanmış

bölgelerdeki karasal canlılarda, çok eski bir biçim

bazan başka bir yerde sonradanJ ortaya çıkmış bir biçimden

daha uzun zaman dayanabilir. Şu, önemsiz şeyleri

önemliler le karıştırmaya örnektir: yaşayan ve tükenmiş başlıca

evcil güvercin ırkları ilgilerine [ya da hısımlıklarına,

-ç.] göre sıraya konsaydı, bu sıralama, onların ortaya çıkma

zamanlarındaki sırayla pek bağdaşmaz, ve ortadan kalkma

zamanlarıyla daha da büyük bir bağdaşmazlık gösterirdi;

çünkü ata olan kaya güvercini hala yaşamaktadır; ve kaya

güvercini ile posta güvercini arasındaki birçok çeşit tükenmiştir;

ve gaga uzunluğu gibi önemli bir ıra bakımından

oransızlık gösteren posta güvercinleri, bu bakımdan serilerio

karşıt uçlarında bulunan kısa-gagalı taklacılardan daha

önce türemiştir.

Bütün eskivarlıkbilimcilerin önemle üzerinde durdukları

olgu, yani birbirini hemen izleyen iki yerbilimsel oluşumdaki

taşılların birbirinden uzak oluşumlardakilerden çok daha

yakın hısım olması, arada kalan bir oluşumdaki organik

kalıntıların ıraca da belirli bir ölçüde arada olduğu savıyla

iyice bağdaştırmaktadır. Pictet, Tebeşir oluşumunun farklı ·

tabakalarındaki organik kalıntıları genel benzediğini, o oluşumun

her tabakasındaki türler farklı olmakla birlikte, örnek

göstermektedir. Yalnız bu olgu bile, genelliğinden ötürü,

Prof. Pictet'in türlerin değişmezliği inancını sarsmış görünüyor.

Yaşayan türlerin yeryüzündeki dağılımını bilen bir kimse,

birbirini hemen izleyen yerbilimsel oluşumlardaki farklı

türlerin bu büyük benzediğini, eski yereylerdeki fiziksel koşulların

aşağıyukarı aynı kalmış olmasıyla açıklamaya kalkmayacaktır.

Canlı biçimlerin, hiç-değilse denizde yaşayanla-

429

rm, yeryüzünün her yerinde, ve bundan dolayı en farklı iklimlerde

ve koşullarda, hemen hemen aynı zamanda değişmiş

olduğunu ansıyalım. Bütün Buzul Çağını içeren Pleistosen

Dönemi boyunca ikiimin pek çok değiştiğini ve denizlerdeki

türsel biçimlerin pek az etkilendiğini göz.önünde tutalım.

Türerne teorisine göre, birbirini hemen izleyen oluşumlardaki

taşıl kalıntılar (onlar ayrı türler sayılmakla birlikte)

arasındaki yakın hısımlığın anlamı açıktır. Her oluşumun

birikmesi sık sık kesildiği için, ve ardışık oluşumlar

arasında büyük boşluklar olduğu için, geçen bölümde göstermeye

çalıştığım gibi, herhangi bir ya da iki oluşumda,

o dönemlerin başlangıcından bitimine kadar ortaya çıkmış

türler arasındaki geçişsel biçimleri bulmayı bek,leyemeyiz;

ama, yıllara vurulunca çok uzun, yerbilimsel bakımdan ise

hayli kısa olan zaman aralıklarından sonra yakın hısım biçimler,

ya da kimi yazarların dediği gibi, temsilci türler

bulmamız gerekir; ve onları her halde buluyoruz. Sözün kısası,

türsel biçimlerin yavaş ve güçlükle sezilen değişmelerinin

bu türlü ve haklı olarak beklediğimiz kanıtını buluyoruz.

ESKi BİÇİMLERİN YENiLERE GÖRE GELİŞİM DURUMU

Erginlik çağına varmış organik varlıkların parçalarının

farklılaşma ve özelleşme (specialisation) derecesinin onlac

rın yetkinliğinin ya da gelişmişliğinin en iyi ölçüsü olduğunu

dördüncü bölümde görmüştük. Parçaların özelleşmesinin

her canlı varlık için bir üstünlük olduğunu, bundan ötürü

doğal seçmenin her canlının oluşumunu daha da özelleştirmeye

ve yetkinleştirmeye, ve bu anlamda yükseltıneye yö-

, neleceğini, ama gene de yaratıkların birçoğunu basit yaşam

koşullarına uymuş basit ve gelişmemiş bir yapıda bırakabileceğini,

ve hatta bazı hallerde oluşumu gerileteceğini ya

da basitleştireceğini, bununla birlikte böyle geriletiimiş varlıkları

yeni yaşayışlarına daha iyi uymuş bir halde bıraka-

430

cağını da görmüştük. Yeni türler, başka ve genel bir anlamda,

öncellerine üstün olacaktır; çünkü kendilerisı-le zorlu bir

yarışa girdikleri eski biçimleri yaşama savaşında altedeceklerdir.

Bundan dolayı şu sonucu çıkarabiliriz: Eosen Dönemi

canlıları, aşağıyukarı aynı iklimde, bugünkü canlılada

yarışmaya bıraikılsaydı, ikinciler birincileri yener ve yokederdi;

bunun gibi, İkinci Zaman biçimlerini Eosen, ve Birinci

Zaman biçimlerini de İkinci Zaman biçimleri ortadan

kaldırırdı. Öyleyse, doğal ·seçme teorisine göre, yeni biçiml,

er yaşama savaşındaki başarıları ve organlarının daha çok

özelleşmiş olması ile, eski biçimlerden üstündür. Hal böyle

midir? Eskivarlıtkbilimcilerin çoğu bunu olumlu yanıtlayacaktır:

kanıtlanması güç olmakla birlikte, öyle görünüyor

ki, bu yanıtın doğru olduğu kabul edilmek gerekmektedir.

Bazı kolsu-ayaklıların çok ~iızak bir yerbilimsel çağdan

beri ancak pek az değişmiş olması ve bazı kara ve tatlı-su

yumuşakçalarının, bilebildiğimiz kadarıyla, ilk göründükleri

zamandan beri hemen hemen aynı kalmış ofuıası, varılan bu

sonuca karşı hiç de geçerli bir itiraz değildir. Dr. Carpen-·

ter'in üzerinde, durduğu gibi, Foraminifer1erin [birgözeli

hayvanların kök-ayaklılarından bir takım, -ç.] Laurentik

[Kuzey Amerika'daki St. Lawrance ırmağının kuzeyindeki

tabakalara değgin, -ç.] Çağdan beri hiç gelişmemiş olmaları

da yEmilmez bir güçlük değildir; çünkü bazı organizmalar,

kendi basit yaşam koşullarına uygun olarak, basit kalmak

zorundadır; ve hangi canlı böyle koşullara bu aşağı birgözelilerden

daha iyi uyabilir? Bu türlü itirazlar, organlanmanın

ilerlemesi bu canlılar için zorunlu olsaydı, tearimi yıkardı.

Örneğin sözü edilen Foraminiferlerin ilkin Laurentik

Çağda, ve kolsu-ayaklıların Kambriyum Dönemi oluşumlarında

ortaya çıktığı kanıtlansaydı, teorim gene tutunamazdı;

,çünkü bu halde o organizmaların o zamanki gelişim aşarnalarına

ulaşınalarma zaman elvermezdi. Bu canlılar belirli

bir noktaya kadar evrim geçirdikten sonra, doğal seçme te-

431

orisine göre, daha da gelişmeleri için bir zorunluk olmamakla

birlikte, ardışık çağlarda, yaşadıkları koşullardaki hafif

değişmeterin etkisiyle yerlerinden olmamak için biraz değişiklik

geçirmek zorundadırlar. Yukardaki itirazlar dünyanın

yaşını, ve çeşitli canlı biçimlerin ilkin hangi dönemde

ortay_a çıktığını gerçekten bilip bilmediğimize dayanmaktadır;

ve bu elbette tartışılabilir.

Organıanmanın genellikle evrim geçirip geçirmediği birçok

bakımdan pek çapraşıktır. Biitün zamanların eksik olan

yerbilimsel belgeleri, dünyanın bilinen tarihinde, organlanmanın

büyük ölçüde iledediğini apaçık göstermeye yeteceik

kadar gerilere uzanmamaktadır. Doğa bilginleri, bugün bile,

bir sınıfın hangi biçimlerinin en yukarı sayılmak gerektiği

konusunda uyuşmuş değildirler: kimileri köpek-balıklarını,

yapılarının önemli bazı noktalarında sürüngenlere yaklaştıkları

için, en yukarı balıkLar sayarken, öbürleri kemikli-

balııkları böyle görmektedir. Parlakpullu balıklar, köpek-

balıkları ile kemikli-balıkların arasındadır; sonuncular

bugün sayıca ağır basmaktadır, ama eskiden yalnıZ parlakpullu

balıklarla köpek-balıkları yaşamıştır; ve bu halde, seçilmiş

yükseklik ölçüsüne göre, balıkların oluşurnca ileriedikleri

ya da gerilerlikleri söylenecektir. Farklı tipierin üyelerini

bu yolda karşılaştırmak umutsuz görünmektedir; ünlü

Von Baer, böceklerin "başka bir tipte olmakla birlikte, gerçekte

bir balıktan daha çok organlanmış" olduğuna inanırken,

bir mürekkep balığının bir arıdan daha yukarı bir hayvan

olduğuna kim, karar verecektir? Kendi sınıfları içinde

· çok yukarı olmayan kabuklular, en yukarı yumuşakçaları,

kafadanbacaklıları, o karmaşık yaşama savaşında gerçekten

yenebilirdi; ve pek gelişmiş olmamakla birlikte böyle

kabuklular, en kesin sınamaya -savaş yasasına- göre karar

verilirse, omurgasız hayvanlar dizisinde çok yüksek bir

aşamada bulunurlardı. Hangi biçimin oluşurnca en ileri olduğuna

karar verirken, bu kaçınılmaz güçlükleri bir yana

432

bırakırsak, bir karara varmada en önemli öğelerden biri

ve belki başlıcası olmakla birlikte, bir sınıfın herhangi

iki dönemdeki en yukarı üyelerini değil, tersine, o iki dönemdeki

aşağı ve yukarı bütün üyelerini karşılaştırmalıyız.

Çok eski bir çağda, en aşağı ve en yukarı yumuşakçalar, yani

kolsu-ayaklılar ve kafadanbacaklılar, kaynaşıp duruyordu;

oysa bugün, oluşurnca onların arasında bulunan başka

gruplar büyük ölçüde çoğalırken, bu grupların ikisi de pek

azalmıştır; bundan dolayı, kimi doğa bilginleri yumuşakçaların

önceleri bugünkünden daha çok gelişmiş olduğunu savunmaktadırlar;

ama buna karşı, yerinde olarak, şöyle denebilir:

kolsu-ayaklılar pek çok azalmıştır, ama yaşayan kafadanbacaklıların,

seyrelmiş olsalar bile, eski temsilcilerinden

daha çok organıanmış oldukları gerçektir. Herhangi iki

dönemde, bütün dünyada yaşamış olan yukarı ve aşağı sınıfların

sayıca birbirlerine oranlarını da karşılaştırmalıyız;

örneğin, günümüzde elli bin omurgalı hayvan türü olsa, ve

eski bir dönemde bu türlerin sayısının yalnızca on bin olduğunu

bilsek, yukarı sınıfların aşağı biçimlerin yerlerinden

olması demeye gelen bu sayıca artmasını organıanmanın bütün

dünyada kesin bir evrimi olarak görmemiz gerekir. Görüyoruz

ki, böyle son derece karmaşık ilişkiler karşısında,

ardışık dönemlerin eksik bilinen faunalarının organlaruna

aşamalarını gerektiği gibi karşılaştırmak, umutsuz denecek

kadar güçtür.

Yaşayan belirli faunaları ve floraları. inceleyerek, bu·

güçlüğü daha iyi anlarız. Avrupalı hayvanların ve bitkilerin

son zamanlarda Yeni Zelanda'da olağanüstü yayıldığını, eskiden

yerli ürünlerin kapladığı yerleri ele geçirdiğini gözönünde

tutarsak şuna inanmamız gerekir: Büyük Britanya'nın

bütün hayvanları ve bitkileri Yeni Zelanda'ya götürülseydi,

onların çoğu orada zamanla tümüyle doğallaşır, ve

yerli biçimlerin birçoğunu ortadan kaldırırdı. Öte yandan,

Güney Yarıküre canlılarından hemen hiç biri Avrupa'nm

433

herhangi bir yerinde yabanıllaşmadığı için, Yeni Zelanda·nın

bütün canlıları Büyük Britanya'ya getirilip bırakılsaydı,

onların bir haylisinin bugün yerli bitki ve hayvanlarımızın

kapladığı yerleri ele geçirebilmesi pek şüpheli olurdu. Bu

açıdan bakılınca, Büyük Britanya'nın ürünleri, Yeni Zelanda'nınkilerden

daha yukarı .bir aşamadadır. Ama işinin en

eri doğa bilgini bile, iıki ülkenin türlerini inceledikten sonra,

bu sonucu öngöremezdi.

Agassiz ve başka yetkililer, eski hayvanların aynı sınıftan

olan yeni hayvanların embriyonlarına belirli bir ölçüde

benzediği, tükenmiş biçimlerin yerbilimsel ardışımının

yaşayan biçimlerin embriyolojik gelişimiyle aşağıyukarı pa·

ralel olduğu üzerinde durmaktadırlar. Bu görüş teorimizle

çok güzel bağdaşmaktadır. Ergin hayvanın soyaçekirole küçük

yaşta değil, tersine, amaca uygun bir yaşta ortaya çıkan

değişiklikler dolayısıyla, embriyıonundan farklı olduğu.

nu gelecek bölümlerden birinde göstermeye çalışacağım. Bu

süreç, embriyonu hemen hemen hiç değişmeden bırakırken,

ardışık kuşakların geçişi sırasında, ergin hayvandaki farkları

sürekli olarak daha da artırır. Böylece, embriyon türün

eski ve az .değişiklik geçirmiş biçiminin doğaca saklanmış

bir çeşit örneği olarak kalır. Bu görüş doğru olabilir, ve

bununla birlikte asl_a kanıtlanmayabilir. Örneğin bilinen en

eski ve kendi öz sınıfiarına tümüyle uygun memelilere, sürüngenlere,

balıkiara bakarak, (bu eski biçimlerden bazıları

bugün aynı grupların tipik üyelerinden daha az birbirinden

farklı olmakla birlikte), omurgalıların ortak embriyolojik

ırasını taşıyan hayvanlar aramak, en eski Kambriyum

tabakasının çok altında taşılca zengin tabakalar bulununcaya

kadar -bu pek de olası değildir- boşuna olur.

434

ÜÇÜNCÜ ZAMANIN SONLARI BOYUNCA AYNI TİPİN AYNI

ALANLARDAKi ARDIŞIMI ÜZERİNE

Bay Clift, Avustralya mağaralarında bulunmuş taşıl memelilerin

bugün Avustralya'da yaşayan keselilerle yakın hısım

olduğunu birkaç yıl önce göstermişti. Güney Amerika' da,

La Plata'nın farklı kesimlerinde bulunmuş ve kemerli-hayvanın

zırhlarını andıran dev zırh parçalarında buna benzer

bir hısımlık olduğunu eğitilmemiş bir göz bile görür. Prof.

Owen, orada gömülü sayısız memeli taşıllarından pek çoğunun

Güney Amerika tipleriyle hısım olduğunu apaçık göstermiştir.

Bu hısımlık, MM. Lund ile Clausen'in Brezilya

mağaralarından çıkarıp öz,enle derledikleri taşıl kemiklerde

daha da güzel görülmektedir. Bu olgular beni öylesine etkiIedi

ki, 1839 ve 1845 yıllarında, bu "tiplerin ardışıını yasası",

"aynı kıtanın ölüleriyle dirileri arasındaki bu şaşırtıcı

hısımlık" üzerinde önemJ.e durdum. Prof. Owen, daha sonra,

aynı genellerneyi Eski Dünya'nın memelilerine uyguladı.

Aynı yasayı, Prof. Owen'ın onarıp eski hallerine getirdiği

Yeni Zelanda'nın tükenmiş dev kuşlarında buluyoruz. Bu

yasa, Brezilya mağaralarındaki kuşlar için de geçerlidir.

Bay Woodward, aynı yasanın deniz kavıkılıları için de geçerlikte

olduğunu göstermiş, ama yumuşakçaların pek çoğu aşırı

yayılmış olduğu için açıklamasını gereği gibi geliştirememiştir.

Madeira'nın tükenmiş ve yaşayan karasal kavkılıları

arasındaki, ve Aral-Hazer Denizinin tükenmiş ve yaşayan

yarı-tuzlusu kavkılıları arasındaki hısı.ı:nlıkları da bunlara

ekleyebiliriz. Aynı tipierin aynı alanlarda ardışıını yasasının,

bu dikkate değer yasanın anlamı nedir? Avustralya'nın

ve Güney Amerika'nın aynı enlemlere rasiayan kesimlerinin

bugünkü iklimlerini karşılaştırdıktan sonra, bir

yandan o iki kıtadaki canlıların benzemezliğini fiziksel koşulların

benzemezliğiyle, ve, öte yandan, o kıtaların her birindeki

aynı tipierin Üçüncü Zamanın sonları boyunca bir-

435

biçim olmasını koşulların benzerliğiyle açıklamaya kalkmak

ataklık olur. Keseillerin özellikle ya da yalnız Avustralya'da

ortaya çıktığı, ya da, dişsizlerin (Edentata) ve öbür

Amerikalı tipierin yalnız Güney Amerika'da ortaya çıktığı

da değişmez bir yasa diye öne sürülemez. Çünkü eski zamanlarda

Avrupa'nın sayısız keseli hayvana barınaklık ettiğini

biliyoruz; ve, daha önce anılan yazılarımda, karasal

memeillerin Amerika'daki eski yayılma düzeninin şimdikinden

farklı olduğunu göstermişimdir. Kuzey Amerika, eskiden,

kıtanın güney yarısındakine çok benzer bir özellik göstermekteydi;

ve kıtanın güney yarısının kuzey yarı ile eski

hısımlığı bugünkünden çok daha yakındı. Kuzey Hindistan'·

ın, memeli hayvanları bakımından, Afrika'ya bugünkünden

daha yakın olduğunu Falconer ile Cautley'in buluşlarından

öğrenmiş bulunuyoruz. Denizel hayvanların dağılımı konusunda

da bunlara benzer olgular gösterilebilir.

Değişiklik geçirerek türerne teorisine göre, aynı tipierin

aynı alanlarda uzun süren ama değişmez olmayan ardışımının

bu önemli yasası çok kolay açıklanır; çünkü dünyanın

her kesimindeki canlıların, oralarda, daha sonraki ardışık

dönemler boyunca, belirli bir ölçüde değişiklik geçirmiş ama

yine de yakın hısım olan döller bırakmaya çalıalayacağı besbellidir.

Bir kıtanın canlıları başka bir kıtadakilerden daha

önceden farklıysa, onların değişiklik geçirmiş dölleri de aşağıyukarı

aynı tarzda ve ölçüde ve hep farklı olacaktır. Ama

kıtalararası göçlerin gerçekleşmesine elveren çok uzun zaman

aralıkla~ından, ve büyük coğrafi değişmelerden sonra,

güçsüz biçimler başat biçimlere yerlerini verecek, ve organik

varlıkların dağılımında değişmez hiç bir şey olmayacaktır.

Eskiden Güney Amerika'da yaşamış Magetherium'un ve

hısımı olan öbür dev hayvanların, arkalarında tembel-hayvanı,

kemerli-hayvanı, ve karıncayiyeni, yozlaşmış döller

olarak bıraktığını mı düşündüğüm alay edilerek sorulabilir.

436

Bu bir an için bile kabul edilemez. O dev hayvanların- hepsi

tümüyle tükenmiş ve döl bırakmamıştır. Ama Brezilya mağaralarında,

irilik ve öbür ıralar bakımından Güney Ame·

rik.a'nın hala yaşayan türleriyle hısım olan tükenmiş birçok

tür bulunmaktadır; ve bu taşılların bazıları, yaşayan türlerin

gerçek ataları olabilir. Teorimize göre aynı cinsin bütün

türlerinin bir köken-türün dölleri olduğu unutulmamalıdır;

bundan ötürü, yerbilimsel bir oluşumda her birinin sekizer

türü olan altı cins, ve onu izleyen bir oluşumda aynı sayıda

türü olan altı hısım ya da temsilci başka cins bulunsa, genellikle,

daha eski olan cinslerden her birinin yalnız bir türünün,

birçok türü olan yeni cinsi oluşturan değişiklik geçirmiş

döller bıraktığı sonucunu çıkarabilii-iz; her eski cinsin

öbür yedi türü yok olup gitmiş, ve hiç döl bırakmamıştır.

Ya da Şu daha sık görülecektir: altı eski cinsin yalnız

ikisinin ya da üçünün iki-üç türü, yeni altı cinsin ataları olacaktır;

öbür türler ve bütün öbür cinsler tümüyle tükenecektir.

Güney Amerika'nın dişsizlerinde olduğu gibi, cinsleri

ve türleri azalan, tükenmekte olan takımlarda, çok daha

az sayıda cins ve tür, değişiklik geçirmiş kandaş-döller hı·

rakacaktır.

GEÇEN BÖLÜMÜN VE BU BÖLÜMÜN ÖZETi

Yerbilimsel belgelerin aşırı eksik olduğunu; bugüne kadar

dünyanın ancak küçük bir kesiminin titizlikle araştırıldığını;

organik varlıklarınyalnız belirli sınıflarının taşıl halde

büyük ölçüde saklı kaldığını; m üze lerimizdeki örnek ve

tür sayısının bir tek yerbilimsel oluşum sırasında yaşamış

olmak gereken kuşakların sayısına oranla bile hiçliğini; taşıl

türlerce zengin ve ilerdeki aşındırmalara dayanabilecek

kalınlıktaki çökelti birikmelerinin ancak alçalma dönemlerinde

olabileceğini, ve bundan ötürü ardışık yerbilimsel dönemlerin

pek çoğu arasında uzun zaman aralıkları geçmiş

437

olmak gerektiğini; al çalma dönemlerinde daha çok tükenme,

ve yükselme dönemlerinde daha çok değişiklik olabileceğini,

ve yükselme döneıhlerinden en az belge kalacağını;·

· her yerbilimsel oluşumun sürekli birikm~iğini; tek tek yerbilimsel

oluşumların kalımının türsel biçimlerin ortalama kalımına

göre kısa olabileceğini; herhangi bir alanda ya da

oluşumda yeni biçimlerin ilk defa ortaya çıkmasında göçün

büyük bir payı olduğunu;_ çok yayılmış türlerin en çok çe~

şitlendiğini ve yeni türler türettiğini; çeşitlerin önce yerel

olduğunu; ve son olarak, her tıürün sayısız aşamalardan geçmesi

gerekmekle birlikte, her birinin değişikliğe uğradığı o

yıllara vurulunca çok uzun ·olan dönemlerin, her türün değişmemiş

bir halde kaldığı dönemlere 'oranla kısa olmuş olabileceğini

göstermeye çalıştım. Bunlar, hepsi birlikte, peden

· yaşayan ve tükenmiş bütün biçimleri en küçük aşamalarla

birbirine bağlayan sayısız çeştt bulmadığımızı (birçok geçişsel

biçim buluyorsak da) büyük ölçüde açıklamaktadır. İki

biçimi' bağlayan zincirin bir halkası olan her çeşidin, zincir

. tamamlandıkça, yeni ve fariklı bir tür sayılacağı da hep gözönünde

tutulmalıdır; çünkü türleri ve çeşitleri ayırt edebilmemizi

sağlayan güvenilir bir ölçüt olduğu ileri sürülemez.

Yerbilimsel belgelerin eksikliğini kabul etmeyen kimse,

telirimi de tümüyle kabul etmemiş olur. Çünkü aynı büyük

yerbilimsel oluşumun ardışık tabakalarında bulunan yakın

' hısım ya da temsilci tür leri eskiden bağlamış olmak gere-.

ken sayısız geçişsel biçimin nerede olduğunu boş yere sorabilir.

Birbirini izleyen oluşumlar arasında çok, uzun · zamanlar

geçmiş olmak gerektiğine inanmayabilir; Avrupa gibi

geniş herhangi bir alanın yerbilimsel oluşumlaı;ı sözkonusu

olunca, göıçün oynadığı önemli rolü küçümseyebilir; bütün

tür gruplarının besbelli (ama çoğu zaman yanlış olarak

besbelli) birdenbire ortaya çıktığını ileri sürebilir. Kamlıriyum

sistemi çökelmeden çok önce yaşamış olmak gereken

sayısı belirsiz organizmaların kalıntılarının nerede ·olduğunu

438

sorabilir. Bugün, o zaman hiç değilse bir tek hayvanın yaşadığını

biliyoruz; ve, bu son soruyu, ancak okyanusların

bugün kapladıkları alanları başdöndürücü bir zamandan beri

kapladığını, ve alçalıp yükselen kıtc;ıların Kambriyum sisteminin

başlangıcından beri bugünkü yerlerinde durduğunu;

ama o çağdan çok önce dünyanın bambaşka bir görünüşü ol- .

duğunu; ve bilinen yerbilimsel oluşumların hepsinden daha

eski oluşumlardan meydana gelmiş daha eski kıtaların

şimdi yalnız başkalaşmış kalıntılar halinde, ya da okyanusların

dibine gömülü olduğunu varsayarak yanıtlayabilirim.

Bu güçlükleri saymazsak, eskivarlıkbilimin öbür başlıca

olguları çeşitlenme ve doğal seçmeyle değişiklik geçirerek

tür~me teorisiyle çok güzel uyuşmaktadır. Yeni türlerin neden

yavaş yavaş ve ardışık olarak ortaya çıktığını; farklı

sınıflardaki türlerin neden birlikte, ya da aynı hızla, ya da

aynı ölçüde değişrnek gerekmediğini; ama zamanla hepsinin

aynı ölçüde değişikliğe uğradığını, böylelikle anlayabiliyoruz.

Eski biçimierin tükenmesi, yeni biçimlerin türernesinin

hemen hemen kaçınılmaz bir sonucudur. Bir defa ortadan

kalkan bir türün neden asla yeniden ortaya çıkmarlığını kavrayabiliyoruz.

Tür grupları sayıca yavaş çoğalır, ve dayanma

süreleri eşit değildir; çünkü değişiklik geçirme süreci

zorunlu olarak yavaştır, ve karmaşık birçok raslaşmalara

bağlıdır. Büyük ve başat gruplardan olan başat türler, yeni

alt-gruplar ve gruplar oluşturan değişiklik geçirmiş birçok

döl bırakmaya eğilimlidir. Bu gruplar oluşurken, daha az

güçlü olanlar, ortak bir atadan soyaçekirole gelen eksiklikleri

yüzünden tükenir, ve yeryüzünde değişiklik geçirmiş döl

bırakmaz. Ama bütün bir tür grubunun tümüyle tükenınesi

bazan yavaş bir süreçtir, çünkü saklı ve ayrıklanmış haldeki

bazı döllerin ortadan kalkması gecikir. Bir defa tümüyle

ortadan kalkmış bir grup, yeniden ortaya çıkmaz; çünkü

kuşakları bağlayan zincir kopmuştur.

Geniş alanlara yayılan ve en çok çeşit türeten başat bi-

439

çimlerin, hısım ama de~işiklik geçirmiş dölleriyle neden yeryüzünü

kaplamak e~iliminde oldu~unu, ve varolma savaşında

kendilerinden aşa~ı olan grupların yerlerini kapmayı genellikle

neden başardı~ını anlayabiliyoruz. Uzun zaman aralıklarından

sonra yeryüzündeki canlıların aynı zamanda de~

işmiş gibi görünmesi bundan ötürüdür.

Eski ve yeni bütün canlı biçimlerin, birlikte, neden büyük

birkaç sınıf oluşturdu~unu anlayabiliyoruz. Bir biçimin

niçin ne kadar eskiyse yaşayan biçimlerden o kadar farklı

oldu~unu; eski ve tükenmiş biçimlerin neden yaşayan biçimler

arasındaki boşlukları ço~u :ıı:aman doldurdu~unu; bazan

önceleri farklı sayılmış iki grubu birleştirdi~ini; ama çokluk

onları birbirine ancak biraz yaklaştırdı~ını, ıranın sürekli

ıraksama e~ilimiyle ·açıklay·abiliyoruz. Bir biçim ne

ka.dar eskiyse, bugün tükenmiş grupların belirli bir ölçüde

arasında bulunması da o kadar sık görülen bir haldir; çünkü

bir biçim ne kadar eskiyse, o zamandan beri büyük ölçüde

ıraksamış olan grubun ortak atası ile o kadar yakın

hısımdır, ve bundan ötürü ona o kadar çok benzer. Tükenmiş

biçimler yaşayan biçimlerin ancak bazan do~rudan do~ruya

arasındadır; onlar, yalnız öbür tükenmiş ve· farklı biçimlerden

geçen dolambaçlı çizgi üzerinde arada bulunur.

Birbirini hemen izleyen yerbilimsel oluşumlardaki organik

kalıntılarm neden yakın hısım oldu~unu, ve ortada katan

bir yerbilimsel oluşumdaki kalıntiların da ıraca neden ortada

oldu~unu açıkça anlayabiliyoruz.

Dünyanın tarihinin ardışık dönemlerinin her birindeki

canlıları, yaşama savaşında kendi öncellerini yenmiştir, ve

bulundukları aşama daha yukarıdır, yapıları genellikle daha

çok özelleşmiştir; ve bu, pek çok eskivarlıkbilimcinin kabul

etti~i görüşle, organianmanın genellikle ilerledi~i görüşüyle,

açıklanabilir. Tükenmiş ve eski hayvanlar, aynı sınıflardan

olan yeni hayvanların embriyonlarına belirli bir ölçüde benzemektedir,

ve bu dikkate de~er olgu, bizim görüşlerimizle

440

kolayca açıklanmaktadır. Son yerbilimsel dönemler boyunca

aynı tipierin aynı alanlardaiki ardışıını anlaşılmaz olmaktan

çıkarılmış, ve soyaçekim ilkesiyle aydınlatılmıştır.

Sonuç olarak, yerbilimsel belgeler birçoklarının inandığı

gibi pek eksikse (hiç değilse bunun karşıtının kanıtlanamayacağı

öne sürülebilir), doğal seçme teorisinin karşılaştığı

başlıca engeller büyük ölçüde giderilir ya da ortadan

kalkar. Öte yandan, bana öyle geliyor ki, eskivarlıkbilimin

bellibaşlı yasaları, türlerin bilinen yoldan türediğini,

değişimin [ya da çeşitlenmenin, -'ç.] ve en uygunların kalımının

ürünleri olan gelişmiş ve yeni canlı biçimlerin eski

biçimlerin yerini aldığını açıkça ortaya koymaktadır.

441

ONiKiNCİ BÖLÜM

COGRAFİ DAGILIM

Bugünkü dağılım fiziksel koşullarla açıklanamaz - Engellerin

önemi - Aynı kıtadaki ürünlerin ilgisi - Yaratma merkezleri

- Dağılma yolları: iklim değişmeleri, düzey salınımları

ve rasgele olaylar - Buzul Çağında yayılma - Kuzeydeki ve

güneydeki almaşık buzul çağları.

Organi:k varlıkların yeryüzündeki dağılımını incelerken

göze ilk çarpan olgu şudur: ç,eşitli bölgelerdeki canlıların

benzerlikleri de, benzemezlikleri de, tümüyle, fiziksel ko·

şullarla açıklanamaz. Son yıllarda, konuyla uğraşan araştırmacıların

hemen hemen hepsi bu sonuca varmıştır. Yalnız

Amerika'nın hali bile bunun doğruluğunu sınamaya elverir:

çünkü arktik ve kuzeydeki ılıman kesimleri ayrı tutarsak,

bütün yazarlar coğrafi dağılırndaıki en köklü ayrılıklardan

birinin Yeni Dünya ile Eski Dünya arasında olduğu görüşünü

paylaşmaktadırlar; oysa koca Amerika Kıtasında, Birleşik

Devletler'in orta kesimlerinden başlayıp Kıtanın en güney

ucuna doğru yolculuk edersek, en çeşitli koşullarla, nem-

442

li bölgelerle, kurak çöllerle, yüce dağlarla, otlu ovalarla, ormanlarla,

bataklıklarla, göllerle, ve büyük akarsularla, aşağıyukarı

her türlü iklimle karşılaşırız. Eski Dünyada, Yeni

Dünyada benzer bir karşılığı -hiç değilse aynı tür ler için

genellikle gerekli olan ölçüde- bulunmayan bir iklim ya da

koşul yoktur denebilir. Şüphesiz, Eski Dünyada Yeni Dünyadakilerden

daha sıcak dar alanlar gösterilebilir, ama aralardaki

fa unalar komşu yörelerdeikilerden farklı değildir;

çünkü ancak küçük ölçüde özel koşulları olan dar bir alana

kapanıp kalmış bir organizma grubuna seyrek rasıanabilir.

Eski Dünya ile Yeni Dünyanın koşullarında böyle genel bir

paralellik olmakla birlikte, her iki dünyanın canlıları büyük

ölçüde farklıdır.

Güney Yarıküre'de, Avustralya'nın, Güney Afrika'nın,

ve batı Güney Amerika'nın 25° ve 35° güney enlemleri arasında

kalan geniş alamarı karşılaştrrrrsak, bütün koşulları

bakımından pek benzeşen kesimler buluruz, ama hiç benzeşmeyen

üç fauna ve flora göstermek olanaksızdır. Ya da,

Güney Amerika'da, 35° güney, ve onun on derece kuzeyinde,

25° güney enlemindeiki hayli farklı koşullarda yaşayan

varlıkları karşılaştırırsak, birbirleriyle hısımlıklarının Avustralya'nın

ya da Afrika'nın aşağıyukarı aynı iklimindeki canlılarla

hısımlıklarından çok daha yakın olduğunu görürüz.

Denizel canlılarda da benzer olgular gösterilebilir.

Genel incelememiz sırasında bizi şaşırtan ikinci önemli

olgu, özgür göçü önleyen her türlü engel ile çeşitli bölgelerdeki

canlılar arasındaki farkların sıkı ve önemli ilişkisidir.

Yereyin hemen hemen engelsiz uzandığı, iklimde pek az

fark olan, ve eskiden, kuzey ılıman kuşaktaki biçimlerin bugünkü

gerçek ariktiik canlılar gibi özgürce göç edebildiği kuc

zey kesimleri ayrı tutulursa, Yeni Dünya ile Eski Dünyanın

hemen hemen bütün karasal canlılarının büyük farklılığında

bu olguyu görmekteyiz. Aynı olguyu, Avustralya'nın,

Afrika'nın ve Güney Amerika'nın aynı enlemlerdeki canlı-

443

ları arasındaki büyük farkta da görüyoruz; çünkü bu ülkeler,

birbirlerinden olabildiği kadar çok ayrıklanmıştır. Aynı

olguyu bütün kıtalarda görmekteyiz; çünkü yüce ve kesiksiz

sıradağların, büyük çöllerin, ve hatta geniş akarsuların karşıt

yanlarında farklı canlılar buluyoruz. Ama sıradağlar, çöller

vb. kıtaları ayıran okyanuslar kadar aşılmaz, ve onlar

kadar kalımlı olmadığı için, farklar, ayrı kıtadakilerden daha

önemsizdir.

Aynı yasa denizlerde de geçerlidir. Güney Amerika'nın

doğu ve batı kıyılarındaki denizel canlılar, birkaç kavkılı,

kabuldu ya da derisidikenli hayvan ayrı tutulursa, çok farklıdır;

ama Dr. Günther Panama kıstağınm iki yanındaki

balıkların aşağıyukarı yüzde otuzunun aynı olduğunu kısa

bir süre önce göstermiştir; ve bu olgudan ötürü, doğa bilginleri

kıstağm eskiden açık olduğunu kabul etmişlerdir.

Amerika'nın batısı boyunca, göç eden canlılara konak olabilecek

hiç bir ada bulunmayan geniş bir okyanus alanı· ·

uzanmaktadır;. burada b~ka çeşit bir engelle karşılaşıyoruz,

ve bu alan aşılır aşılmaz, faunası tümüyle farklı olan

doğu Pasifik adalarıyla karşılaşıyoruz. Öyle ki, benzer iklimlerde,

kuzeyden güneye ve birbirinden uzak olmayan paralel

çizgiler halinde üç denize! fa una uzanmakta<W'; ama

bunlar, ya kara ya da denizle, aşılmaz engellerle, birbirlerinden

ayrıldıkları için, hemen hemen tümüyle farklıdır. Öte

yandan, Pasifik'in tropikal kesiminin doğusunda kalan adalardan

batıya doğru ilerlersek, aşılmaz hiç bir engelle karşılaşmayız;

bu alanda konak olabilecek sayısız adalar, ve bir

yarıküreyi aşıp Mrika kıyılarma ulaşıncaya kadar sürekli

kıyılar vardır; ve bu geniş alanda belirgin ve farklı hiç bir

denize! faunaya raslamayız. Doğu ve Batı Amerika'nın yukarda

anılan üç yakın faunasında ancak birkaç denize! hayvan

ortak olduğu halde, birçok balık Pasifik'ten Hint Dıkyanusu

içlerine kadar yayılır, ve Pasifik'in doğusundaki adalarla

hemen hemen karşıt boylamlarda bulunan Afrika'nın

444

doğu kıyılarında ortak birçok kavkılı hayvan vardır.

Kısmen yukarıdakinin kapsamında kalan bir üçüncü

önemli olgu, türlerin kendileri başka başka yerlerde ve ko·naklarda

farklı olmakla birlikte, aynı kıtanın ya da aynı denizin

canlıları arasındaki hısımlıktır. Bu, her kıtada sayısız

örnekleriyle karşılaşılan peik genei bir yasadır. Bununla birlikte,

örneğin, kuzeyden güneye yolculuk eden bir doğa bilgini,

türsel bakımdan farklı ama hısım olan canlı gruplarının

ardarda ortaya çıkıp birbirinin yerine geçmesinden asla

şaşkınlığa düşmez. Yakın hısım ama farklı olan kuşların

ötüşlerinin pek benzer olduğunu işitir, yuvalarının tümüyle

aynı değilse bile benzer yapılışta olduğunu, yumurtalarının

aşağıyukarı aynı renkleri taşıdığını görür. Macellan Boğazı

yakınlarındaki ovalarda bir Rhea (Amerikan devekuşu) türü,

La Plata ovalarının kuzeyine doğru aynı cinsin başka

bir türü yaşamaktadır; ama Afrika'nın ve Avustralya'nın

aynı enlemlerinde bulunan gerçek devekuşu ya da· Emu (koş

ucu devekuşu) yoktur. La Plata ovalarında Amerika tavşam

[Dasyprocta aguti, -ç.] ile Pampa tavşam [Logosto-·

mus vizcacha, -ç.] görülür; bu hayvanların huyları kemiricilerin

Rodents aynı takımından olan tavşanımızın ve yaban

tavşanımızınkilere benzer, ama yapıları Amerika'ya özgü

bir tiptedir. Sıradağların yüce doruklarına çıkarsak,

Pampa tavşanının dağsal (aıpine) bir türünü buluruz; suları

araştırırsak, kunduz ve misk sıçariı yerine, Güney Amerika'ya

özgü tipte kemiriciler olan bataklık kunduzuna ve

su kobayina raslarız. Daha pek çok örnek verilebilir. Amerika

kıyılarındaki adaların yerbilimsel yapıları çok farklJ

olmakla birlikte, ve bu adaların canlıları özel türler olmakla

birlikte, hepsi de Amerikan kö~enlidir. Geçmiş çağiara

bakarsak, Amerika Kıtasında ve Amerikan denizlerinde

Amerikan tipleri egemendir. Bu olgularda, uzay ve zaman

boyunca, fiziksel koşullardan bağımsız köklü bir organik ba~

görüyoruz. Bu bağın ne olduğunu araştırmaya girişmeyen do-

445

ğa bilgini alık olsa gerektir.

Bu bağ, kesinlikle bildiğimiz kadarıyla, birbirinin aym,

ya da, çeşitlerde gördüğümüz gibi, pek benzeri olan organizmaların

ortaya çıkmasını sağlayan biricik güç olan soyaçekimdir.

Farklı bölgelerdeki canlılarm benzemezliği, çeşitlenme

ve döğ,al seçmeyle değişiklik geçirmeye, ve ikinci

derecede de, farklı fiziksel koşulların belirli etkisine yorulabilir.

Benzemezliğin dereceleri, daha baş at biçimlerin bir

bölgeden başka bir bölgeye göçlerinin daha çabuk ya da

daha yavaş, daha önceleri ya da daha sonraları gerçekleşmiş

olmasına; -eski göçmenlerin niteliğine ve niceliğin~;

ve canlıların farklı değişikliklerin saklanmasına yol açan

karşılıklı etkisine bağlıdır; yaşama savaşında organizma ile

organizma arasındaki ilişki,. daha önce sık sık belirttiğim gibi,

bütün ilişkilerin en önemlisidir. Bundan dolayı, doğal seçmeyle

ağır ağır değişiklik geçirme süreci için zamanın büyük

önemi olması gibi, engellerin de göçleri önlemede büyük

önemi vardır. Çok yaygın ve ikendi geniş yurtlarındaki

birçok yarışçıyı önceden altetmiş kalabalık türlerin, yeni

ülkelere yayılınca, yeni yerleri ik.apma şansları da pek büyüktür.

Onlar, yeni yurtlarında yeni koşulların etkisinde kalır,

ve bunun sonucu olarak daha çok değişikliğe ve gelişime

uğrar; böylelikle üstünlüklerini sürdürür, ve değişiklik

geçirmiş döl grupları türetirler. Alt-cinslerin, cinslerin ve

hatta familyaların nasıl olup da aynı alanlara kapanıp kaldığını

-bu pek sık görüLen ve herkesin bildiği bir haldirdeğişiklik

ile birlikte soyaçekim ilkesinden anlayabiliriz.

Son bölümde belirtildiği gibi, zorunlu gelişim (ilerleme)

için bir yasa olduğunu gösteren hiç bir kanıt yoktur. Her

türün değişkenliği bağımsız bir özellik olduğu, ve doğal seçme

karmaşık yaşama savaşı sırasında değişkenlikten her

bireyin çıkarına olduğu ölçüde yararlandığı için, farklı türlerdeki

değişiklik tutarı da eşit ölçüde olmaz. Birtakım türler,

eski yurtlarında birbirleriyle uzun süre yarıştıktan son-

446

ra, hep birlikte yeni ve sonradan ayrıklanmış bir ülkeye göç

etseydiler, değişiklik geçirmeye ai eğilimli olurlardı; çünkü

göç de, ayrıklanma da onların hiç bir şeyini etkilemezdi.

Bu iki ilke, yalnız organizmalar birbirleriyle, ve daha küçük

ölçüde de, çevrelerindeki fiziksel koşullarla yeni ilişkilere

girdikleri zaman etkilidir. Geçen bölümde gördüğümüz

gibi, bazı biçimler pek eski bir yerbilimsel dönemden beri .

hemen hiç değişmeden kalmış, ve bazı türler de, önemli ölçüde

ya da hiç değişiklik geçirmeden geniş alanları aşarak

göç etmiştir.

Bu görüşlere göre, aynı cinsin farklı türleri, dünyanın

en uzak kesimlerinde yaşasalar bile, aynı atadan türedikleri

için başlangıçta aynı kaynaktan çıkmış olmak gerekir.

Bütün yerbilimsel dönemler boyunca az değişiklik geçirmiş

tür1erin aynı alandan göç etmiş olduğuna inanmak pek de

güç değildir; çünkü eski zamanlardan beri olagelen büyük

coğrafi ve iklimsel değişmeler sırasında, göç, hemen hemen

her ölçüde, olanaklıdır. Ama bir cinsin türlerinin oldukça

yakın zamanlarda türediğine inanmamız için kanıt

bulunan başka birçok halde, bu konudaki güçlük büyüktür.

Aynı türün bugün birbirinden uzak ve ayrıklanmış bölgelerde

yaşayan bireylerinin de, atalarının ilk defa ortaya çıktığı

bir alandan yayılmış olmaları gerektiği besbellidir; çünkü,

daha önce açıklandığı gibi, birbirinin tLpkısı olan bireylerin

özellikle farklı ana-babalardan türemiş olacağına inanılamaz.

Varsayılmış Yaratma Merkezleri. - Böylece doğa bilginlerinin

çok tartışmış oldukları bir soruna, türlerin yeryüzünün

bir yerinde mi, yoksa birçok yerinde mi yaratılmış

oldukları konusuna gelmiş bulunuyoruz. Şüphesiz, aynı türün

bir noktadan bugün bulunduğu farklı ve ayrıklanmış birçok

noktaya nasıl göç edebiimiş olduğunu anlamak çoğu zaman

pek güçtür. Ama her türün önce bir tek yerde türemiş

olduğu görüşünün yalınlığı aklı çelmektedir. Bu görüşü red-

447

deden kimse, bilinen yoldan üreme ile sonraki göçün gerçek

nedenini de reddeder ve mucizeye sığınır. Bir. türün yaşadığı

alanın pek çek halde sürekli olduğu_ evrensellikle kabul

edilmektedir; ve bir bitki ya da hayvan, birbirinden pek

uzak, ya da birinden öbürüne kolayca göç edilemeyecek kadar

uzak iki noktada yaşıyorsa, bu, dikkate değer ve ayral

(istisnai) bir olgu sayılmaktadır. Karasal memelllerin büyük

bir denizi aşarak göç etmedeki yetersizliğinin herhangi

bir organik varlığınkiyle ·karşılaştırılamayacağı besbellidir;

ve buna uygun olarak, böyle memelllerin dünyanın pek uzak

noktalarında yaşadığını gösteren ve açıklanamayan örnekler

yoktur. Büyük Britanya ile Avrupa'daki memelllerin aynı

olması hiç bir yerbilimeiyi şaşırtmaz, çünkü bu iki yerey

eskiden şüphesiz birleşikti. Ama aynı tür iki ayrı yerde tür~

ebiliyorsa, neden Avrupa, ve Avustralya ya da Güney

Amerika için ortak olan bir tek memeli bulmuyoruz.? Yaşam

koşulları aşağıyukarı aynıdır, öyle ki Avrupalı bir sürü

hayvan ve bitki Amerika'da ve Avustralya'da doğallaşmıştır;

ve kuzey ve güney yarı:kürelerin bu uzak noktalarındaki

eski bitkilerin bazıları da tıpatıp aynıdır. Bence· bu sorunun

yanıtı şudur: memeillerin gücü göç etmeye yetmemiş,

oysa bazı bitkiler, çeşitli yayılma araçlarıyla, geniş aralıkları

aşıp göç edebiimiştir. Her çeşit engelin büyük ve

şaşırtıcı etkisi ancak şu görüşün kabul edilmesiyle anlaşılır:

türlerin pek çoğu engellerin yalnız bir yanında türemiş,

ve karşıt yana göç etmeye güç yetirememiştir. Birkaç familya,

birçok alt-familya, pek çok cins, ve pek daha çok altcins,

bir tek yere kapanıp kalmıştır; birkaç doğa bilgini en

doğal cinslerin, yani türleri birbiriyle en yakın hısım olan

cinslerin, genellikle aynı ülkenin sınırları içinde kaldığını,

ya da, çok yayılmışlarsa, yayılma alanlarının kesiksiz olduğunu

gözlemlemiŞtir. Bunun tam karşıtı bir kural yürürlükte

olsaydı, serilerde bir basamak aşağı, yani aynı türün bireylerine,

indiğimiz zaman, onlar hiç değilse başlangıçta

448

herhangi bir alanın içinde bulunmasaydı, bu pek garip bir

sapkınlık olurdu!

İşte bundan ötürü, birçok doğa bilginine olduğu gibi bana

da öyle geliyor ki, en olası görüş şudur: her tür önce

yalnız bir yerde ortaya çıkmış, ve sonra, göç etme gücünün

ve eski ve yeni yaşam koşullarının elverdiği ölçüde, o alandan

göç etmiştir. Şüphesiz, aynı türün bir noktadan bir başkasına

nasıl geçebUdiğini açıklayamadığımız haller olmaktadır.

Ama kesinlikle yakın yerbilimsel zamanlarda olmuş

coğrafi ve iklimsel değişmeler, birçok türün . eskiden sürekli

olan yayılma alanını süreksizleştirmiştir. Bundan dolayı, ya.

yılma alanının sürekliliğine aykırı . düşen hallerin, belki genel

incelemelerle benimsenmiş inancı, her türün yalnız bir

yerde türediği ve oradan gücü ölçüsünde göç ettiği inancını,

bırakmamızı gerektirecek kadar çok sayıda ve önemli

nitelikte olup olmadığını araştırmalıyız. Bugün uzak ve ayrı

yerlerde yaşayan aynı türün ayral (istisnai) halini tartışmak

pek cansıkıcı olur; ve böyle hallerin çoğuriun açıklanabileceğini-

de öne sürmüyorum. Ama, birkaç ·önsözden

sonra, göze en çok çarpan olgulardan bazılarını, yani, aynı

türün birbirinden uzak sıradağların doruklarında, arktik ve

antarktik bölgelerin farklı noktalarında varolmasını; ve ikinci

olarak (gelecek bölümde) tatlı-su ürünlerinin geniş alanlara

yayılmasını; üçüncü olarak da, adalardaki ve onlara

eri yakın -ama gene de yüzlerce millik açık denizle ayrılmış-

anakaralardaki karasal türlerin aynı olmasını tartışmak

istiyorum. Birçok halde, aynı türün dünyanın uzak ve

ayrıklanmış noktalarındaki varlığı her türün bir tek doğum

yerinden göç ettiği görüşüyle açıklanabilirse, o zaman, eski

coğrafi ve iklimsel değişmeler ve çeşitli rasgele taşınma

yolları konusundaki bilgisizliğimizi de düşünerek, bana öyle

geliyor ki, bir tek doğum yeri olduğu inancı kesinlikle

doğrudur.

Bu konuyu tartışırken, bizim için eşit önemde olan bir

449

noktayı, yani, teorimize göre hepsi de ortak bir atadan gelmiş

olmak gereken farklı türlerinin bir yerden göç edip

etmediğini ve göç sırasında değişikliğe uğrayıp uğramadığını

da anlayabileceğiz. Bir bölgede yaşayan türlerin pek

çoğu başka bir bölgedekilerden farklı am_çı onlarla yakın hısım

ise, eski bir dönemde o bölgelerin birinden öbürüne göc

çün gerçekleşmiş olduğu gösterilebilir; ve bu bizim genel

görüşümüzü kuvvetlendirir, çünkü değişiklik geçirerek türeme

ilkesine dayanılarak açıklanıverir. Örneğin bir kıtadan

yüz mil uzakta denizden yükselerek oluşmuş yanardağsal

bir adaya, zamanla birtakım canlılar gelip yerleşebitir,

onların dölleri değişiklik geçirebilir, bununla birlikte kıtadaki

canlılarla hısımlıkları, soyaçekim dolayısıyla, sürer.

Böyle haller yaygındır, ve, ilerde göreceğimiz gibi, bağımsız

yaratılma teorisiyle açıklanamaz. Bir bölgedeki türlerin

başka bir bölgedekilerle ilişkisi konusundaki bu görüş, "her

türün uzay ve zaman içinde ortaya çıkması, Önceden varo-lan

yakın hısım bir türle raslaşır" sonucuna varan Bay

Wallace'ın geliştirdiği görüşten pek de farklı değildir. Ve

bugün, onun bu "raslaşmayı" değişiklik geçirerek türemeye

yorduğu çok iyi bilinmektedir. Tek ya da çok yaratma merkezi

sorunu, yakın ama başka bir sorundan, yani, aynı türün

bütün bireylerinin bir tek çiftten mi, yoksa bir tek erdişiden

mi, ya da kimi yazarlarm düşündüğü gibi, aynı zamanda

yaratılmış birçok bireyden mi türediği sorunundan

farklıdır. Hiç çaprazlanmayan organik varlıklarda (böyle

organik varlıklar varsa), her tür, birbirinin yerine geçen,

ama aynı türün bireyleriyle ya da çeşitleriyle asla karışmayan

bir değişiklik geçirmiş· çeşitler dizisinden türemiş olmak

gerekir; öyle ki, değişiklik geçirmenin ardışık her aşamasında,

aynı biçimin bütün bireyleri bir tek atadan türemek

zorundadır. Ama pek çok halde, özellikle her doğum

için çiftleşen, ya da arasıra çaprazianan bütün organizmalarda,

aynı türün aynı alanda yaşayan bireyleri çaprazlan-

450

mayla aşağıyukarı bir-biçim kalır; bundan ötürü bireylerin

birçoğu aynı zamanda değişir, ve her aşamadaki değişiklik

toplamının tümü bir tek atadan türemeye yorulamaz.

Örneğin, İngiliz yarış atlarımız öbür at ırklarının hepsinden

farklıdır; ama farklı ve üstün olmaları herhangi ·bir

tek çiftten türemeleri dolayısıyla değildir~ tersine, yetiştiricilerin

her kuşakta birçok bireyi seçer ve yetiştirirken gösterdikleri

özenin sonucudur.

"Tek yaratma merkezleri" teorisinde karşılaşılan güçlüklerio

en önemlilerini ortaya koymak için seçtiğim üç olgu

grubunu tartışmadan önce, dağılına yolları üzerine birkaç

söz söylemem gerekiyor.

DAGILMA YOLLARI

Sir C. Lyell ve başkaları, bu konuyu ustalıkla işlemişlerdir.

Burada, daha önemli olguların yalnız kısa bir özetini

vereceğim. İklim· değişmesi göçü büyük ölçüde etkilemiş

olmak gerekir. Bugün iklimi dolayısıyla bazı organizmalar

için geçilmez olan bir alan, iklim farklıyken göç için bir

anayol olmuş olabilir. Ama konunun bu yanını biraz sonra

ayrıntılı olarak tartışınam gerekecek. Karaların alçalıp yükselmesi

de çok etkili olmuş olmalıdır: bugün iki denize! faunayı

ayıran dar bir kıstağı denize batırınız, ya da kıstağın

eskiden denize gömüldüğünü varsayınız, o zaman iki fauna

birbirine karışacaktır. Bugün denizierin uzandığı yerler,

eski bir dönemde adaların ve hatta kıtaların birleştiği

alanlar olabilir, öyle ki, karasal canlılar onların birinden

öbürüne geçme olanağı bulur. Bugün varolan organizmaların

zamanında önemli düzey alçalmaları ve yükselmeleri olduğunu

hiç bir yerbilimci tartışmamaktadır. Edward Forbes,

Atiantikteki adaların yakın zamana kadar Avrupa ya

da Afrika ile, ve Avrupa'nın Amerika ile birleşik olduğunu

öne sürmekte<Iir. Başka yazarlar, her okyanusa varsayı1ı

451

köprüler kurmakta, ve hemen hemeri her adayı anakaralardan

birine birleştirmektedirler. Forbes'un kanıtıarına

gerçekten güvenilirse, yakın zamanlara kadar kıtalardan biriyle

birletJik olmayan hemen hiç bir ada olmadığı kabul

edilmek gerekir. Bu görüt,j Gordiyon düğümünü çözmekte ve

aynı türün en uzak noktalara dağılması konusundaki güçlükIerin

birçoğunu ortadan kaldırmaktadır; ama bence, bugünkü

türlerin zamanında, böylesine başdöndürücü coğrafi

değişmeler olduğunu kabul etmeye yetkimiz yoktur. Bana

öyle geliyor ki, kara ve deniz düzeylerinde büyük salınımlar

olduğu konusunda pek çok. kanıt vardır; ama kıtaların

konumunda ve uzaruroında (extension), yakın zamanda kıtaları

birbirleriyle ve aralarındaıki tek tek okyanus adaları

ile birleştirecek kadar büyük değişmeler olduğunu gösteren

kanıt yoktur. Eskiden, şimdi denize gömülmüş, göçleri sırasında

birçok bitkiye ve hayvana konaklık etmiş adalar

bulunduğunu seve seve kabul ediyorum. Bugün mercanlı denizlerdeki

halka biçimli mercanadaları, böyle batmış adaların

yerlerini göstermektedir. Her türün bir tek doğum yerinden

çıktığı çoğunlukla kabul edilince (günün birinde kabul

edilecektir), ve zamanla, dağılma konusunda kesin bilgiler

edindiğimiz gün, karaların eski uzanımları konusunda

güvenle konuşabileceğiz. Ama bugün ayrı olan kıtaların

birbirleriyle, ve şimdiki okyanus adaları,nın birçoğu ile, yakın

zamanlarda kesiksiz ya da aşağıyukarı kesiksiz bir birleşiklik

gösterdiğinin kanıtlanacağına inanmıyorum. Farklı

yayılma olguları, örneğin hemen hemen her kıtanın karşıt

yanlarındaki denize! faunalarda görülen büyük fark; farklı

karaların ve hatta denizierin Üçüncü Zamandaki canlılarının

bugünküleri e yakın hısımlığı; adalarda yaşayan memelilerin

en yakın kıtadakilerle hısımlıklarının (ilerde göreceğimiz

gibi) aradaki denizin -derinliğiyle kısmen belirlenen

derecesi; bunlar ve bunlara benzer başka olgular, Forbes'un

öne sürdüğü ve yandaşlarının desteklediği görüşe göre zo-

452

runlu olan o yakın zamanlardaki başdöndürücü co~rafi de~

işmelerin kabul edilmesini engellemektedir. Okyanus adalarındaki

canlıların do~al özelli~i ve ilişkin (relative) oranları

da, o adaların eskiden kıtalarla birleşik oldu~u inancına

aykırı düşmektedir. Böyle adaların aşa~ıyukarı geneHiıkle

-yanarda~sal olan bileşimi de, onların batmış kıtaların kalıntıları

oldu~u görüşünü desteklernemektedir; o adalar eski

kıtasal sırada~ların yüceltileri olsaydı, hiç de~ilse bazıları,

öbür da~ların doruidarı gibi, yalnız yanarda~sal nesnelerden

oluşacakları yerde, başkalaşmış şistten, ve taşıica zengin

eski tabakalardan oluşurlardı.

Şimdi, "rasgele" denen, ama "uygun düşen" denmesi

daha yerinde olan yayılma yolları üzerine birkaç söz söylemeliyim.

Burada yalnız bitkilerle yetinece~im. Bitkibilim

kitaplarında, şu ya da bu bitkinin tohumlarını uzaklara saçınada

yetersiz oldu~u sık sık söylenir; ama onların denizleri

aşmasının çok mu, yoksa az mı kolay oldu~u konusunda söylenebilen

tek şey, bunun hemen hemen hiç bilinmedi~idir.

Ben, Bay Berkeley'in yardımı ile birkaç deneme yapıncaya

kadar, deniz suyunun zararlı etkilerine tohumların nekadar

dayanabildi~i bile bilinmiyordu. Deniz suyunda 28 gün kaldıktan

sonra 87 çeşit tohumdan 64'ünün çimlendiği, ve birkaçının

137 gün sonra bile çimlenme gücü gösterdi~ini şaşarak

gördüm. Bazı takımların öbürlerinden daha çok zarar

gördü~ünü belirtmeliyim: dokuz baklagili (Leguminosae) denedim;

biri ayrı tutulursa, hepsinin de tuzlu suya karşı direnci

kötüydü; iki hısım takımın, Hydrovhyllaceae ile Polemoniaceae'nin,

yedi türü, deniz suyunda bir ay kaldıktan

sonra öldü. Kolay olsun diye özellikle kapsülsüz ya da meyvesiz

küçük tohumları kullandım; bunların hepsi birkaç gün

içinde dibe çöktü. Demek ki deniz suyundan zarar görseler

de görmeseler de, denizde yüzerek uzaklara gidemezlerdi.

Sonra bazı iri meyveleri, kapsülleri vb. denedim, bunların

bazıları uzun süre su yüzünde kaldı. Yaş ve kuru a~acın

453

yüzebilirlikleri arasındaki farkı herkes bilir; üzerinde tohum

kapsülleri bulunan kurumuş bitkileri ya da dalları selIerin

sık sık denize sürüklediği aklıma geldi. Ve 94 bitkinin

üzerinde olgun meyveleri bulunan saplarını ve dallarını kurutup

deniz suyuna bıraktım. Çoğu çabucak battı, ama yaşken

çok kısa bir süre yüzen bazıları, kurutulunca daha uzun

bir süre yüzdü; örneğin, olgun fındıklar çabucak battı, ama

kurutulunca 90 gün yüzdü, ve ekilince çimlendi; bir kuşkonmaz

bitkisi, olgun yemişleriyle 23 gün, ve kurutulunca 85 gün

yüzdü, ve tohumları çimlenebildi; olgun Helosciadium to·

humları iki gün içinde hattı, kurutulunca 90 günden çok yüz:

dü, ve ardından çimlendi. Toplam olarak, kurutulmuş 94

bitkiden 18'i 28 günden çok, ve bu 18 bitkiden bazıları çok

daha uzun bir süre yüzdü. Ve 87 çeşit tohumdan 64'ü 28 günden

fazla deniz suyunda kalıp çimlendiği, ve, 94 farklı tür

(bunlar ilk denemedeki türler değildi) olgun meyveleri ile

birlikte, kurutulunca, 28 günden fazla yüzdüğü için, şu sonuca

(bu kadar az olgudan çıkarılabildiği kadarıyla) varabiliriz:

herhangi bir ülkedeki bitki türlerinin %14'ünün tohumları

28 gün deniz akıntılarıyhi. sürüklenebilir, ve çimlenme

güçlerini koruyabilir. Jonston'ın Fiziksel Atlas'ında,

farklı Atlantfk aıkıntıİarının ortalama hızı günde 33 mildir

(bazı akıntılarınki günde 60 mildir) ; bu ortalama hızla bir

ülkedeki bitkilerin % 14'ünün tohumları, yüzerek, 924 deniz

mili uzaktaki başka bir ülkeye götürülebilir, ve karaya ~vu·

runca, denizden esen sert yellerle elverişli bir yere sürüklenirse,

çimlenebilir.

Benden sonra M. Martens de benimkilere benzer ama

daha yetkin denemeler yaptı: tohumları bir kutuya koyup

denize bıraktı, öyle ki, tohumlar, tıokı gerçekten yüzen bitIÇler

gibi, sırayla bir havanın, bir suyUn etkisinde kalıyordu.

Pek çoğu benimkilerden farklı 98 çesit tohum kullandı;

ama o, denize yakın yerlerde yaşayan bitkilerin iri meyvelerini

ve tohumlarını seçti; kullandığı bitkilerin ortalama

454

yüzme süresinin daha uzun ve tuzlu suya karşı dirençlerinin

daha yüksek olmasını buna yorabiliriz. Öte yandan, M.

Martens meyveli bitkileri ve dalları önceden kurutriıadı; kurutma,

bildiğimiz gibi, bazılarının daha uzun bir süre yüzmesini

sağlardı. Sonuç şuydu: 98 çeşit tohumdan lO'u 42 gün

yüzdü, ve sonra çimlenebildi. Ama dalgaların etkisinde kalan

bitkilerin bizim denemelerimizde sert hareketlerden korunmuş

olan bitkilerden daha kısa bir süre yüzeceğinden

şüphe etmiyorum. Bundan ötürü, bir floradaki bitkilerin yaklaşık

%10'unun, kururluktan sonra 900 deniz mili uzaıta yüzebileceğini,

ve sonra çimlenebileceğini varsaymak belki daha

değru olur. İri meyvelerin ufaklardan daha uzun süre

yüzmesi ilginçtir; çünkü Alph. de Candolle'un gösterdiği gibi,

yayılma alanları genellikle sınırlı olan iri tohumlu ya da

iri meyveli bitkiler, başka bir yolla ancak güçlükle taşınabilir.

Tohumlar bazan başka bir yolla da taşınabilir. Çeşitli.

etkilerle sökülen ağaçlar, adaların pek çoi!una, okyanusların

ortasındakilere bile taşınır; Pasifikteki mercanadalarının

yerlileri, araçları için gerekli taşları ancak böyle ağaçların

köklerinden sağlarlar, ve bu taşlar oralarda çok değerH başlıca

nesnelerden sayılır. Belirli bir biçimi olmayan taşların

böyle ağaçların kökleri arasına sıkışıp kalmış olduğunu, ve

taşların yarıklarında ve arkalarında, uzun bir tasınma sırasında

bile yıkanıp götürülemeyecek kücük tonrak parçaları

bulunduğunu gördüm: Aşağıyukarı 50 yıllık bir meşe~

nin kökleriyle her yandan sarılıp kanatılmış bjr parça topraktan

üç tane iki çenekli bitkinin çimlenin sürdüğünü gördüm:

bu gözlemimin doğruluğundan hiç şünhe etmiyorum.

Kuş ölülerinin de denizde uzun zaman yüzdü~ünü. ve kursaklarındaki

çesitli tohumların ç~ mlenme güçlerini koruduğunu

kanıtlayabilirim: örneğin bezelye ve burçak tohumları

deniz suyunda birkaç gün kalınca bile ölmekte, oysa yapma

denizsuyunda 30 gün yüzmüş bir güvercin ölüsünün kursa-

455

~ından çıkanların aşa~ıyukarı hepsi çimlenmektedir.

Tohumların taşınmasında canlı kuşların da önemli etkileri

olmaktadır. Çeşitli kuşların sert yellere kapılıp okyanusların

açıklarına sürüklendi~ini gösteren bir sürü örnek vereıbilirim.

Kuşların böyle koşullardaki hızlarının ço~u zaman

saatte 35 mil oldu~unu güvenle kabul edebiliriz; kirni yazarlar

bu hızı daha yüksek hesaplamaktadırlar. Besince zengin

bir tohumun bir kuşun barsaklarından geçti~ini hiç görmedim;

ama meyvelerin sert çekirdekleri bir bindinin sindirim

organlarından bile hiç zarar görmeden geçmektedir. Bah~

çemde, ·iki ay içinde, küçük kuşların dışkılarından 12 çeşit

tohum çıkardım, hepsi de kusursuz görünüyordu, ve bazıları,

yapt~ım deneme sonunda çimleındi. Ama aşa~ıdaki olgular

daha önemlidir: kuşların kursakları mide suyu (gastric

juice) salgılamaz, ve deneyerek ö~rendi~ime göre, tohumların

çimlenme gücüne hiç zarar vermez; bol yem bulup

yemiş bir kuşun yuttu~u tanelerin 12 ve hatta 18 saatten önce

katıya (mideye) geçmedi~i. kesinlikle söylenmektedir. Bir

kuş, bu süre içinde 500 mil uza~a kolayca sürüklenebilir; do~

anların yorgun kuşları gözetledi~i de bilinmektedir; demek

ki kursaktaki tohumlar böylelikle çabucak yayılabilir.

Bazı gündüz-yırtıcıları ve baykuşgiller, aviarını bütün olarak

yutar, ve, hayvanat bahçes.inde yapılmış denemelerden

ö~rendi~ime göre, 12-20 saatte, içinde çimlenebilir durumda

tohumlar bulunan küçük topaklar kusarlar. Bazı yulaf,

buğday, akdarı, kuşyemi, kendir, üçgül ve pazı tohumları,

türlü yırtıcı kuşların midelerinde 12-20 saat kaldıktan sonra

çimlendi; iki pazı tohumu iki gün ondört saat böylece alıkonduktan

sonra bile çimlendi. Tatlı-su balıklarının çeşitli

kara ve su bitkilerinin tohumlarını yedi~ini gözlemledim;

kuşlar çoğu zaman balıkları da yutar, ve tohumlar, böyle~

likle, bir yerden başka bir yere taşınabilir. Ölü balıkları,'

midelerine çeşitli tohumlar daldurduktan sonra, balıkçıl-kartallara

(fishing-eagles), leyleklere, ve kaş:ıkçı kuşlarına ye-

456

dirdim; tohumlar birkaç saat sonra ya topaklar içinde kusuldu,

ya da dışkıyla atıldı; ve bu tohumların bazıları çimlenme

gücü gösterdi. Ama bazı tohumlar bu işlem sırasında

çimlenme güçlerini her defasında yitirdi.

Ekin çekirgeleri bazan yellerle karalardan çok uzaklara

sürüklenir; ben kendim, Mrika kıyısından 370 mil açıkta

bir ekin çekirgesi yakaladım, ve başkalarının çok daha

uzakta yakaladıklarını işittim. R. T. Lowe, Sir C. Lyell'e,

1844 Kasımında Madeira Adalarına ekin çekirgesi sürülerinin

geldiğini bildirmiştir. Çekirgeler en zorlu tipideki kar

taneleri kadar sıktı, ve sürüler, göğe doğru teleskopla görülebilen

uzaklığa kadı:ı.r uzanıyordu. İki-üç gün, en az beş-altı

mil çapında dev bir elips çizerek ağır ağır dönüp durdular;

geceleri kondukları yüksek ağaçları baştan . aşağı kapladılar.

Sonra geldikleri gibi birdenbire gittiler, ve o zamandan

beri adalara uğramadılar. Bugün, Natal'ın bazı kesimlerindeki

çiftçiler, ülkelerine sık sık uğrayan büyük ekin çekirgesi

sürülerinin pisUkleriyle otlaklarına zararlı tohumlar geldiğine,

elde yeter kanıt olmamakla birlikte, inanmaktadırlar.

Bay Weale, bu inanç üzerine, bana, kurumuş pislik topakçıkları

gönderdi. Mikroskopla yaptığım araştırmada çeşitli

tohumlar buldum; onlardan yetiş.tirdiğim yedi ot, iki

ayrı cinsin iki türündendi. Bundan ötürü, Madeira'ya uğramış

olan kadar büyük bir ekin çekirgesi sürüsü, anakaradan

uzakta bulunan bir adaya çeşitli bitkileri kolayca sokabilir.

Kuşların genellikle temiz olan gagalarına ve ayaklarına

bazan toprak bulaşır. Bir kekliğin ayağından, birinde altmışbir

ve ikincisinde yirmiiki grain [1 grain = 0,065 gram, -ç.]

kurumuş killi toprak çıkardım; ve toprak parçacıklarından

biri bakla tanesi iriliğindeydi. İşte daha iyi bir örnek: bir

arkadaşın gönderdiği bir çulluk ayağındaki· kuı·u toprak parçacığı

ancak 9 grain ağırlığındaydı, ve içinde bulduğum bir

bataklık bitkisinin (Juncus bufonius) tohumu çimiendi ve çiçek

açtı. Ömrünün son kırk yılını göçmen kuşlarımızı ya-

457

kından gözlemlernekle geçirmiş olan Brightonlu Bay Swaysland,

kuyruiksallayanları (Motacillae), kuyrukkakanları, ve

vınlayan kuyrukkakanlari (Soxicolae) kıyılarımıza ilk geldikleri

zaman ve daha yere konmarlan defalarca vurduğ:unu,

ve bu kuşlarm ayaklarmdaki kurumuş çamur parçacıklarının

sık sık dikkatini çektiğini bildirdi. Toprağın genellikle tohumlarla

dolu olduğunu gösteren birçok örnek verilebilir.

Örneğin, Prof. Newton, yaralı olduğu için uçamayan bir kızıl-

ayaklı kekliğin (Caccabis ruja) ayağını gönderdi; bu kuş

ayağına altı buçuk ounce [1 ounce = 28,3 gram, -ç.] ağırlığında

katı bir toprak topağı yapışmıştı. Bu toprak üç ytl

saklanmıştı, ama kırılıp ısıanarak bir saksıya konunca, içinden

82'yi aşkın bitki sürdü: bunların 12'si bir-çenekliydi ve

aralarında bayağı yulaf da vardı; 70'i iki-çenekliydi, ve en

az üç farklı türden oldukları körpe yapraklarına bakılarak

anlaşılıyordu. Elimizde böyle olgular varken, her yıl fırtınalada

okyanus açııklarına, uzaklara sürüklenen, ve her yıl

göç eden birçok kuşun -örneğin milyonlarca bıldırcın Akde·

nizi aşarak göç eder- ayaklarına ya da gagalarına çamurla

ras,gele yapışmış birkaç tohumu taşıdığından şünhe edebilir

miyiz? Ama bu konuya yeniden dönmem gerekecek.

Bilindiği gibi, buzdağları (iceberg) bazan taş ve toprak

yüklüdür, çalı çıroı, kemikler, ve hatta kuş yuvası tasımaktadır;

bundan ötürü, Lyell'in belirttiği gibi, uygun durumlarda,

arktik ve antarktik bölgelerin bir yerinden baska yerine,

ve Buzul Çağı sırasında buı;ı;ünkü ılıman bölgelerin bir

yerinden öbürüne, tohum taşıdıklarından hemen hiç şünhe

edilemez. Atıantik'in anakaraya daha yakın adalarındaki türlere

oranla Azor Adalarında'ki bitkilerin~pek çoğunun Avrupa

için de ortak olmasından, ve (Bay H. C. Watson'ın belirttiği

gibi) bu bitkilerin bulundukları eniemiere göre bi·

raz kuzeyli özellik tasımasından, bu adaların Buzul Çağı sırasında

kısmen buzdağlarının getirdiği tohumlara yataklık

et.miş olduğu kanısına vardım. Sir C. Lyell, dileğim üzerine,

458

M. Hartung'a yazarak, bu adalarda oraya başka yerlerden

taşınmış kayalara rasiayıp raslamadığını sordu. M. Hartung,

bu takımadalarda olmayan granitin ve başka kayaların

büyük parçalarını bulduğu yanıtını verdi. Öyleyse, buzdağlarının

taşlı yüklerini eskiden Atıantik'in ortasındaki bu

adaların kıyılarına boşalttığı, ve oraya bazı kuzeyli bitkilerin

tohumlarını da getirdiği sonucunu güvenle çıkarabiliriz.

Anılan bu taşınma yollarını, ve hiç şüphesiz daha bilmediğimiz

başka taşınma yollarını gö:Wnünde bulundurursak,

on binlerce yıl içinde birçok bitkinin böyle taşınmaması pek

garip bir olgu olurdu sanırlİll. Bu taşınma yollarına, bazan,

rasgele denmektedir, ama bu tümüyle doğru değildir: ne deniz

akıntıları rasgeledir ne de başat yellerin yönleri. Tohumların

bu taşınma yollarında herhangi biriyle pek uzaklara

götürülemeyeceği de unutulmamalıdır: çünkü tohumlar de•

niz suyunun etkisinde çok uzun süre kalınca canlılıklarını

koruyamaz; kuşların kursaklarında ve barsakların da da uzun

süre taşınamaz. Bununla birlikte, iki uzak kıta arasında bu

yollarla taşınma olmazsa da, yüzlerce mil denizaşırı, ya da

adadan adaya, ya da bir kıtadan komşu bir adaya taşınma

olabilir. Uzak kıtaların floraları böylelikle karışmaz, tersine,

bugün oldukları kadar farklı kalır. Akıntılar, izledikleri

yönden ötürü, Kuzey Amerika'dan Britanya'ya tohum· getiremez;

akıntılar Batı Hindistan'dan bizim batı kıyılarımıza

tohum getirebilirse de, bunlar tuzlu suyun çok uzun süren

etkisine dayansa bile, bizim iklimimize davanamaz. Aşağıyukarı

her yıl birkaç kara-kuşu yellerle Atıantik ötesine sürüklenerek

Kuzey Amerika'dan İrlanda'nın ya da İngilte•

re'nin batı kıyılarına gelmektedir; ama bu birkaç yolcu,

tohumları yalnız kendisi de seyrek bir rasiantı olan bir yolla,

yani gagalarına ve ayaklarına sıvanmış çamurla taşıyabilir.

Bu halde bile, bir tohumun elverişli ,bir yere düşme ve

gelişip tohum verme şansı pek a:ııdır. Ama, eldeki bilgilere

459

göre, Büyük Britanya gibi canlıların çok sıık olduğu bir adaya

Avrupa'dan ya da başka bir kıtadan, son birkaç yüzyıl

içinde bu türlü yollarla göçmen g·elmediği için (bunun doğruluğunu

saptamak çok güçtür), canlıların seyrek olduğu

bir adanın, anakaradan çok uzak olsa bHe, benzer yollarla

göçmen sağlayamayacağını öne sürmek büyük bir yanılgı

olur. Canlıları Britanya'ya oranla pek seryrek olan bir adaya

taşınan yüz türlü bitki tohumundan ya da hayvandan belki

ancak biri, yeni yurduna orada doğallaşacak. kadar iyi uyar.

Ama bu, yerbilimsel zamanlar boyunca, adalar yükselirken,

ve canlılada kaplanmadan önce, böyle taşınmaların etkili olmadığını

gösteren sağlam bir kanıt değildir. Zararlı böceklerin

ya da kuşların pek az bulunduğu ya da hiç bulunmadığı

çıplak denebilecek bir yere nasılsa ulaşan tohumlardan

oranın iklimine uygun olanların hemen hemen hepsi çimlenir

ve kalımlı olur.

BUZUL ÇAGINDA YAYILMA

Dağsal (alpine) türlerin yaşayamayacağı alçak yereylerle

birbirlerinden yüzlerce mil ayrılmış dağ yüceltilerindeki

bitkilerin ve hayvanların birçoğunun özdeşliği, aynı türlerin,

bir yerden öbürüne göçü için görülür bir olanak yokken, uzak

noktalarda yaşaması göze en çok çarpan hallerden biridir.

Aynı türden olan pek çok bitkinin Alpler'in ya da Pireneler'in

karlı kesimlerinde, ve Avrupa'nın en kuzeyindeki bölgelerde

yaşadığını görmek, gerçekten dikkate değer· bir olgudur;

ama Birleşik Devletler'deki Ak Dağlarda (White Mountains)

yaşayan bitkilerin hepsinin, Lahrador'dakilerin aynı,

ve Asa Gray'den işittiğime göre, Avrupa'nın yüce dağlarındakilerin

aşağıyukarı hepsinin aynı olması, daha da dikkate

değerdir. Gmelin, bu türlü oLgular yüzünden, 1747'ye kadar

bile, aynı türlerin uzak birçok noktada başlıbaşına yaratılmış

olmak gerektiği sonucuna varıyordu; ve, Agassiz ve başkala-

460

rı, hemen göreceğimiz gibi, bu olguların kolayca açıklanmasını

sağlayan Buzul Çağına dikkatimizi çekmeseydiler, biz de

hi'tla aynı kanıda oıabilirdik. Orta Avrupa'nın ve Kuzey Amerika'nın

yakın bir yerbilimsel dönemde arktik bir iklimin etkisinde

kaldığını gösteren organik ve inorıganik her türlü inanılır

kanıtlarımız var. Yanmış bir evin kalıntıları, onun geçmişini,

çizilmiş yamaçları, parlaıtılmış yüzeyleri, ve bulundukları

yere tünemiş büyük kaya parçalarıyla İskoçya'daki

. ve Galler Ülkesindeki dağ~arın koyaklarını ( vadilerini) yakın

zamana kadar doldurmuş buzlu aikıntıları anlattığı açıklıkla

anlatamaz. Avrupa'nın iklimi öylesine değişmişti ki,

eski buzulların Kuzey İtalya'da bıraktığı dev buz.ultaşlar

(moraine) bugün bağlarla ve mısır tarlalarıyla kaplıdır. Birleşik

Amerika'nın büyük, bir kesiminde görülen iri taşınmış

kayalar (erratic boulder) ve çizilmiş taşlar, geçmiş soğuk

bir dönemin düpedüz tanıklığını yapmaktadır.

Buzul ikliminin Avrupa'daki canlıların dağılımına eskiden

yaptığı etki, Edward Forbes'a göre, aslında aşağıdaiki

gibidir. Ama biz, eskiden ve gerçekten olduğu gibi, bir buzul

çağının yavaş yavaş geldiğini, ve sonra geçip gittiğini

düşünerek değişmeleri daha iyi izleyebileceğiz. Soğuklar artar

ve gittikçe daha güneydeki kuşaklar .kuzeyin canlılarına

daha uygun hale gelirken, bu canlılar ılıman bölgelerin eski

canlılarının yerini alır. Ötekiler, o sırada, engeller le durdurulmadııkça,

güneye doğru gider, bunu başar.amazlarsa yok

olurlar. Dağlar kadarla ve buzlarla kaplanır, ve dağsal canlılar

ovalara iner. Soğuk doruğuna ulaşınca, Avrupa'nın orta

kesimlerini, güneyde Alpler'e ve Pireneler'e, hatta İspanya'nın

içlerine kadar, arktik bir fauna ve flora kaplar. Birleşik

Amerika'nın şimdiki ılıman kesimleri de aşağıyukarı Avrupa'dakilerin

aynı olan arktik bitkilerle ve hayvanlarla kaplanır;

çünkü, her yerde güneye doğru indiklerini düşündüğümüz

bugünkü kutup canlıları, fırdolayı bütün kutupta, dikkati

çekecek kadar bir-biçimdir.

,461

Sıcaklı:k. artarken, arktik biçimler kuzeye çloğru çekilir,

ve daha ılıman bölgelerin canlıları onları izler. Dağlarm eteklerindeki

karlar eriyince, aridik biçimler karları erimiş ve

açılmış alanları kapar ve sıcaklık gittikçe yükselir, karlar

erir, ve ovaLardaki kardeşleri daha kuzeye çekilirken, onlar

da durmadan daha yükseklere tırmanır. Bundan ötürü,

sıcaklık etkisini iyice gösterince, yakın zamanlara kadar Avrupa'nm

ve Kuzey Amerika'nın alçak yereylerinde hep birlikte

yaşamış olan aynı türler, gene Eski Dünyanın ve Yeni

Dünyanın arktik bölgelerinde, ve birbirinden uzak ayrıklanmış

dağ doruklarında bulunur olmaya başlar.

Birleşik Amerika'daki ve Avrupa'daki dağlar gibi birhirinden

pek uzak yerlerdeki birçok- bitkinin özdeşliğini böylelikle

anlayabiliriz. Böylelikle, sıradağlardaki dağsal bitkilerin

sıradağların tam kuzeyinde ya da kuzeyinde yaşayan arktik

biçimlerle yakın hısımlıklarmı da anlayabiliriz; çünkü soğukların

bastırması sırasındaki ilk göç, ve sıcaklığın yü~selm.

esi sırasındaki ikinci göç, genellikle tam güney ve kuzey

yönlerinde olmaktadır. Örneğin, Bay H. C. Watson'ın

belirttiği gibi, İskoçya'nın dağsal bitkileri, ve Pirenelerdekiler

Kuzey İskandinavya'dakilerle; Birleşik Amerika'dakiler

Labrador'dakilerle; Sibirya dağlarındakiler de o ülkenin

arktik kesimlerindekilerle daha yakın hısımdır. Eskiden yaşanmış

bir buzul çağının ayrıntılı araştırmalarına dayanan bu

görüşler, bence, Avrupa'nın ve Amerika'nın dağsal canlılarının

bugünkü dağılımını öylesine güzel açıklamaktadır ki,

aynı türleri başka bölgelerin birbirinden uzak dağ doruklarmda

bulunca, eskiden soğuk bir iklimin onların bugün yaşayamayacakları

kadar sıcak olan aradaki alçak yereyleri

aşarak göç etmelerini sağladığına, başka bir kanıta başvurmaksızın,

karar verebiliyoruz.

Arklik biçimler, ikiimin değişmesiyle birlikte, önce güneye

ve sonra ters yönde, kuzeye göçerken, bu uzun göçleri

sırasında önemli sıcaklık farklarının etkisinde kalmayacak;

462

hep birlikte göç ettikleri için karşılıklıilişkileri de pek bozulmayacaktır.

Bundan dolayı, elinizdeki kitapta savunulan ilkelere

uygun olarak, bu biçimler, büyük ölçüde değişiklik

geçirmeye eğilimli olmayacaktır. /Ama sıcakların bastırmatnyla

birlikte önce dağ eteklerinde ve sonra dağ dorukların"

da ayrıklanmış olarak kalan dağsal ürünlerin hali biraz başka

olacaktır·; çünkü birbirinden uzak doruklarda aynı arktik

türlerin hepsiriih kalması ve yaşayagelmesi beklenemez; onların

Buzul Çağının başından önce dağlarda· varolmak gereken,

ve soğuklar sırasında geçici olarak alçak yereylere inmiş

olan eski dağsal türlerle karışması da pek olasıdır; onlar,

sonradan, biraz farklı iklimsel etkilere de uğrayacaklardır.

Böylece, karşılıklı ilişkileri belirli bir ölçüde bozulacaktır;

ve bundan ötürü; dağ doruklarında ayrıklanmış olarak

kalan türler, değişiklik geçirmeye eğilimli olacak, ve değişiklik

geçirecektir; çünkü, Avrupa'daki büyük sıradağların

bugünkü dağsal bitkilerini ve hayvanlarını birbirleriyle karşılaştırırsak,

birçok türün özdeş olarak kaldığını, ama bazılarının

çeşit, bazılarının şüpheli biçim ya da alt-tür, ve bazılarının

da, farklı olmakla birlikte, değişik yayılma alanlarında

birbirini temsil eden hısım türler halinde olduğunu görürüz.

Yukardaki açıklama sırasında, düşündüğümüz Buzul Çağının

başlangıcında arktik canWarm bütün kutup bölgelerinde

bugünkü gibi bir-biçim olduğunu varsaydık. Oysa oorçok

yarı-arktik biçimle birkaç ılıman biçimin de o sırada oralarda

bulunduğunu varsaymamız gerekir, çünkü bugün Kuzey

Amerika'nın ve Avrupa'nın alçak dağ yamaçlarında ve ovalarında

yaşayan türlerden bazıları aynıdır; ve, gerçek Buzul

Çağının başlangıcında, yarı-arktik biçimlerin ve ılıman

biçimlerin oralarda bu ölçüde bir-biçim olmasını nasıl açıkladığım

sorulabilir. Günümüzde, Eski Dünya ile Yeni Dünyanın

yari-arktik ve kuzeyli ılıman biçimleri Atıantik Okyanusunun

tümüyle ve Pasifik'in kuzey kesimiyle birbirinden

463

ayrılınıştır. Buzul Çağında, Eski ve Yeni Dünyalarm canlıları,

bugünkünden daha güneyde yaşarlarken, birbirinden

daha da çok ayrılmış olmak gerekir; ·bundan dolayı, aynı

türlerin o zaman, ya da daha önce, bu iki kıtaya nasıl girdİği

sorul~bilir. Bunun yanıtı, ,bence, Buzul Çağmm başlangıcından

önceki ikiimin niteliğindedir. O zaman, Pliyosen

Döneminin başlarında, yeryüzündeki canlı türlerin pek çoğu

bugünkülerin aynıydı, ve iklim, elimizdeki sağlam kanıtıara

göre, bugünkünden daha sıca:ktı. Bundan ötürü, şimdi 60° enlemde

yaşayan organizmalarm, Pliyosen Döneminde daha kuzeyde,

66° ve 67° enlemlerde, kutup çemberi yakınlarında, ve

bugünkü arktik canlılann kutba daha yakın olan kesikli alan·

da yaşadığını varsayabiliriz. Yeryüzündeki karaları incelersek,

kutup çemberinin alıtmda, Avrupa'nın batısından başlayıp

Sibirya'dan geçerek Amerika'nın doğusunakadar uzanan hemen

hiç kesi:ksiz bir alan bulunduğunu görürüz. Karalarm

kutup dolaylarındaki bu sürekliliği, ve bundan dolayı, daha

elverişli bir iklimde göç etmenin kolay olması, Buzul Çağmdan

önceki bir dönemde, Eski ve Yeni Dünyalarm yarı-arktik

ve ılıman canlılarının o varsaydığımız bir-biçimliliğini açıklar.

Daha önce anılan gerekçelerden ötürü, büyük düzey salınımları

geçirmekle birlikte kıtalarımızm birbirlerine göre

aşağıyukarı aynı konumdıa kaldığını kabul ederek, yukardaki

görüşü genişletmek, ve Pliyosen Dönemi başları gibi daha eski

ve daha sıcak bir dönemde kutup yakınlarındaki o kesiksiz

diyebileceğimiz yereyde yaşamış bitkilerin ve hayvanlardan

pek çoğunun aynı olduğu; Eski ve Yeni Dünyalarm o bitki

ve hayvanlarının Buzul Çağının başından çok önce, sıcaklık

azalırken, yavaş yavaş güneye doğru göçtükleri sonucunu

çıkarmaya eğilimliyim. Bence, onların pek çoğu değişiklik

geçirmiş döllerini bugün Orta Avrupa'da. ve Birleşik Amerika'da

.görmekteyiz. Bu açıdan bakılmca, Kuzey Amerika ile.

Avrupa'nın canlılan arasındaki hısımlığı, onların özdeşiikleri

çok az olmakla birlikte, anlayabiliriz. Bu iki kıtanın bir-

464

birinden uzaklığı ve Atıantik O:kyanusu ile ayrılmış olduğu

gözönünde bulundurulursa, bu hısımlık gerçekten dikkate değerdir.

Bundan başka, birkaç gözlemcinin belirttiği garip bir

olguyu, yani Avrupa'nın ve Amerika'nın Üçüncü Zamanın

sonlarmdaki canlılarının bugünkülerden daha yakın hısım olmasını

da anlayabiliriz: o sıcak dönemler boyunca, Eski ve

Yeni Dünyaların kuzey kesimleri hemen hemen sürekli kara,

soğuklar bastırıncaya kadar canlıların karşılıklı göçüne elverişli

bir köprü olmuş olacaktır.

Pliyosen Döneminde, sıcaklık yavaş yavaş azalırken, Eski

ve Yeni Dünyaların ortak türleri, kutup çemberinin güneyine

göç eder etmez, birbirlerinden tümüyle ayrılmış olacaktır.

Bu ayrılma, daha ılıman canlılarda çok uzun zaman

önce gerçekleşmiş olmak gerekir. Bitkiler ve hayvanlar, güneye

göçleri sırasında, geniş bir alanda Amerika'nın yerli

ürünleriyle karışmak ve onlarla yarışmak zorunda kalmıştır;

Eski Dünyada ise oranın yerli ürünleriyle yarışılmıştır. Bundan

ötürü, çok değişiklik geçirmeleri -daha yakın bir dönemde

Avrupa'nın ve Kuzey Amerika'nın sıradağlarında ve

arktik alanlarda ayrıklanmış olarcuk kalan dağsal canlılardan

daha çok değişiklik geçirmeleri- için her şey elverişlidir.

Eski ve Yeni Dünyaların ılıman bölgelerind·e bugün yaşamakta

olan canlıları karşılaştırdığımız zaman pek az özdeş

tür bulmamız (Asa Gray özdeş bitkilerin eskiden sanıldığından

daha çok olduğunu bu yakınlarda göstermiş olmakla birlikte)

işte bundan ötürüdür; ama her büyük sınıfta, kimi doğa

bilginlerinin coğrafi ırk, ve ıkimilerinin farklı tür ·saydığı

birçok biçim; ve bütün doğa bilginlerinin farklı türler saydığı

bir sürü yakın hısım ya da temsilci biçim buluyoruz.

Karalarda olduğu gibi, denizlerde de, Pliyosen Dönemi

ya da biraz daha eski bir dönem boyunca kutup çemberindeki

sürekli kıyılarda aşağıyukarı bir-biçim (uniform) olan bir de·

nizel faunanın güneye doğru yavaş yavaş göçü, değişiklik geçirme

teorisiyle açıklanır, çünkü hısım biçimlerin birçoğu,

465

bugün, birbirlerinden tümüyle farklı denizlerde yaşamaktadır.

Böylece, hala yaşayan ve tükenmiş bazı yakın hısım biçimlerin

ılıman Kuzey Amerika'nın doğu ve batı kıyılarında

bulunmasını; ve yakın hısım olan birçok kabuklu hayvanın

( Dana'nın değerli yapıtında belirtildiği gibi), bazı balıkların

ve başka denizel hayvanların Akdeniz'de ve Japon denizlerinde

-bugün bütün bir kıtayla ve geniş okyanuslarla birbirinden

tümüyle ayrılmış iki alanda- yaşamaları gibi daha da

şaşırtıcı bir olguyu aniayabiliriz sanırım.

Kuzey Amerika'nın doğu ve batı kıyılarında, Akdeniz'de,

Japon denizlerinde, ve Kuzey Amerika ile Avrupa'nın ılıman

bölgelerinde eskiden yaşamış ya da şimdi yaşayan türlerin

yakın hısımlığı, yaratma teorisiyle açıklanamaz. Böyle türlerin,

o alanların birbirine benzeyen fiziksel koşullarına uygun

olarak benzer yaratılmış olduğu öne sürülemez; çünkü,

örneğin Güney Amerika'nın belirli kesimlerini Güney Afrika'nın

ve Avustralya'nın belirli kesimleriyle karşılaştırırsak, bütün

fiziksel koşullarının pek benzer, oysa canlılarının hiç benzemez

olduğunu görürüz.

KUZEYDE VE GÜNEYDE ALMAŞAN (ALTERNATE)

BUZUL ÇAGLARI

Ama gene asıl konumuza dönme~iyiz. Forbes'un görüşünün

büyük ölçüde genişletilebileceği kanısındayım. Avrupa'da

Britanya'nın batı kıyılarından Ural Dağlarına, ve güneye

doğru Pireneler'e kadar, Buzul Çağının en açık kanıtıyla karşılaşıyoruz.

Donarak buzlar içinde kalmış memeli hayvanlardan

ve dağlardaki bitki örtüsünün niteliğinden Sibirya'nın da

benzer koşullarm etkisinde kaldığı sonucuna varıyoruz. Dr.

Hooker'a göre, eskiden Lübnan'ın orta kesimi, kuzeyden güneye,

toktağan karlarla kaplıydı; ve bu karlar, koyaklardan

(vadilerden) 4.000 ayak aşağılara inen buzulları besliyordu.

Bu yakınlarda, aynı gözlemci, Kuzey Afrika'daki Atlas Sıra-

466

dağlarının alçak kesimlerinde büyük buzultaşlar bulmuştur.

Himalayalar boyunca, birbirinden 900 mil uzaktaki noktalarda,

buzulların altuçlarının izleri kalınıştır; Dr. Hooker eskiden

yığılmış dev buzultaşlar üzerinde mısır yetiştirildiğini

görmüştür. Dr. J. Haast ve Dr. Hector, Asya Kıtasının güneyine

doğru, ekvatorun öbür yanında, Yeni Zelanda'nın eski

büyük buzullarının hayli aşağılara kadar indiğini göstermişlerdir;

ve Dr. Hooker'ın bu adanın birbirinden uzak dağlarında

bulduğu bitkiler, eski soğuk bir dönemin tanıklıgını

yapmaktadır. W. B. Clarke'ın bana bildirdiği olgulardan

Avustralya'nın güney-doğu köşesinde de eski buzul etkilerinin

izleri olduğu anlaşılmaktadır.

Amerika'ya gelince, kıtanın kuzey yarısının doğusunda

36° ve 37° ve bugün iklimin bambaşka olduğu Pasifiık kıyılarında

46° enlem e kadar, buzulların taşımış olduğu büyük

kaya parçalarına rasıanmaktadır. Taşınmış kayalar Kayalık

Dağlarda da görülmektedir. Güney Afrika'nın ekvatorayakın

dağlarındaki buzullar, bir zamanlar bugünkünden daha aşağılara

uzanmaktaydı. Orta Şili'de, eskiden dev bir buzultaşın

oluştuğu hemen hiç tartışma götürmeyen Portillo Koyağını

enine kesen ve içinde büyük kaya parçaları da bulunan koca

bir moloz yığınını inceledim; ve Bay Forbes, Cordillera'nın

çeşitli kesimlerinde, güneyde 13° enlemden 30° enierne kadar,

aşağıyukarı 12.000 ayak yükseklikteki kayalarda, Norveç'te

gördüklerimize benzeyen derin oluklar, ve içlerinde

çizilmiş çakıl taşları görülen büyük moloz yığınları bulduğunu

bildirmektedir. Cordillera'nın bütün o kesiminde, bugün,

çok daha yükseklerde bile gerçek buzul yoktur. KıtB-nın

her iki yanında ve daha güneyde, 41 o enlemden en güney

ucuna kadar, rasladığımız çok büyük ve asıl kaynaklarından

taşınmış kaya parçalarında eski buzul etkilerinin en açık kanıtlarını

görmekteyiz.

Bu çeşitli olgulardan, yani buzul etkisinin kuzey ve güney

yarıkürelerin her yerinde görülmesinden - her iki ya-

467

rıkürede de, yerbilimsel anlamda yakın bir dönemde olmuş

olmasından - sonuçlarının büyüklüğünden de anlaşılacağı

gibi, çok uzun sürmüş olmasından - ve son olarak, bütün

Cordille:ra [Sıradağlar, ispanyolca, -ç.] boyunca, buzulların

yakın zamanlara kadar daha aşağılara inmiş olmasından,

Buzul Çağında sıcaklığın bütün dünyada aynı zamanda düştüğü

sonucunu çıkarmaktan kaçınamayız sanmıştım. Ama

Bay Croll, kısa bir süre..önce yayımladığı güzel bir yazı dizisinde,

buzul ikliminin, dünyanın yörüngesinin merkezden

uzaklığının artmasıyla ortaya çıkmış çeşitli fiziksel etken··

lerin sonucu olduğunu gösterıneyi denedi. Bütün bu nedenler

aynı sonucu verir; ama dünya yörüngesinin merkezden

uzaklığının okyanus akıntilarına dolaylı etkisi bunların en

güçlüsü görünmektedir. Bay Croll' a göre, soğuk dönemler,

düzenli olarak, her on ya da onıbeş bin yılda bir gelmektedir;

ve bu dönemler, en önemlisi karaların ve denizierin birbirine

göre konumu olan belirli olabilirlikler yüzünden, uzun zaman

aralıklarıyla, pek sert olmaktadır. Bay Croll son Buzul

Çağının yaklaşık 240.000 yıl önce olduğu, ve hafü iklim değişmeleriyle

aşağıyukarı 160.000 yıl sürdüğü kanısındadır.

Yer bilimcilerin birçoğu, açıK kanıtıara dayanarak, Miyosen

ve Eosen dönemlerinde de böyle olduğuna, daha eski dönemleri

anmadan, inanmaktadır. Ama Bay Croll'un vardığı sonuçlardan

bizim için en önemlisi, Kuzey Yarıküre soğuk bir

dönem geçirirken, özellikle okyanus akıntılarının yön değiştirmesi

dolayısıyla Güney Yarıkürede sıcaklığın gerçekten

yükselmesi ve kışların daha yumuşak geçmesidir. Güney Yarıküre

bir buzul çağı geçirirken de Kuzey Yarıküre ısınmaktadır.

Canlıların coğrafi dağılımına büyük bir açıklık getiren

bu vargının doğruluğuna güvenıneye gerçekten eğilimliyim;

ama önce açıklanması gereken olgular vermek is·

tiyorum.

Dr. Hooker, Güney Amerika'da, yakın hısım birçok türden

başka, Ateş Ülkesindeki yoksul floranın önemli bir bö-

468

lümünü oluşturan 40-50 kadar çeşitli bitkinin, Avrupa ve Kuzey

Amerika gibi, karş1t yarıkürenin birbirinden pek uzak

alanları için de ortak o1duğunu göstermiştir. Ekvator al Amerika'nın

yüce dağlarında Avrupalı cinslerden olan bir sürü

özel tür yaşamaktadır. Gardner, Brezilya'nın Organ Dağlarmda,

arada kalan alçak ve sıcak ülkelerde hiç·raslanmayan,

ılıman Avrupa'ya, Antarktik'e, ve Antlar'a özgü bazı cinsler

bulmuştur. Ünlü Humboldt, Caracas Sillasmda Cordillera'ya

özgü cinslerden olan türleri uzun bir süre önce bulmuştu.

Avrupa'ya özgü bazı biçimler Afrika'da ve Umut Burnu

florasının birkaç temsilcisi Habeşistan dağlarında yaşamaktadır.

Umut Burnunda oraya insanların götürmediğine

inanılan birkaç Avrupalı, tür, ve dağlarda, Afrika'nın dönenceler

arasmda kalan kesimlerinde henüz raslanmamış Avrupalı

temsilci biçimler bulunmuştur. Dr. Hooiker, dağlık Fernando

Po Adasının yüksek kesimlerinde ve komşu Cameroon

Dağlarında yaşayan çeşitli bitkilerin, Habeşistan dağlarında

ve ılıman Avrupa'da yaşayanlarla yakın hısım olduğunu göstermiştir.

Dr. Hooker'dan işlttiğime göre, R. T. Lowe'ın aynı

ılıman kuşak bitkilerini Cape de Verde Adalarındaki dağlarda

da bulduğu anlaşılmaktadır. Aynı ılıman bitkilerin, ekvatorun

hemen altında, bütün Afrika'yı enine geçerek Cape

de Verde Takımadalarındaki dağlara kadar yayılması, bitkilerin

dağılımı konusunda bilinen en şaşırtıcı· olgulardan biridir.

Himalayalar'da, Hindistan Yarımadasının ayrıklaıimış sıradağlarında,

Seylan'ın en yüksek yerlerinde, Cava'nın· yanardağ

konilerinde, arada kalan alçak ve sıcak alanlarda

bulunmayan, ya tümüyle özdeş ya da birbirlerini ve aynı zamanda

Avrupa'nın bitkilerini temsil eden birçok bitki vardır.

Cava'nın yüksek tepelerinden toplimmış bitki cinslerinin listesi,

sanki Avrupa dağlarında düzenlenmiş gibidir. Avustralya'ya

özgü biçimlerin Borneo dağlarının yüceltilerinde yen.

469

sen bazı temsilcileri olması daha da şaşırtıcıdır. Dr. Hooker'dan

işittiğiine göre, bu Avustralyalı bitki biçimlerinden bazıları

Malacca Yarımadasının en yüksek yerleri boyunca yayılmakta,

ve bir yandan Hindistan'da ve öbür yandan da

J apooya kadar kuzeyde tek tük görülmektedir. ·

Dr. F. Müller Avustralya'nın güneyindeki dağlarda Avrupalı

çeşitli türler bulmuştur; Avustralya'ya insan eliyle

sokulmadığı bilinen başka türler de alçak kesimlerde yaşamaktadır;

ve Dr. Hooker'ın bana bildirdiğine göre, Avustralya'da

bulunan, ama arada kalan çok sıcak alanlarda bulunmayan

Avrupalı cinslerin uzun bir listesi çıkarılabilir. Dr.

Hooker'ın Introduction to the Flora of New Zealand adlı değerli

yapıtında, o büyük adanın bitkileriyle ilgili bunlara benzer

şaşırtıcı olgular verilmektedir. Bundan ötürü, görüyoruz

ki, dünyanın her yerinde döneneelere raslayan yüksek dağlarda,

ve kuzeyin ve güneyin ılıman ovalarında yaşayan belirli

bitkiler, ya aynı türdür ya da aynı türün çeşitleridir. Bununla

birlikte, sözkonusu bitkilerin tam anlamıyla arktik biçimler

olmadığı dikkate alınmalıdır; çünkü, Bay H. C. Watson'ın

belirttiği gibi, "kutuptan ekvatoral eniemiere doğru

uzaklaştıkça, dağsal floralar gittikçe gerçekten daha az arktik

özellikler gösterirler". Bu özdeş ve yakın hısım biçimlerden

başka, birbirinden çok uzak alanlarda yaşayan birçok

tür de arad.a kalan tropikal alçak-yereylerde bugün bulunmayan

cinslerdendir.

Bu kısa sözler yalnız bitkiler üzerindedir; ama karasal

hayvanlarla ilgili ve bunlara benzer birkaç olgu verilebilir.

Denize} canlılarda da benzer hallerle karşılaşılır; örne~in,

gerçek bir yetkili olan Prof. Dana şöyle demektedir: "Yeni

Zelanda'nın, kabuklu hayvanları bakımından, taban-karşıtı

(antivode) olan Büyük Britanya'ya dünyanın herhangi bir yerinden

daha çok benzemesi şaşılacak bir olgudur." Sir J. Richardson

kuzeyli balık biçimlerinin Yeni Zelanda, Tasmanya

vb. kıyılarında da bulunduğunu söylemekte; ve Dr. Hooiker,

470

Yeni Zelanda'da ve Avrupa'da ortak yirmibeş deniz yosunu

türü olduğunu, ama bu türlerin aradaki tropikal denizlerde

bulunmadığını bildirmektedir.

Bu olgulardan, yani, ılıman biçimlerin bütün ekvatoral

Afrika ve· Hindistan Yarımadası boyunca uzanan yüksek kesimlerde,

Seylan'a ve Malaya Takımadalarına kadar, ve çaprazlamasma,

daha az belirgin bir tarzda da bütün tropikal

Güney Amerika'da bulunmasmdan, eski bir dönemde, şüphesiz

Buzt1l Çağının en soğuk zamanlarmda, ekvatorun altmda

kalan her yerde, bu büyük kıtalardaki alça:k yereylerio birçok

ılıman biçime barmaklık ettiği . anlaşılmaktadır. O dönemde,

deniz düzeyindeki ekvatoral iklim, belki bugün aynı

enlemlerde 5.000-6.000 ayak yükseklikte olduğu gibiydi, ya

da daha serindi. Bu en soğuk zamanlarda, ekvatorun altındaki

alçak yereyler, Dr. Hooker'a göre, Himalaya'nın 4.000·

5.000 ayak yükseklikteki alçak yamaçlarında görüldüğü gibi,

tropikal ve ılıman bitkilerin karışmasından doğmuş bir bitki

örtüsüyle kaplanmış olmalıdır; ama bu bitki örtüsünde ılıman

biçimler belki daha başat olmuştur. Bay Mann, Guinea

Körfezindeıki dağlık Fernando Po Adalarmda Avrupalı ılıman

biçimlerin aşağıyukarı 5.000 ayak yüksekte ortaya çıkmaya

başladığını ,görmüştür. Dr. Seemann, Panama dağlarmda,

ve yalnızca iki bin ayak yükseklikte, Meksika'nınki gibi

"sıcak kuşak biçimleriyle ılıman biçimlerin uyumlu olarak

karıştığı" bir bitki örtüsü buldu.

Şimdi, Bay Croll'un vargısmm, Kuzey Yarıkürede Buzul

Çağının aşırı soğukları egemenken Güney Yarıkürenin gerçekten

daha sıcak olmasının, her iki yarıkürenin ılıman kesimlerinde

ve dönencelerdeki dağlarda yaşayan farklı organizmaların

antaşılamaz görünen bugünkü dağılımına herhangi

bir açıklık getirip getirmediğini araştıralım. Buzııl Çağı, yıllara

vurulursa, çok uzun sürmüş olmalıdır; ve doğallaşmış

bazı bitkilerin ve hayvanların birkaç yüzyılda yayıldığı alanlarm

genişliğini gözönünde bulundurursak, bu çağın en geniş

471

göçlere bile yetecek uzunlukta olduğunu anlarız. Soğuk gittikçe

artarken arktik biçimlerin ılıman bölgeleri kaplarlığını

biliyoruz; ve hemen şimdi verilmiş olgulara bakarak, daha

dinç, başat, ve çok yaygıiı ılıman biçimlerin ekvatoral alçakyereyleri

kapladığından şüphe etmek pek güçtür. Bu sıcak

alçak-yereylerin canlıları, o sırada, güneyin tropikal ve yarı-

tropikal kesimlerine göçerdi, çünkü o dönemde, Güney Yarıküre

daha sıcaktır: Buzul Çağının bitiminde, her iki yarıküre

de eski sıcaklıklarına kavuştuğu için, ekvatorun altındaki

alçak-yereylerde yaşamakta o1an kuzeyli ılıman biçimler,

eski yurtlarına döner ya da yok- ol tır, ve güneyden

gene geri gelen ekvatoral biçimler onların yerini alırdı.

Bununla birlikte, kuzeyli ılıman biçimlerden bazıları,

şüphesiz, bitişikteki yüksek-yereylere çıkar ve orada, orası

yeter yükseklikteyse, Avrupa dağlarındaki arktik biçimler

gibi, uzun süre kalımlı olurdu. İklim kendileri için tümüyle

uygun olmasa bile kalımh olabilirle:rdi, çünkü bitkilerin

iklime uyii).aya belirli bir yetenekleri olduğundan şüphe

yaktur, ve bu, döllerine soyaçekimi e soğuğa ve sıcağa

karşı farklı direnme yetenekleri iletmelerinden bellidir.

Olayların düzenli akışı sırasında Kuzey Yarıküre ısınır,

Güney Yarıküre zorlu bir buzul çağına girerdi; o zaman, güneyin

ılıman biçimleri ekvatoral alçak-yereyleri kaplardı. Eskiden

dağlarda kalan kuzeyli biçimler aşağılara iner ve güneyli

biçimlerle karışırdı. Sonuncular, sıcakların yeniden artmasıyla

birlikte, dağlarda bazı türler bırakarak aralardaki

barınaklarından inmiŞ olan kuzeyli ılıman biçimieTi de yarilarına

alarak eski· yurtlarina d önerdi. Ve· bunun sonucu olarak,

kuzeyin ve güneyin ılıman kuşaklarında ve arada kalan

t:ropikal bölgelerüi dağlarında özdeş bazı biçimler bulmamız

gerekirdi. Ama bu dağlarda ya da karşıt yarıkürede

uzun zamari kalan türler, yeni birçok biçimle yarışmak ve biraz

farklı fiziksel koşullarıri etkisinde yaşamak 2'ibrunda olurdu;

bundan ötürü- orilar değişiklik geçirmeye özellikle eğilim

472

gösterir, ve bugün, çeşitler ya da temsilci türler olarak bulunurlardı;

ve hal böyledir. Eskiden her iki yarıkürede de

buzul çağları yaşandığını gözönünde bulundurmalıyız; _çünkü

bu, aym ilkeye uygun oıa·rak, birbirinden çok uzak olan aym

alanlarda yaşayan ve bugün arada kalan sıcak kuşaklarda bulunmayan

cinslerden olan tümüyle farklı türlerin durumuriu

açıklayacaktır.

Çok özdeş ve biraz değişiklik geçirmiş birçok türün kuzeyden

güneye, ve sonra ters yönde göç etmiş olması, Hoo"

ker'ın Amerika'yla ve Alp. de Candolle'un Avustralya'yla

ilgili olarak üzerinde önemle durdukları dikkate değer bir

olgudur. Bununla birlikte, Borneo ve Habeşistan dağlarıı:ıda

güneyli hivkaç biçime raslıyoruz. Kuzeyden güneye göçün

başatlığı, karaların kuzeyde daha geniş bir alan kaplaması,

ve kuzeyli biçimlerin kendi anayurtlarında daha kalabairk

olması, bundan dolayı doğal seçme ve yarışınayla güneyli

biçimlerden daha ileri hir yetkinlik, ya da egemenlik aşamasına

ulaşmış olmasındandır sanırım. Onun için, bu iki

grup, buzul çağlarımn alınaşıını (alternation) sırasında, ekvatoral

alanlarda birbiriyle karıştığı zaman, kuzeyli biçimler

daha güçlü ve dağlardaki yerlerini koruyabilecek, ve

sonra güneyli biçimlerle birlikte güneye doğru göç edebilecek

haldedir; oysa güneyli biçimler öyle değildir. Bugün

de, Avrupalı birçok canlı, La Plata'da, Yeni Zelanda'da geniş,

ve Avustralya'da biraz daha dar bir alam aym ilkeye

uygun olarak kaplamış, ve yerli biçimleri yenilgiye uğratmıştır;

oysa, son iki-üç yüzyıldır La Plata'dan, ve son kırkelli

yıldır Avustralya'dan Avrupa'ya hayvan derisi, yapağı

gibi bitki tohumu taşıyabilecek nesneler büyük ölçüde getirilmiş

olmakla birlikte, Kuzey Yarıkürenin herhangi bir yerinde

doğallaşabilinfş güney li biçimler pek azdır. Buiıünla

birlikte, Hindistan'daki Neilgheirrie Dağları kismen a:yraldıi'

(istisnai); çünkü, Dr. Booker'dan işittiğime göre, Avustralyah

biçimler, orada çabucak yayılmakta ve doğallaş-

473

maktadır. Son büyük Buzul Çağından önce, tropik.al dağlarm

oralara özgü dağsal biçimlerle kaplı olduğu şüphesizdir;

ama onlar, aşağıyukarı her yerde, kuzeyin daha etkin

olan geniş alanlarında yetişmiş başat biçimlere yenilmişlerdir.

Adalarm birçoğundaki yerli canlılar, adalara gelip doğallaşanlarla

nerdeyse eşitleşmiş, hatta onlara oranla azalmıştır;

bu, yerli canlılarm tükenmesinin başlangıcıdır. Dağlar,

karalardaki adalardır, ve dağlardaki canlılar da, tıpkı

insanlarm getirdiği kıtasal biçimlere her yerde yenilmiş ve

yenilmekte olan gerçek ada canlıları gibi, kuzeyin geniş

alanlarında türemiş canlılara yenilmektedir.

Aynı ilke, kuzey ve güney ılıman kuşaktaki ve ekvatoral

dağlardaki karasal hayvanlarm ve denizel canlıların dağılımı

için de geçerlidir. Buzul Çağının en soğuk zamanlarında,

okyanus akıntıları bugünkünden farklıyken, ılıman denizlerin

bazı canlıları ekvatora ulaşmış olabilir; ve onların

birkaçı -Forbes'a göre, öbürleri bugün kuzeydeki ılıman de·nizlerin

hayli derin yerlerinde arktik canlılarm barındığı ayrıklanmış

yerlerde olduğu gibi diyebileceğimiz bir tarzda,

Güney Yarıkürenin (sırası geldiği zaman) buzul ikliminin et"

kisinde kalmasına ve ilerlemelerine el vermesine kadar, denizin

daha serin olan derinliklerinde kalıp yaşamlarını süre

dürürken- serin akıntilardan yararlanarak güneye göç etmiş

olabilir.

Bugün, kuzeyde ve güneyde, ve bazan arada kalan sıra··

dağlarda, birbirlerinden böylesine ayrı düşmüş olarak yaşayan

özdeş ve hısım türlerin dağılımı ve hısımhkları konusunda:

ki bütün güçlüklerin yukarda bildirilen görüşlerle giderildiğini

pek sanmıyorum. Gerçek göç yollarını belirleyemeyiz.

Neden bazı türlerin göçtüğünü ve öbürlerinin göçme~

diğini; neden b elir li türler değişiklik geçirip yeni biçimler

türetirken öbürlerinin değişmeden kaldığını söyleyemeyiz.

Yabancı bir ülkede insan eliyle yetiştirilen türlerden niçin

şunun değil de bunun doğallaştığını; başka türler kendi yurt-

474

larında yaşarken, neden bir türün iki-üç kat uza~a ulaştı~nı,

ve iki-üç kat daha yaygın oldu~unu söyleyebilinceye kadar,

böyle olguları açıklayaca~ınıızı umamayız.

Giderilmeyi bekleyen çeşitli özel güçlükler de vardır;

örne~in, Dr. Hooker'ın gösterdi~i gibi, aynı bitkileriri Kerguelen

Adaları, Yeni Zelanda ve Ateş Ülkesi gibi pek uzak

noktalarda ortaya çıkması bunlardan biridir; ama, Lyell'in

kabul etti~i gibi, böyle bitkilerin yayılması buzda~larıyla sa~lanmış

olabilir. Güney Yarıkürenin bu noktalarında ve başka

yerlerinde, farklı olmakla birlikte özellikle hep güneyde

yaşayagelmiş cinslere ba~lı türlerin bulunması, daha da dikkate

de~er bir olgudur. Bu türlerin bazıları öylesine farklıdır

ki, son Buzul Ça~ının başlangıcından beri onların göçüne

ve bundan ötürü de~işiklik geçirmesine zaman elvermedi~

ini düşünemeyiz. Olgular, aynı cinsin farklı türlerinin ortak,

bir merkezden yayılan ışınları andıran yollar izleyerek

göç etmiş oldu~unu gösterir gibidir; ve hen, Kuzey Yarıküre

gibi Güney Yarıkürenin de, son Buzul Ça~ından önce, bugün

buzlarla kaplı antarktik alanlarda pek özel ve ayrıklanmış

bir floranın barındı~ı eski ve daha sıcak bir dönem geçirc

di~ini kabul etmek e~ilimindeyim. Son Buzul Ça~ı sırasında,

bu flora ortadan kalkmadan önce, birkaç biçimin uygun taşınma

yollarıyla ve şimdi batmış adalardan konaklamak için

yararlanarak Güney yarıkürenin farklı noktalarına sıçramış

olduğu düşünülebilir. Böylece, Amerika'nın, Avustralya'nın

ve Yeni Zelanda'nın güney kıyıları, aynı özel canlıbiçimlerin

varlığı ile hafifçe benzeşir hale gelmiş olabilir.

Sir C. Lyell, yazdıklarının bir yerinde, aşağıyukarı benimkine

özdeş bir dil kullanarak, büyük iklim de~işmelerinin

bütün dünyadaki canlıların co~afi dağı1ımına yaptı~ etkiler

üzerine kurguda bulunmaktadır. Ve, Bay Croll'un vardığı

sonucun, yani bir yarliküredeki ardışık buzul ça~larının

karşıt yarıküredeki daha sıcak dönemlere raslamasının, türlerin

yavaş yavaş de~işiklik geçirdi~i de kabul edilirse, yer-

475

yuzunun her yerindeki özdeş ve hısım canlı biçimlerin dağılımındaki

pek çok olguyu açıkladığını görmüş bulunuyoruz.

Yaşam selleri, dönemlerin birinde kuzeyden ve öbüründe

güneyden akar ak, her iki halde de, ekvatora ulaşmıştır;

ama, yaşam selinin kuzeyden akışı, karşıt yöndekinden çok

daha zorlu olmuş, ve bundan ötürü, güney daha büyük bir

baskına uğramıştır. Gelgit'in taşıdığı nesneleri kıyıda ve

yatay çizgi ~onuriıunda bırakması, ve böyle çizgilerin kabarmanın

en yüksek olduğu kıyılarda en yüksek düzeyde olması

gibi, yaşam suları da, taşıdıkları canlı tortuyu arktik

alçak-yereylerden yavaş yavaş yükselerek ekvatorun altında

doruğuna ulaşan bir çizgi konumunda bırakmıştır. Böylikle

karaya vurmuş çeşitli varlıklar, hemen hemen her

yerden kovulup dağlara sığınmış, ve o yöredeki alçak-yereylerin

eski halkından kalmış ilginç belgeler olarak oralarda

yaşayan yabanıl insan ırklarıyla karşılaştırılabilir.

476

üNÜÇÜNCÜ BÖLÜM

COGRAFİ DAGILIM- KATKI

Tatlı-su ürünlerinin dağılırru - Okyanus adalarımn canlıları

üzerine - Kurbağagillerin ve karasal memeiiierin yokluğu

üzerine - Adalardaki canlıların en yakın anakaradakilerle ilişkisi

üzerine - En yakın kaynaktan gelip yerleşme ve sonraki değişik!.

ik üzerine - Son bölümün ve bunun özeti.

TATLI-SU ÜRÜNLERİ

Göl ve akarsu-sistemleri karasal engellerle birbirlerinden

ayrıldıkları için, tatlı-su ürünlerinin aynı ülkede geniş

ölçüde yayılmış olamayaçağı, ve deniz daha büyük bir engel

olduğu için, uzak ülkelere ulaşmış olamayacağı düşünülebilirdi.

Oysa hal bunun tam tersidir. Yalnız farklı sınıflardan

olan birçok tatlı-su türleri değil, hısım türler de dikkate

değer bir tarzda bütün dünyaya yayılmıştır. Brezilya'nın

tatlı-sularmda ilk defa avlanırken, tatlı-su böceklerinin,

kavkılılarının vb. Britanya'nınkilere benzerliğine, ve yöredeki

karasal canlılarm benzemezliğine pek şaştığımı çok iyi

ansıyorum.

Ama, bence, tatlı-su ürünlerinin çok yayılma yetisi, pek

477

çok halde, kendi öz ülkelerinde göletten gölete, akarsudan

akarsuya kısa ve sık göçler yapmaya kendilerine pek yararlı

bir tarzda uyarlanmış olmalarıyla açıklanır; ve çok

yayılmaları olasılığı, bu yeteneklerinin hemen hemen zorunlu

bir sonucudur. Burada yalnız birkaç hali inceleyebileceğiz;

bunlardan balıklarla ilgili olan bazılarının açıklanması

pek güçtür. Eskiden, aynı tatlı-su türlerinin birbirinden

uzak iki :kıtada varolmadığına inanılıyordu. Ama Dr. Günther

Gaıaxias attenuatus'un Tasmanya'da, Yeni Zelanda'da,

Fal:kland Adalarında, ve Güney Amerika anakarasmda yaşadığını

gösterdi. Bu, garip bir haldir, ve belki de eski sıcak

bir dönemde antarktik bir merkezden yayılmanın belirtisidir.

Bununla birlikte, bu hal, aynı cinsin epeyce geniş okyanus

alanlarını bilinmeyen yollarla aşma gücü olması yüzünden,

şaşırtıcılığından biraz yitirmektedir. Birbirinden 230

mil uzakta bulunan Yeni Zelanda'da ve Auckland Adalarında

bu cinsin bir türü yaşamaktadır. Aynı kıtada, tatlı-su balıkları

sanki gönüllerince yayılmaktadır; çünkü birleşen iki

akarsu-sisteminde bazı türler aynı, ve bazıları tümüyle ayrı

olabilir. Bunlar, belki rasgele denilen yollardan yararlanarak

yayılmaktadır. Kasırgalarm balıkları alıp uzak noktalara

canlı halde bırakması seyrek görülmeyen bir olaydır;

ve balık yumurtasının su dışmda uzun süre canlı kaldığı da

bilinmektedir. Bununla birlikte, balıklarm yayılması, daha

çok, ırmaklarm birbirine akmasını sağlamış ve yakın bir dönemde

olmuş düzey değişmelerine yorulabilir. Su baskınları

sırasında bunun hiç düzey değişmesi olmadan da gerçekleştiğine

örnekler verilebilir. Sürekli uzanan ve bundan dolayı

iki yanlarmdaki akarsu-sistemlerinin yakın bir dönemde

bitişınesini tümüyle önlemiş sıradağlarm pek çoğunun

karşıt yanlarmdaki balıklar arasındaki büyük fark, bizi aynı

sonuca vardırmaktadır. Bazı tatlı-su balıkları çok eski biçimlerdendir,

ve böyle hallerde, büyük coğrafi değişmeler;

ve bundan ötürü geniş ölçüde göçler ve yollar için bol bol

478

zaman olmuştur. Bundan başka, Dr. Günrther, bu yakınlarda,

çeşitli incelemelere dayanarak, balıklarda aynı biçimlerin

uzun bir kalımı olduğu sonucuna varmıştır. Tuzlu-su balıkları

dikkatle ve yavaş yavaş tatlı-suda yaşamaya alıştırılabilir;

ve, Valenciennes'a göre, bütün üyeleri yalnız tatlısuda

yaşayan bir tek grup yok gibidir, öyle ki, bir tatlı-su

grubundan olan bir denizel tür kıyılar boyunca uzaklara gidebilir,

ve pek güçlük çekmeden uzak bir ülkedeki tatlı-sularda

yaşamaya uyarlanabilir.

Tatlı-su kavkılılarının bazı türleri çok yayılmıştır, ve

teorimize göre ortak bir atadan türemiş ve bir tek kaynaktan

çıkmış olmak gereken hısım türler, bütün dünyada bulunmaktadır.

· Onların dağılıinı, yumurtaları kuşlarla taşınmaya

uygun olmadığı için, başlangıçta beni çok şaşırttı. Onların

yumurtaları da, erginleri gibi, deniz suyunda çabucak

ölmektedir. Doğallaşmış bazı türlerin nasıl olup da aynı ülkenin

her yerine dağıldıklarını bile anlayamadım. Ama gözlemlediğim

iki olgu -şüphesiz başkaları da gözlemlenecektir-

bu konuyu biraz aydınlatmaktadır. Su mercimeği ile

kaplı bir göletten birdenbire kalkan ördeklerin kıçlarına bu

küçük bitkilerin yapışıp kalmış olduğunu iki defa gördüm;

ve bir suluktan (aquarium'dan) öbürüne küçük bir su mercimeği

aktarırken, birden öbürüne hiç bilmeden tatlı-su kavkılıları

doldurmuş olduğumu buLdum. Ama başka bir aracı

belki daha etkilidir: bir ördek ayağını içinde birçok tatlı-su

kavkılılarının yumurtadan çıkmakta olduğu bir suluğa astım;

ve yumurtadan hemen çıkmış o pek küçük kavkılılardan

birtakımının ayağın üz.erinde süründüğünü, ve ona sıkı

sıkı yapıştığını, öyle ki, sudan çıkarılınca, yaşça biraz daha

büyük olanlar kendilerini bıraktı ise de, öbürlerinin sarsmakla

dökülemediğini gördüm. Yumurtadan yeni çıkmış bu

yumuşakçalar susal (aquatic) hayvanlardı, ama ördek ayağında,

nemli havada, gene de 12-20 saat yaşadılar; bir ördek

ya da balıkçı!, bu süre içinde en :az altı ya da yedi yüz mil

479

uçabilir, ve yele kapılıp bir okyanus adasına ya da uzak

herhangi bir noktaya sürüklenirse, elbette bir gölcüğe ya

da dereye konabilir. Sir Charles Lyell, bana, kendisine bir

Ancylus (bir tatlı-su salyangozu) yapışmış bir Dytiscus [bir

su böceği, -ç.] yakalandığını bildirdi; ve aynı familyadan

bir su böceği, bir Colymbetes, birinde, en yakın karadan

kırkbeş mil uzaktayken Beagle'ın bordasında uçuyordu: uygun

bir yelin onu daha ne kadar uzağa sürüikleyebildiğini hiç

kimse söyleyemez.

Bitkilere ·gelince, kıtalarda ve uzak okyanus adalarında,

bazı tatlı-su, ve hatta bataklık türlerinin pek geniş alanları

kapladığı uzun zamandan beri bilinmektedir. Bu, Alph. de

Candolle'a göre, susal pek az üyesi olan büyük karasal bitki

gruplarında özellikle göze çarpan bir haldir; çünkü böyle

grupların susal üyeleri, kendileri için gerekliymiş gibi,

geniş bir alanı hemen ele geçirmeye yönelmektedirler. Bu

olgu, uygun yayılma yollarıyla açıklanabilir sanırım. Daha

önce, kuşların ayaklarına ve gagalarına, arada bir, toprak

yapıştığını söylemiştim. Göletlerin çamurlu kıyılarında çok

bulunan bataklık-kuşları, ürküp birdenbire havalandıkları

zaman, ayaklarının çamurlanması pek olasıdır. Bu takımdaki

kuşlar öbür kuşlardan daha çok dolaş ır; ve arada bir,

en uzak ve kıraç okyanus adalarında bulundukları olur; d~

niz yüzeyine konmazlar, onun için ayaklarındaki herhangi

bir pislik yıkanıp gitmez, ve karaya ulaştıkları zaman, doğal

barınakları olan tatlı-su teknelerine uçacaklardır. Bitkibilimcilerin

gölet çamurlarında ne kadar tohum bulunduğunu

bildiklerini sanmıyorum; küçük, çeşitli denemeler yaptıin,

ama burada en dikkate değer olanını vermek istiyorum:

Şubatta, bir göletin kıyısından, su altında kalan üç ayrı

noktadan, üç çorba kaşığı dolusu çamur aldım. Bu· çamur

kurutulduğu zaman yalnız 6 '!• ounce (191 gram) geldi; bu

çamuru çalışma odamda altı ay sakladım ve yetişen her bitkiyi

söküp saydım; böylelikle, farklı türlerden olan 537 bitki

480

elde ettim; oysa bu yapışkan çamuru almaya bir çay fincanı

yetiyordu! Bu olgular gözönünde bulundurulunca, kuşların

tatlı-su bitkilerinin tohumlarını 'çok uzak noktalardaki

göletıere ve akarsulara taşımaması anlaşılmaz bir hal olur

sanırım. Bazı küçük tatlı-su _hayvanlarının yumurtaları da

böyle taşınmış olabilir.

Bilinmeyen başka etkenierin de bu işte payı olabilir.

Tatlı-su balıklarının bazı tohumları yediklerini, ama bazılarını

yuttuktan sonra geri çıkardıklarını söylemiştim; küçük

balıklar bile, orta boy tohumları, örneğin sarı nilüferin ve

Potamogeton'un tohumlarını yutar. Yüzlerce ve yüzlerce

balıkçıl ve başka ıkuş, her gün balık avlamakta ve sonra başka

sulara uçmakta, ya da yele kapılıp denizlere sürüklen ·

mektedir; ve bildiğimiz gibi, tohumlar saatler sonra çıkartıların

(excrement) içinde dış-arı atılınca, çimlenme güçlerini

korumaktadır. Güzel Nilüferin, Nelumbium'un, tohumlarının

pek iri olduğunu gördüğüm zaman, Alph. de Candalle'un

bu bitkinin dağılımı konusunda söylediklerini ansıyarak,

onun yayılma yollarının öğrenilemeyeceğini düşündüm;

ama Audubon, büyük güney-nilüferinin (Dr. Hooker'a göre

Nelumbium luteum olabilir) tohumunu bir balıkçılın midesinde

bulduğunu bildirmektedir. Demek ki o kuş, midesinde

böyle tohumlar varken, uzak bir gölete uçacak ve orada balık

yiyereık tııka basa doyduktan-sonra, tohumları çıkartısının

içinde çimlenmeye elverişli bir yere bırakabilecekti.

Bu çeşitli yayılma yolları dikkate alınırken, örneğin yükselen

bir adacıkta oluşmuş bir göletin ya da akarsuyun başlangıçta

canlısız olacağı, ve bir tek tohumun ya da yumurtanın

orada başarıyla gelişme şansının yüks~k olacağı unutulmamalıdır.

Aynı göletteki caı;ılılar arasında, gölette birkaç

tür bile bulunsa, her zaman yaşama ısavaşı olacak ise

de, kalabalık bir göletteki türlerin sayısı bile aynı büyüklükteki

bir kara parçasında yaşayanlarınkinden az olduğu

için, onlar arasındaki yarış karasal türler arasındakinden

481

daha az zorlu olabilecektir; bundan dolayı, yabancı bir ülkeden

çıkagelmiş bir canlının yeni bir yeri ele geçirme şansı,

karasal göçmenlerinkinden daha büyüktür. Tatlı-su ürünlerinin

birçoğunun aşağı aşamalarda olduğuna, ve böyle varlıkların

yukarı canlılardan daha yavaş değişiklik geçirdiğine

inanmamız için gerekçe bulunduğunu da unutmamalıyız;

ve bu, susal türlerin göçü için zaman verecektir. Birçok tatlı-

su biçiminin eskiden çok geniş alanlarda sürekli olarak

yayılmış, ve sonra şimdiki yerleri arasında kalan kesimlerde

tükenmiş olabileceğini de unutmamalıyız. Ama tatlı-su

bitkilerinin ve, aşağı hayvanlarının ya aynı biçimde kalarak

ya da biraz değişiklik geçirerek geniş alanlara dağılması,

besbelli, tohumlarının ve yumurtalarının hayvanlar, ve daha

çok büyük uçma yetileri olan ve bir sudan öbürüne dolaşan

tatlı-su kuşları aracılığıyla çok yayılmasına özellikle

bağlıdır.

OKY ANUS ADALARININ CANLlLARI ÜZERİNE

Şimdi, yalnız aynı türün bireylerinin değil, çok uzak

noktalarda yaşamakla birlikte hısım olan türlerin de bir tek

alandan -en eski atalarının doğum yerinden- çıkıp yayılmış

olduğu görüşüne göre, dağılım konusunda karşılaştığımiZ

büyük güçlükleri göstermek için seçtiğim üç olgu grubunun

sonuncusuna geldik. Zamanımızdaki türlerin döneminde,

farklı okyanuslardaki bütün adaların bugün oralarda yaşayan

karasal canlılada kaplanmasını sağlayacak kıtasal

uzanımların varolduğuna inanmamamın gerekçelerini söyle~

miştim. Bu görüş güçlüklerin birçoğunu gidermekte, ama

adalardaki canlılada ilgili olguların hepsiyle bağdaşmamaktadır.

Aşağıdaki uyarmalarda yalnız yayılma sorunuyla yetinmeyeceğim,

tersine, bağımsız yaratma ve değişiklik geçirerek

türerne teorilerinin doğruluğuna tanıklık eden başka

olguları da gözönünde bulunduracağı.rp..

482

Okyanus adalarında barınan türlerin sayısı, eşit yüzölçümdeki

kıtasal alanlarda barınanlarınkine oranla çok küçüktür.

Alph .. de Candolle bunun bitkiler için, ve Wollaston

hayvanlar için doğru olduğunu kabul etmektedir. Örneğin,

yüce dağları ve çeşitli barınaklarıyla Yeni Zelanda'nın genişliği,

lmmşu Auckland, Campbell ve Chatham Adalarıyla

birlikte, 780 mili aşar, ama çiçekli bitki türlerinin sayısı

ancak 960'br; pek büyük olmayan bu sayıyı güney-batı Avustralya'da

ya da Umut Burnunda aynı genişlikteki bir alanda

kaynaşan türlerin sayısıyla karşılaştırırsak, aradaki büyük

farkın, farklı fiziksel koşullardan bağımsız bir nedenin sonucu

olduğunu kabul etmek zorunda kalırız. İngiltere'de, fiziksel

koşulları bir-biçim olan Cambridge KonUuğunda bile,

847 bitki türü vardır, :ve küçük bir ada olan Anglesea'de

764 bitki türü bulunmaktadır; ama birkaç eğrelti otu ve dışardan

getirilmiş birkaç bitki de birlikte sayılmıştır, ve bu

karşılaştırma başka bakımlardan da uygun değildir. Kıraç

bir ada olan Ascension 'da barınan çiçekli bitki türlerinin

başlangıçta yarım düzineden az olduğunu gösteren kanıtımız

vardır; ama bugün, birçok tür, Yeni Zelanda'da ve

bilinen bütün okyanus adalarında olduğu gibi, Ascension'da

da doğallaşmıştır. St. Helena Adasında doğallaşmış bitkilerin

ve hayvanların yerli ürünlerin birçoğunu aşağıyukarı ya

da tümüyle yok ettiğine inanmamız için gerekçe vardır. Her

türün başlıbaşına yaratıldığı öğretisini kabul eden kimse,

en iyi uyarlanmış bir hayli bitkinin ve hayvanın okyanus

adaları için yaratılmadığını kabul etmek zorunda kalacaktır;

çünkü insanoğlu onları-o adalara bilmeden doldurmuştur,

ama yaptığı iş doğanınkinden daha tam ve yetkin olmuştur.

Okyanus adalarındaki türlerin sayısı az olmakla birlikte,

yerli türlerin (yani dünyanın başka hiç bir yerinde bulunmayanların)

oranı, çoğu zaman pek büyüktür. Örneğin,

Madeira Adalarındaki yerli kara-salyangozlarının, ya da Ga-

483

lapagos Adalarının yerli kuşlarının sayısını herhangi bir kıtadakilerin

sayısıyla, ve sonra bu adaların yüzölçümünü o

kıtanınkiyle karşılaştırırsak, bunun doğru olduğunu görürüz.

Bu, teorik bakımdan beklenen bir olgudur, çünkü, önceden

açıklandığı gibi, uzun zaman aralıklarından sonra ve durum

elverince yeni ve ayrıklanmış bölgelere ulaşan ve yeni

arkadaşlarla yarışmak zorunda kalan türler, değişiklik geçirmeye

pek eğilimli olur, ve sık sık, değişiklik geçirmiş

döl grupları türetir. Ama bundan, bir adada, bir sınıfın türlerinin

hemen hemen hepsi oraya özgü olduğu için başka bir

sınıfmkilerin, ya da aynı sınıfın haşim bir bölümününkilerin

de oraya özgü olduğu sonucu asla çıkmaz; bu fark, kısmen,

topluca göç ettikleri için karşılıklı ilişikileri pek bozulmamış

ve bundan ötürü değişiklik geçirmemiş türlere; ve kısmen

de, anayurttan sık sık gelen değişiklik geçirmemiş göçmenlerle

adasal (insular) biçimlerin çaprazlanmasına bağlıdır.

Böyle çaprazların daha dinç ve rasgele bir çaprazlanmanın

bile umulandan daha etikili o:ıduğu unutulmamalıdır.

Yukarda söylenenlere birkaç örnek vermek istiyorum: Galapagos

Adalarında 26 kara-kuşu vardır; bunların 21'i (belki

23'ü) oraya özgüdür; oysa ll denize! kuştan yalnız 2'si

oraya özgüdür; ve denize! kuşların o adalara kara-kuşlarından

çok daha kolay ve sık ulaşabildiği de besbellidir. Öte

yandan, Kuzey Amerika'dan uzaklığı Galapagos Adalarının

Güney Amerika'dan uzaklığına hemen hemen eşit olan, ve

kendine özgü topraiklada kaplı Hermuda Adalarmda yerli

bir tek kara-kuşu yoktur; ve Kuzey Amerikalı birçok kuşun

Bermuda Adalarına arada bir ve hatta sık sık uğradığını,

Bay J. M. Jones'ın bu adalar üzerine verdiği değerli bilgilerden

öğreniyoruz. Bay K V. Harcourt'un bana bildirdiğine

göre, Avrupalı ve Afrikalı birçok kuş, her yıl, yellerle

Madeira Adalarına sürüklenın ektedir; bu adalarda 99 tür

vardır, ve yalnız biri oraya özgüdür ve o da Avrupalı bir

biçimle yakın hısımdır; üç ya da dört tür yalnız bu adalar-

484

da ve Kanarya Adalarında yaşamaktadır. Deme~ ki Bermuda

ve Madeira Adaları uzun zamanlardan beri birbirleriyle

yarışmış ve birbirlerine karşılıklı-uyarlanmış ve komşu

kıtalara özgü kuşlarla doludur. Bundan ötürü, her tü:r, yeni

yurduna yerleştiği zaman ötekilere karşı kendi öz yerini ve

alışkanlıklarını korumuş, ve dolayısıyla değişiklik geçirmeye

az eğilimli olmuştur. Herhangi bir değişiklik geçirme eğilimini

de, anayurtlarından gelen değişiklik geçirmemiş göçmenlerle

çaprazlanmaları engellemiştir. Madeira, kendine

özgü pek çok kara-salyangozunun da yurdudur., oysa kıyılarında

yaşayan deniz-salyangozu türlerinden biri bile oraya

özgü değildir. Deniz-salyangozlarının nasıl yayıldığını bilmiyorsak

da, yumurtalarının ya da kurtçuklarının (larvae) deniz

yosunlarına, yüzen kütüklere, ya da bataklık kuşlarının

ayaklarına tutunarak, açık denizlerde üç-dört yüz mil

uzaklara kara-salyangozlarından daha kolay taşınabilecekle,

ri de besbellidir. Madeira'da yaşayan farklı böcek takımlarının

hali de aşağıyukarı bu örneklere benzemektedir.

Belirli bazı sınıfların hayvanları okyanus adalarında

yoktur, ve onların yerini başka sınıflar almıştır: Galapagos

Adalarında sürüngenler, ve Yeni Zelanda'da iri kanatsız kuşlar,

memelilerin yerini almaktadır ya da kısa bir süre önce

almıştır. Yeni Zelanda, burada bir okyanus adası 'olarak

anılmakla birlikte, öyle sayılabileceği şüphelidir, çünkü çok

büyüktür ve Avustralya'dan derin bir denizle ayrılmamıştır.

W. B. Clarke, yerbilimsel özelliği, ve sıradağlarının yönü

dolayısıyla bu adayı Yeni Caledonia gibi Avustralya'nın

uzantısı saymak gerektiğini öne sürmüştür. Bitkilere gelince,

Dr. Hooker Galapagos Adalarındaki farklı takımların

oransal (proportional) sayılarının başka yerlerdekilerden

çok farklı olduğunu göstermiştir. Bütün bu sayısal farklar,

ve bazı hayvan ve bitki gruplarının hiç bulunmaması, genellikle;

adaların fiziksel koşullarında varsayılmış farklarla

açıklanmıştır; ama bu açıklama az şüpheli değildir. Göç et-

485

me kolaylığı, koşulların niteliği kadar önemli görünmektedir.

Okyarrus adalarının canlılarıyla ilgili dikkate değer başka

olgular da verilebilir. Örneğin, hiç bir memeli hayvan

bulunmayan bazı ada.larda, yerli bazı bitkilerin tohumları

kancalı dikenciklerle kaplıdır; oysa bu dikenciklerin tohumun

dört-ayaklıların yünlerine ya da postlarına tutunup taşınmasını

sağladığı besbellidir. Ama kancalı bir tohum, bir

adadan öbürüne başka türlü de taşınabilir; ve sonra, orada

değişiklik geçiren bitki, yerli bir tür oluşturabilir, ve tohumdaki

kancalı dikencikler, adasal böceklerin birçoğunun

yapışmış kın-kanatlarının altında buruşup kalmıŞ kanatları

gibi, gereksiz bir eklenti olarak durabilir. Bundan başka,

adalarda başka yerlerde yalnız otsu türleri bulunan takımlardan

olan ağaçlar ve çalılar vardır; oysa, Al ph. de Candolle'un

gösterdiği gibi, hangi nedenle olursa olsun, ağaçların

yayılma alanları genellikle sınırlıdır. Bu yüzden ağaçların

uzak okyarrus adEJ.larına ulaşması pek güç olabilir; ve

bir kıtada yetişen iyi gelişmiş ağaçlada yarışıp başarıya

ulaşma şansı olmayan otsu bir bitki, bir adaya yerleşince

gittikçe daha çok boylanıp öbür otsu bitkileri aşarak onlara

karşı bir üstünlük kazanabilir. Ve bu halde, sözkonusu

bitki hangi takımdan olursa olsun, doğal seçme onun boyunu

uzatmaya ve onu bir ağaçsıya ve sonra bir ağaca dönüştürmeye

çalışır.

OKYANUS . ADALARıNDA KURBAGAGİLLERİN VE

KARASAL MEMELİLERİN YOKLUGU ÜZERİNE

Okyanus adalarında hiç bulunmayan hayvan takımlanna

gelince, Bory St. Vincent sayısız okyanıis adalarının hiç

birinde kurbağagillerin bulunmadığını öne süreli çok oluyor.

Bunu kanıtlamak için çok uğraştım, ve Yeni Zelanda, Yeni

Caledonia, Andaınan Adaları, ve belki Salomon Adaları ile

Seychelles Adaları ayrı tutulursa, doğru olduğunu buldum.

486

Ama demin Yeni Zelanda ile Yeni Caledonia'nın okyanus

adaları sayılma.sınm tartışılabileceğini söylemiştim; ve bu,

Andarnan, Salomon, ve Seychelles Adaları için daha da şüphelidir.

Kurbağaların, kara-kurbağalarının ve semenderlerin

gerçek okyanusadalarının birçoğunda hiç bulunmaması, oraların

fiziksel koşullarıyla açıklanamaz; o adaların bu hayvanlara

özellikle uygun yerler olduğu besbellidir; çünkü

Madeira, Azor ve Maurutius adalarına götürülmüş kurbağalar

aşırı çoğalarak baş belası olmuştur. Ama bu hayvanlar

ve yumurtaları (Hindistan'a özgü bir tür ayrı tutulursa)

deniz suyunda çabucak öldükleri için aikıntılarla denizaşırı

taşınmaları pek güçtür, ve gerçek okyamis adalarmda bulunrnamaları

bu yüzdendir. Ama yaratma teorisine göre neden

oralarda yaratılmamış olduklarını açıklamak çok zordur.

Memelilerin hali de buna benzemektedir. En eski gezi

yapıtlarını dikkatle taradım, ve bir kıtadan ya da büyük

bir kıtasal adadan 300 milden daha uzakta bulunan bir adada

karasal bir memeli hayvan (yerlilerin evcil hayvanları

dışında) yaşadığı konusunda şüpheye yer vermeyen bir tek

örneğe bile raslamadım. Daha yakın adaların birçoğunda

da böyledir. Kurda benzer bir tilkinin barındığı Falkland

adaları bir ayra (istisna) gibi görünüyor; ama bu adalar,

anakarayla aralarında 280 millik sığ bir kesim bulunduğu

için, okyanus adası sayılamazlar; eskiden buzdağları bu

adaların batı kıyılarına iri , kaya parçaları getirmiştir, ve

bugün arktik bölgelerde sık sık görüldüğü gibi, tilkiler de

buzdağlarıyla gelmiş olabilir. Ama lj.üçük adaların hiç değilse

ufak memeli hayvanları barındıramayacağı söylenemez,

çünkü dünyanın birçok yerinde çok küçük ve bir kıtaya

yakın adalarda bunun gerçekleştiğini görmekteyiz; ve

ufak dört-ayaklıların götürülüp de doğallaşmadığı ve hızla

üremediği hiç bir ada bilinmemektedir diyebiliriz. Yaratma

teorisine göre memelilerin yaratılması için zaman olmadığı

487

söylenemez; yanardağsal adaların çoğu, uğradıkları su-yalamasının

başdöndürücülüğünden, ve Üçüncü Zaman tabakalarından

yoksun olmamalarından da anlaşıldığı gibi, y~terince

eskidir. Demek ki oralarda öbür sınıfıara bağlı yerli

türlerin ortaya çıkmasına elverecek zaman olmuştur; ve kıtalarda,

yeni memeli türlerinin öbür aşağı hayvanlardan daha

çabuk ortaya çıktığı ve ortadan kalktığı da bilinmektedir.

Okyanus adalarında karasal memeliler bulunmamakla

birlikte, uçar-memeliler bu adaların hemen hemen hepsinde

vardır. Yeni Zelanda'da başka hiç bir yerde bulunmayan iki

yarasa yaşamaktadır; Norfolk Adalarmm, Viti Takımadalarınm,

Bonin Adalarının, Caroline ve Marianne Takımadalarının

ve Mauritius'un, hepsinin, kendilerine özgü yarasaları

vardır. Varsayılan yaratkan (creative) gücün bu adalarda

neden yarasaları yarattığı ve öbür memelilerin hiç

birini yaratmadığı sorulabilir. Tearime göre bu soruyu yanıtlamak

kolaydır: hiç bir karasal· memeli geniş bir denizi

aşamaz, oysa yarasalar uçar ak aşabilir, yarasaların gündüz

okyanus- üzerinde çok açıklarda uçtuğu görülmüştür; ve

Kuzey Amerikalı iki yarasa türü, ya düzenli olarak ya da

arada bir, anakaradan 600 mil uzaktaki Hermuda'ya uğramaktadır.

Bu familyayı özellikle incelemiş olan Bay Tomes'tan

işittiğime göre, türlerin birçoğu olağanüstü yayılmıştır

ve kıtalarda ve çoik uzak adalarda bulunmaktadır. Bundan

ötürü, varsaymamız gereken tek şey, böyle gezgin türlerin

yeni yurtlarındaki yeni koşullarla ilişkili olarak değişiklik

geçirmiş olmasıdır. Ve okyanus adalarmda hiç bir karas~l

memeli bulunmazken, yerli yarasaların bulunmasını anlayabiliriz.

Adaları birbirinden ya da en yakın kıtadan ayıran denizin

derinliğiyle onların memeli hayvanlarının hısımlık derecesi

arasında da ilginç bir ilişki vardir. Bay Windsor Earl,

Malaya Takımadalarıyla ilgili olarak, bu konuda şaşırtıcı

bazı gözlemler yapmış, ve Bay Wallace, o zamandan beri

488

yaptığı değerli araştırmalarla bunlara büyük ölçüde katkıda

bulunmuştur. Malaya . Takımadaları Celebes yakınlarında

derin bir okyanus uzayı ile kesilmekte, ve bu, çok farklı

iki memeli faunasını birbirinden ayırmaktadır. Her iki yandaki

adalar bayağı bir- denizaltı kumsalında bulunmakta ve

oralarda aynı ya da yakın hısım olan dört-ayaklılar yaşamaktadır.

Bu konuyu yeryüzünün her yerinde araştıracak

zamanım olmadı; ama öğrenebildiğim kadarıyla, ilişki geçerliktedir.

Örneğin, Britanya, Avrupa'dan sığ bir kanalla

ayrılmaktadır, ve iki yakadaki memeliler aynıdır; ve Avustralya

kıyılarına yakın bütün adalarda da böyledir. Öte yandan,

Batı Hint Adaları aşağıyukarı 1.000 kulaç derinlikte

uzanan bir kumsala oturmaktadır, ve o adalardaki biçimler

Amerikahdır, ama türler ve hatta cinsler tümüyle başkadır.

Her türlü hayvanın geçirdiği değişiklik tutarı kısmen

geçmiş zamana bağlı olduğu için, ve birbirlerinden ya da

anakaradan sığ kanallada ayrılmış adaların yakın bir yerbilimsel

dönemde kesiksiz bir birleşiklik gö,stermişlikleri olasılığı,

daha derin kanallada ayrılmış adalarınkinden daha

büyük olduğu için, iki memeli faunasını ayıran denizin derinliğiyle

onların hısımlık derecesi arasında bir ilişki olmasını

-bağımsız yaratma teorisiyle hiç açıklanamayan bir

ilişki olmasını- anlayabiliriz.

Okyanus adalarının canlıları üzerine yukarda söylenenler,

yani, - türlerin azlıği, ve yerli biçimlerin büyük oranda

bulunması - yalnız belirli gruplardaki üyelerin değişiklik

geçirmiş olması, oysa aynı sınıfın öbür gruplarındakilerin

değişikiiık geçirmemiş olması - yarasalar bulunmakla

birlikte, kurbağagiller ve karasal memeliler gibi takımların

hiç bulunmaması - bazı bitki takımlarının yalnız oralara

özgü oranı - otsu biçimlerin ağaçlaşmış olması vb. - bütün

bunlar, bana öyle geliyor ki, bütün okyanus adalarının

eskiden en yakın kıtaya birleşik olduğu inancından çok, uygun

taşınma yollarının çok uzun bir zaman boyunca etkin

489

olduğu inancıyla daha iyi bağdaşmaktadır; çünkü birinci

görüşe göre, çeşitli sınıflar daha düzenli göç edebilir, türler

topluca göç ettikleri için karşılıklı ilişkileri bozulmaz ve

bu yüzden ya hiç biri değişiklik geçirmez, ya da bütün türler

eşit ölçüde değişiklik geçirirdi.

Uzak adalarda yaşayan, aynı türsel biçimi ha.la koruyan

ya da sonradan değişiklik geçirmiş birçok canlının bugünkü

yurtlarına nasıl ulaştığı konusunda önemli güçlükler

bulunduğunu yadsımı.yorum. Ama eskiden onlara konaklık

etmiş ve bugün hiç bir izine rasıanmayan başka adaların

bulunmuş olabileceği gözönünde tutulmalıdır. Güç bir hali

belirtmek isterim. Hemen hemen bütün okyanus adalarında,

en küçük ve en ayrıklanmış olanlarda bile, kara-salyangozları,

genellikle yerli türler olarak, ama bazan başka yerlerde

de bulunan türler olarak yaşamaktadır; Dr. A. A. Gould,

bunun Pasifik adalarıyla ilişkili çarpıcı örneklerini vermiştir.

Oysa kara-salyangozlarının deniz suyunda çabucak

öldüğünü bilmeyen yoktur. Bu salyangozlarm yumurtaları

da (hiç değilse. denemelerimde kullandıklarını) dibe çöküp

ölmektedir. Bununla birlikte, onların taşınmasına uygun düşen

bilinmedik bir yol olmalıdır. Yumurtadan henüz çıkmış

yavrular, yerde tüneyen kuşların ayaklarına yapışıp böylece

taşınmış olamaz mı? Kışlamakta olan, ve kavkılarının

ağzı derimsi bir kapakla kapatılmış kara-salyangozlarmın

suların sürüklediği ağaçların çatlaklarında, genişçe deniz

alanlarını aşabileceğini düşündüm. Ve farklı türlerin, bu durumda,

deniz suyundan zarar görmeksizin yedi gün dayandığını

buldum: bu işlemden geçtikten sonra yeniden kış uykusuna

yatan bir salyangoz, bir bağsalyangozu (Helix pomatia),

yirmi gün deniz suyunda kaldı ve sudan çıkarıldığı

zaman sapasağlamdı. Salyangoz, o kadar zamanda, orta hızda

bir deniz akıntısıyla 660 coğrafi mil uzağa taşınabilirdi.

Bu Helix'in kapağı (operculum) kalın ve kireçliydi; onun

için kapağını çıkarıp attım. Kavkısınm ağzını yeniden ve de-

490

rimsi bir kapakla kapatınca deniz suyuna koyup ondört gün

beklettim, sudan çıkınca sürünerek çekti gitti. Baron Aucapitaine,

daha sonra, benzer denemeler yaptı: on ayrı türden

olan 100 kara-salyangozunu delikli bir kutuya yerle§tirip 14

gün deniz suyunda tuttu. Yüz salyangozdan yirmiyedisi sağ

kaldı. Kapağın varolması önemli görünmekteclir, çünkü kapağı

olan yirmi Cyclostoma elegans'tan yirmisi ölmedi. Benim

kullandığım bağsalyangozunun tuzlu-suya gösterdiği direnç

dikkate değerdir, çünkü Aucapitaine'in denediği dört

ba§ka türden olan ellidört bağsalyangozundan hiç biri sağ

kalmadı. Bununla birlikte, kara-salyangozlarının bu yolla sık

sık taşınmaları hiç de olası değildir; ku§ların ayakları daha

olası bir taşınma yolu gibi görünmektedir.

ADALARDAKİ CANLILARIN EN YAKIN ANAKARADAKİLERLE

İLİŞKİLERİ ÜZERİNE

Bizim için en §aşırtıcı ve en önemli olgu, adalardaki canlıların

en yaıkın anakaradakilerle, gerçekte birbirlerinin aynı

değillerken, hısımlıkları olmasıdır. Galapagos Takımadaları

ekvatorun altında ve Güney Amerika kıyılarından 500-600 mil

uzaklıklarda bulunmaktadır. Oradaki kara ve su ürünlerinin

aşağıyukarı hepsi, Ameri:kıa'nın kesin damgasını taşımakıtadır.

Bu adalarda · 26 kara-kuşu vardır; bunların yirmibiri, b€1-

ki yirmi üçü, yetkin tür sayılmaktadır, ve orada yaratılmı§

oldukları genellikle kabul edilmektedir; bununla birlikte, onLarın

pek çoğunun Amerikalı türlerle yakın hısım olduğu,

hemen hemen bütün ıralarından, huylarından, davranışlarından

ve ses tonlarından bellidir. Bu, Dr. Hooker'ın kanıtladığı

gibi, öbür hayvanlarda ve bitkilerin çoğunluğunda da

böyledir. Kıtadan yüzlerce mil uzaktaki bu yanardağsal Pasifik

adalarını inceleyen bir doğa bilgini, kendini Amerika

topraklarında sanır. Bu neden böyledir? Yalnız Galapagos

Adalarında yaratılmış oldukları kabul edilen bu türler, Ame-

491

rilı.:a'da yaratılmış olanlarla neden böyle açıkça hısımdır?

Bu adaların yerbilimsel özelliğinde, yaşam koşullarında, denizden

yüksekliğinde ve ikliminde, ya da orada birlikte yaşayan

sınıfların oranında, Güney Amerika kıyılarındaki koşulları

andıran hiç bir şey yoktur. Gerçekte, her bakımdan

büyük bir benz.emezlik vardır. Öte yandan, bu adalar iklim,

yükseklik, büyüklük, ve toprağın yanardağsal özelliği bakımından

Cape de Verde Takımadalarına pek benzemektedir;

oysa bu iki ada takımının canlıları arasındaki fark köklü ve

kesindir. Galapagos'un canlıları Amerika'dakilerle nasıl hısımsa,

Cape de Verde Adalarının canlılan da Afrika'dakilerle

öyle hısımdır. Bu türlü olgular bağımsız yaratma. teorisiyle

hiç açıklanamaz; oysa burada öne sürülen görüşe

göre, ya uygun düşen taşınma yollarıyla, ya da (ben inanmıyor'Sam

da) karalar eskiden sürekli olduğu için, Galapagos

Adalarının da Amerika'dan göçmen sağladığı bellidir.

Afrika'dan da Cape ve Verde Adalarına göç etmiş canlılar

olmuştur. Böyle göçmenler değişiklik geçirmeye eğilimlidir

ve değişiklik geçirir, ama soyaçekim ilkesi onların öz yurdunu

açığa vurur.

Bunlara .benzer başka olgular da verilebilir: gerçekte,

adaların yerli ürünlerinin en yakın kıtadakilerle ya da en

yakın büyük adadakilerle hısım olması, hemen hemen evrensel

bir kuraldır. Ayralar (istisnalar) pek azdır, ve onların

pek çoğu açıklanabiUr. Örneğin, Kergulen Adası Afrika'ya

Amerika'dan daha yakın olmakla birlikte, Dr. Hooker'dan

öğrendiğime göre, bitkileri Amerika'ninkilerle çok

yakın hısımdır; ama başat akmtıların sürüklediği buzdağlarıyla

bu adaya taş ve toprakla birlikte tohumların da getirilmiş

olduğu görüşü, bu sapkın hali aydınlatır. Yeni Zelanda,

yerli bitkileri bakımından, en yakın anakara olan Avustralya'ya,

herhangi bir bölgeye olduğundan daha yakın hısımdır;

ve bu hiç de şaşırtıcı değildir; ama Yeni Zelanda,

kendisine ikinci en yakın kıta olan ve pek uzakta bulunan

492

Güney Amerika ile de (bu bakımdan) açıkça hısımdır; ve

bu, sapkın bir olgudur. Ama Yeni Zelanda' nın, Güney Ameri:

ka'nın, ve öbür güney ülkelerinin, uzak olmakla birlikte aralarında

kalan· bir noktadan, yani, son Buzul Çağından önce,

Üçüncü Zamanın sıcak bir döneminde, henüz bitkilerle kapli

olan Antarktik adalarından gelmiş bitkilerle doldurulmuş olduğu

görüşü, karşılaşılan güçlüğü giderir. Avustralya'nın

güney-batı köşesindeki flora ile Umut Burnundaki floranın

biraz, ama Dr. Hooker'a göre gerçekten, hısım olması, daha

da dikkate değer bir haldir; ama b.u hısımhk yalnız bitkiler

arasındadır, ve günün birinde elbette açıklanacaktır.

Adaların canlıları ile en yakın anakaranınkiler arasındaki

hısımlığı belirleyen aynı yasa, bazan, aynı takımadaların

sınırları içinde, küçük çapta olmakla birlikte pek ilginç

bir tarzda kendini gösterir. Örneğin, Galapagos takımındaki

her ada, gariptir ama, farklı birçok türün barınağıdır:

ama bu türler arasındaki hısımhk onlarla Amerika

Kıtasındakiler, ya da dünyanın herhangi bir yerindekiler

arasındaki hısımlıktan pek daha yakındır. Bu, beklenebilen

bir olgudur, çünkü birbirlerine böylesine yakın adalara, aynı

ana kaynaktan ve ·birbirlerinden göÇler olması nerdeyse

zorunludur. Ama nasıl olmuştur da yerbilimsel özellikleri,

iklimleri, denizdEm yükseklikleri vb. aynı olan ~ve birbirinden

görülen adalarda, bu göçmenlerin birçoğu küçük çapta

da olsa farklı tarzda değişi:klik geçirmiştir? Bu, uzun süre

gideremediğim bir güçlük oldu; ama bu güçlük, özellikle

köklü bir yanılgıdan, bir ülkenin fiziksel koşullarını "en

önemli'' saymaktan doğmaktadır; oysa her türün yarışmak

zorunda kaldığı öbür türlerin doğal özelliğinin de en az o

kadar önemli, ve genellikle çok daha önemli bir başarı öğesi

olduğu tartışılamaz. Galapagos Adalarında yaşayan ve

dünyanın başka kesimlerinde de bulunan türleri incelersek,

onların başka başka adalarda önemli ölçüde farklı olduklarını

görürüz. Adalar rasgele taşınmalarla yurtlanılmış ol-

493

saydı -örnegın, hepsi ortak bir kaynaktan çıkınakla birlikte,

bir bitkinin tohumu bir adaya, öbürününki öbür adaya

bırakılmış olsaydı- bu fark gerçekten beklenebilirdi. Bundan

ötürü, eski zamanlarda adalardan birine ulaşmış, ya da

sonradan adaların birinden öbürüne geçmiş bir göçmen,

farklı adalarda farklı ~oşulların etkisinde kalırdı, çünkü

farklı organizmalarla yarışmak zorunda kalırdı; örneğin,

bir bitki, kendine en uygun toprakları, farklı adalarda biraz

farklı türlerle kaplanmış bulurdu, ve biraz farklı ?üşmanların

saldırılarıyla karşılaşırdı. O zaman çeşitlenseydi, doğal

seçme farklı adalarda farklı çeşitleri kayırabilirdi. Ama

bazı türler, bugÜn bütün bir kıtaya yayıldığını ve aynı kaldığını

gördüğümüz belirli türler gibi, bütün ada takımına

yayılabilir ve aynı ırayı sürdürebilirdi.

Galapagos Takımadalarının bu halindeki gerçekten şaşırtıcı

olgu (benzer hallerde de biraz daha küçük ölçüde sözkonusudur),

herhangi bir adada oluşmuş her yeni türün öbür

adalara çabucak geçmemiş olmasıdır. Ama, bu adalı;ır birbirinden

görülmekle birlikte, onları ayıran boğazlar derindir

ve pek çok halde Manş Denizinden daha geniştir, ve eskiden

bitişik olduklarını varsaymak için gerekçe yoktur.

Adalar arasındaki deniz akıntıları hızlı ve zorludur, sert yeller

olağanüstü seyrektir; bu yüzden, adalar, haritada görüldüklerinden

çok daha etkili olarak birbirinden ayrılmıştır.

Yine de, dünyanın başka yerlerinde de bulunan türler

ve yalnız bu adalara özgü olan türlerin bazıları, farklı adaların

ortak türleridir; ve onların bugünkü dağılışından, ada"

ların birinden öbürüne geçmiş oldukları sonucunu çıkarabiliriz.

Ama, bence, karşılıklı ve özgür ilişkileri olan yakın

hısım türlerin birbirlerinin yerini kapması olasılığı konusunda

çoğu zaman yanlış bir görüşe kapılıyoruz~ · Şüphesiz,

türlerden biri herhangi bir bakımdan öbürüne üstünse onun

yerini çok kısa bir zamanda tümüyle ya da kısmen alacaktır;

ama türlerin ikisi de kendi yerlerine eşit ölçüde iyi

494

uyarlanmışsa, ikisi de kendi yerlerinde belirsiz bir zaman

için egemen olabilecektir. İnsanın aracılığıyla doğallaşmış

birçok türün geni:ş alanlara hızla yayıldığını gözönünde bulundurursak,

türlerin pek çoğunun böyle yayıldığını kabul

etmek zorunda kalırız; ama yeni ülkelerinde doğallaşmış

türlerin oraların öz canlılarıyla genellikle yakın hısım olmadığını,

tersine, Alph. ,de Candolle'un gösterdiği gibi, çoğu zaman

farklı cinslere bağlı çok farklı biçimler olduğunu ansımalıyız.

Galapagos Takımadalarında, adadan adaya uçmaya

çok güzel uyarlanmış kuşların bile çoğu, adadan adaya

farklıdır; örneğin, her biri yalnız kendi adasında yaşayan

ve _Yakın hısım olan üç alaycı kuş türü vardır. Şimdi, Chatham

Adasında yaşayan alaycı kuşun sert bir yele kapılıp

kendine özgü bir alaycı kuşu bulunan Charles Adasına sürüklendiğini

varsayalım; bu kuşun oraya yerleşmede başarılı

olması neden gereksin? Charles Adasının kendi öz türüyle

doldurulmuş olduğunu güvenle kabul edebiliriz, çünkü

her yıl daha çok yumurtlanmakta ve büyütülehileceğinden

çok yavru çıkarılmaktadır; ve Charles Adasına özgü alaycı

kuşun, kendi adasına, en az Chatham Adasındaki alaycı kuş

kadar iyi uyarlanmış olduğunu kabul edebiliriz. Sir C. Lyell

ve Bay Wollaston, bana, bu konuda şu dikkate değer olguyu

bildirdiler: Madeira ile komşu olan Porto Santo Adasında,

kara-salyangazlarının farklı ama temsilci birçok türü bulunmaktadır,

ve bunlardan bazıları taş yarıklarında yaşamaktadır;

ve Porto Santo'dan Madeira'ya her yıl pek çok taş

getirilmekle birlikte, Porto Santo türleri şimdiye kadar oraya

yerleşmemiştir; bummla birlikte bu iki ada Avrupalı kara

salyangozlarını barındırmaktadır, ve şüphesiz, bu sonuncuların

yerli türlere karşı bir üstünlüğü vardır. Bu gerek;;elerden

ötürü, Galapagos Takımadalarının farklı adalarında

bulunan bütün yerli türlerin adadan adaya geçmemiş olmasına

şaşakalmamızın gereği yoktur sanırım. Bir yerin önceden

ele geçirilmiş olması, bir ve aynı kıtada da, aşağı-

495

yukarı aynı fiziksel koşullardaki farklı bölgelerde barınan

türlerin karışmasını engellernede önemli bir rol oynayabilir.

Avustralya'nın güney-doğu ve güney-batı köşelerinin fiziksel

koşulları hemen hemen aynıdır, ve bu iki bölge sürekli

karayla birleşiktir, ama oralarda barınan memelilerin,

kuşların, ve bitkilerin pek çoğu farklıdır; Bay Bates'e

göre, Amazon'un büyük, açık ve sürekli koyağında (vadisinde)

barınan kelebekler ve başka hayvanlar da böyledir.

Okyanus adalarında barınan canlıların genel ırasını, yani,

g.öçmenlerin en kolay gelebilmiş olduğu kaynakla ilişkisini,

ve onların sonradan geçirdiği değişikliği belirleyen aynı

ilke, doğanın her yerinde ve geniş ölçüde geçerlidir. Bunu

her dağ-doruğunda, her gölde ve bataklıkta görmekteyiz.

Dağsal türler, Buzul Çağında yayılmış olanlar ayrı tutulursa,

yörelerindeki alçak yereylerin türleriyle hısımdır; Güney

Ameriıka'da, hepsi de tam anlamıyla Amerikalı biçimler olan

da~sal kolibriler [çok küçük, arı gibi vızılda~an ve çiçeklerden

beslenen kuş tür leri, -ç.] , dağsal kemiriciler (ro den ts),

dağsal bitkiler olması bundan ötürüdür; ve yavaş yavaş yükselmiş

bir dağa, çevresindeki alçak yereylerde barınan canlıların

gelip yerleşeceği besbellidir. Aynı biçimlerin dünyanın

geniş alanlarını kaplamasını sağlayan liüyük bir taşınma

kolaylığı yoksa, göl ve bataklık canlılarının hali de böyledir.

Aynı ilkeyi, Amerika ve Avrupa mağaralarında yaşayan

kör hayvanlarda da görüyoruz. Bunlara benzer başka

olgular da verilebilir. Şuna inanıyorum: yakın hısım ya da

temsilci birçok tür bulunan iki (dilediğiniz kadar uzak) bölgede,

özdeş bazı türler de bulunacağı; ve nerede yakın hısım

birçok tür varsa, orada kimi doğa bilginlerinin farklı

tür, ve kimilerinin yalnız çeşit sayacağı biçimler bulunacağı

evrensellikle doğrudur; ·bu şüpheli biçimler, bize değişiklik

geçirme sürecinin aşamalarını göstermektedir.

Belirli türlerjn bugünkü ve eski bir dönemdeki göç etme

gücü ve alanı arasındaki ilişki, ve hısım biçimlerin dün-

496

yanın en uza:k noktalarında varolma:sı, başka ve daha genel

bir yoldan da gösterilir. Bay Gould, bütün dünyaya yayılmış

kuş cinslerindeki türlerden birçoğunun pek geniş yayılma

alanları olduğunu uzun bir süre önce bana söylemişti.

Kanıtlanması güç olmakla birlikte, bu kuralın doğruluğundan

pek az şüphe edebilirim. Bunun, memelilerden yarasalarda

açıkça, ve köpekgillerle kedigillerde belirli bir ölçüde

doğru olduğunu görüyoruz. Aynı kural, pulkanatlı ve kınkanatlı

böceklerin dağılımında da karşımıza çıkmaktadır.

Tatlı-su canlılarının pek çoğunda da geçerlidir, çünkü en

farklı sınıflardaki cinslerin birçoğu bütün dünyaya yayılmıştır,

ve türlerin birçoğunun pek geniş yayılma alanları

vardır. Bununla, çok yaygın cinslerdeki bütün türlerin değil,

ancak bazılarının çok geniş yayılma alanları olduğunu

belirtmek istiyorum; ve, böyle cinslerdeki türlerin ortalama

olarak çok geniş bir yayılma alanı vardır da demiyorum;

çünkü bu, değişiklik geçirme sürecinin vardığı aşamaya büyük

ölçüde bağlı olacaktır; örneğin, aynı türün iki çeşidi

Amerika'da ve Avrupa'da yaşar, ve böylelikle o türün pek

geniş bir yayılma alanı olur; ama çeşitlenme (değişim) biraz

daha ilerlerse, o iki çeşit farklı tür sayılır ve yayılma

alanları da büyük ölçüde daraltılmış olur. Güçlü kanatlı bazı

kuşlar gibi engelleri aşma ve geniş alanlara yayılma yeteneği

olan türlerin yayılma alanları zorunlu olarak geniştir

de demiyorum; çünkü geniş alanlara yayılmanın yalnız

engelleri aşma gücüyle değil, daha önemli bir ye.tiyi, uzak

ülkelerde yaşamak için kendileriyle savaşılan yabancıları

altedebilme gücünü de gerektirdiği asla unutulmamalıdır.

Ama bir cinsin bütün türlerinin, dünyanın en uzak noktalarına

yayılmış olsalar bil.e, bir tek atanın dölleri olduğu görüşüne

göre, hiç değilse bazı türlerin çok geniş alanlara yayıldığını

bulmamız gerekir, ve bunu, genel bir kural olarak,

bulmaktayız.

Bütün sınıflardaki cinslerden birçoğunun pek eski soy-

497

lar olduğunu, ve bu halde, türlerin yayılmak ve sonra da

değişiklik geçirmek için bol bol zaman bulduğunu gözönünde

tutmalıyız. Yerbilimsel kanıtıara dayanarak, her büyük

sınıftaki aşağı organizmaların yukarı organizmalardan daha

yavaş değiştiğini, ve bundan dolayı çok yayılma ve aynı

türsel ırayı koruma şanslarının daha büyük o1duğunu kabul

edebiliriz. Bu olgu, en az organıanmış biçimlerin tohumlarının

ve yumurtalarının çok küçük ve taşınmaya daha iyi

uyarlanmış olduğu da birlikte dikkate alınırsa, çoktan beri

gözlemlenen ve Alph. de Candolle'un bitkilerle ilgili olarak

bu yakınlarda tartıştığı yasayı, yani, herhangi bir organizma

grubunun aşağı olduğu oranda çok yayıldığını açıklar.

Şimdi tartıştığımız ilişkiler, yani, - aşağı organizmaların

yukarı organizmalardan daha çok yayılması - geniş

alanlara yayılmış cinslerin bazı türlerinin de geniş alanlara

yayılması - dağ, göl ve bataklık ürünlerinin yörelerindeki

alçak yereylerde yaşayanlarla hısımlığı gibi olgular - adalarda

barınan canlılarla en yakın anakaradakiler arasında··

ki şaşırtıcı hısımlık - aynı adatakımındaki adaların can·

lıları arasındaki daha da yakın hısınılık, her türün başlıbaşına

yaratılmış olduğu görüşüyle açıklanamaz, oysa en

yakın ya da en elverişli kaynaktan göçmen alındığını, ve

sonra da bu göçmenlerin yeni yurtlarına uyarlandığım kabul

edersek, bu ilişkilerin aniaşılmayan bir yam kalmaz.

GEÇEN BÖLÜMÜN VE BUNUN ÖZETi

Bu bölümlerde şunları göstermeye çalıaladım: yakın dönemde

kesinlikle olmuş iklim ve kara düzeyi değişmelerinin

ve belki olmuş başka deği:şmelerin etkilerini tam olarak bilmediğimizi.

itiraf edersek - rasgele taşınma yollarının birçoğunu

hiç bilmediğimizi arısırsak - ve (bu çok önemlidir)

bir türün sürekli ve çok geniş alanlara sık sık yayılabildiğini,

ve sonra ortada kalan bölgelerde tükendiğini gözönün-

498

de bulundurursak - aynı türün bireylerinin (nerede bulunurlarsa

bulunsunlar) ortak bir atadan türediğine inanmak

pek de güç değildir. Tek yaratma merkezleri, ve özellikle

bütün doğal engellerin önemi, ve alt-cinslerin, cinslerin ve

familyaların dağılımlarındaki benzerlik gibi konuları içeren

genel araştırmalar da bizi bu sonuca vardırmaktadır.

Aynı cinsin teorimize göre bir köken-kaynaktan yayılmış

farklı türlerine gelince; demin olduğu gibi bilgisizliğiınizi

kabul eder, ve bazı canlı biçimlerin çok yavaş değiştiğini,

ve bundan ötürü yayılmaları için çok uzun zamanlar

gerektiğini ansırsak, karşılaştığımiZ güçlükler, aynı türün

bireyleri konusundakiler kadar büyük olmakla birlikte, giderilmez

değildir.

İklimsel değİşınelerin yayılmaya etkilerini açıklamak

için, ekvatoral bölgeleri bile etkilemiş, soğuğun kuzeydeki

ve güneydeki almaşımları (alternation) sırasında karşıt yarıkürelerdeki

canlıların karışmasını sağlaımş, ve onların bazılarını

dünyanın her yerinde dağ-doruklarına sığınmış halde

bırakmış olan son Buzul Çağının ne kadar önemli bir rol

oynadığını göstermeye çalıştım. Uygun düşen taşınma yollarının

ne kadar çeşitli olduğunu belirtmek için, tatlı-su ürünlerinin

yayılma yolları üzerinde biraz durdum.

Aynı türlin bütün bireylerinin ve aynı cinsin farklı türlerinin

uzun zamanların geçmesi sırasında ortak bir kaynaktan

çıktığını kabul etmedeki güçlükler giderilmez değilse;

coğrafi dağılımın başlıca olgularının hepsi, göç ve onu izleyen

değişiklik geçirme ve yeni biçimlerin çoğalması teorisiyle

açıklanabilir. Böylece, doğal engellerin (karalarda ve

sularda) çeşitli hayvanbilimsel ve bitkibilimsel bölgeleri yalnızca

birbirinden ayırmak için değil, onların oluşumu için

de çok önemli olduğunu anlıyoruz. Böyleee, hısım ttirlerin

aynı alanlarda toplanmasını; ve farklı enlemlerdeki, örne~

ğin Güney Amerika'daki ovalarda, dağlarda, ormanlarda,

bataklıklarda, ve çöUerde barınan canlıların birbirleriyle,

499

ve aynı kıtada eskiden yaşayıp tükenmiş varlıklarla neden

böylesine esrarlı bir hısımlıkları olduğunu anlayabiliyoruz.

Organizmayla organizma arasındaki karşılıklı ilişkinin pek

önemli olduğunu gözönünde tutarak, fiziksel koşulları aşağıyukarı

ı;ı.ynı olan iki bölgede çoğu zaman neden pek farklı

canlı biçimlerin barındığını açıklayabiliyoruz; çünkü göçmenlerin

o bölgelerden birine ya da her ikisine girmesinden

beri geçmiş zamana göre; belirli biçimlerin daha az

ya da daha çok sayıda girmesine eLveren ve öbürlerinin girmesine

el vermeyen taşınma yoUarına göre; göçmenlerin birbirleriyle

ve öz yerlilerle epeyce yarışmış olmalarına ya da

olmamalarına göre; ve göçmenlerin hayli çabuk çeşitlennie

yeteneğinde olmalarına gör·e, iki ya da daha çok alanda, o

alanlarm fiziksel koşullarından bağımsız olarak, farklı sonsuz

sayıda yaşam koşulu ortaya çıkar, - organik etki ve

tepki tutarı sonsuz olur -ve bazı canlı gruplarını pek çok,

ve bazılarını ancak hafifçe değişiklik ge,çirmiş olarak - bazılarını

pek çok ve bazılarını pek az gelişmiş olarak bulmamız

gerekir, - ve bunu dünyanın farklı büyük coğrafi bölgelerinde

bulmaktayız.

Aynı ilkelere dayanarak, göstermeye çabaladığım gibi,

okyanus adalarında neden pek az, ama büyük oranda yerli

ya da oralara özgü tür olmak gerektiğini; ve neden, göç

yoluna bağlı olarak, bir grubun bütün türlerinin oralara özgü,

ve başka bir grubun (aynı sınıftan bile olsa) bütün türlerinin

dünyanın oraya komşu bir kesimindekilerin aynı olmak

gerektiğini anlayabiliyoruz. En ayrıklanmış adalarda

bile kendine özgü uçar-memeli ya da yarasa türleri varken,

o adalarda kurbağagiller ve karasal memeliler gibi grupla-.

rın neden hiç bulunmamak gerektiğini; ve adalarda, epey

değişiklik geçirmiş memelilerin varlığı ile böyle adaları anakaradan

ayıran denizin derinliği arasında bir ilişki olmak

gerektiğini anlayabiliyoruz. Bir ada takımındaki bütün canlıların,

ayrı adalarda farklı olmakla birlikte neden birbir-

500

leriyle yakın hısım; ve en yakın kıtadakilerle, ya da göçmenlerin

çıkıp geldiği başka bir kaynaktakilerle daha az

yakın hısım olduğunu çok iyi -bilebiliyoruz. Birbirinden uzak

iki bölgede çok yakın hısım ya da temsilci türler varsa, oralarda

bazı özdeş türlerin neden hemen hemen her zaman

bulunacağını da anlayabiliyoruz.

Edward Forbes'un belirttiği gibi, yaşam yasalarında,

uzaym ve zamanın her yerinde ve her anında, şaşırtıcı bir

paralellik vardır; geçmiş zamanlarda canlı biçimlerin sıralanışmı

belirlemiş yasalar, bugün farklı alanlardaki farkları

belirleyenıerin hemen hemen aynıdır. Bunu olgulardan

anlıyoruz. Her türün ve her tür grubunun dayanırlığı, zaman

içinde süreklidir; çünkü bu kuralın açıkça dışmda kalan

haller öylesine azdır ki, onlar, belirli biçimleri bir ara

tabakada henüz bulamamış, ama onun altında ve üstünde

bulmuş olmamıza haklı olarak yorulabilir. Uzayda da böyledir:

bir tek türün ya da bir tür grubunun barındığı alan,

kesin bir genel kural olarak, süreklidir; ve seyrek olmayan

ayralar (istisnalar), göstermeye çalıştığını gibi, farklı koşullardaki

eski göçlerle, uygun düşen taşınma yollarıyla, ya

da ortadaki bölgelerde türlerin tükenmiş olmasıyla açıklanabilir.

Hem zamanda ve hem de uzayda, türlerin ve tür

gruplarının gelişimlerinin bir doruk noktası vardır. Aynı dönemde,

ya da aynı alanda yaşayan tür grupları, çoğu zaman,

renk ya da kavkıdaki oymalar gibi ortak ve önemsiz

özelliklerle ayırdedilir. Geçmiş çağlarm o uzun sırasını incelerken,

yeryüzünün uzak bölgelerini baştanbaşa incelerken

olduğu gibi, belirli sınıflardaki türlerin birbirlerinden

az farklı olduğunu, oysa başka bir smıftakilerin, ya da yalnızca

aynı takımın farklı bir bölümündekilerin birbirlerinden

büyük ölçüde farklı olduğunu görüyoruz. Hem zamanda

ve hem de uzayda, her sınıfın az organıanmış üyeleri çok

organlanmışlardan daha az değişiyor; ama her iki halde de

belirgin kural-dışı örnekler var. Teorimize· göre, uzay ve

501

zaman içinde süregelen bu çeşitli ilişkiler anlaşılırdır; çünkü

ister ardışık çağlar· boyunca değişmiş canlı biçimleri, ister

uzak bölgelere göç ettikten sonra değişmiş olanları inceleyelim,

canlı biçimler, her iki halde de, bilinen yoldan

üremenin o ortak bağıyla birbirlerine bağlıdJr; değişim yasaları

her iki halde de aynıdır, ve değiş:i!klikler aynı doğal

seçme araçlarıyla biriktirilmektedir.

502

ONDÖRDÜNCÜ BÖLÜM

ORGANİK VARLIKLARIN KARŞILIKLI HISIMLIKLARI;

BİÇİMBİLİM (MORPHOLOGY); EMBRİYOLOJİ;

GÜDÜK ORGANLAR

SINIFLAMA: Gruplara bağlı gruplar - Doğal sistem -

Sınıflamadaki kuralların ve güçlüklerin değişiklik geçirerek tü·

reme teorisiyle açıklanması - Çeşitlerin sınıflanması - Sınıfla- -

mada hep soya başvurulur - Görevdeş (analogical) ya da uyarlanır

(adaptive) ıralar - Hısımlıklar: genel, karmaşık, bir noktadan

(ışır gibi) yayılarak - Tükenıne, grupları ayırır ve belirler

- BİÇİIVIBİLİM: Aynı sınıfın üyeleri arasındaki, ve aynı

bireyin parçaları arasındaki uygunluk - EMBRİYOLOJİ: Yasaları,

genç yaşlarda görünıneyen ve uygun bir yaşta soyaçekilen

değişimlerle açıklanmaktadır - GÜDÜK ORGANLAR: Kö·

kenlerinin açıklanması - Özet.

SINIFLAMA

Organik varlıklar dünya tarihinin en eski döneminden

beri gittikçe azalan bir ölçüde birbirlerine benzedikleri için,

birbirine bağlı gruplara ayrılabilirler. Bu sınıflama, yıldızları

takımyıldızlara ayırırken olduğu gibi keyfi değildir.

Gruplardan biri yalnız karada, öbürü yalnız suda yaşamaya,

ve biri etle, öbürü bitkisel nesnelerle besleurneye vb. uymuş

olsaydı, gruplarm varlığmm basit bi.r anlamı olurdu;

oysa hal pek farklıdır, çünkü aynı alt-grubun üyelerinin bile

farklı yaşama alışkanlıkları olduğunu bilmeyen yoktur. İkinci

ve dördüncü bölümlerde, değişim ve doğal seçme konusunda,

her ·ülkede, her smıfm büyük cinslerindeki çok yayılmış ve

sık raslanan türlerin, yani başat türlerin, en çok çeşitlen-

503

diğini göstermeye çalışmıştım. Böylelikle türemiş çeşitler,

ya da başlangıç halindeki türler, sonunda yeni ve farklı türlere

dönüşÜ!'_; ve bunlar, soyaçekim ilkesine göre, yeni ve

başat türler türetmeye eğilimli olur. Bundan ötürü, şimdi

büyük olan, ve genellikle başat birçok türü bulunan gruplar,

daha da büyürnek eğilimindedir. Daha sonra her türün

çeşitlenmiş döllerinin doğa düzeninde olabildiği kadar çok

ve farklı yeri ele geçirmeye uğraştığını, bundan dolayı da

ırayı sürekli ıraksama eğilimi gösterdiğini belirtmeye çalışmıştım.

Bu ikinci sonuç, dar herhangi bir alanda zorlu

bir yarışa girmiş biçimlerin çok çeşit göstermesiyle, ve do·

ğallaşmay la ilgili belirli olgular la desteklenmektedir.

Şunu da göstermeye çalışmıştım: sayıca artan ve ırayı

ıraksayan biçimlerde kendilerinden önceki az çeşitli ve az

gelişmiş biçimleri yerlerinden etmeye-ve onları ortadan kaldırmaya

sürekli bir eğilim vardır. Okurun daha önce farklı

ilkelerin açıklanmasında yararlanılmış diyagramı açmasını

dilerim; diyagramda görüldüğü gibi, bir atadan türemiş ve

değişiklik geçirmiş döllerin birbirine bağlı gruplara ayrılması

kaçınılmaz bir sonuçtur. Diyagramdaki en üst çizgide

bulunan her harf, farklı .türleri olan bir cinsi temsil ed~

bilir; ve o çizgideki cinslerin hepsi bij;den bir sınıf oluşturur,

çünkü hepsi esk,i ve ortak bir ana-babadan türemiştir,

ve bundan ötürü soyaçekilmiş ortak bazı şeyleri vardır. Ama

soldaki üç cinsin, aynı ilkeye göre, ortak yanları daha çoktur;

ve onlar, bir alt-familya oluşturur. Bu alt-familya, hemen

sağda kalan ve ortak atayı türernenin beşinci aşamasında

ıraksamış iki cinsi içeren alt-familyadan farklıdır. Bu

beş cinsin de ortak yanları çoktur, ama alt-familyalarda toplandıkları

zamankinden azdır; ve onlar, daha sağ da bulunan

ve daha uzak bir dönemde ıraksamış üç cinsi içeren

familyadan farklı bir familya oluşturur. Ve (A)'dan türemiş

olan bu cinsler, hep birlikte, :bir tatkım oluşturur. Bu,

(İ)'den türemişlerin takımından farklıdır. Böylece, bir tek

504

atadan türemiş ve cinslerde toplanmış birçok tür elde ederiz;

burada cinsler alt-familyalarda, onlar da familyalarda

ve takımJ.arda, ve hepsi birden büyük bir sınıfta toplanmıştır.

Organik varlıkların alışkanlık yüzünden bizi her zaman

yeter,ince şaşırtmayan bu birbirine doğal olarak bağlı gruplarda

toplanması olgusu, bu önemli olgu, benim sağduyuma

göre böyle açıklanır. Şüphesiz, organik varlıklar da, öbür

varlıklar gibi, ya tek tek ıralarına göre ya da birtakım ıralarına

göre (daha doğal olarak) türlü türlü sınıflanabilir.

Örneğin, madenierin ve elementlerin böyle bölümlenebildiğini

biliyoruz. Bu halde, soybilimsel (genealogical) ardışımla

elbette hiç bir ilişki yoktur. ve onların ayrı bölümlere düşmelerinin

nedeni şimdilik belirlenemez. Ama organik varlıklarda

hal bundan farklıdır, ve yUkarda açıklanan görüş, onların

birbirine bağlı gruplardaki doğal sırasına uygun düşmektedir;

ve başka bir açıklama yapmaya da hiç girişilmemiştir.

Doğa bilginleri, gördüğümüz gibi, her sınıftaki türleri,

cinsleri, ve familyaları Doğal Sisteme göre sıralamaya çalışırlar.

Peki ama, bu sistemden anlaşılan nedir? Kimi yazarlar,

bunu, birbirine en çok benzeyen canlı nesneleri bir

arada sıralamaya, ve birbirine en çok benzemeyenleri ayırmaya

yarayan bir şema olarak görmektedirler; ya da

genel önermelerin (proposition) olabildiği kadar kısaca bildirilmesi

için uydurulmuş bir yöntem saymaktadırlar - yani,

bir tümceyle, örneğin bütün memelilerin ortak ıraları,

bir başkasıyla bütün etçillerinkiler, bir başkasıyla köpek

cinslerininkiler verilmekte, sonra onlara bir tek türnce eklenerek

her köpek türünün tam bir tanımı elde edilmektedir

.. Bu sistemin becerikliliği ve yararlılığı tartışma götürmez.

Oysa doğa bilginlerinin birçoğu, Doğal Sistemin daha

çok şey demeye geidiğini sanmakta, ve onun, Yaradanın planını

açığa vurduğun~ inanmaktadır; ama, bana öyle geliyor

ki, Yaradanın bu planıyla, uzayda ya da zamanda, ya

505

da ikisinde birden sıra mı, yoksa başka bir şey mi amaçlandığı

belirtilmedikçe, bilgimize hiç bir şey katılmış olmaz.

Lirı:naeus'un o ünlü sözünü andıran sık sık işittiğimiz

üstü hayli kapalı sözler, yani, ıraların cinsi yaratmaması,

tersine, cinsin ıraları belirlemesi, sınıflamamızın salt benzerlikten

daha köklü bir bağı içerdiğini anlatır gibidir. Ve

durumun bu olduğuna, ve soy ortaklığının -organik varlıklar

arasındaki büyük benzerliğin bu bilinen biricik nedeninin-

değişikliğin çeşitli derecelerinde gözlemlenmekle birlikte,

sınıflamalarımızla kısmen açığa vurulan bu köklü bağ

olduğuna inanıyorum.

Şimdi sınıflamada uyulan kuralları, ve sınıflamanın bize

bilinmedik bir yaratma planı verdiği, ya da genel önermeleri

sıralamak ve birbirine en çok benzeyen biçimleri yanyana

koymak için bir şema olduğu görüşünün karşımıza çıkardığı

.güçlükleri inceleyelim. Her canlı varlığın yaşama

alışkanlıklarını ve doğa ekonomisindeki genel yerini belirleyen

yapı parçalarının sınıflamada çok büyük önemi olduğu

düşünülebüir (ve eski çağlarda düşünülmüştür). Hiç bir

şey bundan daha yanlış olamaz. Hiç kimse fare ile soraks,

dugong ile balina, balina ile balık arasındaki dış benzerliği

önemli saymaz. Bu benzerlikler, canlının tüm yaşamıyla pek

sıkı bir bağlantı içinde olmakla birlikte, yalnız "uyarlanır

ya da görevdeş ıralar" sayılmaktadır; bu benzerlikleri gene

ele alacağız. Şu bile genel bir kural olarak verilebilir: canlı

oluşumun herhangi bir parçası, özel yaşama alışkanlıkları

ile ne kadar az bağlantılı ise, sınıflamadaki önemi o kadar

büyüktür. Bir örnek verelim: Owen, dugonglar üzerine konuşurken

şöyle diyor: "Bir hayvanın alışkanlıkları ve beslenmesiyle

en az ilişkili olan üreme organlarını, her zaman

gerçek hısımlıkların belirtileri saydım. Bu organlarm değişikliklerinde

yalnızca uyarlanır (adaptive) olan bir ırayı

köklü bir ıra sanmamız pek az olasıdır." Bitkilerde, beslenmenin

ve yaşamanın bağlı olduğu yaşatıkan (vegetative) or-

506

ganlar pek az şey anlatır; oysa üreme organlarının, kendi

ürünleri olan tohum ve eınbriyonla birlikte, olağanüstü bir

önemi vardır! Daha önce anılan ve görevleri bakımından

önemsiz olan biçimbilimsel (morphological) belirli ıraların

da sınıflamada sık sık ve çok işe yararlığını görmekteyiz.

Bu, onların hısım grupların birçoğunda değişmemesinden

ötürüdür; ve onların bu değişmezliği, yalnız yararlı ıraları

işleyen doğal seçmenin onlardaki hafif sapmaları saklamamasının

ve biriktirmemesinin sonucudur.

Bir organın yalnız fizyolojik önemi onun sınıflama bakımından

değerli olmasını gerektirmez .. Bu, olguyla, yani, aynı

organın, hısım gruplarda hemen hemen aynı fizyolojik

önemde olmakla birlikte, sınıflamadaki değerinin pek farklı

olmasıyla kanıtıanmaktadır. Bu olgu, herhangi bir grupla

uzun boylu uğraşmış her doğa bilginmin gözüne çarpmıştır;

ve hemen hemen her yazar, bunu yazılarıyla onaylamıştır.

Gerçek bir yetkili olan Robert Brown'ın, Protaeceaedeki belirli

organlar üzerine konuşurken, onların cinsel (generic)

önemi için şöyle dediğini buraya aktarmak yeter: "Onla-

. rınkilere benzer parçaların önemi, anladığım kadarıyla, her

doğal familyada çok farklıdır, ve bazı hallerde hiç yok gibidir."

Başka bir yapıtında da şöyle diyor: Connaraceaenin

cinsleri "bir ya da birden çok yumurtalıkları bulunması, albüminin

varlığı ya da yokluğu, ve aestivationdaki sıralanış

bakımından farklıdır. Bu ıralardan herhangi biri, çoğu zaman

pek önemli. olmakla birlikte, hepsi birden alımnca bile

Cnestis ile Connarus'u birbirinden ayırmaya yetmez görünmektedir."

Eöceklerden birkaç örnek verelim: zarkanatlıların

büyük bir bölümünde, Westwood'un belirttiği gibi, duyargaların

yapısı pek değişmezdir; başka bir bölümde ise

çok değişir; ve farklar, sınıflamada az önemlidir; ama aynı

takımın bu iki bölümünde duyargaların farklı fizyolojik önemi

olduğunu hiç kimse söy1emeyecektir. Aynı canlı grubundaki

aynı önemli organın sınıflamadaki öneminin değiştiğini

507

gösteren pek çok örnek verilebilir.

Bundan başka, güdük ya da köreimiş organların büyüK

fizyolojik ya da yaşamsal önemi olduğunu da hiç kimse söy ·

lemeyecektir; ama bu durumdaki organların sınıflama için

çoğu zaman çok değerli oldukları besbellidir. Gevişgetirenlerin

yavrularında üst çenedeki güdük dişlerin, ayaktaki belirli

güdük kemiklerin, :gevişıgetirenlerle kalınderililer (pachyderms)

arasındaki yakın hısımlığı gösterınede çok işe yaradığını

hiç kimse tartışmayacaıktır. Robert Brown, körelmiş

çiçeklerin konumunun ·belirli bitkilerin sınülanmasındaki

büyük önemi üzerinde titizlikle durmuştur.

Fizyolojik bakımdan pek az önemli sayılmak zorunda

kalınmış, ama bütün grupların. belirlenmesinde çok yararlı

oldukları herkesçe kabul edilmiş parçalara sayısız örnek verilebilir.

Örneğin, Owen'a göre, burun deliklerinden ağız

boşluğuna açık bir geçit olup olmaması, balıklarla sürüngenleri

kesinlikle ayıran biricik ıradır. Keseli hayvanlarda

altçene açısının eğriliği, böceklerde kanatların katlanışı, belirli

deniz yosunlarında yalnızca renk, belirli bitkilerde yalnızca

çiçek parçalarının tüylülüğü, omurgalılarda derisel

örtünün (kılların ya da tüylerin) niteliği de böyle ıralardandır.

Gagalımemelinin (Ornithorhyncus) kılları değil de tüyleri

olsaydı, bu önemsiz dış ıra, doğa bilginleri için bu garip

yaratığın kuşlarla hısımlığının derecesini belirlemede önemli

bir yardımcı öğe olurdu.

Önemsiz ıraların sınıflamadaki önemi, özellikle onların

hayli önemli başka ıralarla karşılıklı-ilişkilerinden ileri gelmektedir.

Kümeleşmiş ıraların doğal tarihteki önemi gerçekten

büyüktür. Bundan ötürü, sık sık belirtildiği gibi, bir

tür; hem fizyolojik bakımdan çok önenıli ve hem de evrensel

bir geçerliği olan çeşitli ıralar bakımınd:m hısımlarından

ayrılabilir; ve bununla birlikte, kendisini nereye yerleştireceğimiz

konusunda bizi şüphe içinde bırakmaz. Gene

bundan ötürü, bir tek ıraya dayandırılmış bir sınıflamanın,

508

o ıranın önemi ne olursa olsun, yanıltıcı olduğu anlaşılmıştır;

çünkü oluşumun hiç bir parçası sürekli değişmez değildir.

Hiç biri önemli olmasa bile, kümeleşmiş ıraların önemi,

Linnaeus'un ünlü sözünü, yani, ıraların cinsi belirlememesini,

tersine, cinsin ıraları belirlemesini başlıbaşına açıklamaya

yeter; çünkü bu söz, belirlenebilmek için aşırı önemsiz

olan ufak tefek birçok benzerliğin değerlendirilmesine dayandırılmış

görünmektedir. Malpighiaceaeye bağlı bazı bitkilerin

yetkin çiçekleri ve köreimiş çiçekleri vardır; ikincilerde,

A. de J1:1ssieu'nün belirttiği gibi, "türe, cinse, familyaya,

sınıfa özgü ıraların pek çoğu yitmekte, ve böylece

sınıflarnamızla alay etmektedir". Fransa'da yetiştirilen Aspicarpa,

yıllarca, takıma özgü tipin yapısındaki en önemli

noktaların bazılarından olağanüstü sapan bu köreimiş çiçeklerden

başka çiçek vermemiş, bununla birlikte M. Richard

(Jussieu'nün de gözlemlediği gibi) bu cinsin Malpighiaceaeye

bağlı olması gerektiğini görebilmiştir. Bu hal, sınıflamalarımızın

özünü çok güzel açıklamaktadır.

Doğa bilginleri, bir grubu ya da türü belirlemede kullandıkları

ıraların fizyolojik değerine gerçekten aldırmazlar.

Aşağıyukarı bir-biçim, ve biçimlerin çoğunda ortak olan,

ve başkalarında bulunmayan bir ıra buldukları zaman, onu

çok değerli bir ıra olarak kullanırlar; ıra daha az sayıda

biçime özgüyse, daha az değerli bir ıra olarak kullanılır. Bu

ilke, kimi doğa bilginlerince genellikle doğru biricik ilke

kabul edilmektedir; ve bu ilkenin doğruluğunu değerli bitkibilimci

Aug. St. Hilaire'den daha kesinlikle onaylayan yoktur.

Çeşitli önemsiz ıralcır her zaman bileşik olarak bulunursa,

aralarında görünür bir bağlantı bulunamasa bile, onlara

özel değer bağışlanır. Hayvan gruplarının pek çoğunda

kan dolaşımını, solunumu, ya da ırkın üremesini sağlayan

önemli organlar aşağıyukarı bir-biçimdir, ve bundan dolayı

sınıflamada işe çok yaradıkları kabul edilir; ama bazı

gruplarda bu en önemli organların hepsinin ikincil değerde

509

ıralar gösterdiği ortaya çıkarılmıştır. Fritz Müller'in bu yakınlarda

gös,terdiği gibi, kabukluların aynı grubunda, Cypridina'nın

yüreği vardır, oysa yakın hısım olan iki cinste,

Cypris ile Cytherea'nın böyle bir organı yoktur; bir Cypridina

türünün iyi gelişmiş solungaçları vardır, oysa öbür türler

bunlardan yoksundur.

Embriyondan alınmış ıraların erginden alınmışlada eşit

önemde olduğunu aniayabiliriz; çünkü doğal bir sınıflama

elbette her yaşı içerir. Oysa alışılagelmiş görüşe göre, embriyonun

yapısının bu amaç için canlının doğa ekonomisindeki

yerini bir başına dolduran ergininkinden niçin daha önemli

olmak gerektiği hiç de açık değildir. Milne Ed w ards ve

Agassiz gibi büyük doğa bilginleri, embriyolojik ıraların

tüm ıraların en önemlileri olduğunu ileri sürmektedirler; ve

bu öğretinin doğruluğu genellikle kabul edilmektedir. Bununla

birlikte, kurtçuğun uyarlanır (adaptive) ıraları da bunlara

katıldığı için, önemleri bazan abartılmaktadır. Fritz

Müller bunu kanıtlamak için kabukluların ö büyük sınıfını

yalnız bu ıralara göre sıralamış, ama bu doğal bir sıralama

olmamıştır. Ama kurtçuksal (larval) ıralar ayrı tutulursa,

embriyolojik ıraların yalnız hayvanların değil, bitkilerin sınıflanması

için de pek önemli olduğundan şüphe edilemez.

Bundan dolayı, çiçekli bitkilerin ana bölümleri embriyondaki

farkiara -çeneklerin sayısına ve konumuna, ve hav-tüyünün

(plumule) ve kökçüğün (radicle) gelişim tarzına- dayandırılmıştır.

Bu ıraların sınıflamada neden böylesine

önemli olduğunu, yani, önemlerinin doğal sistemin soybilimsel

(genealogical) olmasından ileri geldiğini hemen göreceğiz.

Hısımlık bağları, smıflamalarımızı çoğu zaman açıkça

etkilemektedir. Bütün kuşlarda ortak olan birtakım ıraları

belirlemekten daha kolay hiç bir şey yoktur; ama kabuklularda

böyle bir belirleme şimdiye kadar yapılamamıştır.

Serilerin karşıt uçlarında bulunan kabuklularm hemen he·

510

men hiç bir ortak ırası yo~tur; bununla birlikte, her iki uçtaki

türler öbürleriyle, onlar da öbürleriyle vb. açıkça hısım

oldukları için, eklemli hayvanların (Articulata) bu sınıfından

oldukları, ve başka bir sınıfından olmadıkları bilinebilir.

Belki tümüyle mantıklı olmamakla birlikte, coğrafi da-ğılım

da, sınıflamada, özellikle yakın hısım biçimlerin büyük

gruplarının sınıflanmasında kullanılmıştır. Temminck,

belirH kuş gruplarında bu uygulamanın yararlılığı ve hatta

gerekliliği üzerinde durmaktadır; kimi böcek ve bitkibilimciler

bu yolu izlemektedir.

Son o~araık, takım, alt-takım, familya, alt-familya ve

cins gibi çeşitli tür gruplarının karşılaştırmalı değeri, hiç

değilse şimdilik, hemen hemen keyfidir. En iyi bitki bilimcilerin

birçoğu, Bay Bentham ve başkaları gibi, bunların değerinin

keyfiliği üzerinde önemle durmaktadır. Sınıflamayla

uğraşmış doğa bilginlerinir:ı bir grubu önce yalnız cins, ve

sonra bir alt-familya ya da familya gibi sınıflamış olduklarına,

bitkilerden ve böceklerden örnekler verilebilir.; bu, sonraki

araştırmalar önceden görülmemiş önemli yapısal farkları

ortaya çıkardığı için değil, tersine, daha sonra birbirinden

ancak pek az farklı bir yığın hısım tür bulunduğu

için böyle olmuştur.

Sınıflamadaki bütün bu kurallar, yardımcı öğeler, ve

güçlükler, yanılmıyorsam, Doğal Sistemin değişiklik geçirerek

türemeye dayandırılmış olduğu görüşüyle açıklanabilir;

- doğa bilginlerinin iki ya da daha çok tür arasındaki

gerçek hısımlığı gösterdiğini kabul ettikleri ıralar, ortak bir

atadan soyaçekimle edinilmiş olanlardır, ve öyleyse bütün

doğru sınıflamalar soybilimseldir; - soy ortaklığı, doğa

bilginlerinin bilinçsiz olarak bulmaya çalıştıkları bir bağdır;

ve bilinmeyen bir yaratma planı ya da genel önermelerin

sıralanması ve hayli benzeT nesnelerin ayrılıp bir araya

konması değildir.

511

Ama görüşümü daha tam açıklamarn gerekiyor. Her sınıftaki

grupların birbirlerine göre yanyana ve altalta sıralanmasının,

doğal olabilmek için tümüyle soybilimsel olmak

gerektiğine inanıyorum; farklı dallıarın ya da grupların ortak

atayla aynı ölçüde kan hısımlıkları olmakla birlikte, onlardaki

fark tutarı, farklı ölçülerde değişikliğe uğradıkları

için, pek farklı olabilir; ve bu, biçimlerin fariklı cinslere, familyalara,

bölümlere ve takımıara ayrılmasıyla anlatılmaktadır.

Okur dördüncü bölümdeki diyagrama başvurursa, ne

demek istediğimi çok iyi anlayacaktır. A'dan L'ye kadar olan

harflerin Silür Dönemi boyunca varolmuş, ve daha eski bir

dönemde oluşmuş hısım cinsleri temsil ettiğini varsayalım.

Bu cinslerden üçü (A, F ve İ), değişiklik geçirmiş döllerini

günümüze ulaştırmıştır, ve en üst yatay çizgideki onbeş cinsle

(a14'ten z14'e kadar) temsil edilmektedir. Öyleyse, bir tek

türden gelen bu değişiklik geçirmiş döllerin hepsi kanca ya

da soyca eşit ölçüde hısımdır; onlara eğretilemeli olarak (metavhorically),

aynı milyonuncu dereceden amcaoğulları denebHir;

ama onlar, birbirlerinden çok ve büyük ölçülerde

farklıdır. A'dan türem[ş biçimler, iki ya da üç familyaya ayrılmakta,

ve İ'den türeyip iki familyaya ayrılmış biçimlerin

oluşturduğu takımdan farklı bir takım. oluşturmaktadır. Ne

A'nın soyu olan yaşayan türler ataları A'nın, ve ne de İ'nin

soyu olanlar ataları İ'nin cinsinden sayılabilir. Ama yaşayan

F 14 cinsinin biraz değişiklik geçirdiği varsayılabilir; öyleyse

o, F ata-cinsine katılacaktır; tıpkı ha.la yaşayan bazı orlganizmaların

Silür Dönemi cinslerinden sayılması gibi. Demek ki,

kan bakımından birbirleriyle aynı ölçüde hısım olan bu organik

varlıklar arasındaki karşılaştırmalı farkların değeri

peik farklı olmaktadır. Bununla birlikte, onların soybilimsel

sıralanması, yalnız bugün için değil, türernenin ardışık her

dönemi için de tümüyle doğru olarak kalmaktadır. İ'nin bütün

dölleri gibi, A'nın değişiklik geçirmiş döllerinin hepsi de

ortak atalarından sayaçekimle bir şeyler edinmiş olacaktır;

512

ardışık her çağda, ve döllerin her alt dalında böyle olacaktır.

Bununla birlikte, A'nın ya da İ'nin herhangi bir dölünün,

soyunun bütün izlerini yitirecek kadar çok değişiklik

geçirdiğini varsayarsak, o 7;aman, onun doğal sistemdeki yeri

yitecektir. Ve bu, yaşayan birkaç organizmamn başından

geçmiş gibi görünmektedir. F cinsinin bütün döllerinin bü- .

tün türerne çizgisi ·boyunca değişiklik geçirdiği, ama az değişiklik

geçirdiği, varsayılmaktadır, ve . onlar bir tek cins

oluşturmaktadır. Ama bu cins, çok ayrıklanmL~ olmakla birlikte,

öbürlerinin o:rtasındaki özel yerini yine· de yitirmeyecektir.

Bir düzleme çizilmiş olan diyagramımızda grupların

temsili gerçekten çok basittir. Dallar her yönde ıraksamıŞ

olmak gerekir. Grupların adları basitçe, yukardan aşağı yazılmış

olsaydı, grupların temsili daha da az doğal olurdu.

Doğada, aynı gruptan varlıklar arasında bulduğumuz hısımlııkları

düzlem üzerinde bir seriyle göstermek, düpedüz olanaksızdır.

Bundan ötürü, doğal, soybilimsel sistem, bir soyağacına

(pedigree) benzer; ama farklı grupların geçirdikleri

değişiklik tutarı, onları farklı cinslere, alUamilyalara,

familyalara, bölümlere, takımlara, ve sınıflara ayırarak

gösterilmek gerekir.

Bu sınıflama görüşünü dillerin halini ele alarak açıklamaya

değer. İnsanlığın soyağacı elimizde olsaydı, insan

ırklarının soybilimsel bir sırası, bugün yeryüzünde konuşulan

dillerin en iyi sınıflamasını verirdi; ve bütün ölü diller,

ve bütün geçişsel diyelekler ve yavaş yavaş değişen diyelekler

de içedlseydi, bu, olanaklı biricik sıralama olurdu. Bununla

birlikte bazı eski diller çok az değişmiş ve ancak birkaç

yeni dilin kaynağı olmuşken, öbürleri yayılma, ayrıklanma,

ve ortak soylu çeşitli ırkların uygarlık durumu dolayısıyla

çok değişmiş ve yeni birçok diyeleğin ve dilin kökeni

olmuş olabilirdi. Aynı soyuri dilleri arasındaki farkın çeşitli

dereceleri gruplara bağlı gruplarla gösterilmek geTekirdi;

ama özel ve olanaklı biricik sıralama gene de soybilimsel

513

ve tümüyle doğal olurdu, çünkü öLü ve yaşayan bütün dilleri

en yakın ilgileriyle birbirlerine bağlar, ve her diyeleğİn

ilgi zincirini ve kökenini verirdi.

Bu görüşü doğrulamaik için bir tek türden türedikleri

bilinen ya da öyle olduklarına inanılan çeşitlerin sınıflanmasına

bi-r gözatalım. Bunlar türlerde, alt-çeşitler çeşitlerde

toplanır; ve bazı hallerde, evcil güvercinlerde olduğu

gibi, başka başka ayırmalar da yapılmak gerekir. Türler

sınıflanırken de aşağıyukarı aynı kurallara uyulur. Uzmanlar,

çeşitleri uydurma bir sisteme göre değil, doğal bir sisteme

göre sıralamanın gereği üzerinde durmaktadırlar; bu,

iki ananas çeş,idini, meyvelerinin en önemli parçaları hemen

hemen özdeş olmakla birlikte, salt meyveleri yüzünden bir

arada sınıflamamak için uyarılmamız demektir. İsveç şalgamını

ve bayağı şalgamı, yenilen şişkin kökleri pek benzer

olmakla birlikte, hiç kimse bir araya koymaz. En değişmez

parçalar hangHeriyse, sınıflamada onlar kullanılır. Bundan

ötürü, ünlü tarımcı Marshall sığırlarda boynuzların bu amaç

için çok yararlı olduğunu, çünkü boynuzların vücudun biçiminden,

rep.ginden vb. daha az değişken olduğunu; oysa koyunlarda

boynuzlardan bu amaçla da!ha az yararlanılahildiğini,

değişmezliklerinin daha az olduğunu söyler. Anlıyorum

ki, çeşitleri sınıflarken elimizde gerçek bir soyağacı olsaydı,

genellikle, soybilimsel bir sınıflama ortaya konurdu; ve

bazı hallerde bunun başarılmasına çalışılmaktadır. Çünkü

değişiklik ister az ister çok olmuş olsun, soyaçekim ilkesinin

pek çok bakımdan hısım olıin biçimler-i bir arada tutacağına

güvenle inanabiliriz. Taklacı güvercinlerde önemli

bir ıra olan gaga uzunluğu bakımından farklı alt-çeşitler olmakla

birlikte, ortak alışkanlıkları olan takla atmak, onların

bir arada bulunmasını sağlamaktadır; ama dar-alınlı

ırk bu alışkanlığını hemen hemen ya da tümüyle yitirmiştir;

bununla birlikte, bunun üzerinde durulmadan, taklacı güvercinlerle

aynı gruba kanmaktadır, çünkü kandaştırlar ve

514

başka bakımlardan da benzeşmektedirler.

Doğal bir durumdaki türlere gelince, bütün doğa bilginleri

sınıflamalarında soyu dikkate almaktadırlar; çünkü en

alta koydukları grup (tür), erkek ve dişi eşeyi içermektedir;

ve bütün doğa bilginlerinin bildiği gibi, bu iki eşey, bazan,

en önemli ıralar bakımından olağanüstü farklıdır: belirli

büklümbacaklıların erkekleriyle erdişiierinin genellikle

bir tek ortak özelliği yoktur, ama yine de onları ayırınayı

hiÇ kimse düşünmez. Bilindiği gibi, önceden üç farklı cins

olarak sınıflanmış üç salepgil, Monachantus, Myanthus, Catasetum,

bazan aynı bitki üzerinde ortaya çıktıkları öğrenilir

öğrenilmez, çeşit sayılmıştır; ve şimdi ben onların aynı türün

erkek, dişi ve erdişi biçimleri olduğunu kanıtıayabilecek durumdayım.

Doğa bilgini, aynı bireyin kurtçuksal (larvaı)

aşamalarını, onlar birbirinden ve ergininkilerden pek farklı

ise de, ve Steenstrup'ın kuşaklarında onların almaışarak değiştiğini,

ve aynı bireyde ancak teknik bir anlamda incelenebildiklerini

bile bile, bir türe koymaktadır. Aykırı yaratıkları

(monsters) ve çeşitleri ata-biçime kısmen benzedikleri

için değil, ondan türemiş oldukları için birlikte almaktadır.

Soy, erkekleri, dişileri ve kurtçukları çok farklı olmakla

birlikte aynı türün bireylerini birlikte sınıflamak için kullanılırken;

ve soy, belirli ve bazan önemli ölçüde değişikliğe

uğramış çeşitieTi sınıflamada kullanılırken, aynı soy öğesi,

türleri cinslerde, cinsleri daha büyük gruplarda, ve hepsini

birlikte doğal denilen sistemde toplamada bilinçsiz olarak

kullanılmış olamaz mı? Soyun bilinçsiz olarak kullanıldığına

inanıyorum, ve en iyi sistematik,çilerimizin izlediği

çeşitli kuralları ve kılavuzları ancak böylelikle anlayabiliyorum.

Elimizde yazılı soyağaçları bulunmadığı için, soy ortaklığını

çeşitli benzerliklerden çıkarmak zorundayız. Bundan

ötürü, her türün yakın zamanlarda etkilendiği yaşam

koşullarına göre, değişiklik geçirmişliği en az olası ıraları

515

seçiyoruz. Güdük parçalar, bu görüşe göre, oluşumun öbür

parçaları kadar, ve bazan daha da uygundur. Bir ıranın

önemsizliğine aldırmayız (ıra, yalnız altçene açısının eğriliği,

bir böceğin kanatlarının katlanışı, derinin kıllarla ya

da tüylerle kaplılığı olabilir), ıra farklı türlerin birçoğun·

da, ve özellikle çok farklı yaşama a1ışkanlıkları olan biçimlerde

görülüyor·sa, onun çok değerli olduğunu kabul ederiz;

çünkü pek farklı yaşama alışkanlıkları olan biçimlerin birçoğunda

bulunmasını ancak ortak bir atadan sayaçekimle

edinilmiş olmasına bağlayabiliriz. Oluşumun tek tek noktaları

ele alımnca bu bakımdan yanılabiliriz, ama alışkanlıkları

farklı varlıkların büyük gruplarındaki ıraları, pek

önemsiz bile olsalar, dikkate alırsak, türerne teorisine göre,

bu ıraların ortak bir atanın kalıtı olduğuna inanahiliriz.

Ve bildiğimiz gibi, böyle kümelenmiş olan ıralar, sınıflamada

özellikle değerlidir.

Bir türün ya da bir tür grubunun en önemli bazı ıralar

bakımından hısımlarından niçin ayrıldığını, ve yine de

onlarla birlikte güvenle sınıflandığını anlayahiliriz. Bu, gü··

venle yapılabilir, ve soy ortaklığının gizli bağını açığa vuran

yeter sayıda ve dilediğiniz kadar önemsiz ıra bulununca

yapılmaktadır. Ortak bir tek ıraları bile bulunmayan, ama

aşırı iki biçimi bağlayan bir. ara gruplar zinciri bulunan hallerde

bile, onların soy ortaklığı sonucuna hemen varabilir, ve

hepsini aynı sınıfa koyabiliriz. Fizyolojik önemleri büyük organların

-en farklı yaşam koşullarında canlılığın sürdürülmesini

sa'ğlayan organların- genellikle en değişmez parçalar

olduğunu gördüğümüz için, onlara özel bir değer veririz;

ama o organların başka bir grupta, ya da bir grubun

bölümünde, pek farklı olduğunu bulursak, onların sınıflamamızdaki

değerini düşürüveririz. Embriyolojik ıraların sınıflamada

neden peık ıönemli olduğunu hemen göreceğiz.

Coğrafi dağılım, bazan, büyük cinsleri sın:ıflarken yararlı

olabilir, çünkü aynı cinsin farklı ve ayrık1anmış bir böl-

516

gedeki türleri, bütıün olasılıklara göre, aynı atadan türemiştir.

Göreı:deş Benzerlikler. - Yukarıdaki görüşlerden, gerçek

hısımlıklarla görevdeş (analogical) ya da uyarlanır

(adaptive) benzerlikler arasındaki çok önemli farkı çıkarabiliriz.

Bu konuya dikkatimi ilk defa çeken Lamarck'ı Macleay

ve başkaları izlemiştir. Dugonglarla balinalar, ve bu

iki memeli taktmıyla balıklar arasında vücut biçiminde ve

yüzgeci andıran ön kollarda (ayaklarda) görülen benzerlikler,

görevdeştir. Farklı takımlardan olan fare ile Sorex arasındaki

benzerlik; ve Bay· Mivart'ın önemle üzerinde durduğu

gibi, fare ile Avustralyalı ufak bir keseli hayvan (Antechinus)

arasındaki daha sıkı benzerlik de böyledir. Bu son

iki benzerlik, bence, sık çalılıklar ve otlar arasında benzer

tarzda hareket etmeye ve düşmanlardan gizlenmeye uyarlanınayla

açıklanabilir.

Bunlara benzer örnekleri böceklerde de· bol bol görmekteyiz.

Linneaeus, bu yüzden, gerçekte eşkanatlı (homopterous)

olan bir böceği, dış görünüşüne aldanarak, pulkanat·

lılara katmıştır. Bu türlü şeylerle evcil hayvanlarımızda bile

karşılaşmaktayız; örneğin, farklı türlerden türemiş olan

bayağı domuz ile Çin domuzunun İyileştirilmiş ırklarının vücut

biçimleri, ve bayağı şalgamla farklı türden olan İsveç

şalgamının şişkinleşmiş kökleri, insanı şaşırtacak kadar benzerdir.

Tazı ile yarış atı arasındaki benzerlik, kimi yazarların

pek farklı hayvanlar arasında buldukları benzerliklerden

hiç de daha garip değildir.

Iraların sınıflama için ancak soyu (türemeyi) açığa vurdukları

sürece gerçek önemi olduğu görüşüne göre; canlının

esenliği için pek önemli olan görevdeş ve uyarlanır ıraların

sistematikçi için neden hemen hemen hiç değersiz olduğunu

kolayca anlayabiliriz. Çünkü en farklı türerne çizgilerinde

bulunan hayvanlar, benzer koşullara uyarlanmış olabilir;

ve bu yüzden büyük bir dış benzerlikleri bulunabilir;

517

ama böyle benzerlikler onların kandaşlığını açığa vurmaktan

çok gizleyecektir. Böylece, açık bir paradoks u, bir grup

başka bir grupla karşılaştırılınca tümüyle aynı olan ıraların

yalnızca görevdeş ıralar olduğunu, ama onların, aynı

grubun üyeleri kendi aralarında karşılaştırılınca, gerçek hısımlıkları

verdiğini de anlayabiliriz: Balinalar ile balıklar

karşılaştırılınca, her iki sınıf.ta da suda yüzmeye uyarlanmalar

olan vücut biçiminin ve yüzgece benzer kollarm yalnızca

görevdeş ıralar oLması bundan ötürüdür; oysa vücudun

biçimi ve yüzgece benzer kollar, balinalar arasında gerçek

hısımlığı gösteren ıralardır; çünkü bu parçalar bütün

balina familyasında öylesine benzerdir ki, ortak bir atanın

kalıtı olduklarindan şüphe edemeyiz. Bu, balıklarda da böyledir.

Tümüyle farklı varlıklarda, aynı görev için uyarlanmış

tek tek parçalar ya da organlar arasındaki şaşırtıcı benzerIikiere

pek çok örnek verilebilir. Köpeğin ve Tasmanya Kurdunun

(Thylacinus, keseli kurt) çeneleri arasındaki büyük

benzerlik güzel bir örnektir: bu iki hayvanın doğal sistemdeki

yerleri birbirinden çok ayrıdır. Ama bu benzerlik, köpek

dişlerinin çıkıntı yapmasında, ve azı dişlerinin övütücü

yüzeylerinde, kısaca, yalnız genel görünüştedir. Çünkü dişler

gerçekte çok farklıdır: köpeğin üst çenesinde, her yanda

dört küçük azı ve. yalnız iki azı dişi vardır; oysa Thylacinus'ta

küçük azıların sayısı üç, ve azılarınki dörttür. Her

iki hayvanın dişleri, ilişkin (relative) büyüklükleri ve yapıları

bakımından çok farklıdır. Kalıcı dişlerden önceki süt

dişleri de öyledir. Her iki halde de, dişierin ardışık değişimierin

doğal seçimiyle eti parçalamaya uyarlanmış olduğu

elbette reddedilebilir; ama bu, hallerden birinde kabuJ

edilirse, öbüründe neden reddedilmek gereksin? Prof. Flower

gibi bir yetkilinin de aynı sonuca varmış olmasını sevinçle

karşılıyorum.

Önceki bölümlerden birinde verilen olağanüstü olgu-

518

lar, - pek farklı balıkların elektrik organları olması, - pek

farklı böceklerin ışık organlarının bulunması, - salepgillerde

ve asclepiadceaede çiçektozu kümeleriyle birlikte yapışkan

disiklerin bulunması, görevdeş benzeriikiere birer örnektir.

Ama bu örnekler p.ek şaşırtıcıdır, ve bundan ötürü teorimize

karşı birer güçlük ya da itiraz olarak çıkarılmıştır.

Böyle hallerin hepsinde, parçaların büyümesinde ve gelişmesinde,

ve genellikle erginlikteki yapılışlarında, köklü bazı

farklar ortaya çıkarılabilir. Varılmış sonuç aynıdır, ama

araçlar, aynı görünmekle birlikte, temelden farklıdır. Daha

önce göre·vdeş değişim terimiyle adlandırılan ilke, böyle hallerde

sık sıık kendini gösterebilir, yani, aynı sınıfm üyeleri,

yalnızca uzak hısımlıkları olmakla birlikte, yapılarının kalıtsal

ve ortak yanları pek çok olduğu için, benzer koşullarda

benzer bir tarzda değişir; ve bu, ortak bir atadan doğrudan

doğruya .soyaçeikilmişliklerinden bağımsiz olarak, parçaların

ve organların doğal seçmeyle birbirine şaşılacak kadar

benzemesini sağlar.

Farklı sınıflardan olan türler, ardışık hafif değişiklikler

geçirerek, aşağıyukarı aynı koşullarda -örneğin kara, hava

ve su öğelerinden birinde- yaşamaya sık sık uyarlandıkları

için, başka başka sınıfların alt-grupları arasında bazan

neden sayısal bir paralellik olduğunu belki anlayabili-,

riz. Böyle bir paralelliğe şaşakalan bir doğa bilgini, farklı

sınıflardaki grupların değerini keyfi olarak azaltıp çoğaltaraık

(bütün görgümüz, şimdiye kadar, grupların değerlendirilmesinin

ke·yfi olduğunu ortaya koyuyor), bu paralelliği

kolayca ve büyük ölçüde artırabilir; ve yedili, beşli, dörtlü

ve üçlü sınıflamalar böylelikle doğmuş olabilir.

Sıkı dış benzerliğin benzer yaşam koşullarına bağlı olmadığı,

korunma amacıyla kazanılmış oLduğu başka ve . ilgi

çekici haller de vardır. ilkin Bay Bates'in belirttiği bir olguyu,

başka başka ve pek farklı türlerden olan belirli keleheklerin

olağanüstü benzeşmelerini sö2Jkonusu etmek isti-

519

yorum. Bu değerli gözlemci, Güney Amerika'da, örneğin

Ithomia'nın sürü sürü yaşadığı yerlerde, başka bir kelebeğin,

bir Leptalis'in, bu sürülere sık srk karıştığını bulmuştur;

bu ikinci kelel;>ek, renklerinin çe>Şit1eri ve konumları,

ve hatta k!anatlarının biçimi bakımından Ithomia'ya öylesine

benzemektedir ki, Bay Bates'in oniki yıllık kelebek toplayıcılığı

sırasında keskinleşmiş gözleri sürekli yanılınıştır.

Benzenilen ile benzenen yakalanıp birbiriyle karşılaştırılmca,

yapılarında köklü farklar bulunduğu, ve yalnız ayrı cinslerden

değil, çoğu zaman ayrı familyalardan oldukları görülmektedir.

Bu benzenme yalnız bir-iki örnekte olsaydı,

garip bir rasıantı sayılıp üzerinde durulmayabilirdi. Ama,

bir Leptalis'in bir Itlıomia'ya benzendiği bir bölgeden çıkınca,

aynı iki cinsten olan, birbirini aynı ölçüde andıran başka

benzenilen ve benzenen türler bulunmaktadır. Toplam olarak,

başka kelebeklere benzenen türleri içeren cinslerin sayısı

lO'dan az değildir. Benzenilen ile benzenen hep aynı bölgede

yaşamaktadır; bir benzenenin, benzendiği biçimden

uzakta yaşadığı hiç gözlemlenmemiştir. Benzenenler aşağıyukarı

her zaman seyrektir; benzenilenler hemen hemen her

halde sürü sürü görülmektedir. Bir Leptalis türünün bir Ithomia'ya

pek benzendiği bir bölgede, bazan aynı Ithomia'ya

benzenen başka kelebekler (Lepidoptera) de vardır: öyle

ki, aynı alanda, üç kelebek cinsindeki türlerin ve bir de

gece kelebeğinin, dördüncü bir cinsten olan bir kelebeğe hep

birlikte ve çok benzedikleTi gözlemlenmiştir. Leptalis'in

benzenici biçimlerinden_ birçoğunun, kendilerine benzenilen

biçimler gibi, aynı türün yalnızca çeşitleri olarak aşamalı

bir seri göstermeleri özellikle dikkate değer; oysa öbürlerinin

farklı türler olduğu besbellidir. Şöyle sorulabilir: Peki

ama, neden belirli biçimler benzenen ve öbürleri benzenilen

olarak sunuluyor? Bay Bates, benzenilen biçimin bağlı olduğu

grubun kılığını çoğu zaman sürdürdüğünü, oysa düzmece

olanların kılık değiştirdiklerini ve en yakın hısımları-

520

na benzemedikleTini göstererek bu soruya doyurucu bir yanıt

vermiştir.

Şimdi, belirli gün_düz ve gece kelebeklerinin başka ve

tümüyle farklı bir· biçinıin kılığına böyle sık sık girmelerinin

gerekçesini araştırmamiz gerekiyor; doğa, doğa bilginlerini

şaşırtan bu türlü oyunlara neden alçalıyor? Bay

Bates, şüphesiz, bunu doğru olarak açıklamıştır. Her zaman

çok bol olan benzenHen biçimler, büyük ölçüde bir kırıma

uğramaktan kın·tulmayı başarıyor olmak gerekir: ydksa

böyle sürü sürü varolamazlardı; ve gerçekten, onların

kuşlar ve öbür böcekçil hayvanlar için "tatsız" olduğunu

gösteren birçok kanıt toplanmıştır. Öte yandan, aynı alanda

yaşayan benzenid biçimler, onlara oranla s•eyrektir, ve

az bulunur gruplardandır; öyleyse bazı tehlikelerle karşılaşıyor

olmaları gerekir; yoksa, kelebeklerin ne kadar çok yumurtladıkları

düşünülürse, iki-üç kuşakta bütün ülke:yi kaplamaları

beklenirdi. Demek ki, kıyıma uğrayan az bulunur

gruplardan birinin bir üyesi, korunınayı başarmış türlerden

birinin ~ılığına uzman bir böcekbilimciyi bile uzun süre alda.

tacak tarzda bürünürse, düşmanı olan kuşları ve böcekleri

de sık sık aldatır, ve kırıma uğramaktan çoğu zaman

kurtulur. Bay Bates'in, benzenicilerin benzenilenlere böylesine

benzernelerini sağlayan süreci gerçekten izlediği söylenebilir;

çünkü öbür kelebeiklerin birçoğuna benzenen bazı

Leptalis biçimlerinin aşırı çeşitlendiğini bulmuştur. Bir bölgede

farklı çeşitler or.taya çıktığını ve onlardan yalnız birinin

bayağı Ithomia'ya belirli bir ölçüde benzendiğini gözlemlemiştir.

Başka bir bölgede bulduğu iki-üç çeşitten çok

yaygın olan birinin başka bir lthomia biçimine öbürlerinden

daha çok benzediğini saptamıştır. Ve bu türlü olgulara dayanarak

şu sonuca varmıştır: Leptalis önce çeşitlenınektedir;

ve o bölgede barınan yaygın kelebeklerden birine biraz

benzeyen bir çeşit ortaya çıkınca, o çeşit, az kırılan ve kolay

çoğalan bir biçime benzerliğinden ötürü, düşmanı olan

521

. kuşların ve böceklerin zararından daha sık kurtulmakta, ve

dolayısıyla çoğu zaman kalınılı olmaktadır. "Benzerliğin daha

az tam olan der'eceleri kuşaktan kuşağa ayıklanmakta,

ve yalnız öbürleri sağ kalıp soylarını üretmektedir." İşte

size doğal seçmenin çok güzel bir örneği.

Wallace ve Trimen de; Malaya Ta:kımadalarında ve Afrika'da

yaşayan pulkanatWarda ve öbür böceklerde, aynı

ölçüde şaşırtıcı benzenme örnekleri bulmuşlardır. Bay W al-·

lace, böyle bir hali kuşlarda. da gözlemlemiştir. Ama iri

dört-ayaklılarda bunun hiç bir örneğine raslamış değiliz.

Benzenmenin böceklerde öbür hayvanlarda olduğundan çok

daha sık görülmesi,· onların ufaklıklarının sonucu olabilir;

böcekler, iğnesi olanlar ayri tutulursa, kendilerini savunamaz;

ve iğneli böcek1erin başka böceklere benzerıdiğini hiç

1şitmedim, ama onlara benzenilmektedir; daha iri ve böcekçil

hayvanların böcekleri uçarak yakalaması kolay değildir;

bundan ötürü, eğretilemeli bir deyişle, böcekler, güçsüz

yaratıkların pek çoğu gibi, aldatmacaya ve gizlenmeye

yönelmek zorundadır.

Renk1eri pek farklı biçimler arasında benz,enme sürecinin

belki hiç başlamamış olduğu gözönünde tutulmalıdır.

Ama bu süreç önceden biraz benzeşen türlerde başlarsa, yukarda

açıklanan yollardan, en srkı benzerliğe (yararlıysa)

çabucak ulaşır; ve benzenilen biçim, daha sonra, herhangi

bir nedenle yavaş yavaş değişiklik geçirirse, benzerren biçim

onu izler, ve böylelikle pek çok değişebilir, öyle ki,

zamanla, bağlı olduğu familyanın öbür üyeler'inden tümüyle

farklı bir görünüş ya da renklilik kazan,abilir. Bununla birlikte,

bu konuda bazı güçlükler vardır, çünkü bazı hallerde,

farklı gruplardan olan eski üyelerin, ıraksamaları bugünkü

ölçüye varmadan önce, .başka gruptan bir üyeye, korunmalarını

az da olsa sağlayacak bir ölçüde ve rasgele benzediğini

varsaymak zorunludur; bu, sonradan en yetkin benzerliğin

kazanılması için başlıca dayanaktır.

522

Organik Varlıkları Bağlayan Hısımlıkların Doğal Özelliği

Üzerine. - Büyük cinslerden olan başat türlerin değişiklik

geçirmiş döllerinde, bağlı oldukları grubu büyük ve

atalarını başat kılan üstünlükleri, soyaçekim ilkesine g·öre,

taşıma eğilimi olduğu için, onların daha da yayılması ve

doğa ekonomisinde y·eni yeni yerleri ele geçirmesi hemen

hemen kesindir. Her sınıfin daha büyük ve daha başat grupları

bundan ötürü daha da yayılarak küçük ve zayıf birçok

grubun yerini almaya eğilimlidir. Bu, yaşayan ve tükenmiş

bütün organik varlıkların neden az sayıda büyük takımda

ve daha az sayıda sınıfta toplandığını da açıklamaktadır.

Avustralya'nın bulunması, bilinen böceklere yeni bir sınıftan

olan bir tek böcek katmaınış, ve Dr. Hooker'dan öğrendiğiıne

göre, bitkiler alemine yalnız önemsiz iki-üç familya

katmıştır. Bu şaşırtıcı olgu, yukarı grupların sayıca ne kadar

az, ve yeryüzüne nasıl yayılmış olduğunu göstermektedir.

Yerbilimsel ardışım konusunu incelediğim bölümde, uzun

sürmüş bir değişiklik geçirme süreci sırasında her grubun

genellikle ırayı ıraksadığı ilkesine dayanarak, daha eski

canlı b~çim1erin nasıl olup da yaşayan grupların çoğu zaman

belirli bir ölçüde arasında olan ıralar gösterdiğini açıklamaya

çalışmıştım. Eski ve arada bulunan biçimlerin birika.çı

az değişiklik geçirmiş olarak günümüze kadar geldiği için,

onlar aracı (osculant) ya da sapık (aberrant) türleri meydana

getirir. Herhangi bir biçim ne kadar çok sapmışsa, soyu

kurumuş ve tümüyle yitmiş ara-biçimlerin sayısı da o kadar

çnk olmak gerekir. Saprk grupların büyük kırımıara uğradığını

gösteren kanıt da vardır; çünkü böyle gruplar aşağıyukarı

her zaman pek az sayıda tür le temsil edilmektedir;

ve böyle türlerin genellikle birbirlerinden çok farklı olması

da tükenmenin dolaylı kanıbdır. Örneğin, Ornithorhynchus

ve Lepidosiren (gagalımemeli ve karamaru) cinsleri,

bugünkü gibi bir tek ya da iki-üç türle temsil edilecek

523

yerde birer düzine türle temsil edilseydiler, daha az sapık

olurlardı. Bence bu olguyu açıklayabilmenin bir tek yolu

vardır: sapık biçimleri, daha başarılı yarışçılara yenilmiş,

ve olağanüstü elverişli koşullarda yalnız birkaç üyesi sağ

kalmış biçimler olarak görmek.

· Bay Waterhouse, bir hayvan grubunun bir üyesi tümüyle

farklı bir grupla hısımlık gösterince, bu hısımlığın pek

çok halde özel olmayıp genel olduğunu belirtmiştir; bundan

dolayı, Bay Waterhouse'a göre, bütün kemiriciler (Rodents)

içinde keselllere en yakın hı:sım olan pampa tavşanıdır [Lagostomus,

-ç.]; ama bu takıma yakın olduğu noktalarda,

ilgileri geneldir, yani, herhangi bir keseliye öbür lerine olduğundan

daha yakın değildir. Bu ilgilerin gerçek olduğuna

ve görevdeş ya da uyarlanır (adaptive) olmadığına inanılmaktadır;

öyleyse bunlar, görüşümüz.e uygun olarak, ortak

bir atadan gelmenin sonucudur. Bundan dolayı, ya pampa

tavşam ile birlikte bütün kemiricilerin bugünkü kesellierin

hepsine göre elbette hayli ortada bir ırası olmuş olan eski

bir keseliden ayrıldığını, ya da hem kemiricilerin ve hem de

keselllerin ortak bir atadan türediğini, ve her iki grubun

da, o zamandan beri, ıraksayan yönlerde büyük ölçüde de~

ğişikliğe uğradığını varsaymamız gerekiyor. Ve her iki görüşe

göre de şunu kabul etmek zorunda kalıyoruz: pampa

tavşanı, o:rtak aıtanın kalıtı olan ıraları, soyaçekimle, öbür

kemiricilerden daha iyi sürdürmüştür; bundan ötürü, bugünkü

keselilerden herhangi biriyle özellikle hısım olmayacak,

ama aşağıyukarı bütün keselilerle dolaylı hısımlığı olacaktır,

çünkü ortak atanın,. ya da grubun eski bir üyesinin

ırasını kısmen saklamıştır. öte yandan, Bay Waterhouse'ın

belirttiği gibi, bütün keseliler içinde kemiricilerin herhangi

bir türüne değil de bütün takımına en çok benzeyen

Phascolomys'tir; bununla birlikte, bu halde, Phascolomys

kemiricilerinkilere benzer alışkanlıklara uyarlanmış olduğu

için, benzerliğin yalnızca görevdeş olduğu düşünülebilir.

524

Yaşlı De Candolle, farklı bitki familyaları arasındaki hısımlıkların

genel öz.elliğiyle i1gili buna benzer gözlemler yapmıştır.

Ortak bir atadan türemiş türlerin çoğalması ve ırayı

yavaş yavaş ıraksaması ilkesinin, ve bazı ıraların soyaçekimle

sürdürülmesinin yardımıyla, aynı familyanın ya da yu·

karı grubun bütün üyelerini birbirine bağlayan aşırı karma·

şık ve bir merkezden (ışır gibi) yayılan hısımlıkları anlayabi1iyoruz.

Çünkü tıükenme yüzünden bugün farklı gruplara

ve alt-gruplara ayrılmış bir familyanın ortak atası, bazı ıralarını,

çeşitli tarzlarda ve dereceLerde değişiklik geçirmiş

olarak bütün türlere i1etecekti; işte bundan ötürü, o türler

(sık sık başvurduğumuz di:yagramda da görülebileceği gibi),

kesişme noktaları eski ataları olan çeş1tli uzunlukta ve karışık

hısımlık çizgileriyle birbirlerine bağlıdır. Eski ve soylu

bir aileye bağlı kişiler arasındaki kan hısımlığını bir soyağaemın

yardımıyla bile kanıtlamak güçtür, ve soyağacı yoksa

hemen hemen olanaksızdır. Onun için, aynı büyük doğai

sınıfın yaşayan ve tükenmiş birçok üyesi arasındaki çeşitli

hısımlıkları bir diyagramın yardımından yoksun olarak ortaya

çıkarmaya çalışırlarken doğa bilginlerinin karşılaştıkları

güçlüklerin olağanüstülüğünü anLayabiliyoruz.

Dördüncü bölümde gördüğümüz. gibi, tükenme, her grubun

sınıfları arasındaki farkları belirlemede ve büyütmede

önemli bir rol oynamıştır. Bütün sınıfların birbirlerinden

-örneğin kuşların öbür omurgalı hayvanların hepsindenfarklılığını,

böylelikle, yani kuşların ilk ataları ile o zamanlar

daha az farklılaşmış durumda olan öbür omurgalı sınıflarının

ilk atalarını birbirine bağlayan es'ki canlı biçimlerin

tümüyle tükendiğini · kabul ederek, açıklayabiliriz. Eskiden

balıklarla kurbağagilleri birbirine bağlamış canlı biçimler

çok daha az tükenmiştir. Bazı sınıf1ardaki, örneğin

kabuklulardaki, tfrkenme daha da az olmuştur, çünkü kabukluların

pek çeşitli biçimleri uzun ve yalnız kısmen kopuk bir

525

hısımlık zinciriyle hala birbirlerine bağlıdır. Tükenme grupları

yaratmamış, yalnızca belirlemiştir; çünkü yeryüzünde

yaşamış canlı biçimlerin hepsi birdenbire yeniden ortaya

çıksaydı, her grub? ayırdedecek belirleme'Ler yapılamazdı,

bununla birlikte doğal bir sınıflama, ya da hiç değilse doğal

bir sıralama yapılabilirdi. Bunu diyagrama bakarak görelim:

A'dan L'ye kadar o1an harfler onbir Silür Dönemi

cinsini temsil etsin. Bu cinsl,erden bazıları, her daLdaki ve

yan-daldaki geçişsel biçimleri hala yaşayan, değişiklik geçirmiş

büyük döl grupları türetmiş olsun; geçişsel biçimler

de bugün yaşayan çeşitlerden daha çok olmasın. Bu halde,

farklı grupların farklı üyelerini yakın atalarından ve döllerinden

ayırdetmeyi sağlayan bir belirleme yapmak tümüy~la

olanaksızdır. Ama diyagramdaki sıralama doğru ve doğaldır;

çünkü, soyaçekim ilkesine göre, örneğin A'dan türemiş

bütün biçimlerin ortak bir şeyleri vardır. Bir ağacın

şu ya da bu dalını, onlar gerçekte bir çatalda birleşip kaynaşmakla

birlikte, ayırdedebiliriz. Oysa, söylediğim gibi,

farklı grupları belirleyemeyiz; ama her grubun (ister büyük

ister küçük bir grup olsun) ıralarının pek çoğunu temsil

eden tipler, ya da biçimler ayırabilir, ve bö,ylece, aralarmdaki

farkların değeri konusunda bir bilgi edinebiliriz.

Uzayda ve zamanda başlangıçtan ber,i yaşayagelmiş herhangi

bir sınıfın bütün biçimlerini derlerneyi başarsaydık,

amacımız bu olmak gerekirdi. Ama böyle yetkin bir derme

yapmayı asla başaramayacağımız besbellidir: bununla birlikte,

belirli sınıflarda bu amaca yaklaşıyoruz; ve Milne Edward,

bu yakınlarda yayımianmış önemLi bir yazısında, tipleri,

bağlı oldukları grupları ayırıp ayıramamamıza ve belirleyip

belir1eyemememize aldırmadan incelemenin çok

önemli olduğunu vurguluyor.

Sonunda, yaşama savaşının sonucu olan, ve herhangi

bir ata-türün döllerinin ırayı ıraksamasma ve tükenmesine

zorunlu olarak yol açan doğal seçmenin, bütün organik var··

526

lıkların hısımlı'klarındaki o büyük ve evrıensel özelliği, yani,

onların gruplara bağlı gruplarda toplanmasını açıkladığını

görmüş bulunuyoruz. Her yaştan ve her eşeyden bireyleri

(onların ancak ]?irkaç ortak ırası olsa bile) sıtnflarken, soy

öğesini kullanmaktayız; tamnmış çeşitleri, ana-babalarından

ne kadar farklı olurlarsa olsunlar, sınıflarken de soya

başvuruyoruz; ve soy öğesinin clıoğa bilginlerinin Doğal Sistem

adı altında aradıkları gizli hısımlık bağı olduğuna inanıyorum.

Doğal Sistemin, tamamlanabildiği ölçüde, fark derecelerinin

cins, familya, takım vb. terimleriyle anlatıldığı

düzenienişinin soybilimsel olduğu görüşünün yardımıyla, sımflamamızda

uymak zorunda kaldığıınız kuralları aniayabiliyoruz.

Bazı benzerlikleri niçin öbürlerinden çok daha değerli

bulduğumuzu; güdük ve yararsız organları, ya da fizyolojik

önemi pek az olan başka organları neden bu amaçla

kullandığımızı; bir grupla başka bir grup arasındaki hısımlıkları

araşıtırırken görevdeş ya da uyarlanır ıraları- neden

bir yana bırakıverdiğimizi, ve bununla birlikte aynı ıraları

neden aynı grubun sınırları içinde kullandığımızı anl~ayabiliyoruz.

Yaşayan ve tükenmiş bütün biçimlerin büyük birkaç

sınıfta nasıl toplandığını; ve her sınıfın farklı üyelerinin pek

karmaşık ve ıraksayan hısımlık çizgileriyle birbirlerine nasıl

bağlı olduğunu açıkça görebiliyoruz .. Herhangi bir sınıfın

üyeleri arasındaki o karmaşık hısımlık bağını belki asla

çözemeyeceğiz; ama yöneldiğimiz belirli bir amaç olduğu

zaman, ve bilinmedik bir yaratma planı bulmaya kalkmadığımız

zaman, güvenilir ama yavaş bir ilerleme sağlayabileceğimizi

umabiliriz.

Prof. Haeckel, Generelle Morphologie'sinde ve öbür yai:

ntlarında engin bilgisini ve yeteneklerini kullanarak phylogeny

[bütün canlıların evrimi, bunun tarihi, -ç.] adını verdiği

yaşambilim dalını kurdu. Prof. Haeckel, far'klı serile'l'i

düzenlerken özellikle emıbriyolojik ıralara güveniyor, ama

kökendeş (homologous) ve güdük organlardan, ve yerbilim-

527

sel oluşumlarda farklı canlıların ilk defa ortaya çıktığı ardışık

dönemlerden de yararlanıyor; ve böylece, önemli bh·

başlangıcı cesaretle yapmış, ve sınıflamanın ilerde nasıl ele

almacağını göstermiş oluyor.

BİÇİMBİLİM

Her sınıfın üyelerinin, yaşama alışkanlıklarından bağımsız

olarak, yapılarının genel planı bakımından birbirlerine

benz•edikle:rini gördük. Bu benzerlik için çoğu zaman "tip

birliği" teTimi kullanılır; ya da bir sınıftaki farklı türler:in

ayrı ayrı parçalarının ya da organlarının kökendeş (homologous)

olduğu s·öylenir. Biçimbilim (morphology) genel terimi

konunun tümünü kapsar. Doğal tarihin en ilginç bölümlerinden

biri olan biçimbilimin, doğal tarihin özü olduğu da

söylenebilir. Tutmak için oluşmuş insan elinin, kazmak için

oluşmuş köstebek ayağının, domuz balığının küreksi ayağının,

at ayağının ve yarasa kanadının aynı örneğe göre ve

aynı ilişkin (relative) konumlarda bulunan benzer kemiklerden

yapılmış :Olmasından daha garip ne olabilir? Kangu.

runun aıçık ovalarda sıçrayarak koşmayıa çok güzel uyarlanmış

art ayakları, - ağaçlara tırmanan ve yaprak yiyen

keseli ayının tutunmaya, böcek ve kök yiyen keseli porsuğun

kazmaya aynı ölçüde iyi uyarlanmış art ayakları, - ve

Avustralya'nın öbür keseli hayvanlarından bazılarının art

ayakları, p_epsi de, aynı olağanüstü tipe göre yapılmıştır,

yani, ikinci ve üçüncü parmakların kemikleTi, incedir ve aynı

deriyle örtülüdür, öyle ki iki tırnaklı bir tek parmak gibi

görünmektedir. Böyle bir benzerlik olmakla birlikte, bu

farklı hayvanların art ayaklaı;ı düşünülebilecek en farklı

amaçlar için kullanılmaktadır. Yaşama alışkanlıkları bazı

Avustralyalı hısımlarınınkilerle hemen hemen aynı olan Amerikalı

keseli-sıçangillerin ayaklarının da aynı plana göre yapılmış

olması, bu hali daha da şaşırtıcı kılmaktadır. Bunla-

528

rı kendisinden aıldardı~ım Prof. Flower şu sonuca varıyor:

"Buna tip uyarlı~ı diyebiliriz, ama böylelikle görüngüyü

(phenomenon) pek de açıklamış olmayız.'' Ve sonra şunu

ekliyor: "ama bu, gerçek hısımlı~ı. ortak bir atadan soyaçekimi

açıkça göstermiyor mu?"

Geoffroy St. Hilaire, kökendeş parçaların ilişkin (relative)

konumunun ya da sır alanışının büyük önemi üzerinde

pek durmuştur; bunların biçimleri ve büyüklükleri pek farklı

olabilir, ama birbirleriyle bağlantıları hep aynı de~işmez

sırayı izler. Örne~in kol ve önkol, ya da uyluk ve ayak :kemiklerinin

yer de~iştirdi~ini hiç görmüyoruz. Bundan ötürü,

çok farklı hayvanların kökendeş (homologous) ikemiklerine

aynı adları verebiliyoruz. Aynı yasayr böceklerin a~ız ·

yapısında da buluyoruz. Bir gece kelebe~inin uzun sarmal

hortumundan, bir arının ya da tahtakurusunun geriye do~ru

bükük hortumundan, ve bir bokböce~inin iri çenelerinden

farklı ne olabilir? Ama pek farklı işlere yarayan bu organların

hepsi, bir üst duda~ın, alt çenenin, ve üst çenenin iki

çift parçasının sayısız de~işiklikleriyle oluşmuştur. Aynı yasa,

kabukluların a~ız ve bacak yapılarında da yürürlükte~

dir. Ve bitkilerin çiçeklerinde de öyledir.

Aynı sınıfın üyelerindeki bu model benzerli~ini yararlılıkla

ya da "ereksel nedenler" (final causes) ö~retisiyle

açııklamaya çalışmaktan daha umutsuz hiç bir şey yoktur.

Böyle bir çalışmanın umutsuzlu~unu Owen en ilginç yapıtı

olan Nature of Limbs'te kesinlikle kabul etmiştir. Her varlı~

ın başlıbaşına yaratılmış oldu~u ö~retisine göre ise yalnız

şunu söyleyebiliriz: bu böyledir; Yaradan, her büyük

sınıftaki bütün hayvanları ve bitkileri aynı plana göre yaratmayı

dilemiştir. ·Ama bu, bilimsel bir açıklama de~ildir.

Bunu, ardışık ve hafif de~işikliıklerin -de~işiklik geçiren

bireye her biri yararlı, ama karşılıklı-ilişki (correlat-ion)

dolayısıyla oluşumun öbür parçalarını da çoğu zaman

etkileyen değişikliklerin-'- do~al olarak seçilmesi teorisiyle

529

açıklamak kolaydır. Bu nitelikteki değişmelerde, kökensel

(original) örneği (modeli) değiştirme, ya da parçaların yerlerini

değiştirme eğilimi ya pek az olacak ya da hiç olm ::ıyacaktır.

Bir üyenin kemikleri herhangi bir ölçüde kısaltp

yassılaşabilir, ve aynı zamanda kalın bir deriyle kaplanarak

bir yüzgeç gi:bi iş görebilir; ya da perdeli bir elin bütün

ya da bazı kemikleri belirli bir ölçüde uzayrabilir, ve

onları birleştiren derinin de genişlemesiyle o el, kanat görevi

yapacak hale gelebilir; ama bütün bu değişiklikler k e"

mi:klerin. çatısına ya da parçaların ilişkin (relative) konumuna

dokunmaz. Bütün memelilerin, kuşların ve sürüngenlerio

ilkel atasının -ona ilk-tip de denebilir- bugünkü genel

örneğe göre ve herhangi bir amaca uygun yapıda kemikleri

olduğunu düşünürsek, bütün sınıftaki kökendeş (homologous)

kemik yapısının anlamını kavrayıveririz. EöcekIerin

ağızları için de böyledir; yalnız.ca, böceklerin ortak atasının

bir üst dudağı, üst çenesi, ve iki çri.ft parçalı alt çenesi

olduğunu, ve onların belki çok basit biçimde bulunduğunu

varsaymamız yeter; bundan sonrasını, böceklerin ağız yapısında

ve görevlerinde gıörülen sayısız farkları doğal seçme

açıklayacaktır. Bununla birlikte, bir orgamn genel örneği,

belirli parçaların körelmesi ve sonunda tümüyle atılması

(abortion), başka parçaların kaynaşması, ikizlenmesi

ya da katmerlileşmesi dolay1sıyla -ıbildiğimiz gibi bunlar

olanaklı değişimlerdir- çok belirsizleşebilir ve sonunda yitebiHr.

Tükenmiş dev deniz-kertenkelesinin [Ichthyosaurus,

-ç.] küreksi ayaklarmda, ve belirli emici kabukluların ağızlarında,

genel (ortak) örnek böylelikle kısmen belirsizleşmiş

görünmektedir.

Biçimbilimin aynı ölçüde ilginç başka bir dalı, sıralı kökendeşlikler

(serial hfJmologies) ile, yani, aynı sınıfın farklı

üyelerindeki aynı parçaların ya da organların karşılaştırılmasıyla

değil de, aynı bireyin farklı parçalarının ya da organlarının

karşılaştırılmasıyla uğraşır. Fizyologların pel>;

530

çoğu kafatası kemiklerinin kökendeş olduklarına, yani, sayıları

ve ilişkin (r~lative) konumları bakımında!l belirli omur·

ların başlıca parçalarıyla uygun düştüklerine inanmaktadır.

Bütün . yukarı omur.galı sınıflarında ön ve art üyeler açıkça

kökendeştir. Kaibukluların o pek karmaşık ağız parçaları ve

hacakları da böy~edir. Bir çiçekteki çanak ve taçyapra!klarının,

erkek ve dişi organların ilişkin (relative) konumunun.

ve onların iç yapısının, hepsinin de sarmal biçimde sıralanmış

ve başkalaşmış ( metamorphosed) yapraklardan oluştuğu

görüşüyle açıklanabildiğini hemen herkes bilir. Aykırı

yaradılışlı bitkilerde, bir organın öbürüne dönüşebiidiğini

dolaysız gösteren kanıtları sık sık buluyoruz; ve kabuiklu

hayvanlarda ve öbür hayvanların birçoğunda olduğu gibi,

çiçeklerde de, gelişimin ilk ya da embriyonal çağlarında,

erginleşince pek farklı olan organların başlangıçta tümüyle

aynı olduğunu gerçekten g·örebiliyoruz.

Sıralı kökendeşlik halleri, alışılmış yaratma görüşüne göre

ne kadar anlaşılmazdır! Beyin neden omurları apa;çık

temsil eden olağanüstü biçimler almış kemik parçalarından

yapılmış bir kutuya konmuştur? Owen'ın belirttiği gibi, memelilerde

kafatasının ayrı parÇalardan yapılmış olmasının

doğum sırasında sağladığı kolaylık, kuşların ve sürüngenierin

kafatası yapısının da neden aynı olduğunu asla açıkla··

mayacaktır. Yarasanın tümüyle farklı amaçlarla, yani uçmak

ve yürümek için kqllandığı kanatlarını ve ayaklarını

yapmak için neden benzer kemikler yaratılmıştır? Neden

birçok parçadan oluşmuş aşırı karmaşık bir ağzı olan bir

kabuklu hayvanın hep az sayıda hacağı vardır da, birçok

bacağı olanın daha basit bir a.ğzı vardır? Her çiçekteki çanak

ve taçyaprakları, erkek ve dişi organlar, pek farklı

amaçlara . uymuş olmakla birlikte, neden aynı örneğe göre

yapılmıştır?

Doğal seçme teorisine dayanarak bu soruları belirli bir

ölçüde yanıtla:yabiliriz. Burada, bazı hayvanların vücutla-

531

rının ilk defa bir sıra bölüte (segment) nasıl: ayrıldığını, ya

da karşılıklı organlada nasıl sağ ve sol yarıya bölündüğünü

düşünmemizin · gereği yoktur, çünkü ~u sorular araştırma

sınırlarının hemen hemen ötesindedir. Bununla birltkte,

bazı sıralı yapılar, göz ei erin kendilerinden oluşacak parçaların

da çoğalmasını gereiktiren bir bölünme~le çoğalması··

nın sonucu olabilir. Aynı parçanın ya da organın belirsiz

bir yinelenmesinin, Owen'ın belirttiği gibi, aşağı ya da az

organıanmış biçimlerin ortak özelliği olduğunu gözönünde

bulundurmak, amacımıza elverir; bundan ötürü, belki omurgalıların

bilinmeyen atasının birçok om uru; eklemlilerin bilinmeyen

atasının birçok bö1ütü; ve çiçekli bitkilerin ibilinmeyen

atasının bir ya da daha çok sarmal çizgi üzerinde

sıralanmış yaprakları vardı. Çok defa yinelenen parçalarm

yalnız sayıca değil, biçimce de değişmeye pek eğilimli

olduğunu daha önce görmüştük. Bundan ötürü, önceden

önemli sayıda var ve değişken olan böyle parçalar, en farklı

amaçlara uyarıanmanın gereçlerini elbette sunmaktadır;

bununla birlikte, onlar kökensel ve temelli benzerliklerinin

açrk izlerini genellikle alıkoyar. ·onlar bu benzerliği haydi

haydi alıkoyar, çünkü onların doğal seçmeyle geçirdikleri

sonraki değişikliklerin tabanını belirlemiş değişimler, parçalar

gelişimin erken bir aşamasında benzer oldukları ve hemen

hemen aynı k;oşulların etkisinde kaldıkları için, başlangıçtan

beri benzeşmeye eğilimlidir. Böyle parçalar, ister az

ister çok değişiklik geçirmiş olsunlar, ortak ~ökenleri tümüyle

belirsizleşmedikçe, kökendeş (homologous) organ sıraları

oluştururlar.

O büyuk Yl:lmuşakçalar sınıfında, farklı türlerde parça

ların kökendeş olduğu gösterilebi1iyorsa da, ancak birkaç

sıralı kökendeşlik (Chiton'un kapakçıkları gibi) bulunabilmektedir;

yani, aynı bireyin bir parçasının öbürüyle kökende~

olduğunu ancak bazan söyleye:bilecek durumdayız. Bunun

neden böyle olduğunu aniayabiliriz; çünkü yumuşakçalar-

532

da, sınıfın en aşağı üyelerinde bile, hayvan ve bitki alemlerinin

öbür sınıflarında görülenin tersine, herhangi bir parçanın

çok ve belirsiz sa:yıda yinelendiğin.e tamk olmuyoruz.

Ama doğa bilginlerinin hepsini de aynı ölçüde ~ökendeş

saydıkları belirli haller arasında önemli bir farklılık olduğunu

kısa bir süre önce ortaya çıkarmış olan Bay E. Ray

Lankester'in gıösterdiği gibi, Biçimbilim çıok daha karmaşık

bir konudur. Bay Lankester, farklı hayvanla~da birbirine

benzeyen yapılara, benzerlikleri o hayvanların ortak !bir atadan

türemiş olmasından ve sonraki değişikliklerden ileri geldiği

tçin, homogenous; ve bu yoldan açıklanamayan benzerIikiere

homoplastic demeyi üneriyor. Örneğin, Bay Lankester,

memeiiierin ve kuşların yüreklerinin genellikle homogenous

(kOkendeş) olduğuna, yani ortak hir atadan alındığına;

oysa her iki sınıfta, yürekteki dört bölmenin homoplastic

olduğuna, yani bağımsız gelişmiş olduğuna inanmaktadır.

Bay Lanıkester, vücudun sağ ve sol yanlarındaki, ve aynı

hayvan bireyinin ardışık bölütlerindeki sıkı benzerlı:iği

de kamt gıösteriyor; bilindiği giıbi, sözkonusu parçaların kökendeş

olduğu genellikle söylenir, ve onlar, farklı türlerin

ortak bir atadan türemesiyle hiç ilişkisiz görünür. Homoplastic

yapılar, benim çok eksik bir tatzda ve analogous (görevdeş)

değişimler ya da benzerlikler diye sınıfladığım yapıların

aynıdır. Bunların oluşumu, kısmen, benzer tarzda çeşitlenmiş

(değişmiş) farklı organizmalara, ya da aynı organizmanın

farklı parçalarına; ve kısmen de, aynı genel

amaç ya da görev için alıkonmuş benzer değişi!kliklere yorulabilir,

ve böyle değişikliklere birçok örnek verilebilir.

Doğa bilginleri, kafatasının başkalaşmış (metamorphosed)

omurlardan; yengecin ağız parçalarının başıkalaşmış

bacaklardan; çiçekteki erkek ve dişi organların başkalaşmış

yapraklardan oluşmuş olduğunu söylemektedirler; oysa,

Prof. Huxley'in belirttiği gibi, pek çok halde, kafatası ile

omurların, ağız parçaları ile bacakların, vb., birbirlerinin

533

bugünkü durumlarının değil, tersine, ortak ve daha basit

bir öğenin başkalaşmasıyla oluşmuş olduklarını söylemek

daha doğru olur. Bununla birlikte, doğa bilginlerinin pek

çoğu yalnızca eğretilemeli (metaphorical) bir anlamda böyle

konuşmaktadır; yoksa onların demek isted~kleri, uzun sürmüş

bir türeme sırasında en eski organtarın -birinde omurIarın

ve öbüründe bacakların- gerçekten kafatasına ya da

ağız parçalarına dönüşmüş olduğu değildir. Ama bunun görünüşte

böyle olmuş olduğu ö·ylesine göze çarpar ki, doğa

bilginleri böyle konuşmaktan kendilerini alamamaktadırlar.

Burada öne sürülen görüşlere göre, tıpatıp böyle konuşulabilir;

ve örneğin, yengecin olsa olsa sayaçekimle alıkon ·

muş pek çok ırayı taşıyan ağız parçalarının garipliği, onlar

ancak gerçek ama basit baca:kların başkalaşmasıyla oluşmuşsa,

kısmen açıklanır.

GELİŞİM VE EMBRİYOLOJ1

Bu, bütün doğal tarihin en önemli bölümlerinden biridir.

Eöcekierin o herkesin bildiğ·i başkalaşımları, birkaç aşamada

birdenbire olmaktadır; ama dönüşümler, gözle görülmemekle

birlikte, gerçekte sayısızdır. Belirli bir tek-günlük

(ephemerous) böcek (Chlöeon), Sir J. Lubbock'un gösterdiği

gibi, gelişimi boyunca aşağıyukarı yirmi defa deri değiştirir,

ve her defasında belirli bir ölçüde değişir ; bu halde,

başkalaşımın (metamorphosis) ilkel ve aşamalı bir tarzda

olduğu görülür. Böceklerin birçoğunda, ve özelHkle kabuklularda,

gelişim bı;ııyunca olağanüstü yapı değişmelerine

tanık oluruz. Böyle değişimler aşağı hayvanların bazılarının

almaşan (alternate) denilen kuşaklarında doruğuna ulaşır.

Örneğin, bir denizaltı kayasma tutunmuş ve ince yapılı

dalları poliplerle bezenmiş bir mercansı hayvan ( corralline),

önce tomurcuklatiarak, ve sonra enine bölünerek sürü sürü

yüzen denizanaları üretir; bu denizanaları yumurtlar, ve yu-

534

murtalardan çıkan pek küçük hayvancıklar kayalara tutunarak

dallı corralline.'leri oluşturur; ve bu böyle sürüp gider.

Kuşakların alınaşması süred ile bayağı başkalaşımın temelde

özdeş olduğu inancı, Wagner'in bir sineğin, Cecidomyia'nın,

kurtçuğunun eşeysiz yoldan başka kurtçukları, ve onların

da sonunda erkek ve dişi erginleri türeten kurtçukları

ürettiğini, ve erginlerin bilinen yoldan (yumurtayla) soylarını

sürdürdüğünü bulmasıyla kuvvetlenmiştir.

Wagner'in buluşu öğrenilince, bana bu sineğin kurıtçuğunun

eşeysiz üreme yetisini nasıl kazanmış olabileceğini'

sordular. Bu soru, sözkonusu örnek "tek" örnek olarak kaldıkça,

yanıtlanamaz. Ama bu arada Grim, başka bir sineğin,

bir Chironomus'un da, aşağıyukarı aynı tarzda ürediğini

gösterdi. Grim bunun iki-kanatlılarda sık sık. olduğuna

inanmaktadır. Bu yeıti, Chironomus'un kurtçuğunda değil,

pupasında vardır; ve Grim, ayrıca, bu halin Cecidomyia'nınkini

Coccidae'nin [hir eşkanatlı böcek familyası, -ç.]

döllenmesiz çoğalmasıyla (parthenogenesi.s) birleştirdiğini

göstermiştir. DölLenmesiz çoğalma (parthenogenesis) terimi,

Coccidae'nin ergin dişilerinin erkeklerle buluşmadan döllenmiş

yumurta üretme yetisi olduğunu anlatmaktadır. Farklı

sınıflardan olan belirli hayvanların olağanüstü genç yaşta

bayağı yoldan üreme yeıtisi olduğu bilinmektedir; ve yapmamız

gereken tek şey, döllenmesiz çoğalmayı gittikçe daha

küçük bir yaşa öncelemektir; -Chironomus'ta bunun hemen

hemen tam ortadaki aşamasını, yani pupasının döllenmesiz

çoğalmasını görmekteyiz- Cecidomyia'nın şaşırtıcı halini olsa

olsa bö,yle açıklayabiliriz.

Aynı bireyin embriyonal dönemin başlarında pek benzer

olan farklı parçalarının erginlikte pek farklılaştıklarını

ve bambaşka işle!l'e yaradıklarını söylemiştik. Bundan başka,

aynı sınıftan olan en farklı türlerin embriyonlarının genellikle

çok benzer olduğu, oysa gelişmiş bireylerinin birbirine

hemen hemen hiç benzemediği de belirtilmişti. Bu ikin-

535

ci olguya Von Baer'in açıklamasından daha iyi bir kanıt

gösterilernez: "Memeli1erin, kuşların, özkertenkelegillerin,

yılanların ve belki de kaplumbağaların embriyonları, gelişimin

ilk evrelerinde, bir bütün olarak ve parçaların gelişim

tarzı bakımından birbirlerine aşırı benzer; öylesine ki,

embriyonları çoğu zaman yalnız büyüklükleriyle ayırdedebiliriz.

İspirtoda sakladığım ve adlarını yazmayı savsakladığım

iki küçük embriyonun hangi sınıftan olduğunu bugün

söyleyebilecek durumda değilim. Onlar, özkertenkele, kuş

ya da memeli embriyonları olabilir. Bu hayvancıkların baş

ve gövdelerinin oluşum tarzı hirbrrlerininkine öylesine benziyor.

Bununla birlikte, bu embriyonlarda, üyeler (extremiiies)

henüz yok. Ama gelişimlerinin ilk aşamasındaki durumlarıyla

varolsalardı bile, hiç bir şey anlaşılmazdı, çünkü memelilerin

ve özkertenkelegillerin ayakları, kuşların kanaHarı

ve ayakları, insanın elleri ve ayakları, hep,si de, aynı temel

biçimden türernektedir." Kabukluların pek çoğunun kurt.çuk-ları

gelişimin uygun aşamalarmda birbirlerine pek benzer,

ama erg.inleri farklı olabilir; öbür hayvanların birçoğrunda da

böyledir. Embriyolojik benzerlik yasası, bazan, daha iler~i bir

yaşta da kendini gösterir: aynı cinsten, ve h:usım cinslerden

olan kuşlar, ilk tüylenmeleri sırasında çoğu zaman birıbi.rlerine

benzemektedir; bu hali, örneğin ıkaratavukgil yavrularının

benekli tüylerinde görüyoruz .. Kedigillerde, ergin hayvanların

pek çoğu çizgili ya da çiz,gili-henekl:idir; bu çiııgiler

ya da benekler, aslan ve puma eniklerinde açıkça görülebilir.

Aynı şeyi seyrek olarak bitkilerde de görüyoruz: katırtırnağının

(Ulex) ilk yaprakları, ve phyllodineous [yaprağın

g•örevini üstlenmiş yassı yaprak sapları olan, -ç.]

akasyaların ilk yaprakları, tüyrsüdür ya da bayağı baklagil

yaprakları gibidir.

Aynı sınıftan olan çok farklı hayvanların embriyonlarındaiki

benzer noktaların o hayvanların yaşam koşullarıyla

doğrudan doğruya hiç bir ilişkisi yoktur. Örneğin, omurga-

536

lıların embriyonlarında, boynun solungaç yarıkları yakınında,

atardamarların ilmiği andıran geçişlerinin -ananın dölyatağında

beslenen memeli yavrusunda, yuvada kuluçkanın

altında duran kuş yumurtasında, bir kurbağanın su. altındaki

yumurtasında- benzer yaşam koşulları,yla ilişkili olduğunu

düşünemeyiz. Bö·yle bir ilişkinin varlığına inanmamız

için insan elinin, yarasa kanadının, domuzbalığı yüzgeeinin

benzer kemiklerinin benzer yaşam koşullarıyla ilişıkili olduğuna

inanmamız için gerekenden daha çok kanıt yoktur. Hiç

kimse, aslan eniğindeki çizgilerin, ya da karatavuk yavrusundaki

benekierin o hayvanlar için herhangi bir yararı olduğunu

sanmaz.

Bununla birlikte, bir hayvan embriyonal ömrü boyunc.;ı

et'kinse, ve kendi kendini gözetmek zorundaysa, hal farklıdır.

Etkinlik dönemi erken ya da geç başlayabilir; ama ne

zaman başlarsa başlasın, kurtçuğun kendi yaşam koşullarına

uyarlanması, tam ergin hayvanınki kadar yetkindir. Sir.

J. Lubbock, çoık farklı takımlardan olan bazı böceklerin

kurtçuklarının büyük benzerliği, ve aynı takımdan olan başka

böceklerin kurtçuklarının yaşama alışkanlıkları bakımından

benzemezliği konusundaki sözleriyle, bunun ne kadar önemli

bir tarzda ger,çekleştiğini çok güzel belirtmiştir. Böyle uyarlanmalar

yüzünden, hısım hayvanların kurtçuklarındaki benzerlik,

bazan, ve özellikle gelişimin farklı aşamaları sırasında

bir işbölümü olduğu zaman, örneğin aynı kurtçuk bu aşamaların

birinde besin ve obüründe ise tutunacak ıbir yer aramak

zorunda olduğu zaman, büyüık ölçüde belirsizleşir. Hısım

türlerin, ya da tür gruplarının kurtçuklarının erginlerinden

daha çok birbirle:rinden farklı olduğu haller bile vrardır.

Ama pek çok halde, kurtçuk, etkin olmakla birlikte, ortak

embriyonal benzerlik yasasına hayli bağımlıdır. Büklüm

hacaklılar (Cirripeds) buna güzel bir örnektir; ünlü Cuvier

bile, barnacle'ın lmbuklu bir hayvan olduğunu aniayamamıştır;

oysa kurtçuğuna şöyle bir gözatıvermek bunu an-

537

lamaya yeter. Bundan başka, büklümbacaklıların iki bölümü,

saplı ve sapsız (pedunculated ve sessile) büklümbacaklılar

dış görünüşleri bakımından çok farklı ohnakla birlikte,

kurtçukları bütün gelişim aşamalarında güçlükle ayırdedilebilir.

Embriyon gelişimi sırasında genellikle daha yukarı bir

organıanma düzeyine çıkar; böyle diyorum, ama organlanmanın

yukarı ve aşağı olmasının ne demeye geldiğini açıkça

belirlemenin pek güç olduğunu da biliyorum. Ama bir kelebeğin

kendi tırtılından daha yukarı oLduğunu belki hiç

kimse tarbşmaz. Bununla birlikte, bazı hallerde, belirli asalak

kabuklularda olduğu gibi, ergin hayvanın kendi kurtçuğundan

daha aşağı olduğu kabul edilmelidir. Yine büklümbacaklılara

başvuralım: ilk aşamada, kurtçuğun üç çift hareket

organı, bir basit gözü, ve hızla irileştiği için çok besin

almasını sağlayan hortum biçiminde bir ağzı vardır. İkinci

aşamada, kelebeklerin !krizalit aşamasına karşılık olarak,

yüzmeye yarayan ve çok güzel yapılmış altı çift bacağı, bir

çift bileşik gözü, ve pek karmaşık duyargaları bulunur; ama

ağzı eksik ve kapalıdır, ve kurtçuk beslenemez: bu aşamadaki

işi, çok iyi gelişmiş duyu or-ganlarının ve e·tıkin yüzme

yetilerinin yardımıyla tutunacağı ve başkalaşımının son evresini

geçireceği özel bir yer aramaktır. Bu iş de tamamladıktan

sonra, ömrü boyunca aynı yerde kalır: artık, hacakları

tutunma oi'Iganlarına dönüşmüştür; gene iyi gelişmiş

bir ağzı vardır, ama duyargaları yoktur, ve bileşik gözleri-nin

ikisi de küçük ve basit birer göze dönüşmüştür. Bu son

ve tamamlanmış aşamada, büklümbacaklılar kurtçuklarından

daha yuıkarı ya da daha aşağı bir organıanma düzeyinde

kabul edilebilir. Ama bazı cinslerde, kurtçuk gelişerek

bayağı yapıdaki erdi:şilere, ya da benim "tamamlayan"

(complemental) dediğim erkeklere dönüşür; bu iıkincilerde,

gelişim kesinlikle gerilemiştir, çünkü erkek, üreme organları

ayrı tutulursa, ağızdan, mideden, ve bütün öbür önemli

538

organlardan yoksun olarak kısa bir süre yaşayan bir torbadan

başka bir şey değildir.

Embriyıonun ve erginin yapıları arasında bir fark görmeye

pek alışmışızdır; onun için bu farıkı gelişmeye bağlı

ve biraz da zorunlu bir şey gibi görmeye kalkarız·. Ama, örneğin,

bir yarasa kanadının, ya da domuzbalığı yüzgecinin,

parçalardan herhangi biri görülür hale gelir gelmez, embriyonda

bütün parçalarıyla birlikte ve uygun oranda kabataslak

ortaya çıkmaması gerektiğini gösteren hiç bir gerekçe yoktur.

Bazı hayvan gruplarının tümünde, ve bazı grupların

belirli üyelerinde hal budur, ve embriyon hiç bir dönemde

erginden pek farklı değildir. Bu yüzden Owen, mürekkepbalığı

için şöyle demiştir: "Hiç bir başkalaşım y;ok; kafadanbacaklılı:

k ırası, embriyonun parçaları tamamlanmadan

çok önce açı~ça görülebilmekte." Kara-salyangazları ve tatlı-

su kabukluları ~endilerine özgü biçimleriyle doğmaıkta, oysa

aynı iki sınıfın denizel üyeleri gelişimleri sırasında· önemli

ve çoğu zaman pek büyük değişmelerden geçmektedir.

Örümcekler ancak pek az başkalaşmaktadır. Eöcekierin pek

çoğunun ikurtçukları, ister etikin ve çeşitli alışkanlı!klara

uyarlanmış, ve ister kendilerine özgü besinin ortasına bırakılınaları

ya da ana-babalarınca beslenmeleri yüzünden edilgin

olsunlar, gerçekten kurda (worm) benzerlikleri bir dönem

geçirirler; ama birkaç halde, örneğin yaprak bitinde

(Aphis), Prof. Huxley'in bu böceğin gelişimini gösteren o

titizlikle çizilmiş resimlerini incelersek, böyle bir aşamanm

hemen hemen hiç bir izine raslamayız.

Bazan gelişimin yalnız ilk aşamaları görülmez. Fritz

Müller, karidese benzeyen (Penaeus ile hısım) kabuıkluların

önce nauplius'a [yalınkat yapılı kabuklulara özgü, bir çift

gözü, üç çift ayağı olan bir kurtçuk tipi, -ç.] benzeyen bir

biçimde ortaya çıktııklarını, ve iki ya da daha çok zoea [yukarı

yapılı kabuldulara özgü bir kurtçuk tipi, _;ç.] aşamasından

sonra, bir mysis [belirli kabukluların gelişimleri sı-

539

rasında Mysis cinsının ergınme benzerlikleri aşama, -ç.]

geçirip sonunda erginliklerine özgü yapılarını kazandıklarını

göstermiştir. Sözkonusu kabuklularm bağlı olduğu malacosıracan

takımmda önce nauplius biçiminde gelişen başka

bir üye olup olmadığı şimdiliık ıbilinmiyor; ama bu takımdaki

üyelerin birçoğu zoea halinde görülmektedir. Bununla birlikte,

Müller inancının gerek,çelerini şöyle belirlemektedir:

Gelişimin hiç bir baskısı olmasaydı, bu kabuklularm hep ~i

de nauplii olarak ,görünürdü.

Öyleyse, embriyolojinin çeşitli olgularını, -yani embriyonla

erginin yapılışı arasındaki o evrensel olmamakla birlikte

pek genel olan farkı; aynı embriyonda ve gelişimin

başlangıcında benzeyen, ve sonradan çok benzemezleşen ve

başka işlere yarayan çeşitli parıçaları; aynı sınıftan oian en

farklı türlerin em:briyonları ya da kurtçukları arasındaki ortak

olan, ama değişmez ol:ı:nayan benzerliği; embriyonda,

yumurtada ya da dölyatağmdayken, o zaman ve ömrünün

daha sonraıki herhangi bir döneminde emhriyonun hiç işine

yaramayan yapıların bulunmasını, öte yandan, kendi kendini

gözetmek zorunluğundaki kurtçuğun çevre koşullarına

tümüyle uyarlanmış olmasını; ve son olarak, belirli kurtçukların

gelişerek dönüştükleri kendi erginlerinden daha yukarı

bir organıanma düzeyinde bulunmasını- nasıl açıklayabiliriz?

Bence bütün bu olgular aşağıdaki gibi açıklanır.

Y aradılış aykırılıklarının embriyonu çok erken bir dönemde

etkilediği sanılmakta; ve hafü değişimierin ya da

bireysel farkların zorunlu olarak aynı de·recede erken bir

dönemde ortaya çıkmasına yol açtığı genellikle varsayılmaktadır.

Bu konuda pek az kanıt vardır, ve eldeki kanıtlar

k~rşıt görüşü daha çok desteklemektedir; çünkü sığır,

koyun vb. yetiştiricilerinin, doğumdan sonra belirli bir süre

geçmedikçe, ellerindeki yavru hayvanların değerli ve değersiz

yanlarının neler olacağını kesinlikle söyleyemediklerini

bilmeyen yoktur. Bunu kendi çocuklarımııda açıkça gö-

540

rüyoruz; ç.ocUıklarımızın uzun boylu mu, yoksa kısa boylu

mu olacağım, ya da kesin özelliıkierinin neler olacağını söyleyemiyoruz.

Sorun, her değişimin örnrün hangi döneminde

bir sonuç olarak ortaya çııktığı değildir, tersine, etkenierin

hangi dönemde kendilerini gösterdiğidir. Ana-babadan biri,

ya da ikisi birden, üreme eylem~nden önce etkilenmiş olabilir,

ve bence, bu çoğu zaman böyle olmaktadır. Şu gözönünde

bulundurulmaya değer: pek genç bir hayvan için, anasının

dölyatağında ya da yumurtanın içinde kaldığı sürece,

ya da ana-ıba:bası onu besleyip koruduğu sürece, şu ya da

bu ıraları biraz erken ya da biraz geç edinmesinin hiç bir

önemi yoktur. Örneğin, besinini çok kıvrık olan gagasının

yardımıyla sağlayabilen bir kuş için, yavruyken, ve anababası

onu beslediği sürece, böyle bir gagasının olup olmaması

hiç de önemli değildir.

Ana-babada herhangi bir yaşta ilk defa ortaya çıkmış

bir değişimin, döllerde de uygun bir yaşta görünmeye eğilimli

olduğunu birinci bölümde belirtmiştim. Belirli değişimler

yalnız uygun yaşlarda ortaya çıkabilir; ipek böceğinin

tırtılllik, koza ya da kelebeklik (imago) aşamalarındaki, ya

da ·tam gelişmiş bir sığırın boynuzlarındaki özellikler böyledir.

Ama yaşamın başlarında ya da sonlarında ortaya çıktığını

bildiğimiz değişimler de, uygun bir yaşta, dölde ve

ana-babada yeniden ortaya çıkma eğilimindedir. Bu değişmez

bir haldir demek istemiyorum, ve küçük hir yaşta ç.ocukta

ve sonra ana-babasından birinde görülen ayral (istisnai)

haller gösterilebilir.

Bu iki ilke, yani, hafif değişimierin yaşamın çok erken

bir döneminde genellikle .görünmemesi, ve erken olmayan

bir dönemdeki uygun bir yaşta soyaçekirole edinilmesi, bence,

embriyolojinin yukarda belirtilen bellibaşlı olgularını

açıklar. Ama önce, evcil hayvanlarımııda görülen bunlara

benzer hallerden birkaçını inceleyelim. Köpekler üzerinde

çalışmış kimi yazarlar, birbirinden pek farklı olan tazı ile

541

buldoğun aynı yabanıl kökenden türemiş ve ge·r·çekten çok

yakın hısım iki çeşit olduğunu ileri sürmektedirler. Bundan

dolayı, tazı ve buldog eniikierinin birbirinden ne kadar farklı

olduğunu merak ettim: yetiştiriciler eniklerinde tam anababaları

kadar farklı olduğunu söylediler, ve gözle görülen

hal de aşağıyukarı buydu; ama yaşlı köpekler ve altı günlük

enikler üzerinde yaptığım öLçümlerden sonra, eniklerin

yaşlılar kadar farklı olmadığını buldum. Bundan başka, ba~

na, koşum ve yarış atlarının (hemen hemen tümüyle eveillik

koşullarında ve seçmeyle elde edilmiş bu iki ırkın) taylarının

yetişkinleri kadar farklı olduğu söylendi. Oysa üç

günlük yarış ve ağır koşum atı tayları üzerinde yaptığım

Ölçümler, bunun hiç de böyle olmadığını ortaya koydu.

Güvercin ırklarının bir tek yabanıl türden türediğini

gösteren kanıtlar kesin olduğu için, güvercin yavrularım

kuluçkadan çıkmalarından oniki saat sonra titizlikle karşılaştırdım;

yabanıl ata-türde, runt, Mağrip, tavus, dragon,

şişingen, posta güvercinlerinde ve taklacılarda, gagayı, ağız

açıklığım, burun deliği ve göz kapağı uzunluğunu, ayakları

ve hacakları dikkatle ölçtüm (burada ayrıntıları vermek istemiyorum).

Bu güvercinlerin bazıları, erıginken, gaga biçimi

ve uzunluğu, ve öbür ıralar bakımından öylesine farkli:

dır ki, doğal bir durumda bulunsalardı, hiç şüphesiz farklı

cinsler sayılırlarıdı. Ama bu farklı ırkların yavruları, sıraya

konup incelenince, çoğu hemen ayırt edilebilmekle birlikte,

yukarda belirtilen noktalar bakımından oransal farkları

yetişkin kuşlarmkilerle karşılaştırma götürmeıyecek kadar

azdır. Gö·zıe çarpan farklardan bazıları -örneğin ağız

açıklığı- yavrularda hemen hemen hiç sezilmez. Ama dikkate

değer bir ayra (istisna) vardır: dar-alınlı taklacımn

yavruları, yabanıl kaya güvercinin ve öbür ırkların yavrularından

aşağıyukarı tam erginleri kadar farklıdır.

Bu olgular yukarda anılan ilkelerle açıklanır. Meraklılar,

yetiştirmek için köpek, at, güvercin vb. seçerken, onla-

542

rm aşağıyukarı tam gelişmlş oldukları zamanı kollarlar; ve

istenilen nitelikler tam .gelişmiş hayvanda varsa, o niteliklerin

erken mi, yoksa geç mi edinilcliğine aldırmazlar. Ve

demin anılan haller, ve özellikle güvercinlerin hali, insanın

yaptığı seçmeyle birikmiş ırasal ve ırkların değerini belirleyen

farkların genellikle yaşamın çok erken bir döneminde

görünmediğini, ve erken olmayan bir dönemdeki uygun

bir yaşta soyaçekirole edinildiğini göstermektedir. Ama

oniki saatlikiken kendine özgü ıralar taşıyan dar-alınlı taklaemın

hali, bunun evrensel bir kural olmadığını kanıtlamaktadır;

çünkü ırasal farklar, burada, ya alışılag,elenden

daha erken bir dönemde görünmeıkte, ya da, böyle değilse,

farklar, soyaçekimle, uygun bir yaşta değil de küçük bir

yaşta edinilmektedir.

Şimdi bu iki ilkeyi doğal bir durumdaiki türlere uygulayalım.

Eski bir biçimden türemiş ve farklı yaşama alışkanlıkları

için doğal seçmeyle değişiklik geçirmiş bir kuş grubunu

ele alalım. Farklı türlerde küçük 'Olmayan bir yaşta

ortaya çıkan, ve uygun bir yaşta soyaçekirole edinilen ha·

fif ve birbirini izleyen birçok değişiklikten ötürü yavrular

aneaik biraz değişiklik geçirmiş olacak. ama erginlerinden

daha çok birbirlerine benzeyeceklerdir. Tıpkı demin .güvercin

ırklarında gördüğümüz gibi. Bu görüşü genişleterek, çok

farklı yapılara ve bütün sınıflara uygulayabiliriz. Örneğin,

çok eski bir atada ayak işi görmüş ön üyeler, döllerin birinde

el, öbüründe küreksi ayak, ve bir başkasında kanat

görevi yapmaya uyarlanabilir; ama yukardaiki görüşe göre,

ön üyeler, her biçimin ergin durumunda büyük ölçüde farklı

olmakla birlikte, bu farklı biçimlerin embriyonlarında de'ğişiklik

geçirmiş olmayacaktır. Uzun sürmüş kullanmanın

ya da kullanınamanın bir türün ön üyeleri ya da başka parçaları

üzerindeki etkisi ne olursa olsun, bu etki özellikle ya

da yalnızca aşağıyukarı, ergin ve bütün gücünü yaşamını

sürdürmek için kullanmak zorunda olan hayvanlarda ken-

543

dini gösterecektir; ve bundan doğan sonuçlar, erginliğe yakın

uygun bir yaştaki döllere iletilecektir. Bundan dolayı,

yavru, artmış kullanılmanın ya da kullanılmamanın etkileriyle

ya hiç değişiklik geçirmeyecek, ya da aneaik pek az

değişiklik geçirecektir.

Ardışık değişimler bazı hayvanlarda yaşamın çok er·

ken bir döneminde ortaya çrkabilir, ya da ilk defa ortaya

çıktıkları yaştan daha erken bir çağda görülebilir. Her iki

halde de, yavru ya da embriyon, dar-alınlı taklacılarda gördüğümüz

gibi, ana-babasının ergin biçimine çok benzeyecektir.

Ve bu, mürekkepbalıkları, kara-sa.lyangozları, tatlısu

kabukluları, örümcekler ve böcekler sınıfının bazı üyeleri

gibi belirli grupların tümünde, ya da yalnız belirli altgruplarda,

gelişimin kuralıdır. Böyle gruplarda yavrunun

hiç bir başkalaşım geçirmemesinin er·eksel nedenine (final

cause) gelince, bunun şunh=ı.rdan ileri geldiğini kabul ede·

biliriz: birincisi, ya.vrunun çok küçük bir yaşta kendini gözetmek

zorunda olması; ve ikincisi, ana-babasının izlediği

aynı yaşama alışkanlıklarına onun da uyması. Çünkü bu halde,

yavrunun varlığını sürdürmesi için ana-babası gibi değişiklik

geçirmesi zorunludur. Bundan başka, karasal ve

tatlı-su hayvanlarının birçoğuqun başkala.ş ıma uğrarnamasına,

oysa aynı g~upların elenizel üyelerinin büyük dönüşümlerden

geçmesine gelince, Fritz Müller şunları ileri sürüyor:

bir hayvanı denizde değil de karada ya da tatlı-suda

yaşamaya uyarlama ya da bu amaçla onda yavaş yavaş değişiklik

yapma süreci, onun hiç bir kurtçuk aşaması geçir··

memesiy1e büyük ölçüde basitleşir; çünkü yeni ve çok değişmiş

yaşam koşullarında, hem kurtçuk ve hem de er1gin

hayvan için uygun olan yerlerin boş olması ya da başka hayvanlarca

önceden iyi yurtlanılmaması olası değildir. Ve bu

halde, doğal seçme erginlikteki yapının yavaş yavaş ve git-·

tikçe daıha küçük bir yaşta kazanılmasını koh=ıylaştırır; ve

sonunda, eskiden geçirilmekte olan başkalaşımdan hiç bir iz

544

kalmaz.

Öte yandan, ana-babasının yaşama alışkanlıklarından

biraz farklı alışkanlıklar edinmek, ve bundan ötürü biraz

farklı bir yapıda olmak bir hayvan yavrusunun çıkarınaysa,

ya da, ana-habasından önceden farklı bir kurtçuk için

daha da değişmeıkte yarar varsa, uygun bir yaşta soyaçekim

ilkesine göre, doğal seçme yavruyu ya da kurtçuğu anababasından

gittikçe ve düşünülebilen herhangi bir ölçüde daha

farklı kıJar. Kurtçuktaki farklar, gelişimin ardışlık aşamalarıyla

karşılıklı-ilişki de (correlation) gösterebilir; ve

bundan dolayı kUi:'tçuk, birçok hayvanda görüldüğü gibi, birinci

aşamada, ikinci aşamadaki kurtçuktan büyük ölçüde

far·klı olabilir. · Erginler de hareket ya da duyu organlarının

vb. yararsızlaşacağı yerlere ya da yaşama alışkanlıklarma

uyarlanabilir; ve böyle hallerde, başkalaşımda gerileme olur.

Bütün bu söylenenlerden, yavrunun yapısında, değişmiş

yaşama alışkanlıklarıyla bağdaşan değişmelerle birlikte uygun

bir yaşta soyaçekim aracılığıyla, hayvanların, atalarının

başlangıçtaki halinden bambaşka ·gelişim aşamalarından

geçebilmesini anlayabHiriz. Yetkililerin pek çoğu,_ böceklerin

çeşitli kurtçuk ve pupa aşamalarının böylelikle, uyarlanınayla

kazatııldığı, ve eski bir biçimden soyaçekirole edinilmediği

kanısındadır. Sitaris'in -belirli ve alışılmamış gelişim

aşamalarından geçen bir kınkanatlı böcek- garip hali

bunun nasıl olabildiğini aydınlatmaktadır. M. Fabre'ye göre,

Sitaris'in kurtçuğu, ilk biÇimindeyken, etkin, altı bacaklı,

iki uzun duyargalı, dört gözlü çok küçük bir böcektir.

Bu kurtçuık arı yuvalarında yumurtadan çıkar; ilkyazın, erkek

arılar dişilerden önce yuvadan çıkarken, kurtçuk onların

sırtına sıçrar, ve . çiftleşme sırasında dişilere geçer. Dişi

arı yumurtatarını petek gözlerine doldurulmuş balın yüzeyine

bırakır bırakmaz, Sitaris'in kurtçuğu yumurtanın üstüne

sıçrar ve yumurtayı yiyip bitirir. Ondan sonra tam bir

değişme geçirir; gözleri yiter; hacakları ve duyargaları kö-

545

relir, ve balla beslenir; artık bayağı böcek kurtçuğuna daha

çok benzer; ve sonunda, bir dönüşüm daha geçirerek, ergiıı

bir böcek olup çıkar. Demek ki, Sitaris'inlkine benzer dönüşümlere

uğrayan bir böcek yeni bir böcek sınıfının tümünün

atası olsaydı, bu yeni sınıfın gelişimi varolan böceklerinkinden

çok farklı bir yol izlerdi; ve ilk kurtçuk aşaması, şüphesiz,

eski ve ergin herhangi bir biçimin daha önceki halini

temsil etmezdi.

Öte yandan, hayvanların birçoğunda, embriyon ya da

kurtçuk aşamalarmın, bütün grubun atasının er•ginlik aşamasındaki

halini hayli tam olarak göstermesi pek olasıdır.

Kabukluların o büyük sınıfında, yani, emici asalaklar, büklürribacaklılar,

entomostraca, ve hatta malacostraca, önce

nauplius biçimi kurtçuklar olarak ortaya çıkar; bu kurtçuklar

açık denizlerde yaşar ve beslenir; ve hiç biri özel herhangi

bir yaşama alışkanlığına uyarlanmı;ı değildir; bundan

ötürü, ve Fritz Müller'in belirlediği başka gerekçefe·rden ötürü,

çok eski bir dönemde naiıpliusa benzeyen bir 1ıayvanın

başlıbaşına yaşamış, ve sonradan, birbirini ıraıksayan soy

çizgileri boyunca, adları .geçen kabuklu hayvan gruplarını

türetmiş olması olasıdır. Bundan başka, memelilerin, kuşların,

balıkların, ve sürüngenterin embriyonları üzerine bildiklerimiz,

bu hayvanların, erginlik aşamasında solungaçları,

yüzme kesesi, yüzgece benzer dört üyesi, ve uzun bir

kuyruğu (hepsi de suda yaşamaya uyarlanmalıdır) olan eski

bir atanın değişiklik geçirmiş dölleri olabileceğini göstermektedir.

Herhangi bir zamanda yaşamış, tükenmiş ya da varolan

bütün organik variiiklar birkaç büyijk sınıfta toplanabildiği

için; ve her sınıftaki bütün varlıklar teorimize göre

çok küçük aşamalanmalarla birbirine bağlı olduğu için; en

iyi, ve dermelerimiz (collection) aşağıyukarı tamsa, olanaklı

biricik sıralama, soybilimseldir; doğa bilginlerinin Doğal

Sistıem adı altında aradıkları gizli bağ, soy ortaklığıdır.

546

Bu açıdan bakınca, doğa bilginlerinin gözünde embriyonun

yapısının sınıflama için neden ergininkinden bile daha

önemli olduğunu anlayabiliyoruz. Ergin hallerindeki yapıları

ve alışkanlıkları birbirlerinden ne kadar farklı olursa olsun,

iki ya da daha çok hayvan. grubu, çok benzer embriyolojik

aşamalardan geçmekteyse, hepsinin de bir ata-biçimden

türemiş, ve bundan dolayı yakın hısırri olduğunu güvenle

kabul edebiliriz. Bundan ötürü, embriyonal yapı or··

taklığı, soy ortaklığını açığa vurur; ama embriyonal gelişimdeki

benzemezlik, soy farklılığını göstermez, çünkü iki

gruptan birinde gelişim aşamaları dizginlenmiş, ya da yeni

yaşama alışkanlıklarına uyarlanarak artık tanınmayacak

kadar çok değişiklik geçirmiş olabilir. Erginlerin aşırı değişiklik

geçirmiş ol~uğu gruplarda bile, kurtçuğun yapısı

kök en ortaklığını çoğu zaman açığa vurur; örneğin, daha

önce gördüğümüz gibi,· büklümbacaklılar dış görünüşte yumuşakçalara

pek benzemekle birlikte, kurtçu!klarına bakılınca

onların kabuklular sınıfından olduğu anlaşılıverir. Embriyon

grubun eski ve az değişiklik geçii·miş atasının yai>ısını

hayli açıkça gösterdiği için, eski ve tükenmiş biçimlerin

erginlik durumlarının aynı sınıfın yaşayan türlerinin

embriyonlarına neden çoğu zaman pek benzediğini anlayabiliyoruz.

Agassiz, bunun evrensel bir doğa yasası olduğuna

inanmaktadır; ve bu yasanın doğruluğunun ilerde sınanabileceğini

umabiliriz. Bununla birlikte, bu yasanın doğru

olduğu, yalnız grubun atasının eski durumunun gelişimin

çok erken dönemlerinde ardışık değişimierin ortaya çıkmasıyla,

ya da böyle değişimierin ilk göründülderinden daha

küçük bir yaşta soyaçekilerek edinilmesiyle bozulmadığı

hallerde kanıtlanabilir. Bu yasanın doğru olabileeeği, bununla

birlikte, yerbilimsel belgelerin zaman içinde yeterinee

gerilere uzanmaması yüzünden uzun zaman, ya da hiç

bir zamı;m doğrulanmadan kalabileceği de gözönünde bulundurulmalıdır.

Bu yasa, eski bir biçimin kurtçuk durumun-

547

dayken özel bir yaşam tarzına uyarlandığı, ve aynı kurtçuksal

durumunu bütün bir döl grubuna ilettiği hallel'de tam

anlamıyla geçerli olmayacaktır; çünkü böyle kurtçuklar, ergin

durumdaki daha eski hiç bir biçime benzemeyeceıkt.ir.

Böylece, bana öyle geliyor ki, embriyolojinin en önemli

olguları, eski bir atadan gelen döllerin birçoğunda değişikliklerin

yaşamın çok erken olmayan bir döneminde görünmesi,

ve uygun bir dönemde soyaçekilerek edinilmesi i1kesiyle

açıklanmaktadır. Embriyona aynı büyük sınıfın bütün

üyelerinin ergin ya da kurtçuk durumundaki atasının hayli

silinmiş bir resmi gözüyle bakarsak, embriyölöjinin ilginçliği

çok artar.

GÜDÜK, KÖRELMİŞ, VE ATILMIŞ ORGANLAR

Yararsızlığın apaçık damgasını taşıyan bu garip haldeki

organlar ya da parçalar çok yayıgındır, doğada pek genel oldukları

bile söylenebilir. Şu ya da bu parçası güdük olmayan

bir yukarı hayvan göstermek olanaksızdır. Örneğin, memelilerde,

·erkeklerin güdük memeleri vardır; yılanlarda akciğerierin

bir lobu güdüktür; kuşlarda "sözde kanat" (bastard-

wing) güdük bir parmak olarak kabul edilebilir; ve

bazı türlerde kanadın tümü uçmaya elvermeyecek kadar güdüktür.

Yetişkin balinartın bir tek dişi yokken, dölütsel

(foeıal) halinanın dişleri olmasından; ya da doğmamış buza~

ıların üst çenelerinde diş etlerini asla yarıp çıkmayan

dişler bulunmasından daha garip ne olabilir?

Güdük organlar, kökenierini ve anlamlarını çeşitli yollardan

açığa vurur. Yakın hısım türlerden, hatta aynı tür-den

olan, ve ne tam gelişmiş kanatları, ne de, çoğu zaman

görüldüğü gibi, kınlaşmış kanatları altında birbirine kaynamış

güdük kanat zarları bulunan böcekler vardır; ve bu hallerde,

güdük parçaların kanatları temsil ettiğinden şüphelenmek

olanaksızdır. Güclük organlar bazan görevlerini ye-·

548

rine getirebilecek durumda olabilir: erkek hayvanlarda memeler

·in arada bir, çok geliştiği ve süt salgıladığı bilinmektedir.

Sığır (Bos) cinsinde; normal olarak dört gelişmiş ve

iki güdü!k meme başı vardır; ama bazan, evcil sığırlarımı.zda,

bu güdük meme başları gelişip süt vermektedir. Bitkilere

gelince·, taçyapraklar aynı türün bireylerinde bazan güdüktür

ve bazan iyi gelişmiştir. Kölreuter, ayrı eşeyli bitkilerde,

erkek çiçeklerinde güdük bir dişi organ bulunan bir

türü, erdişi bir tıürle çaprazlayarak hibrit dölde bu ıgüdüklüğün

önemli ölçüde ıgiderildiğini bulmuştur; ve bu, güdük

ve yetkin dişi orgimların gerçek niteliklerinin aynı olduğunu

açıkça göstermektedir. Bir hayvanın çeşitli parçaları yetkin

durumda, ama yine de güdü:k olabilir: çünkü hiç bir ya··

rarları yoktur. Su serneoderi iribaşlarının [iribaş: kurbağa

ve semender larvalarına verilen özel ad, tadpole, -ç.], Bay

G. H. Lewes'in belirttiği gibi, "solungaçları vardır; ve bunlar

ömürlerini suda geçirir; ama dağların yüksek kesimlerinde

yaşayan Alp Serneoderi (Salamandra atra), yavrularını tam

gelişmiş olarak doğurur. Bu hayvan asla suda yaşamaz. Ama

gebe bir Alp Semenderini açarsak, içinde pek ince tüylıü

solungaçları olan iribaşlar buluruz; bunlar suya konulunca

hemen hemen tıpkı su semenderinin iribaşları gibi yüzer.

Bu susal (aquatic) organlanmanın, hayvanın ilerdeki yaşamıyla

hiç bir ilgisi olmadığı besbellidir; bunun, hayvanın

emibriyonal durumuna uyarlanmış bir yanı da yoktur; yalnız

atasal uyarlanmalarla ilgilidir, yani, hayvan, atalarının

gelişim evrelerinden birini yİnelemektedir."

İki iş gören bir organ güdükleşebilir ya da o işlerden biri,

hatta daha önemlisi için . tam bir gelişim başarısızlığına

uğrar (atılır), ve öbürü için tümüyle etkin kalabilir. Bitkilerde,

dişi organın işi çiçektozu borusunun yumurtalıktaki

yumurtalara ulaşmasını sağlamaktır. Dişi organ, tepeciği taşıyan

bir boyuncuktan oluşmuştur; ama bazı bileşikgillerde

(Compositae), döllenmesi elbette sözkonusu olmayan erkek

549

çiçekçiklerin .güdük bir dişi organı vardır, çünkü bu dişi

organm tepeciği yoktur; ama boyuncuk iyi gelişmiş olarak

kalmıştır ~e gene çevresindeki başçıklarm çiçektozlarinı almaya

yarayan tüy1erle kaplıdır. Bundan başka, bir organ

asıl görevi için güdükleşebilir, ve başka bir amaç için :kullanılabilir:

örneğin, belirli balıklarda, yüzme kesesi asıl görevi

olan yüzebilirliği sağlama .görevi için güdük kalmış, ve

bir solunum organına ya da akciğere dönüşmeye başlamış

görünmektedir. Bunlara benzer birçok örnek verilebilir.

Yararlı orıganlar, ne kadar az .gelişmiş olurlarsa olsunlar,

eskiden daha çok gelişmiş olduklarını düşünmemiz için gerekçe

bulunmadıkça, gürlük sayılmamalıdır. Onlar doğum

halinde, ve çok gelişmeye aday organlar olabilir. Öte yandan,

güdük organlar, ya diş etlerini asla yarı;p çıkmayan dişler

gibi, tümüyle, ya da devekuşunun bir çeşit yelken .gibi

iş gören kanatları gibi hem·en hemen yararsızdır. Böyle organlar,

eskiden daha az gelişmiş ve da.ha az yararlı olmak

gerektiği için, değişim ve yalnız yararlı değişiklllderi alıkoyan

doğal seçmeyle türetilmiş olamazlar. Onlar, kısmen soyaçekim

gücüyle alıkonmuŞtur, ve eski bir durumla ilişkilidir. Bununla

birlikte, güdük orıganlarla oluşmakbaki organları ayırdetmek

çoğu zaman güçtür; çünkü bir organın daha da gelişme

yeteneği olduğuna yalnız örnekseme (analogy) ile karar

verebUiyoruz; ve yalnız bu haldeki bir organın doğmakta olduğu

söylenebilir. Bu haldeki organlar her zaman biraz seyrek

bulunacaktır; çünkü böyle organlada donatılmış varlıklar,

aynı organları daha yetkin bir durumda olan ardıllarına

yerlerini genellikle kaptırmış, ve bu yüzden uzun zaman

önce tükenmiş-olacaktır. Penguenin kanatları bir yüzgeç gibi

kullanılırken çok yararlıdır; bundan dolayı doğmaktaki

kanadı temsil edebilir: durumun böyle olduğuna inanmıyo~

rum; penguen kanadının yeni bir görev için uyarlanmış ve

küçülmüş bir organ olması daha olasıdır: öte yandan, Apteryx'in

kanatları tümüyle yararsızdır, ve gerçe·kten güdük-

550

tür. Owen, karamarunun (Lepidosiren) ipliği andıran basit

üyele:rini "yetkin görevsel gelişime ancak yukarı omurga··

lılarda varan organ başlangıçları" olarak kabul etmektedir;

ama, Dr. Günther'in son zamanlarda savunduğu görüşe göre,

onlar, olsa olsa yan ışınları ya da dalları atılmış bir

yüzgeç ekseninin k:almtılarıdır. Bir gagalımemelinin (Ornithorhyncus)

süt bezled, bir ineğin memesine göre, oluşmakta

sayılabilir. Belirli büklümbacaklıların artık yumurtanın

tutulmasını sağlamayan pek· az gelişmiş yumurta dizginleri

(ovigerous rena) oluşmaktaki solungaçlardır.

Aynı türün bireylerindeki güdük organlar, gelişim dereceleri

bakımından, ve başka bakımlardan, çeşttlenmeye

çok eğilimlidir. Yakın hısım olan türlerde de, aynı organın

küçülme derecesi bazan çok farklıdır. Bu ikinci olguya en

iyi örnek, aynı familyadan olan gece kelebeklerinde dişilerio

kanatlarının durumudur. Güdük organlar tümüyle atıla·

bilir de; bu, belirli hayvanlarda ya da bitkilerde örneksemenin

(analogy) bize bulmayı urodurduğu parçaların yolduğu

demektir, ve, bazan, bu parçaları aykırı yaratılmış

(monstrous) bireylerde bulmaktayız. Scrophulariacae'nin

p~k çoğunda, beşinci erkek organ atılm.ıştır; bununla birlikte,

beşinci erkek organın bir zamanlar varolduğunu kabul.

edebiliriz, çünkü bu familyanın birçok türünde, ona güdük

bir durumda raslamaktayız, ve bu güdüklük, bazan bayağı

aslanağzında olduğu gibi, eksiksiz gelişmektedir. Aynı sınıfın

farklı üyelerinde he:rhangi bir parçanın kökendeşliklerini

(homologies) araştırırıken, hiç bir şey güdük parçalardan

daha "ortak", ya da parçaların ilişkilerini anlamak için onlardan

daha yararlı değildir. Bu, Owen'ın sunduğu at, sığır,

ve gergerlan hacağı resimlerinde çok güzel görünmektedir.

Balinaların ve gevişgetirenlerin üst çenelerindeki dişler

gibi güdük organların embriyonda çoğu zaman ortaya çıkabilmesi,

ama sonradan tümüyle yitmesi, önemli bir olgudur.

Bence, şu da evrensel bir olgudur: güdük bir parça, embri-

551

yanda, bitişiğİndeki parçalara göre, ergindekinden daha bü

yüktür; öyle ki, o erken çağda daha az güdüktür, ya da

herhangi bir ölçüde güdük olduğu bile söylenemez. Bundan

ötürü, ergindeki güdük organların, embriyonal hallerini korudukları

sık sık sö,ylenir.

Güdük organlada ilgili başlıca olguları anmış bulunuyorum.

Bunları düşünen herkesin şaşkınlığa düşmesi gerekir;

çünkü parçaların ve organların pek çoğunun belirli amaçlar

için çok güzel uyarlanmış olduğunu bize bHdiren aynı sağduyU:,

bu güdük ya da köreimiş organların eksik ve yararsız

olduğunu da aynı açıklıkla söylemektedir. Doğal tarih yapıtlarında

güdük organların "bakışım (symmetry) uğruna"

ya da "yaradılış şemasını tamamlamak" için eklenmiş olduğu

genellikle söylenir. Ama bu bir açıklama değildir, gerçeğin

yalnızca yeniden anlatımıdır. Bu, kendisiyle de tutarlı

değüdir. Örneğin, boa yılanının (Boa constrictor) güdük

art üyeleri ve güdük bir leğeni (pelvis) vardır, ve onların

"yaradılış şemasını tamamlamak" için alıkanduğu söyleniyorsa,

Prof. Weismann'ın sorduğu gibi, o kemikler bir izlerine

bile rasıanmayan öbür yılanlarda neden alıkonmamıştır?

Bir gökbilimci (astronomer) uyduların gezegenlerin çevresindeki

yörüngelerinin "bakışım uğruna" elipsel olduğunu,

çünkü gezegenlerin de güneşin çevresinde böyle döndüğünü

ileri sürseydi, onun için ne düşünülürdü? Ünlü bir fizya

log, güdük organların varlığını, onların fazla maddeleri,

ya da vıücuda zararlı maddeleri dışarı atmaya yararlığını

varsayarak açıklamaktadır; peki ama, erkek çiçeklerde dişi

organı temsil eden ve yalnızca gözesel dokudan (ceııuıar

tissue) oluşmuş küçük kabarcığın bunu yapabileceğini düşünebilir

miyiz? Sonradan sağurulan güctük dişlerin, kalsiyum

fosfat gibi değerli bir maddeyi uzaklaştırarak, hızla gelişen

embriyonal buzağıya yararlı olduğunu düşünebilir miyiz?

Bir insanın parmakları kesilip alınınca, kesildikleri yerlerde

kusurlu tırnaklar ç~ktığı bilinmektedir; ve ben, bu halde, bu

552

tırnak belirtilerinin boynuz maddesini uzaklaştırmak için geliştiğine,

deniz-in·eklerinin yüzgeçlerindeki o güdük tırnakların

da aynı amaçla gelişmiş olduğuna hemen inana:bilirdim,

ve bu iş de böylece sonuca bağlanmış olurdu.

Değişiklik geçirerek türerne teorisine göre, güdük organların

kökenini açıklamak çok kolaydır; ve onların kusurlu

gelişimlerini belirleyen yasaları büyüık ölçüde anlayabiliriz.

Evcil ürünlerimizde güdük organıara pek çok örnek

gösterilebilir: örneğin, kuyruksuz ırklarda kuyruğun yerindeki

kütlük, - kulaksız koyun ırklarında kulak belirtileri,

-- boynuzsuz sığır ırklarında, ~ve Youatt'a göre özellikle yavru

hayvanlarda, küçük ve sallanan boynuzlar, - ve karnabalıarda

ıtüm çiçeğin durumu. Aykırı yarabıklarda çeşitli

parçaların güdüklükleri:ne sık sık raslarız; ama bu hallerden

herhangi birinin, böyle organların ortaya çıkabileceğini

göstermektıen başka, doğal bir durumdaki güctük organl~ın

kökenine ışık tuttuğundan şüphe ediyorum; çünkü bütün kanıtlar,

doğal bir durumdaki türlerin büyük ve ani değişmelere

uğramadığını açıkça göstermektedir. Ama parçaların

kullanılmamasının onların küçülmesine yol açtığını, ve bu

sonucun sayaçekimle iletndiğini, evcil ürünlerimizi inceleyerek

öğreniyoruz.

Organları güdükleştiren başlıca etken, olsa olsa kullanılmamadır

gibi görünmektedir. Kullanılmamak, -karanlık

mağaralarda barınan hayvanların gözlerinde; ve okyanus

adalarında yaşayan, ve yirtıcı hayvanlar~dan kaçmak için

ancak pek .seyrek uçmak zorunda !kalan ve uçma yetisini yitirmiş

kuşların kanatlarında o~duğu gibi- bir parçanın yavaş

yavaş v.e gittikçe daha ~ok körelmeslne yol açar. Üstelik,

belirli koşuBarda yararlı olan bir organ, küçük ve koruntusuz

adalarda yaşayan kınkanatlı böceıkkrin kanatları

gibi, başka koşullarda zararlı olabilir; ve bu halde, doğal

seçme, o organın körelmesine, zararsız ve güctük kılınıncaya

kadar, yardım edecektir.

553

Y ap1da ve görevde küçük aşamalada ortaya çıkabilen

her değtşme, doğal seçmenin etki ahı.nında kalır; bundan dolayı,

değişm~ş yaşam koşullarının bir amaç için yararsız ya

da zararlı kıldığı bir organ, değişilklik geçirebilir ve başk'a

bir amaç için kullanılabilir. Bir organ görevlerinden yalnız

biri için de alıkonabilir. Kökenieri bakımından doğal se~meyle

,oluşmuş organlar, yararsız kılınınca çok değiş:kenleşebilir,

çünkü onların değişimleri artık doğal seçmeyle denetlenmez.

Bütün bunlar doğada gördüklerimizle uyuşmaktadır.

Bundan başka, kullanılınama ya da seçme bir orıgam

hangi yaşta küçültürse küçültsün, (ve bu genellikle canlı

tam erginleştiği ve bütün yetilerini kulÜı.nmak zorunda ka

lınca olacak,tır), uygun bir yaşta soyaçekim ilkesi, güdük

organın aynı erginlik çağında yeniden ortaya çııkmasını sağlamaya

çabalayacaktır, ama onu, embriyondayıken, ancak

seyrek olarak et!kileyecektir. Embriyondaki güdük organların

bitişiklerindeki organıara göre erginde olduklarından da_

ha büyük olmalarını böylelikle anlayabiliriz. Örneğin, alışkanlıkların

değişmesinden ötürü ergin bir hayvanın parmağı

birçok kuşakta gittikçe daha az kullanılırsa, ya da bi!'

organ veya saLgı bezi gittikçe daha az görev yaparsa, onun

hayvanın eı-gin döllerinde küçüleceği, ama embriyonda aşağıyukarı

ilk gelişim düzeyini sürdüreceği sonucuna varabiliriz.

Bununla birlikte, artakalan bir güçlük var. Bir organ arbk

kullanılmadığı için çok küçüldükten sonra, kendisinden

ancak belli belirsiz bir iz kalıncaya kadar nasıl küçülebiliyor;

ve nasıl oluyor da sonunda tümüyle ortadan kal:kabiliyor?

Bir organ bir defa görevsiz kılındl!ktan sonra, kullanıl~

mamanın onu daha da etkileyebilmesi pek de olanaklı değildir.

Burada, benim veremeyeceğim ek bir açıklama gereklidir.

Örneğin, organizmanın her parçasının irileşmekten çok

ufal:tiıaya doğru büyük ölçüde eğilimli olduğu ıkanıtlanabilseydi,

o zaman, yararsıziaşmış bir organın kullanılmama-

554

nın etkilerinden bağımsız olarak nasıl güdük kılındığını ve

sonunda nasıl tümüyle ortadan kaldırıldığını anlayabilirdik;

çünkü büyüklüğün azaltılması yönündeki değişimler artık doğal

seçmeyle denetlenmezdi. Bundan önceki bölümlerin birinde

açıklanmış olan büyüme ekonomisi ilkesi, (bu ilkeye

göre, yararsıziaşmış bir parçayı oluşturan maddeler olanakların

elverdiği ölçüde biriıktirilir) yararsız bir parçanın güdükleştirilmesinde

belki kendini gösterecektir. Ama· bu ilıke,

hemen hemen zorunlu olarak, küçülme sürecinin yalnız ilk

aşamalarmda etkili olacaktır; çünkü, örneğin, erkek bir çiçekte

dişi çiçeğin dişi organını temsil eden çok küçük bir

kabarcığın besinden kazanmak için daha da küçültülebileceğini

ya da sağurulabileceğini düşünemeyiz. -

Son olarak, güdük organlar, bugünkü yararsız durumlarına

hangi aşamalardan geçerek varmış olurlarsa olsunlar,

eski bir durumun belgesidir, ve yalnız soyaçekim gücüyle

alıkonmuştur, - ve soybilimsel bir sınıflama görüşünün yardımıyla,

sistematikçilerin, or,ganizmaları doğal sistemdeki

özel yerlerine yerleştirirken, güdük parçaları çoğu zaman

neden fizyolojik bakımdan önemli parçalar kadar ve bazan

onlardan da yararlı saydııkiarını anlayabiliyoruz. Güdük organiar

ilir sözcüğün yazılışında hala kullanılan, ama sözcüğün

okunuşu için hiç bir yararları olmayan, bununla birlikte

o sözcüğün türeyişini gösteren ipuçları olan harfiere benzetilebilir.

DeğişikHk geçirerek türerne g·örüşüne göre, güdük,

eksik ve yar·arsız ya da tümüyle atılmış bir durumdaki organların

varlığı,. bize hiç bir güçlük çikarmamakta (oys•a

eski yaradılış öğretisine göre durum 'böyle değildir), üstelik,

burada açıklanan görüşlere uygun olarak, öngörülmektedir,

sonucuna varabiliriz.

ÖZET

Bu bölümde, - bütün organik varlıkların hep gruplara

555

bağlı gruplarda yer aldığını, - hısımlıkların doğal_ özelliğinin,

yaşayan ve tükenmiş bütün organizmaları karmaşık,

bir noktadan ışır gibi çıkan, daUanan ilgi çizgileriyle, birkaç

büyük sınıfta birleştirdiğini, - sınıflama sırasında doğa

bilginlerinin uydukları kuralları ve karşılaştıkları güç-

- lükleri, - değişmez ve başat ıralara ya pek çok ya da pek

az değer verildiğini, ya da, güdük organlarda olduğu gibi,

hiç değer verilmediğini, - görevdeş ya da uyarlanır ıralarla

gerçek hısımlık ıraları arasındaki değer karşıtlığını; bütün

bunların, ve bunlara benzer başka olguların, hısım biçimlerin

soy ortaklığı ile birlikte, oi].ların çeşitleome ve doğal

seçme yoluyla 've tükeome ve ıranın ıraksaması olanaklarıyla

değişiklik geçirdiğini kabul edersek, doğal sonuçlar

olduğunu göstermeye çalıştım. Bu sınıflama görüşüne göre,

yapıları birbirlerinden ne kadar farklı olursa olsun; aynı türün

eşeyleri yaş aşamaları, dimorphic biçimleri ve tanınmış

çeşitleri hep birlikte sınıflanırken soy öğesinin evrensellikle

kullanıldığı gözönünde bulundurulmalıdır. Soy öğesinin

kullanımını genişletirsek (soy, organik varlııklan}aki benzerliğin

kesinlikle bilinen biricik nedenidir), Doğal Sistemle ne

aniatılmak is tendiğini anlarız: doğal sistem, soybilimsel bir

sıralamadır, ve bu sıralamada, kazanılmış fark dereceleri

çeşit, Wr, cins, familya, takım ve sınıf terimleriyle belirtilmektedir.

Gene değişiklik geçirerek türerne görüşüne göre, biçimbilimin

önemli olgularının pek çoğu, ~aynı sınıfın farklı türlerinin

kökendeş organlarında (bu· orıganlar ne işe yararsa

yarasın) görülen ortak modele de baksak, her hayvan ya da

bitki bireyindeki sıralı kökendeşliıklere de baksak- anlaşılabilmektedir.

Ardışık hafif değişimierin zorunlu ya da genel olarak yaşamın

çok erken bir döneminde ortaya çıkmaması, ve uygun

bir çağda soyaçekiLerek edinilmesi ilkesinin yardımıyla,

embriyolojinin bellibaşlı olgularını, yani, kökendeş par-

556

çaların erginlerde yapııea ve görevee çok farklı, embriyonda

ise pek benzer olmasını; hısım ama farklı türlerde, erginlik

durumunda, o}abildiği kadar çok farklı yaşama alışkanlıklarına

uymuş kökendeş parçaların ya da organların ben·

zerliğini anlayabiliyoruz. Kurtçuklar, uygun erken bir yaşta

soyaçekirole edindikleri değişikHklerle, kıendi yaşama

alışkanlıklarına uygun olarak epeyce ama özellikle değişiklik

ge,çirmiş emhriyonlardır. Aynı ilkelere göre, -ve kullanılınama

ya da doğal seçme yüzünden organların küçülmesinin,

genellikle, canlı varlığın kendi kendini gözetmek zorunda

olduğu yaşam dönemine rasıayacağını gözönünde bulundurursak,

ve soyaçekme yetisinin ne kadar kuvvetli olduğunu

unutmazsak-, güdük organların ortaya çıkması öngörülmektedir

de. Doğal bir sıralamanın soybilimsel olmak gerektiği

görüşüne göre, embriyolojik ıraların ve güdük ol'!ganların

önemi açıktır.

Son olarak, bana öyle geliyor ki, bu bölümde incelenen

çeşitli olgu grupları, yeryüzünü kaplayan sayısız türlerin,

cinslerin ve familyaların, hepsinin, ve her birinin kendi sınıfı

ya da grubu içinde, ortak bir atadan türemiş olduğunu,

ve türerne boyunca hepsinin de değişiklik geçirmiş olduğunu

öylesine apaçık ortaya koymaktadır ki, bunu doğrulayan

başka olgular ve kanıtlar olmasaydı bile, bu görüşü hiç d•J

raksamadan benimserdim.

557

ONBEŞiNCi BÖLÜM

ÖZET VE SONUÇ

Doğal Seçme teorisine yöneltilmiş itirazların özeti - Teorıyı

destekleyen genel ve özel hallerin özeti - Türlerin değişmezliği

genel inancımn nedenleri - Doğal Seçme teorisi nereye

kadar genişletilebilir - Teorinin benimsenmesinin Doğal Tarih

çal'şınalarındaki S')nuçları - Son sözler_

Bu kitap baştan sona bir kanıtlar zinciri olduğu için,

başlıca olguları ve çıkarsamaları kısaca özetlemek okura

kolay lık sağlaya bilir.

Çeşitlenme (değişim) ve· doğal seçme yoluyla değişiklik

geçirerek türerne teorisine önemli birçok itiraz yöneitHdiğini

yadsımıyorum. Bu itirazlara değerlerini tam olarak ver-

. meye çalıştım. İlk bakışta hiç bir şey, karma~ık organların

ve içgüdülerin, insan a!klından üstün olmamakla birlikte ona

benzer olan kuvvetlerce değil de, her biri üzerinde bulunduğu

canlıya yararlı sayısız ve hafif değişimierin birikimiyle

yetkinleştirilmiş olduğuna inanmaktan daha güç değildir.

Bununla birlikte, hayalgücümüze aşılmaz gibi gelen bu enıgel,

558

şu önermeleri kabul edersek, gerçek sayılamaz: oluşumun

ve içıgüdülerin bütün parçaları, hiç değilse bireysel farklar

göstermektedir - yapıdaki ya da içgüdüdeıki yararlı sapmaların

saklanmasına yol açan bir varolma savaşı vardır - ve,

son olarak; her orıganın yetkin durumunda, her biri kendi

türünde yararlı aşamalanmalar bulunaibilir. Bu önermelerin

doğruluğu tartışma götürmez sanırım.

Şüphesiz, özellikle çok tükenıneye uğra~ış, kopuk ve eksik

organik varlık gruplarında, parçaların birçoğunun hangi

aşamalanmalarla yetkinleşmiş olduğunu kestirrnek bile

aşırı güçtür; ama doğada öyle çok garip aşamalanmalar görmekteyiz

:ki, bir organın ya da içgüdünün, ya da tüm yapının,

bugünkü durumuna yavaş yavaş ve birçok aşamadan

geçerek ulaşmış o~amayacağını söyleriken pek dikkatli olmalıyız.

Doğal Seçme teorisine özel güçlükler çıkaran haller

olduğu kabul edilmelidir; bunların en garipl,erinden biri,

aynı toplulukta işçi ya da eşeysiz dişi karıncaların iki

ya da üç _belirgin kastının bulunmasıdır; ama bu güçlüğün

nasıl giderilehileceğini göstermeye çalıştım.

Çaprazianan çeşitler hemen hemen evr'ensellikle verimliyken,

Hk çaprazianan türlerin buna karşııt olarak nerdeyse

evrensellikle kısır olması konusuna gelince, okura dokuzuncu

bölümün sonundaki özete başvurmasını sahk vereceğim.

Bence, o özet, sözkonusu ikısırlığm, farklı iki ağacın

birbirine aşılanma yeteneksizliğinden daha özel bir Tanrı

vergisi olmadığım; çaprazianan türterin üreme sistemlerindeki

farkiara !bağlı olduğunu kesinlikle göstermektedir. Bu

sonucun doğru olduğunu aynı türün karşılıklı çaprazlanmalarından

-yani, bir türün önce baba, sonra da ana olarak

kullanıldığı çaprazlanmalardan- alınan sonuçların çok farklı

olmasından anlıyoruz. İki-biçimli (dimorphic) ve üç-hiçimli

(trimorphic) bitkilerin incelenmesi ve örnekseme (analogy)

yoluyla gene aynı sonuca varıyoruz, çünkü biçimler

uygusuz (illegitimate) olarak birleşince, pek az tohum ver-

559

mekte, ve dölleri hayli kısır olmaktadır; ve bu biçimler aynı

şüphesiz türdendir, ve üreme organ~arı ve onlarılı çalışmaları

ayrı tutulursa, birbirinden hiç bir bakımdan farklı değildir.

Yazarların pek çoğu çaprazianan çeşitlerin ve onların

melez döllerinin doğurganlığının evrensel olduğunu savunınakla

birlikte, Gaertner ve Kölreuter gİbi önemli yetkilllerin

gösterdikleri olgulardan sonra, bunun böyle olduğu kabul

edHemez. Denenmiş çeşitlerin pek çoğu evcilltk koşullarında

ortaya çlikmıştır; ve evcillik (bununla yalnızca tutukluluğu

sözkonusu etmiyorum), örneksemeli düşünülürse,

çaprazianma sırasında ana-baba türlerin göstereceği kısırlığı

gidermeye kesinlikle eğilimli olduğu için, evcilliğiri onların

çaprazıanan değişiklik geçirmiş döllerinde kısırlığa yol

açacağını beklememek gerekir. Kısırlığın giderilmesi, hesbelli,

evcil hayvanlarımızın çeşitli durumlarda özgürce üremesini

sağlayan aynı nedenlerin sonucudur; tbu ise, evcil hayvan"

larımızın sık sık değişen yaşam imşullarına yavaş yavaş

alış mı ş olmalarından ileri gelir.

Paralel bir çift olgu serisi, Hk defa çaprazianan türlerin

ve onların hibrit döllerinin ıkısırlığını aydınlatır görünmektedir.

Bir yandan, yaşam koşullarındaki hafif değişmeI

erin organik yaraıhklara dinçlik ve doğurganlık kazandırdığına

inanmak için sağlam gerekçe vardır. Aynı çeşi~

in farklı bireyleri arasındaki, ve farklı çeşitler arasındaki

bir çaprazlamanın da döl sayısını artırdığını, ve onlam

irHik ve dinçlik verdiğini biliyoruz. Bu, özellikle, çaprazianan

biçimlerin biraz farklı yaşam ~oşullarının etkisinde

kalmış olmalarındandır; çünkü yorucu bir sıra denemeyle

şunu kanıtlamış bulunuyorum: aynı çeşidin bütün

bireyleri kuşaklar boyunca aynı yaşam koşullarının etkisinde

kalırsa, çaprazlanmadan doğan· yarar çoğu zaman

pek azalmakt,a ya da tümüyle ortadan kalkmaktadır. Bu,

olgunun bir yüzüdür. Öte yandan, aşağıyukarı birbiçim ko-

560

şulları etkisinde uzun zaman kalmış türlerin, tutukluluk durumunda

yeni ve çok değişmiş koşulların etkisine uğ"

rayınca, sağlıklı kalınakla birlikte klsırlaştıklarını .biliyoruz.

Bu, kararsız koşulların etkisinde uzun zaman kalan evcil

ürünlerimizde görülmemekte, ya da ancak pek az görülmektedir.

Bundan ötürü, döllenmeden hemen sonra ya da

çok erken bir çağda ölmeleri, ya da yaşariarsa hayli kısırlaşmaları

yüzünden farklı iki türün çaprazlanmasından doğmuş

hibritlerin az sayıda olduğunu görürsek, bunun, onlar

farklı iki oluşumun bileşimi o~dukları için, yaşam koşullarında

ortaya çıkmış büyük bir değişmeden ileri gelmesi

pek olasıdır. Örneğin, evcil güvercin ya da köpek en farklı

yaşam koşullarında özgüree ürerken, bir filin ya da bir

tilkinin, öz yurdunda tutukluluk koşullarında neden üremediğini

açıklayacak olan kimse, çaprazianan iki güvercin çe~

şidi, ve onların melez dölleri tam döl verimi gösterirken çaprazianan

iki türün ve onların hibrit döllerinin genellikle neden

kısırlaştığı sorusunu da aynı zamanda yanıtıayabilecek

durumda olacaktır.

Değişiklik geçirerek türerne te;orisinin coğrafi dağılım

konusunda karşılaştığı güçlükler çetindir. Aynı türün bütün

bireyleri, ve aynı cinsin, ya da hatta daha büyük bir grubun

bütün türleri ortak atalardan türemiştir; bundan ötürü

onlar, dünyanın ne kadar uzak ve ayrıklanmış kesimlerinde

bulunurlarsa bulunsunlar, ardışık kuşakların geçişi sırasında

her yere herhangi bir noktadan yayılmış olmak gerekir.

Bunun nasıl olabildiğini çoğu zaman kestirebilecek

durumda bile değiliz. Bununla birlikte, bazı türlerin aynı

türsel biçimi çok uzun (özellikle yıUara vurulunca çok uzun)

dönemler boyunca sürdürdüğüne inanmamız için gerekçe

vardır, onun için tilrlerin çok yayılmış olması üzerinde gerektiğinden

çok dınmamalıdır; çünkü çok uzun dönemler sırasında

herhangi hir yolla yayı]maJk için her zaman iyi bir

şans olacaktır. Kopuk ya da kesikli yayılma, çoğu zaman,

561

arada kalan bölgelerdeki türlerin tükenmiş olmasına yorularbilir.

Yeni yerbilimsel dönemler sırasında yeryüzünün geçirmiş

olduğu büyük iklimsel ve coğrafi değişmeler üzerine

enine boyuna bilgimiz olmadığı yadsınamaz; böyle değişmeler

göçü çoğu zaman kolaylaştıracaktır. Buna örnek

olarak Buzul Çağının bütün dünyadaki aynı ve hısım türlerin

dağılımında ne kadar zorlu bir etkisi olduğunu göstermeye

çalıştım. Uygun düşen taşınma yollarının birçoğunıı

henüz bil.mJyıoruz. Aynı cinsin farklı türlerinin çok uzak ve

ayrıklanmış bölgelerde yaşamasına gelince, değişiklik geçirme

süreci zorunlu olarak yavaştır, onun için çok uzun bir

dönem boyunca türlü göç yolları bulunabilmiş, ve bundan

dolayı aynı cinse bağlı türlerin çok yayılmasının güçlükleri

belirli bir ölçüde azaltıla:bilmiş olacaktır.

Doğal seçme teorisine göre her gruptaki bütün türleri

bugün çeşitlerin yaptığına pek benzer bir tarzda birbirine

bağlayan sonsuz sayıda ara biçim yaşamış olmak gerektiği

için, bu geçişsel biçimleri neden her yerde görmediğimiz sorulabilir.

Bütün organik varlıklar neden içinden çıkılmaz bir

karmaşa göstermemektedir? Yaşayan biçimle'l"le ilgili olarak,

onları birbirlerine doğrudan doğruya bağlayan ara biçimler

bulmayı beklerneye (seyrek bazı haller dışında) hakikımız

olmadığı an:sınmalıdır; ama ancak yaşayan bir biçimle tükenmiş

bir biçim arasındaki halkaları bulmayı uma:biliriz.

Uzun bir dönem boyunca sürekli kalmış, iklimi ve öbür yaşam

koşulları bir türün yaşadığı bölgeden yakın hısım bir

ikinci türün yaşadığı başka bir bölgeye geçerken sezilmeden

değişen geniş bir alanda bile, arada kalan alanlarda

ara-çeşitleri çoğu zaman bulmayı beklerneye hakkımız yoktur.

Çünkü bir cinsin her zaman ancak birkaç türünün değişmeye

uğradığına inanmamız için gerekçe vardır; öbür

türler tümüyle tükenmekte ve değişiklik geçirmiş hiç bir döl

bırakmamaktadır. Aynı ülkede, değişen türlerden yalnız birkaçı

aynı zamanda değişir; ve bütün değişiklik geçirmeler

562

yava.ş olur. Arada ·kalan alanlarda ara-çe.şitlerin olsa olsa

başlangıçta yaşadığını, ve onların her iki yandaki hısım bi··

çimiere yerlerini kaptırmaya eğilimli olduğunu da göstermiştim;

çünkü ikinciler, çok sayıda varoldukları için, sayıca

az olan ara-çeşitlerden genellikle daha -çabuk değişiklik

geçirir ve gelişir; ve bu yüzden, ara-çeşitler zamanla yerlerinden

olur ve tükenir.

Dünyanın yaşayan ve tükenmiş canlıları arasında, ve ar·

dışık her dönemde tükenmi.ş ve ha.la yaşayan türler arasın·

da sonsuz sayıda geçişsel biçimin tükenınesini öngören bu

öğretiye göre, her yerbilimsel oluşumun böyle ara biçimlerle

dolu olmaması neden ileri gelmektedir? Her taşıl kalıntı

derınesi (collection) neden canlı biçimlerin aşamalı değişti ..

ğini gösteren açık bir kanıt sağlamama:ktadır? Şüphesiz,

yerbilimsel araştırmalar canlı biçimlerin pek çoğunu birbirine

yaklaştıran geçişsel birçok biçimin eskiden yaşadığını

ortaya çıkarmıştır, bununla birlikte teoriye göre eski ve

bugünkü biçimler arasmda bulunmaik gereken sonsuz sayıda

ince aşarnalanma olduğunu gösterernemiştir; ve bu, teoriye

yönel.tilmiş itirazlarm en güçlüsüdür. Bundan başka, yalnız

görünüşte de olsa, hısım türlerin ardışık yerbilimsel tabakalarda

birdenbire ortaya çıkması .nedendir? Bugün, organik

varlıklarm yeryuvarlağı üzerinde hesaba gelmeyecek

kadar eski bir dönemde, en eski Kambriyum tabakalarının

oluşmasıpdan çok önce, ortaya çıktığını biliyorsak da, neden

o sistemin altmda Kambriyum taşıllarının atalarının kalmtılarıyla

dolu tabakalar bulmuyoruz? Çünkü teoriye göre,

böyle tabakaların dünya tariılıinin pek eski ve hiç bilinmedik

bir çağında herhangi bir yerde çökeimiş olması gerekir.

Bu soruları ve itirazları, yalnızca, yerbilimsel belgelerin

yerbilimcilerin pek çoğunun sandığından da daha eksik olduğu

varsayımına dayanarak yanıtlayabiliyorum. Bütün müzelerimizdeki

örneklerin sayı,sı, yaşamışlıkları tartışma götürmeyen

sayısız türlerin sayısız kuşaklarına oranla düpe-

563

düz hiç.tir. Kaya güvercini, kursağı ve kuyruğu bakımından,

dölleri olan şişingen güvercinle tavus güvercininin doğrudan

doğruya arasındadır, ve herhangi İki ya da daha çok türün

ata-ibiçimi de, bütün ıraları bakımından, hiç değilse kaya güvercini

kadar, kendi değişiklik geçirmiş döllerinin arasındadır.

Bir türün başka ve değişiklik geçirmiş bir türün atası

olduğunu, o iki türü iyice incelemiş olsak bile, aralarındaki

geçişsel biçimlerin çoğunu bulroadıkça anlayamamamız gerekir.

Ve yer'lıilimsel belgelerin eksikliği yüzünden bu kada!'

çok geçişsel biçim bulmayı ummaya hi;ç hakkımız yoktur.

İki ya da üç, ya da daha bile çok geçişsel biçim bulunsaydı,

ve onların farıkiarı hiç denecek kadar olsaydı, bulundukları

yerbilimsel tabaka farklıysa, doğa bilginlerinin çoğu, özellikle

bu yüzden, onları farklı ve yeni türler sayacaktı. Yac

şayan şüpheli bi;çimler pek çoktur, ve onlar belki çeşittir;

ama gelecek çağlarda doğa bilginlerinin bu şüpheli biçimlerin

çeşit olup olmadığını ıkarara bağlamalarını sağlayacak

kadar çok ve taşıllaşmış geçişsel hiçim bulunacağını bugün

kim ileri sürebilir? Yerbilimsel araştırmalar dünyanın ancak

küçük bir kesiminde yapılmıştır. Yalnız belirli sınıflardan

olan organik varlıklar taşıllaşmış durumda ve çok sayıda

saıklı kalabilmektedir. Bir defa oluşan türlerin birçoğu

hiç bir değişme geçirmemekıte ve değişiklik geçirmiş döller

bıra'kmadan tıükenmektedir. Ve türlerin değişrkliğe uğrad]k-

. ları dönemler, yıllara vurulunca uzun olmakla birlikte, türlerin

aynı biçimde kaldıkları dönemlere oranla kısa olmuş

olabilir. Başat ve çok yaygın türler en sık ve en çok çeşitlenenlerdir,

ve çeşitler, başlangıçta çoğu zaman yereldir. Bu

iki hal de, herhangi bir yerbilimsel oluşumda geçişsel biçimlerin

buLunması oLasılığını çok azaltmak'tadır. Yerel çeşitler

büyük ölçüde değişiklik geçirip gelişineeye kadar uzak bölgelere

yayılmayacaktır; yayıldrkları, ve bir yerbilimsel oluşumda

bulundukları zaman, sanki orada birdenbire yaratılmış

gibi görünecek, ve düpedüz yeni ilirler olarak' sınıfla-

564

nacaktır .. Yerbilimsel olw;ıumların pek çoğunun birikimi kesikli

olmuştur; ve onların kalunı, türsel biçimlerin ortalama

kalımından kısa olmuş olabilir. Pek çok halde, ardışık yerbilimsel

oluşumlar arasında hiç bir iz bırakmadan geçmiş

uzun zaman aralıkları vardır; çünkü taşılca zengin ve ilerdeki

süpürmelere direnecek kalınlıktaki oluşumlar, genel bir

kural olarak, ancak deniz dibinin alçalmakta olduğu yerlerde

ve çökelen tortu çoksa birikebilir. Almaşan (alterna.te)

yükselme dönemlerinden, ve düzeyin değişınediği dönemlerden

belge kalmayacaktır. Bu dönemler boyunca canlı biçimler

daha çok değişken olabilecek, ve al,çalma dönemlerinde

daha çok tükenebilecektir.

Kambriyum oluşumlarının altında taşılca zengin tabakaların

bulunmamasına gelince, yalnız onuncu bölümde verilen

varsayımla yetinmeik durumrundayun. Yani, kıtalar ve

okyanuslar, başdöndürücü bir zamandan beri aşağıyukarı

bugünkü ilişkin (relative) konumlarında kalmış olmakla birlikte,

bunun hep böyle olmuş olduğunu varsaymamız için gerekçe

yoktur; bundan ötürü, bugün hilinenlerden daha eski

oluşumlar okyanuısların dibinde gömülü duruyor olabilir. Sir

William Trhomson'ın itirazı, yani, varsayılı organik değişme

için gezegenimizin katılaşmasından . beri geçmiş zamanın yeter

olmadığı görüşü, belki şimdiye kadar ileri sürrülmüşlerin

en zorlularından biridir. Bu konuda yalnız şunları söyleyebiliyorum:

birincisi, yıllarla ölçülürse, bir türün ne kadat

zamanda değiştiğini bilmiyoruz; ikincisi, filozofların çoğu,

evrenin yapısı ve gezegenimizin içyapısı konusundaki bilgilerimizin

onların geçmişi üzerine güvenle kurguda bulunmamıza

yeter olduğunu şimdilik kabul etmek istememektedir.

Yeribilimsel belgelerin eksik olduğunu herkes kabul edecektir;

ama onların teorimizin gerekli gördüğü ölçüde eksik

olduğunu pek az kimse kabule eğilimli olacaktır. Zaman

içinde yeterince gerilere bakarsak, yerbilim bütün türlerin

değişmiş olduğunu ortaya koymuştur; ve türler, teorinin zo-

565

runlu gördüğü gibi, yavaş yavaş ve aşamalı değişmiştir. Bunu,

birbirini izleyen yerbilimsel oluşumlardaiki taşıl kalıntıların,

birbirinden uzak oluşumlardakilerden her zaman çok

daha yakın hısım olmalarından anlıyoruz.

Teoriye karşı haklı olarak yöneltilmiş itirazların ve teorinin

karşılaştığı güçlüklerin başlıcaları bunlardır; bunların

yanıtlarını ve açıklamalarını elimden geldiği kadar kı·

saca özetledim. Ve bu güçlüklerin ağırlığı altında yıllarca,

ve onların ağırlığından şüphe ederneyecek kadar çok ezildim.

Ama daha önemli itirazların, bilmediğimizi açıkça itiraf

ettiğimiz sorunlarla ilişkili olması özellikle dikkate değer;

ve ne kadar bilgisiz olduğumuzu da bilmiyoruz. En basit

organla en yetkin organ arasındaki olanaklı geçişsel aşamalanmaları

bilmiyoruz; hin yıllar boyunca yayılmanın çeşitli

yollarının neler olduğunu, ve yerbilimsel belgelerin hangi

ölçüde eksik olduğunu bildiğimiz de öne sürülemez. Bu

itirazlar önemli olabilir, ama bence, değişiklik geçirerek türeme

teorisini yıkmaya asla yetmez.

ŞİMDİ de tartışmamızın öbür yanını ele alalım. Evcilleşmenin

etkisinde değişkenliğin çok olduğunu görüyoruz.

Değişmiş yaşam koşulları bunun nedeni, ya da hiç değilse

başlatıcı gücüdür; ama çoğu zaman ö'ylesine belirsiz bir

tarzda böyledir ki, değişimlerin kendiliğinden olduğunu kabul

etmeye kalkarız. Karşılıklı gelişim, büyümenin dengelenmesi,

parçaların kullanılması ve kullanılmaması, çevte

koşullarının belirli etkisi gibi ... Evcil ürünlerimizin hangi ölçüde

değişiklik geçirmiş olduğunu saptamak çok güçtür;

ama bunun büyük ölçüde olduğu, ve değişikliklerin uzun zaman

soyaçekirole iletildiği sonucunu güvenle çıkarabiliyoruz.

Yaşam koşulları aynı kaldıkça, birçok kuşakta soyaçekirole

iletHegelmiş bir değişikliğin hemen hemen sonsuz sayıda

kuşakta iletilegideceğine inanmamız için gerekçe vardır.

Öte yandan, bir defa ortaya çıkan bir değişkenliğin ev-

566

cilleşmenin etkisinde uzun bir zaman dinmeyebileceği kanıtlanmıştır;

değişkenliğin herhangi bir zamanda dinip dinmeyeceğini

de bilmiyoruz, çünkü en eski evcil ürünlerimiz hala

arada bir yeni çeşitler türetmektedir.

Gerçekte değişkenliğe yol açan insan değildir; insan,

yalnızca, organik varlıkları bilmeden yeni koşulların etkisinde

bırakmakta, ve o zaman doğa, oluşumu etkilemekte ve

onun değişmesine yol açmaktadır. Ama insan, doğanın kendisine

sunduğu değişiklikleri seçebilmekte ve, seçmekte, ve

onları dilediği tar:~da biriktirerek hayvanları kendi öz çıkarına

ve beğenisine uydurmaktadır. Bunu yöntemli olarak,

ya da en yararlı hayvanları, ırkı değiştirmeyi hiç düşünmeden,

saıklayaraık bilinçsiz olarak yapabilir. İnsanın, ardışık

her kuşakta, alışkın olmayari b~r gözrün seçerneyeceği kadar

hafif farkları seçerek bir ırkın ırasını büyük ölçüde etkileyebileceği

kesindir. Bilinçsiz seçme süreci, en farklı ve en

yararlı evcil hayvan ırklarının oluşmasında önemli bir etken

olmuştur. İnsanın elde ettiği birçok ırkın doğal türlerin

ırasını büyük ölçüde taşıdığını, onların çoğunun yalnızca

çeşit mi, yoksa kökeninden farklı tür mü olduğu konusundaki

kaçınılmaz şüpheler göstermektedir.

Evcillik durumunda böylesine etkili olan bir ilkenin doğal

durumda etkili olmamış olması için hiç bir gerekçe yoktur.

Sürekli olarak yenilenen Varolma Savaşı sırasında kayırılmış

bireylerin sağ kalmasında "seçme"nin güçlü ve hiç

durmadan işleyen bir_ biçimini görüyoruz. Varolma Savaşı,

bütün organik varlıkların geometdk oranla çoğalmasının

kaçınılmaz sonucudur. Bu çok yüksek çoğalma hızı, birçok

bitkinin ve hayvanın, özellikle elverişli yıllar birbirini izlediği

zaman, ve yeni bir ülkede doğallaşınca çabucak üremesiyle

saptanmaktadır. Yaşayabileceklerden çok birey doğmaktadır.

Terazinin gözündeki bir tohum, hangi bireylerin

yaşayacağını ve hangilerinin öleceğini, - hangi çeşidin ya

da türün sayısının artacağını, ve hangisininkinin eksilece-

567

ğini, ya da sonunda hangisinin tükeneceğini belirleyebilir.

Aynı türün bireyleri biribirleriyle her bakımdan sıkı bir yarışa

girdikleri için, en zorlu yaşama savaşı genellikle onlar

araşı:nda olacaktır; aynı türün çeşitleri arasındaki savaş da

aşağıyukarı aynı ölçüde zorlu geçecek, ve aynı cinsin türleri

arasmdaiki savaş zorluluk bakımından onlardan sonra

gelecekıtir. Öte yandan, savaş, doğadaki aşamalarda birbirlerine

uzak kalan varlıklar arasında 9oğu ııaman çetin olacaktır.

Belirli bireylerin, herhangi bir yaşta ya da herhangi

bir mevsimde, kendileriyle yarıştıikları bireylere karşı hafif

bir üstünlüğü olması, ya da çevre koşrı.ı.llarına ne kadar az

olursa olsun daha iyi uyarlanması, zamanla dengeyi bozacaktır.

Ayrı eşeyli hayvanlarda, pek çok halde, erkekler arasında

dişiler için bir savaş olacaktır. En dinç erkekler, ya

da kendi yaşam koşuHarry la en iyi savaşmış olanlar, genellikle

en çok döl bırakacaktır. Ama başarı, çoğu zaman, erkeklerin

·özel saldırı ya da savunu araçları olmasına, ya da

alımlılığına bağlı olacaktır; ve haf,if bir üstünlük başanya

yol açacaktır.

Yerbilimibütün karaların büyük fiziksel değişmelere uğradığını

açıkça ortaya koyduğu için, organik varlıkların doğal

durumda da evetilik durumunda olduğu gibi değiştiğini

kabul edebiliriz. Ve doğal durumda herhangi bir değişkenIiık

varsa, doğal seçmenin kendini ,gösıtermemesi anlaşılmaz

bir olgu olur. Doğal durumda değişim tutarının tümüyle sınırlı

bir niceliıkte olduğu çoğu zaman öne sürülmektedir,

ama böyle olduğu kanıtlanamamaktadır. İnsan yalnız dış

ıraları ve çoğu zaman gönlünce etkilemekle birlikte, ervcil

ürünlerinde yalnız bireysel farkları toplayarak kısa sürede

önemli sonuçlar almaktadır; ve türlerde bireysel farklar

belirdiğini herkes kabul etmektedir. Ama bütün doğa bilginleri,

böyle farklardan başka, sistematik çalışmalarında gösterilmeye

değecek ölçüde biribirinden farklı doğal çeşitler

568

olduğıunu da kabul etmektedirler. Bireysel farklar ve belli

belirsiz çeşitler arasında; ya da daha belirgin çeşitlerle

alt-türler, ve türler arasında hiç khnse açık bir ayırım yapmamışİır.

Ayrı kıtalarda ve aynı kıtanın çeşitli engellerle

ayrılmış farklı kesimlerinde, ve uzak adalarda, kimi görgülü

doğa bilginlerinin çeşit, kimilerinin coğrafi ırk ya da

alt-tür, ve kimilerinin de farklı ama yakın hısım türler saydığı

ne kadar çok canlı biçim vardır!

Öyleyse, hayvanlar ve bitıkiler pek az ve pek yavaş da

olsa değişi~orsa, herhangi bir yararı olan değişimler ya da

bireysel farklar, doğal seçmeyle ya da en uygunların kalımıyla

neden saklanıp biriktirilmesin? İnsan kendine yararlı

değişimleri sa:bırla seçebiliyorsa, değişen ve karmaşık yaşam

koşullarında canlı varlıkların kendilerine yararlı değişimler

neden sık sık ortaya çıkmasın ve saklanmasın ya da

seçilmesin? Her yaratığın yapısını, kuruluşunu ve alışkanlıklarını

çağlardır şaşmadan sınayan, iyiyi kayıran ve kötüyü

geri çeviren bu güç sınırlanabilir mi? Her canlı biçimi

en karmaşık yaşam ilişkilerine yavaş yavaş ve çok güzel

uyariayan bu güç için bir sınır göremiyorum. Doğal seçme

teorisi, bundan ötesini araştırmasak bile, bana pek büyük

ölçüde olası görünüyor. Teorinin karşılaştığı güçlükleri ve

itirazları becerebildiğim kadar kısaca özetlemiş bulunuyo·rum.

Şimdi bu teoriyi destekleyen özel oLguları ve kanıtları

ele alalım.

TÜRLERİN yalnızca çok belirgin ve sürekli çeşitler o.iduğu,

ve her türün önce bir çeşit olarak varolduğu görüşüne

göre, genelli'kle yaratmanın özel ürünleri olarak düşünülen

t:ürlerle ikincil yasalara göre yaratılmış oldukları söylenen

çeşitler arasına neden hiç bir ayırıcı çizgi çekilernediğini

anlayabiliyoruz. Aynı görüşe göre, ·bir cinsin birçok türünün

türediği ve şimdi yetişmekte olduğu yerde, aynı türlerin

nasıl brirç'Ok çeşit verdiğini de aniayabiliyoruz; çünkü

569

tür oluşumunun etkin olduğu yerde, bunun hala etkin o~masını

görmeyi bekleyebiliriz; ve çeşitler başlangıç halindeki

türlerse, hal budur. Bundan başka, çok sayıda çeşit ya da

başlangıç halinde tür veren daha büyük cinslerin türleri,

çeşitlerin ırasını belirli bir ölçüde al:troor; çünkü onlar, daha

küçük cinslerin türlerinde olduğundan daha az bir fark

tutarıyla birbirlerinden ayrılır. Daha büyük cinslerin yakın

hısım olan türlerinin yayılma alanları da sınırlıdır, ve on·

lar, hısımlııklarından ötürü, başka ıtürlerin çevresinde küçük

gruplar halinde toplanır. Ve onlar, her iki halde de, çeşitlere

benzer. Her türün başlıbaşına yaratılmış olduğu görüşüne

göre, bunlar garip olgulardır, ama her tür önce bir

çeşit olarak varolduysa, bunların anlaşılınayan bir yam

yoktur.

Her tür geometrik oranla üreyerek aşırı çoğalmaya eğilimli

olduğu için; ve her türün değişiklik geçirmiş dölleri

alışkanlıkları ve yapıları bakımından çok değişiklik geçirdikleri

ölçüde çok çoğalacağı, ve bundan dolayı doğa ekonomisindeki

pek farklı yerlerin birçoğunu ele geçireceği

için, doğal seçmede, herhangi bir türün en farklı döllerini

saklamaya sürekli bir eğilim olacaktır. Bundan ötürü, uzun

sürmüş bir değişiklik geçirme sırasında, aynı türün çeşitlerine

özgü küçük farklar, aynı cinsin türlerine özgü büyük

farklara dönüşecektir. Yeni ve gelişmiş çeşitler, daha eski

ve az gelişmiş, ve arada kalmış çeşitlerin yerini sürekli olarak

alacak ve onları yok edecektir; ve böylece türler büyük

ölçüde farklı ve belirgin nesneler (object) olacaktır. Her

sınıftaki daha büyük gruplardan olan başat türler, yeni ve

başat biçimler türetecektir; bundan dolayı, her büyük grup

daha da büyüme ve aynı za~anda ırayı daha da çok ıraksama

eğilimi gösterecektir. Ama bütün tür gruplarının çoğalm~

sı böyle sürüp giderneyeceği için (çünkü dünyaya sığmazlardı),

daha başat gruplar daha az başat olanları yenecektir.

Büyük gruplardaki bu daha da büyüme ve ırayı ırak-

570

sama eğilimi, kendisinin kaçınılmaz bir sonucu olan ''tükenme"

ile birlikte, bütün canlı biçimlerin gruplara bağlı gruplarda,

ve bu grupların hepsinin de her zaman varolagelmiş

birkaç büyük sınıfta yer almasını açıklar. Bütün canlıların

Doğal Sistem adı verilen bu gruplaşrnası, yaratma teorisine

göre tümüyle anlaşılmazdır.

Doğal seçme yalnızca hafif, ardışık ve elverişli değişimleri

hiriktirerek iş gördüğü için, büyük ve ani hiç bir

değişiıklik ortaya koyamaz; ancak ağır ve kısa adımlarla

ilerleyebilir. Bundan ötürü, bilgimizdeki her ilerlemenin doğruladığı

"Natura non facit saltum" yasası, teorimize göre

kesinlikle anlaşılırdır. Doğada aynı genel ereğe sonsuz çe

şitli yollardan nasıl varıldığını anlaya:biliyoruz: çünkü bir

defa edinilmiş bir özellik soyaçekirole uzun zaman iletilir,

ve önceden farklı tarzlarda değişiklik geçirmiş organlar aynı

genel amaç için uyarlanmak zorunda kalır. Sözün kısası,

doğanın neden yenilik bakımından cimri, ama çeşit bakımından

cömert olduğunu anlayabiliyoruz. Ama her tür başlıbaşına

yaratıldıysa, bunurı neden bir doğa ya,sası olmak gerektiğini

hiç kimse açliklayamaz.

Bana öyle geliyor ki, başka . oorçok olgu da bu teoriye

göre açıklanabilir. Ağaçkakan biçimindeki bir kuş yerdeki

böcekleri avlamak zorunda olsaydı; hiç yüzmeyen ya da

bind~bir yüzen yayla kazının ayaklarında perde olmak gerekseydi;

ardıç kuşuna benzeyen bir kuş su altında yaşayan

böceklerle beslenmek zorunda olsaydı; ve bir fırtına kuşunun

bir dalıcımarrtının yaşayışma uyan alışkanlııkları ve yapısı

olmaık gerekseydi (sayısız başka örne!k verilebilir), ne

kadar garip olurdu! Oysa, her türün hiç durmadan sayıca

çoğalmaya çalıştığı, ve doğal seçmenin her türün yavaş

yavaş değişen döllerini doğada yurtlanılmamış ya da kötü

yurtlanılmış herhangi bir yere uyarlamaya hep hazır olduğu

görüşüne göre, bu olgular garip olmaktan çıkar, hatta

öngörülür.

571

Doğada güzelliğin neden bu kadar çok olduğunu da belirli

bir ölçüde anlayabiliriz; çünkü bu, büyük ölçüde, doğal

seçmeye yorulabHir. Güzellik, bizim güzellik duyumuza göre,

bazı ağılı yılanlara, bazı balıiklara, ve yüzleri çarpık bir

insan yüzüne benzeyen yarasalara bakan herkesin kabul

etmek zorunda kaldığı üzere, evrensel değildir. Eşeysel seçme,

erkeklere, ve bazan kuşların ve kelebeiklerin erk~klerine

ve dişilerine, en parlak renkleri, en alımlı çizgileri ve

başka bezekieri vermiştir. Kuşlarda erkek kuşun sesi, bizim

kulağımıza olduğu kadar, dişi için de müzikal kılınmıştır.

Çiçekler ve yemişler, böceklerin çiçekleri kolayca görebilmesini

ve dölley~bilmesini, kuşların tohumları yaymasını

sağlamak için, yapraklara karşıt çekici renklerle donatılmıştır.

Belirli. renklerin, seıs1erin, ve biçimlerin insanların

ve hayvanların neden hoşuna gittiğini, yani en yalın biçimiyle

güzellik duyusunun ilkin nasıl edinildiğini, belirli kokuların

ve tatların ilkin nasıl hoş kılındığından daha çok

bilmiyoruz. Doğal seçme yarışmadan yararlanarak iş gördüğü

için, her ülkedeki canlıları ancak yarıştıkları canlılara

göre uyarlar ve geliştirir; herhangi bir ülkedeki türleri n,

alışılagelen görüşe göre onların ,özelli:kle o ülke için yarartıldığı

varsayılmakla birlikte, başka bir ülkenin getirilip orada

· doğallaşan ürünlere yenilip yerlerini kaptırmasına şaşmamızın

hiç gereği yoktur. Doğadaki bütün düzenlenişlerin,

insan gözündeki düzenıenişin bile, bilebildiğimiz kadarıyla,

kesinHkle yetıkin olmamasına, ya da bizim uygunluk- görüşümüze

aykırı olmasına da şaşmamalıyız. iğnesini düşmanına

karşı kullanmanın arının kendi ölürmüne yol açmasına;

bir tek işlem için pek çok erkek arı üretilmesine, ve sonra

hepsinin işçi arılarca öldürülmesine; ana arının kendi doğuııgan

dişi yavrularma duyduğu i:çgüdüsel hınca; canlı tırtilların

içinde ıbeslenen tırtıl sineği (Icneumonidae) kurtçuıklarına;

ya da bunlara benzer başka olgulara şaşmamı.zın

gereği yoktur. Doğal seçme teorisine göre, gerçekten şaşı-

572

lacak şey, kesin yetkinliğin görülmediği hallerin daha çok

olmamasıdır.

Çeşitlerin ortaya çıkmasını belirleyen karmaşık ve az

bilinen yasalar, anladığımız kadarıyla, farklı türlerin ortaya

çıkmasını belirleyen yasalarla aynıdır. Fiziksel koşulların

her iki halde de doğrudan ve belirli bir etkisi var görünmektedir,

ama bu etkinin hangi ölçüde olduğunu sö~leyemiyoruz.

Bundan ötürü, çeşitler, yeni herhangi bir alana

girince, oranın türlerine özgü bazı ıraları uygun düştükçe

üstlenir. Çeşitlerde de türlerde de, kullanılmanın ve kullanılmamanın

önemLi bir etıkisi var gibidir; çünkü, evcil ördeğin/

kiler gi!bi uçmayı sağlayamayan kanatları olan m ankafa

ördeği; ya da bazan kör oLan kazıcı tucu-tucu'yu, ve sonra,

gözleri deriyle örtülü olduğu için hep kör olan belirli

köstebekleri; ya da Amerika'nın ve Avrupa'nın karanlık mağaralarında

yaşayan ·kör hayvanları incelediğimiz zaman,

bunu kabul . etmemek olanaksızdır. Çeşitlerde ve tür lerde,

karşılıklı değişim önemli bir rol oynar görünmektedir, bundan

ötürü parçalardan biri değişiklik geçirince öbürü de zorunlu

olarak değişiklik geçirmektedir. Türlerde de çeşitlerde

de, bazan, çok eskiden yitirilmiş ıralara dönüş olmarktadır.

Yaratma teorisine göre, at cinsinin farklı türlerinde ve onların

hibritlerinde, bazan, omuzlarda ve hacaklarda şeritler

görünmesi ne kadar anlaşılmazdır! Ve, bu türlerin hepsinin

de şeritli bir atadan, ve bunun gtbi, farklı evcil güvercin

ırklarının kurşuni-mavi ve karçı. kuyruk şeritli kaya güvercinrinden

türediğini kabul ettiğimiz zaman, bu olgu ne

kadar kolay açıklanmaktadır!

Türlerin başll!başlarına yaratılmış olduğu görüşüne göre,

türsel ıralar, ya da aynı cinsin türlerinin birbirlerinden

ayrıldığı ıralar, hepsinin taşıdığı cinsel ( generic) ıralardan

niçin daha değişken olmak gereksin? Örneğin, bir oinsin

herhangi bir türünün çiçeğinin rengi, o cinsin öbür türlerinin

çiçekleri başka başka renklerdeyse, hepsinin renkleri

573

aynı oldu~u zamankinden nıçın daha çok de~işı;!bilmek ge-·

reksin? Türler yalnızca çok belirgin ve ıralan büyük ölçüde

kalımlılaşmış çeşitlerse, bu olguyu aniayabiliriz; çünkü

onlar, ortak bir atadan ayrüdıklarından beri, birbirlerinden

türsel olarak farklılaştı:kları belirli ıralar bakımından,

önceden de~işmiş bulunmaktadırlar; bundan dolayı, aynı

ıralar, pek uzun bir zaman hiç de~işmeksizin soyaçekirole

iletilen cins·el ıralardan daha çok de~işmeye e~ilimlidir. Aynı

cinsin yalnız bir türünde ola~ an üstü gelişmiş, ve bundan

dolayı (elimizde olmadan çrkardı~ımız sonuca göre) o

tür için pek önemli olan bir parçanın özellikle de~işken olmaık

gerekmesi, yaratma teorisine dayanılarak açıklanamaz;

ama, bizim görüşümüze göre, o parça, farklı türlerin

ortak atalarından ayrılmalarından beri, ola~anüstü bir de~

işkenlik ve de~işiklik geçirdi~i için, onun genellikle hala

de~işıken olmasını bekleyebiliriz. Ama bir parça, örne~in

yarasanın kanadı, pek alışılmamış bir tarzda gelişmiş olabilir,

ve sözkonusu parça, ikincil biçimlerin ço~unda ortaksa,

yani, çok uzun zamandır soyaçekirole iletilegelmekteyse,

herhangi bir parçadan daha değişken olmayabilir; çünkü

bu halde, o parça, uzun sürmüş doğal seçmeyle de~işmez

kılınmış olacaktır.

Bazıları pek şaşırtıcı olan içgüdülere de bir gözatalım.

içgüdüler, ardışık, hafif ve yararlı de~işikHklerin do~al seçimi

teorisine, vücuttaki parçalardan daha çok güçlük ç1ıkarmamaktadır.

Böylece, aynı sınıfın farklı hayvanıarına başka

başka içgüdüler ba~ışlarken do~anın neden a~ır ve aşamalı

davrandı~ını anlayıabiliyoruz. Aşarnalanma ilkesinin balarısının

o şaşırtıcı mimarlık yetilerine hangi ölçüde ışık

tuttuğunu göstermeye çalıştım. Şüphesiz, içgüdülerin de~işiklik

geçirmesinde alışkanlı~ın da ço~u zaman payı vardır;

ama uzun sürmüş alışkanlı~ın etkilerini soyaçekerek

edinebilecek hiÇ bir döl bırakmayan eşeysiz böceklerde gördü~

ümüz gibi, alışrkanlık elbette :z;orunlu de~ildir. Ama ay-

574

nı cinsin bütün türlerinin ortak bir atadan türediği, ve so~

yaçekilmiş birçok ortak yanları olduğu görüşüne göre, çok

farklı yaşam koşullarının etkisinde kalmış hısım türlerin nasıl

olup da hemen hemen birbirinin aynı olan içgüdüleri

izlediğini; örneğin, tropikal ve ılıman Güney Amerika'daki

ardıç kuşlarının, yuvalarını neden Britanya'dakiler gibi çamurla

sıvadığını anlayabiliyoruz. İçgüdülerin doğal seçmeyle

yavaş yavaş edinilmiş olduğu görüşüne göre, bazı içgüdülerin

yetkin olmamasına ve yanılabilmesine, ve birçok içgüdünün

başka hayvanların zararına olmasına şaşmamızın

gereği yoktur.

Türler yalnızca çok belirıgin ve kalınılı çeşitlerse, onların

çapraz döllerinin ana-babalarına benzerlik dereceleri ve

çeşitleri, ardışık çaprazlanmalarla birbirlerini soğurmaları,

ve bunlara benzer başka noktalar bakımından, neden şüphesiz

çeşitlerin çapraz dölleriyle aynı yasalara uymak gerektiğini

hemen anlayabiliriz. Türler başlıbaşlarına, ve çeşitler

ikincil yasalara göre yaratılmış olsaydı, bu benzerlik

garip bir olgu olurdu.

Yerbilimsel belgelerin aşırı eks~k olduğunu kabul edersek,

o zaman, bu belgelerin bize sunduğu olgular değişiklik

geçirerek türerne teorisini kuvvetle desteklemektedir. Yeni

türler yavaş yavaş ve uzun zaman aralıklarından sonra ortaya

çıkmaktadır; ve eşit zaman arairkları sonunda, farklı

gruplardaki değişme tutarı çok farklı olmaktadır. Organik

dünyanın tarihinde pek belirgin bir rol oynamış olan tükenme

(türlerin ve tür gruplarının tükenmesi), doğal seçme ilkesinin

hemen hemen kaçınılmaz bir sonucudur; çünkü yeni

ve gelişmiş biçimler eskilerin yerini almaktadır. Bayağı

soy zinciri bir defa koptuktan sonra, artık ne tek tek türler,

ne de tür grupları yeniden ortaya çıkabilir. Başaıt biçimLerin,

döllerinin yavaş yavaş değişiklik geçirmesiyle aşama

aşama ·yayılması, canlı biçimlerin, uzun zaman aralıklarından

sonra, sanki bütün dünyada birdenbire değişmiş

575

giıbi görünmesine yol açar. Her yerbilimsel oluşumdaki taşıl

kalıntıların o oluşumun altındaki ve üstündeki oluşumlarda

bulunan taşılların belirli bir ölçüde arasında kalan bir ıra

göstermesi, onların soy zincirindeki yerlerinin arada olmasıyla

düpedüz a!:;rklamr. Tükenmiş bütün varlıkların yaşayan

bütün varlıklarla birlikte sınıflanabilmesi olgusu, bu

- önemli olgu, yaşayan ve tükenmiş bütün biçimlerin ortak

bir atanın soyu olmasının doğal sonucudur. Türler, uzun süren

türerne ve değişiklik geçirme sırasında ırayı geneilikle

ıraksadığı için, daha eski biçimlerin, ya da her grubun atalarının

neden yaşayan biçimlerin çoğu zaman belirli bir ölçüde

arasında kalan bir konumları olduğunu anlayaıbiUyoruz.

Yeni biçimlere, genellikle, organianma aşaması bakımından

eski biçimlerden daha yukarı varlıklar gözüyle hakılmaktadır;

ve yaşama savaşında, daha yeni ve daha gelişmiş

biçimler, daha eski ve az gelişmiş biçimleri yendiği

için, onların daha yukarı olması da gereıkir. Yeni biçimlerin

organları da, farklı görevler için genellikle daha Ç'dk özelleşmiştir.

Bu olgu, sayısız canlı varlığın, bugün bile, basit

yaşam koşullarına uymuş, basit ama yine de biraz gelişmiş

yapıda olmasıyla tam bir uzlaşma içindedir. Aynı olgu, türemenin

her aşama:sında yeni ve daha basit yaşama alışkanlıikiarına

daha iyi uymaktan ötürü bazı biçimlerin organlanma

bakımından gerilemesiyle de uzlaşmaktadır. Son

olarak, hısım biçimlerin bir ve aynı kıtada çok uzun zaman

kalımlı olması -Avustralya'da keselilerin, Amerika'da dişsizlerin

durumu vb.-· yasası anlaşılırdır; çünkü aynı alanın

tükenmiş ve yaşayan biçimleri kokenden yakın hısım olacaktır.

Coğrafi dalığımı incelerken, eski iklimsel ve coğrafi değişmeler

ve bHinmedik çeşitli yayılma yoUarı dolayısıyla,

çağlar boyunca, dünyanın bir yerinden başka bir yerine •göçler

olduğunu kabul edersek, değişiklik geçirerek türerne teorisine

göre, dağılımdaki başlıca olguların pek çoğunu an-

576

layahiliyoruz. Organik varlıkların uzay içindeki dağılımlarında,

ve zaman içindeki yerbilimsel ardışımlarında neden

böylesine şaşırtıcı bir paralellik olmak gerektiğini kavrayabiliyoruz;

çünkü organik varlıklar, her iki halde de, bayağı

soy bağıyla bağlı kalmış, ve değişiklik geçirme yolları aynı

olmuştur. Bütün gezginlerin şaşkınlıkla gözlemlediği olguyu,

yani, aynı kıtada, en farklı koşullarda, sıcakta ve soğukta,

dağlarda ve ovalarda, çöllerde ve bataklıklarda yaşayan

ve birkaç büyük sınıfa bağlı olan canlıların pek çoğunun

açrkça hısım olmasını hiç eksiksiz aniayabiliyoruz; çünkü

onlar aynı ataların ve ilk göçmenlerin soyundandır. Aynı

eski göç ilkesine, ve pek çok halde onunla birlikte değişriklik

geçirmeye dayanarak, ve Buzul Çağının da yard~mıyla, en

uzak dağla:rdaki, ve kuzeyin ve güneyin ılıman kuşaklarındaki

bitkilerden birkaçının özdeşliğini, ve birçoğunun yakın

hı sımlığını; ve kuze~in ve güneyin ılıman denizlerindeki

bazı canlıların, okyanusun bütün troprikal kesimiyle birbirlerinden

ayrılmışlarısa da, yakın hıısımlıklarını anlayabiliyoruz.

İki ülkenin fiziksel koşulları aynı türlerin aradığı

fiziksel koşullara pek yakın olabilir, bununla birlikte o iki

ülke uzun zaman birbirinden ayrı kalmışsa, canlılarının pek

farklı ·olmasına şaşmamızın gereği yoktur; çünkü organizma

ile organizma arasındaki ilişki bütün ilişkilerin en önemlisi

olduğu için; ve o iki ülkeye başka haşılm dönemlerde ve

farklı oranlarda göçmen gelmiş olacağı için, oralardaki değişiklik

geçirme tarzları e~bette farklı olmuş olacaktır.

Büyük gö,çler olduğu, ve onların ardından değişiklikler

geçirildiği görüşüne dayanarak, okyanus adalarında neden

pek az tür barındığını, ama onların çoğunun neden oralara

özgü ya da yerli türler olduğunu açıklayabiliyoruz. Kurbağalar

ve karasal memeliler gibi geniş okyarrusları aşamayan

hayvan gruplarmdan olan türlerin okyanus adalarında

neden bulunmadığını;_ ve öte yandan, yeni ve özel yarasa

türlerinin, yani okyanusu aşabilen hayvanların, her-

577

hangi bir kıtadan pek uzak adalarda neden çoğu zaman bulunduğunu

açıkça anlayabiliyoruz. Okya.q.us ada1armda özel

yarasa türlerinin varolması ve hiç bir karasal memelinin

varo1maması gibi olgular, tıürlerin başlıibaşma yaratıldığı

teorisiyle hiç açıklanamayan olgulardır.

Herhangi iki alanda yakın hısım ya da temsilci türlerin

bulunması, değiş~klik geçirerek türerne teorisine göre, aynı

ata-biçimlerin eskiden her iki alanda da yaşamış olduğunu

gösterir. Ve yakın hısım brirçok türün ayrı iki alanda yaşadığı

her yerde, o alanların ikisi için de ortak olan bazı özdeş

türlerin varlığını hemen hemen her zaman ortaya çıkarıyoruz.

Yakın hısım ama farklı birçok türün olduğu yerde,

aynı gruba bağlı şüpheli biçimler ve çeşitler bulunmaktadır.

Her alandaki canlıların o alana en yakın göçmen kaynağının

canlılarıyla hısım olması, pek genel bir kuraldır.

Bu şaşırtıcı hısımlığı Galapagos Takımadalarının, Juan Fernandeız'in,

ve başka Amedka adalarının aşağıyukarı bütün

hayvanları ve bitkileriyle komşu Amerika Kıtasının hayvanları

ve bitkileri arasında; Ca pe de Verde Takımadalarının

ve öbür Afrika adalarınmkilerle Afrika'nınkiler arasında görüyoruz.

Bu olgunun yaratma teorisine göre hiç bir açı:klaması

olmadığı kabul edilmelidir.

Daha önce gördüğümüz gibi, geçmişin ve bugünün bütün

organik varlıklarının birkaç büyük sınıfta, gruplara bağlı

gruplarda toplanabilmesi olgusu, ve tükenmiş grupların

yaşayıan grupların arasında kalması, doğal seçme teorisiyle

birlikte doğal seçmenin belirtileri olan tükenıneye ve ıranın

ıraksamasma dayanılarak açrklanabilmektedir. Aynı ilkelerih

yardımıyla, bazı ıraların _ sınıflamada neden öbürlerinden

pek çok daha yararlı olduğunu; canlı varlıklar için

olağanüstü önemli olan uyarlanır (adaptive) ıraların sınıflamada

neden hiç denecek kadar az öneml[ olduğunu; güdük

parçalardan alınmış ıraların, o parçaların canlılara hiç

bir yararı olmamakla birlikte, sınıflama için neden çoğu za-

578

man pek değerli olduğunu; ve embriyonal ıraların neden çoğu

zaman hepsrinden değerli olduğunu, anlayabiliyoruz. Bütün

organik varlıkların uyarlanır (adaptive) benzerliklerinden

ayırdedilmek gereken gerçe'k hısımlıkları, soyaçekLınden

ya da soy or·taklığından ileri gelmektedir. Doğal S:istem,

kaz,anılmış fark derecelerinin çeşit, tür, cins, familya vb.

terimleriyle gösterildiği soybiLimsel bir sıralamadır; ve biz,

en kalıcı ıraların yardımıyla (bunlar ne olursa olsun, ve

canlının yaşaması için ne kadar az önemlıi olursa olsun) soy

çizgilerini ortaya çıkarmark durumundayız.

İnsan elindeki, yarasa kanadındaki, domuzbalığı yüzgecindeki,

aıt hacağındaki kemik çatılarının benzerliği, - züra!

l'anın ve filin boyunlarındaki omurların eşit sayıda olması

- ve bunlara benzer pek çok oLgu yavaş, hafif ve ardışık

değişiklikler geçirerek türerne teorisiyle açıklanıvermektedir.

Y~arasanın pek farklı işlere yarayan kanatlarının ve

bacaklarının - yengecin Çenelerinin ve bacaklarının - çiçeğin

ta:çyapraklarımn, erkek ve dişi o:rıganlarının modellerindeki

benzerlrik, bu sınıfların ilk atalarmdan birrinde kökende

benzer olan parçalarm ya da organların yavaş yavaş

değişiklik geçirdiği görüşüyle büyük ölçüde aydınlanmaktadır.

Ardışık değişimlerıin her zaman küçük yaşta ortaya

çıkmaması, ve yaşamın erken olmayan bir döneminde

soyaçekilerek edinilmesi ilkesi, memeHlerin, · kuşların, sürüngenlerin

ve balıkların e~briyonlarının neden pek benzer,

ve ergin biçimlerinin neden pek benzemez olduğunu açıkça

göstermektedir. Hava soluyan bir memelinin ya da kuşun

embriyonunda, çok güzel gelişmiş solungaçlarının yardımıyla

suda erimiş havayı . soluyan balıkların embriyonlarında

olduğu gibi, solungaç yarıkiarı ve ilmik Ibiçiminde dolanan

atardamarlar bulunmasına şaşmaiktan va~geçeıbiliriz.

Bazan doğal seçmeyle dersteklenmiş kullanılmama, değişmiş

yaşama alışkanlıkları ya da koşulları yüzünden yararsızlaşan

organları çoğu zaman güdükleştirecektir; bu gö-

579

rüşe dayanarak, güdük organların anlamını kavrayabiliyoruz.

Ama kullanılınama ve seçme, ancak erginleşmiş ve yaşama

savaşında bütün gücünü !{ullanmak gereken her yaratığı

genellikle etkileyecek, ve bu yüzden, yaşamın ilk dönemi

1boyunca bir organa pek dokunamayacaktır; bundan

ötürü, o organ yaşamın bu erken çağında köreltilmeyecek

ya da güdükleştiri1meyecektir. Örneğin, buzağının diş etlerini

asla yarıp çıkmayan kalıtsal dişleri olması, eski bir atanın

çoik güzel gelişmiş dişleri olmasının sonucudur; ve ergin

hayvanın dişlerinin eskiden, dilin ve damağın, ya da dudakların,

doğal seçmeyle onların yardımı olmaksızın otlamaya

çok güzel uyarlanmış olmasından ötürü, kullamlmaya

kullamlmaya küçüLdüğüne inanabiliriz; oysa dişler buzağıda

etkileurneden kalmıştır, ve soyaçekim iLkesine göre, uygun

yaşlarda soyaçekim yoluyla çok eski bir zamandan günümüze

kadar iletHegelmiştir. Her organizmanın bütün parçalarıyla

birlikte özel olarak yaratılmış olduğu görüşüne dayanılarak,

embriyonal buzağının dişleri, ya da kınkanatlı birçok

böceğin kaynaşmış kınkanatları altında buruşup kalmış

kanatları gibi yararsızlığın açık damgasım taşıyan organların

böyle sık sık ortaya çıkması hiç açıklanamaz. Güdük

orıganlarla, embriyo1ojik ve kökendeş yapılarla, doğanın b[ze

kendi değişiklik şemasını aç1klamaya uğraştığı söylenebilir,

ama biz onun amacını anlayamayacak kadar kavrayışsızız.

TÜRLERİN sayısız kuşaklar geçerken değişiklik geçirmiş

olduğuna beni gerçekten inandıran olguları ve düşünce~

leri özetlemiş J:ıulunuyorum. Bu, özellikle, sayısız, ardış:uk,

hafif, elverişli değişikliklerin doğal seçimiyle sağlanmış, ve

parçaların kullanılmasının ve ikullamlmama:sının kalıtsal etkileriyle

· önemH bir tarzda, ve dış koşulların doğrudan etkisi

ve bilgisizliğimiz yüzünden bize kendiliğinden oluyor gibi

görünen değişimlerle de önemsiz bir tarzda (yani, uyarlanınayla

kazanılmış eski ya da yeni yapılada ilişkili olarak)

580

Imlaylaştırılmıştır. Eskiden bu türlü değişimleri doğal seçmeden

bağımsız olarak kalıcı yapı değişikliklerine yol açtıkları

ölçüde değerlendirmediğim söyleniyor. Ama V?J'dığım

sonuçlar son zamanlarda pek yanlış anlatıldığı, ve türlerin

değişiklik geçirmesini yalnız doğal seçmeye yorduğum ileri

sürüldüğü için, bu yap1ıtın ilk baskısmda ve daha sonrakilerde;

aşağıdaki sözleri göze çarpan bir yere -yani, Giriş'in

bitimine- koyduğumu söylememe izin verilebilir: "Doğal

seçmenin, değişiklik geçirmenin biricik yolu değilse bile,

başlıca yolu olduğu kanısındayım." Bunun hiç bir yararı ol-_

madı. Sürekli yanlış an1a:tmalar çok etkili olabilir; neyse

ki bilim tarihi bu ertkinin uzun sürmediğini gösteriyor.

Yanlış bir teorinin, yukarda belir.t:ilen çeşitli büyük olgu

gruplarını doğal seçme teorisıi gibi pek doyurucu bir tarzda

açıklayacağı hemen hemen hiç düşünülemez. Yakınlarda bunun

güvenilir ıbir kanıtlama yolu olmadığı öne sürüldü; OYiSa

bu, yaşamın alışılagelen olgularının içyüzünü arıaştırmaıda

kullanılan bir yöntemdir; ve en büyük doğa filozofları çoğu

zaman bu yöntemi kullanmışlardır. Işığın dalga hareketiyle

yayılması teorisine; ve dünyanın yakın zamanlara kadar hemen

hemen hiç bir kesin kanıtı bul,unmayan o kendi eksenindeki

dönüşüne olan inanca aynı yoldan varılmıştır. Yaşamın

özü ya da kökeni problemini, çok daha çetin bir problemi, bilimin

şimdiye kadar hiç a~dınlatmamış olması, geçerltİ bir

itiraz değildir. Yerçekiminin özünün ne olduğunu kim açıklayaıbiliyor?

Bugün, bu bilinmedilk çekim öğesinden çıkarılmış

sonuçları kabul ederken hiç kimse duraksamıyor; oysa Leibnttz,

Newton'u "felsefeye anlaşılmaz niteli!kler ve mucizeler

sokmak"la suçlamıştı.

Bu kitapta sunulan. görüşlerin herhangi ıbir kimsenin dinsel

inançlarını sarsması için anlaşılır bir gerekçe görmüyorum.

Leibnitz, insanoğlunun ıbugün_e kadar yaptığı en büyük

buluş olan çekim yaJSasına da "doğal dini yıkmakta, vaihyolmuş

olanı yadsıma'k:ta" diye saldırmış olduğunu ansımak, bu

581

türlü izlenimlerin ne kadar geçici olduğunu göstermeye yeter.

Ünlü bir yazar ve rahib!in bana yazdığına göre, kendisi

"o'nun, kendi ko~duğu yasaların yol açtığı boşlukları doldurmak

amacıyla, durmadan yenilenen bir yaratma eylemini

gerekli gördüğü için, başka ve zorunlu biçimlere 'kendiliğinden

geiişip dönüşebilen birkaç köken biçim yarattığına inanmanın

Tanrılığa yaraşır bir yücelikte olduğunu yavaş yavaş

anlamaya başlamış.''

Peki ama, denebilir, yaşayan en önemli doğa bilginlerinin

ve yerlbilimcilerin pek büyük ıbir çoğunluğu, neden türIerin

değişirliğ·ine yakıiı zamana kadar inanmıyordu? Doğal

bir durumdaki organik varlıkların hiç değişime uğramadığı

öne sürülemez; uzun çağların geçişi sırasında ortaya ç:ı!kan

değişim tutarının sınırlı bir nicelikte olduğu saptanamaz;

türlerle çıüik belirgin çeşitler arasında açık bir ayırım yapılmamıştır

ve yapılamaz; çaprazianan ıtürlerin her zaman

kısır' ve çeşitlerin her zaman doğurgan olduğu, ya da, kısır

lığın özel bir Tanrı vergisi ya da yaratılmış olmanın belirtisi

olduğu öne sürülemez. Türlerin değişmez ürünler olduğu

inancı, dünyanın pek kısa bir tarihi olduğu düşünüMüğü

sürece zorrunlu olarak sürecekti. Artık geçmiş zamanın

uzunluğu konusunda biraz bilgi edinmiş hulunuyıoruz, ve yerbilimsel

belgelerin bize türle:rin değişmesi -değişmişlersekonusunda

açık olgular veremeyecek kadar eksik olduğunu,

kanıt olmaksızın, varsaymay~ı pek eğUimHyiz.

Ama bir türün başka ve farklı türler WreUiğine inanınalk

istemememi.zin ana nedeni, aşamalarını görmediğimiz

büyük değişmeleri hep yavaş yavaş kabul etmemizdir. Lyell,

bugün hala etkin olduklarını gördüğümüz ·eikenlerin denizden

uzak yerlerdeki uzun yarları oluşturmuş ve büyük koyakları

(vadileri) oymuş olduğunu söylediği zaman, yerhilimcilerin

birçoğu bunu !ka'hul etmekıte güçlük çekmişti. Akıl,

"bir milyon yıl"ın bile anlamını tümüyle kavrayamayrubilir;

aşağıyukarı sonsuz sayıdaki kuşakların geçişi sıraısında

582

birikmiş hafif birçok değişikliğin bütün etikilerini hesaplayamaz

ve göremez.

Bu kitapta bir özeıt olarak bildirilen görüşlerin doğruluğuna

kesinlikle inanıyorsam da, kafaları yıllarca benimkine

karşıt bir açıdan görülmüş olgularla dolu görgülü doğa

bilginlerinin de bunlara inanmalarını beklemiyorum. Bi1gisizliğimizi

"yaratma planı", "amaç birliği" vb. terimleriyle

gizlemek, ve bir olguyu yeniden anlatırken ona bir açıklama

ge,tirdiğimizi sanmak pek kolaydır. Açıklanmamış grüçlüklere

belirli bir sayıdaki olguların açıklamasından daha

çok ,önem vermeye eğilimli olan herkes, teörimi elbette reddedecektir.

Kendilerine zeka ıkıvraklığı bağışlanmış, ve ıtürlerin

değişmezliğinden artık şüphe etmeye başlamış birkaç

doğa bilgini bu kitaptan eıtkilenebilir; ama geleceğe güvenle

bakıyorum. Yetişmekte olan genç doğa bilginleri bu sorunun

her iki yönünü de nesnel bir açıdan görebileceklerdir.

Türlerin değişirliğine inanmaya başlayan herkes, bu kanısını

apaçık söylemekle yararlı bir iş görmüş olacaktır; çünkü

bu konuyu baştan ,sona kaplamış olan önyargılar ancak

böıylelikle giderilebilir.

Seçkin kimi doğa bilginleri, her cinsteki onaylanmış türlerden

birçoğunun gerçek tür olmadığına; ama öbür türlerin

gerçek tür olduğuna, yani onların başlıbaşına yaratılmış olduğuna

inandıklarını bildirdiler. Bu benim gari:bime giden

bir çıkar>samadır. Doğa bilginlerinin çoğunun hala özel yaratıklar

gözüyle baktığı; ve kendilerinin de yakın zamana

kadar öyle ba1ktıkları o gerçek türlere özgü bütün dış özellikleri

taşıyan birçok biçimin değişiklik geçirerek türemiş

o1duğunu kalbul ediyorlar, ama aynı görüşü öbür hafif farklı

biçimler için reddediyorlar. Bununla birlikte, hangilerinin

yaratılmış canlı hiçimler, ve hangilerinin ikincil yasalara

göre türemiş biçimler olduğunu ibelirleyebileceklerini, ya da

hiç değilse kestirebileceklerini öne sürmüyorlar. Bir halde

gerçek neden (vera causa) kabul ettikleri değişimi, öbür

583

halde keyfi olarak bir yana itiyorlar, ve bunu, o iki hal arasında

hiç bir fark göstermeden yapıyorlar. Bunun önkanıların

körlüğüne garip bir örnek olarak göısterileceği gün elbetıte

gelecektir. Bu yazarlar, olağanüstü bir yaratma, eylemi

karşisındıa, bayağı bir doğum olayı karşısında şaşırdrklarından

daha çok şaşırmış görünmüyorlar. Ama dünya tarihinin

sayısız dönemlerinde, belirli element atomlarının bir

buyruk üzerine canlı dokulara dönüşüvermiş olduğuna gerçeMen

inanıyorlar mı? Her yaratmada bir tek bireyin mi,

yoksa birıçoğunun mu yaratıldığına inanıy;orlar? Sayısız bitki

ve hayvan çeşitleri tohum ya da yumurta olarak mı, yoksa

tam gelişmiş olarak mı yaratıldı? Ve memeliler, yaratıldıkları

zaman, analarının dölyatağında gelişmiş olmanın izlerini

taşıyorlar mıydı? Şüphesiz, yalnız bir ya da birikaç

canlı biçim yaratılmış olduğuna Inananlar, bu sorulardan

bazılarını yamtlayamaz. Kimi yazarlar, bir milyon canlı varlığın

yaratılmasına inanmanın bir canlı varlığın yaratılmasına

inanmak kadar kolay olduğunu ileri sürmektedirler; ama

Maupertius'un o felsefi "en az eylem" beUti (axiom) bizi

daha küçük sayıları daha isteyerek kabul etmeye götürüyor;

ve biz, her büyük sınıftaki sayısız canlı varlıkların bir

tek atanın soyu olmanın açık, ama aldatkan (deceptive),

belirtileriyle yaratılmış olduğuna elbette inanmak zorunda

değiliz.

Yukardaki ve başka yerdeiki paragrafiarı ve doğa lbHginlerinin

her türün başlıbaşına yaratılmış o~druğuna inandıklarını

dolaylı olarak belirten sözleri, bu k:onudaki düşüncelerin

eski durumunun bir belgesi olaraik alıkoydum; ve bu

yüzden çok kınandım. Ama bu yapıt ilk yayımlandığı zaman,

genel inanç şüphesiz buydu. Daha önce, pek çok doğa bilginiy~

e evrim üzerine konuştum, ve düşüncelerimin payıaşıldığını

gösteren bir belirtiye asla raıslamadım. Kimileri evrimi

kabul etmiş olabilirdi, ama o zamanlar ya susuyor, ya

da düşüncelerini öylesine çapraşık bir tarzda açıklıyorlardı

584

ki, ne demek istediklerini anlamak hiç de kolay olmuyordu.

Şimdi işler değişti. Artık hemen hemen bütün doğa bilginleri

o büyük evrim ilkesini onaylıyorlar. Bununla birlikte, türlerin

birdenbire, anlaşılmaz bir tarzda, yeni ve kesinlikle

farklı hiçimler türettiğini sananlar hala var. Ama, daha

önce göstermeye çalıştığım gibi, büyük ve ani değişiklikle~

rin kabul edilme'Sine zorlu kanıtlarla karşı çıkılabilir. Bilimsel

bir görüşe göre, daha ileri araştırmalara yol açacağı

için, eski ve pek farklı biçimlerden birdenbire ve anlaşılmaz

bir tarzda yeni biçimler türediğine inanmakla, eski

inanca, türlerin topraktan yaratılmış olduğu inancına karşı

pek az bir üstünlük sağlanalbilir.

'fürlerin değişiklik geçirmesi öğretisini nereye kadar genişletmekte

olduğum sorulabilir. Bu, yanıtı güç bir sorudur,

çünkü incelediğimiz biçimler ne kadar çok olursa, soy ortaklığını

gösteren kanıtlar da sayıca o kadar az ve değerce · o

kadar önemsiz olmaktadır. Ama olağanüstü önemli bazı kanıtlar

pek ilerilere kadar uzanmaktadır. Bütün sınıfların

bütün üyeleri bir hısımllik zinciriyle birbirine bağlıdır, ve

hepsi, aynı ilkeye göre, gruplara bağlı gruplarda sınıflana-

. bilir. Taşıl kalıntılar, bazan, bugünkü takımlar arasındaki

çok !büyük boşlukları doldurmaktadır.

Güclük organlar, eski bir atada tam gelişmiş halde bulunduklarını

açıkça göstermektedirler; ve bu, bazı hallerde,

döllerdeki değişiklik tutarının olağanüstü olduğu anlamına

gelmektedir. Bütün sınıflardaki çeşitli yapılar aynı modele

göre oluşmuştur, ve embriyonun ilk dönemlerinde çok benzeşmekıtedir.

Bundan ötürü, değişiklik geçirerek türerne teorisinin

aynı büyük sınıfın ya da alemin bütün üyelerini kucakladığından

şüphe edemem. Hayvanların en çok dört ya dEı

beş, ve bitkilerin aynı sayıda ya da daıha az atadan türemiş

olduğuna inanıyorum.

Örnekseme (analogy) bir adım daha ilerlememi, ya,

ni, bütün hayvanların ve bitkilerin bir tek köken-ibiçimden

585

türemiş olduğuna inanmamı sağlar. Ama örnekseme yanıltıcı

bir kılavuz olabilir. Bununla hirliıkıte bütün canlıların

· kimyasal bileşiminde, gözesel yapısında, gelişim yasalarında,

zararlı etkilere karşı duyarlıklarmda or,tak olan yanları

çoktur. Öyle ki, aynı ağının hayvanlardaki ve bitkilerdeki

etkisinin çoğu zaman aynı olduğunu, ya da mazı sineğinin

s algıladığı ağının yaban gülünde ve meşede aykırı gelişimlere

yol açtığını ~görüyoruz. Bütün organik varlıklarda --helki

çoık aşağı olan bazıları ayrı tutulursa- eşeysel üremede

köklü bir benzerlik vardır. Bugün bildiğimiz kadarıyla, embriyon

keseciği hep~sinde aynıdır .tki ana bölümü -yani, hayvan

ve bttki alemlerini- bile ele alsak, belirli aşağı biçimler

öylesine arada kalmaktadır ki, doğa bilginleri onları han·

gi aleme koyacaklarını tartışıp durmaktadırlar. Prof. Asa

Gray'jn belirttiği gibj, "aşağı deniz yosunlarının sporları

ve öbür üretken par,çaları önce hayvansal, ve sonra açıkça

bitkisel bir varlık göstermektedir". Bundan ötürü, böyle arada

kalan bir biçimden, hem bitkilerin ve hem de hayvanların

.Wreyebilmiş olması, doğal :seçme ve ıranın ıraksaması

ilkelerine göre, inanılmaz görünmemektedir; ve böyle olduğunu

kabul edersek, yeryüzünde yaşamış ve yaşayan bütün

varlıkların bir tek ilk-başlangıç (primordial) biçimden türemiş

olabileceğini de kabul etmeliyiz. Ama bu çıkarsama

özellikle örnekserneye dayanmaktadır, ve kabul edilip edilmemesi

önemli değiLdir. Şüphesiz, Bay G. H. Lewes'in ileri

sürdüğü gibi, yaşamın başlangıcında farklı birçok biçim de

ortaya çıkmış olabilir; böyle olduysa, onlardan ancak birkaçının

değişiklik geçirmiş döller bıraktığı sonucuna vara- ·

biliriz. Çünkü memeliler, eklemliler (Articulata) vb. büyük

grupların her birinin üyeleriyle Hgili olarak belirttiğim gibi,

her gruptaki bütün üyelerin bir tek atadan türemiş olduğunu

gösteren kesin kanıtlar, onların embriyolojik ıralarında,

kökendeş (homologoııs) ve güdük organlarında vardır.

Bu yapıtta geliştirdiğim ve Bay Wallace'ın desteklediği

586

görüşler, ya da, türlerin kökeni konusunda bunlara ibenzer

görüşler genellikle kabul edildiği zaman, doğal tarihte büyük

bir devrim olacağını belli belirsiz de ol,sa öngöreibiliriz.

Sistematikçiler işleriyle bugünkü gibi uğraşabileceıklerdir;

ama şu ya da bu biçimin gerçek bir tür olup olmadığı konusunda

sürekli şüpheleri olmayacaktır. Bu onlar için -bunca

görgüden ,sonra ve kesinlikle inanıyorum ki- hiç de küçümserrecek

bir kolaylık değildir. Britanya'daki elli böğürtlen

türünden bazılarının yetkin türler olup olmadığı konusundaki

o bitip tükenmek bilmeıyen tartışmadan vazgeçilecektir.

Sistematikçile:r, yalnız, herhangi bir biçimin belirlenmeye

yetecek kadar değişmez ve öbür türlerden farklı olup olmadığını;

ve o b~çim belirlenebiliyorsa, farkların ona özel bir

tür adı vermeye elverecek kadar önemli olup olmadığını

saptayacaklardır (bu iş kolay olacaktır demek istemiyorum

elbet). Bu ikinci ııokta, şimdi olduğundan daha çok gözönünde

tutulacaktır; çünkü herhangi iki biçim arasındaki farklar

(az bile olsa), ara aşamalanmalarla birbirine karışıyorsa,

doğa bilginlerinin pek çoğu, o iki biçimi tür sayılmaya uygun

bulacaktır.

Bundan sonra şunu 1tiraf etmek zorunda kalacağız: türlerle

çok belirgin çeşitter arasındaki biricik fark, ikincilerin

bugün ara aşamalanmalarla birbirlerine bağlı olması,

oysa türlerin eskiden öyle olmuşluğudur. Bundan dolayı, bugün

iki biçim arasında ara aşamalanmalar bulunmasının

önemini de reddetmeden, onlar arasındaıki farkların gerçek

tutarım daha büyük bir dikkatle ölçmeyi ·ve onlara daha

yüksek bir değer biçmeyi başaracağız. Bugün genellikle yal·

nızca çeşit oldukları kabul edilen biçimlerin bundan böyle

özel tür adları taşımaya yaraşır olduklarının itiraf edilmesi

pek olanaklıdır; ve o zaman bilim diliyle haLk dili birbiriyle

uzlaşacaktır. Sözün ikısası, türleri, tıpkı cinsleri kolaylık olsun

diye ustalıkla düzenlenmiş topluluklar olaraik gören ve

öyle ele alan doğa bilginle:rinin yaptığı gibi ele alacağız. Bu,

587

sevindirici bir görüş olmayabilir; ama hiç değilse "tür" teriminin

bugüne kadar bulunmamış olan ve bulunamayacak

olan "öz"ünü boş yere aramaktan ~ur,tulacağız.

Doğal tarihin öbür ve daha genel dalları da büyük ölçüde

ilginçleşecektir. Doğa bilginlerinin kullandığı ilgi, hısımlık,

tip ortaklığı, babalık (pa.ternity), biçim bilim, uyarlanır

(adaptive) ıralar, güctük ve atılmış organlar vb. terimler,

eğretilemeli (metaphorical) olmaktan çıkacak, ve

açık birer anlam kazanacaktır. Bir koyuna anlayışının tü

müyle ötesinde bir şey olarak bakan yabanıl bir insanın gözüyle

bir organik varlığa bakmaktan vazgeçtiğimiz zaman,

doğadaki her hayvanı ve bitkiyi uzun bir tarihi olan bir

varlık olarak gördüğümüz zaman; önemli bir mekanik buluşu,

emeğin, denemenin, sağduyunun, birçok işçinin yanlışlarının

toplamı olarak düşündüğümüz gibi, her karmaşık

yapıyı ve içgüdüyü de, ilgili oldukları canlıya yararlı birçok

düzenienişin toplamı saydığımız zaman; her organik varlığı

böyle ele aldığımız zaman, --görgüye dayanarak konuşuyorum-

doğal tarih çalışmaları çok çok daha ilginç olur!

Değişimin nedenleri ve yasaları, karşılıklı-ilişki (correlation)

, kullanılmanın ve kullanılmamanın etkileri, dış koşulların

doğrudan etkisi vb. konularında hemen hemen hiç

dokunulmamış bir araştırma alanı açılacaktır. Evcil ürünlerin

incelenmesine olağanüstü önem verilecektir. İnsanın

elde eıttiği yeni bir çeşit, bugün bilinen türlerin o pek uzun

listesine eklenen yeni bir türden daha ilginç bir araştırma

konusu olacaktır. Sınıflamalarımız, elden geldiğince soyibiJimsel

hale getirilecek; ve o zaman, "yaratma planı" denilen

şeyi gerçekten gösterecektir. Belirli bir amacımız olduğu

zaman, sınıflamanın kuralları elbette daha basit olacaktır.

Elimizde bir s9yağacı (pedigree) yok; ve doğal soyikütüklerimizdeki

o birbirlerini ıraksayan soy çizgilerini çok

eskiden beri soyaçekimle iletHegelen her türlü ıranın yardımıyla

ortaya çıkarmamız gerekiyor. Gıüdük organlar, çok-

588

tan yitip ,gitmiş yapılar üzerine şaşmaz bilgiler verecektir.

Sapık (abermnt) denen, ve bir bakıma "yaşayan taşıllar"

diyebileceğimiz türler ve tür grupları, eski canlı biçimlerin

görüntülerini ortaya çıkarmamıza yardım edecektir. Embriyoloji,

her büyük sınıfın ilk-örneklerinin (prototype) yapılarını,

biraz belirsiz de olsa çoğu zaman aydınlatacaktır.

Aynı türün bütün bireylerinin, ve pek çok cinsin yakın

hısım türlerinin, çok eski olmayan bir dönemde ortak bir

ana-babadan türediğini, ve doğum yerlerinden göç ettiğini

güvenle kabul edebilecek durumda olduğumuz zaman; ve

çeşitli göç yolları konusundaki bilgilerimiz sağlamlaşınca, o

zaman, yerbilimin iklimdeki ve kara düzeylerindeki eski değişmeler

üzerine bugün verdiği ve ilerde vereceği bilgilerin

ışığı altında, yeryüzündeki canlıların eski göçlerini güvenle

izleyebileceğiz. Bugün bile, bir kııtanın karşıt yanlarındaki

denizierin canlıları arasındaki farkları, ve o kıtadaki çeşitli

· canlıların doğal özelliklerini bilinen göç yollarına göre

karşılaştırarak yeryüzünün eski coğrafyası biraz aydınlatılabilmekıtedir.

Soylu yerlbilim, belgelerin aşırı eksikliğinden ötürü görkeminden

y1tiriyor. Yerkabuğuna, içinde gömülü kalıntılarla

birlikte, iyi doldurulmuş bir müze gözüyle değil, tersine,

rasgele ve uzun aralıklarla yapılmış yoksul bir derme (collection)

gözüyle bakılmahdır. Taşı1ca zengin her büyük oluşumun

birikimi elverişli koşulların olağanüstü bir raslaşması;

ve birbirini izleyen tabakalar arasındaki boşluklar uzun

zaman aralıkları olarak değerlendirilecektir. Ama önceki ve

sonrırki organik biçimleri karşılaştırarak, bu zaman aralıklarının

ne kadar sürdüğünü, az da olsa, güvenle ölçebileceğiz.

Canlı biçimlerin genel ardışımına göre, içlerinde özdeş

birçok Wr bulunmayan yerbilimsel iki oluşuma kesinlikle

çağdaş oluşumlar gözüyle bakarken çok dikkatli olmalıyız.

Türleri doğaüstü yaratma eylemleri değil, ağır işleyen ve

bugün de varolan etkenler ortaya çıkardığı ve ortadan kal-

589

dırdığı için, ve organi·k değişmenin en önemli nedeni, yani

orıganizma ile organizma arasındaki karşılıklı ilişki, değişmiş

ve bel~i birdenbire değişmiş fiziksel koşullardan bağımsız

oMuğu için, bir organizmanın gelişimi öbürlerinin gelişimini

ya da ölümünü gerektirir; ve bunun sonucu şudur: birbirini

izleyEm oluşumlarda bulunan taşıUardaki organik değişme

tutarı, geçmiş gerçek zamanın değil, olsa olsa geçmiş

ilişkin (relative) zamanın uygun bir ölçüsüdür. Bununla

birlikte, birtakım türler topluca korunarak uzun bir zaman

topluca kalmış, oysa o sırada onların birçoğu yeni ülkelere

göç ederek ve yabancı canlılada yarışarak değişiklik

geçirmiş olabilir; onun için m·ıganik değişme tutarını bir ölçü

olarak aşırı ·önemsememeliyiz.

Gelecekte, çok daha önemli araştırmalara açık alanlar

görüyorum. Ruhbilim, Bay Herbert Spencer'in şimdiden attığı

temele, her zihni yetinin ve sığanın (capacity) anca·k

yavaş ve aşamalı olarak edinilebildiği temeline güvenle otur~

tulabilir. İnsanın kökeni ve tarihi daıha da aydınlanacakbr.

Çok ünlü yazarlar her türün başlıbaşına yaratılmış olduğu

inancıyla seve seve yetinir görünüyorlar. Bence, dünyanın

eski ve bugünkü canlılarının türernesinin ve tükenmesinin,

tıpkı bireyin doğması ve ölmesi g~bi, ikincil nedenlerin

sonucu olması, Yaradanın maddenin özüne soktuğu yasalar

üzerine bildiklerim1zle daha güzel bağdaşmaktadır. Bütün

organizmaları özel yaratıklar olarak değil de, ilk Karnhriyum

tabakası birikmeden önce yaşamış birkaç canlının

doğrudan doğruya dölleri olarak gördüğüm zaman, bütün

canlılar ıbana yüceltilmeye yaraşır görünüyor. Geçmişe bakarak

güvenle şu sonuca varabiliriz:. yaşayan hiç bir tür,

k;:endi kılığını değişmemiş olarak uzak bir geleceğe iletemeyecektir.

Ve bugün yaşayan türlerden çok azı kendi dölünü

çok uzak bir geleceğe iletebilecektir. Çünkü bütün organik

varlıkların gruplaşma tarzı, her cinsteki ·wrlerin çoğunun,

ve birçok cinsin bütün türlerinin hiç döl bırakmadığını, ve·

590

tümüyle tükendiğini gösteriyor. Geleceğe şöyle önbilirce

(kahince) bir göz atıp diyebiliriz ki, her sınıfın büyük ve

başat gruplarından olan, çok yayılmış ve sık raslanan türler,

sonunda üstün gelecek ve yeni, baş at türler türetecektir.

Yaşayan canlı biçimlerin hepsi Kambriyum Döneminden ön-.

ce yaşamış olanların doğrudan doğruya dölü olduğu için, kuş

akların o bilinen ardışıını asla kesilmemiştir, ve dünyayı

tümüyle ıssız bırakmış hiç bir tufan olmamıştır. Bundan

ötürü, önümüzde güvenilir ve pek uzun bir geleceğin uzanmaı~

ta olduğuna duraksamadan inanabiliriz. Ve doğal seçme

yalnız her varlığın yararına olanla ve o amaçla çalıştığı

için, bedeni ve zihni bütün vergiler yetkinleşmeye eğilimli

olacaktır.

Çeşitli bitkilerle kaplı, çalılıklarında kuşların ötüştüğü,

türlü böceklerin uçuştuğu; nemli toprağında tırtılların, sulucanların

süründüğü bir yamaca bakıp, birbirinden böylesine

farklı, ve birbirine böylesine karmaşık bir tarzda bağımlı

ve ustalıkla yapılmış bütün o canlı biçimlerin, çevremizde

etkilerini sürdüreduran yasaların ürünleri oldugunu düşünmek

ilginçtir. Bu yasalar __,geniş bir anlamda- Üreme ve

Büyüme; Soyaçekim (hemen hemen üremenin kapsamında

kalır); yaşam koşullarının, ve parçaların kullanıhp kullanılmamasının

doğrudan ve dolaylı etkilerinin sonucu olan değişkenliktir;

üreme öylesine hızlıdır ki Yaşama Savaşına yol

açar; ve bunun sonucu Iranın Iraksamasım ve az gelişmiş

biçimlerin tükenınesini zorunlu kılan Doğal Seçmedir. Böylece,

doğanın savaşından, açlıktan ve ölümden, düşünebildiğimiz

en yüce ereğe, daha yukarı hayvanların oluşmasın::ı

varılır. Yaradanın başlangıçta bütün özünü birkaç ya da bir

biçime üfürdüğü yaşamı böyle anlayan ve bu gezegen çekimin

değişmez yasasına göre dönüp dururken, böylesine basit

bir başlangıçtan en güzel, en olağanüstü biçimlerin türemiş

ve türernekte olduğunu kavrayan bu yaşam görüşünde

gerçekten yücelik vardır.

591