ozgurluk.jpg

Özgürlük evete ihtiyaç duyulduğunda evet deme, ha yıra ihtiyaç duyulduğunda h

hayıra ihtiyaç duyulduğunda hayır deme ve bazen de bir şeye

ihtiyaç olmadığında sessiz kalma; bir şey söylememe, susma

ıeme,

kapasitesi

susma

deme,

kapasitesi demektir. Tüm bu boyutlar mevcutsa

o zaman özgürlük vardır.

ÖNSÖZ

ÖZGÜRLÜĞÜN ÜÇ BOYUTU

Özgürlük üç boyutlu bir olgudur. B i r i n c i s i f i z i k s e l boyuttur. F i z i k s e l olarak köleleştirilebilirsin ve binlerce yıldır insan pazarda tıpkı herhangi bir malmış gibi satılmıştır. Dünyanın her yerinde köleler var olmuştur.

Onlara insan hakları tanınmamıştır; onlar gerçekte insanoğlu olarak kabul edilmemiştir, onların insanlığın

alt seviyesinde oldukları düşünülmüştür. Ve insanlara hâlâ insanlardan daha alt seviyedeymişler gibi

davranılır. Hindistan'da surdular, dokunulmazlar vardır. Hindistan'ın çoğu hâlâ esaret altında yaşıyor;

ülkede hâlâ bu insanların beş bin y ı l önce gelenek tarafından belirlenmiş olan mesleklere giremediği,

eğitim göremediği yerler var. Onlara dokunmak dahi senin saflığını yitirmen için yeterlidir; hemen

yıkanmak zorundasın. O kişiye dokunmamış ama onun gölgesine dokunmuş bile olsan duş almak

zorundasın.

Ve dünyanın her tarafında kadının bedeni erkeğin bedeni ile eşit kabul edilmez. O erkek kadar özgür

değildir. A s ı r l a r boyunca Çin'de kocalar cezalandırılmadan karılarını öldürme hakkına sahipti çünkü karısı

onun malıydı. N a s ı l ki sandalyeni parçalayabilirsin veya evini yakabilirsin —çünkü o senin sandalyen, o

senin e v i n — o senin karındı. Çin kanununda koca karısını öldürürse bir ceza yoktu çünkü onun ruhsuz

olduğu düşünülürdü. O sadece bir üreme mekanizmasıydı, bir çocuk fabrikasıydı.

Demek ki f i z i k s e l kölelik ve bedeninin zincirlenmediği, kimseninkinden daha aşağıda kategorize

edilmediği, beden söz konusu olduğu sürece eşitliğin olduğu f i z i k s e l özgürlük vardır. Fakat bugün bile bu

özgürlük her yerde mevcut değildir. Bu giderek azalıyor ancak tamamen yok olmamıştır.

Bedenin özgürlüğü siyah ve beyaz arasında ayrım olmaması, kadın ve erkek arasında bir ayrım olmaması,

bedenler söz konusu olduğu sürece herhangi bir ayrım olmaması anlamına gelecektir. H i ç kimse saf

değildir, hiç kimse k i r l i değildir; tüm bedenler aynıdır. Özgürlüğün en temelinde bu yatar. Sonra ikinci

boyut vardır: P s i k o l o j i k özgürlük. Dünyada psikolojik olarak özgür olan çok az birey vardır... çünkü şayet

bir Müslüman isen psikolojik olarak özgür değilsin; eğer Hindu isen psikolojik olarak özgür değilsin. B i z i m

çocukları yetiştirme tarzımız tamamen onları köleleştirmektir; politik ideolojilerin, sosyal ideolojilerin,

dinsel ideolojilerin köleleri. Onların kendi kendilerine düşünmeleri için kendi kendilerine araştırmaları için

bir şans tanımayız. Onların zihinlerini belirli bir kalıbın içine girmeye zorlarız. Onların zihinlerini bizim bile

deneyim sahibi olmadığımız şeylerle doldururuz. Anne babalar çocuklara bir T a n r ı olduğunu öğretirler ve

onlar T a n r ı hakkında hiçbir şey bilmezler. Onlar çocuklara bir cennet ve bir cehennem olduğunu söylerler.

Ve onlar cennet ve cehennem hakkında hiçbir şey bilmiyorlar.

Sen bilmediğin şeyleri çocuklarına öğretiyorsun. Onların zihinlerini koşullandırıyorsun çünkü senin zihnin

de anne baban tarafından koşullandırıldı. Bu şekilde hastalık bir kuşaktan diğer kuşağa geçer.

P s i k o l o j i k özgürlük, çocukların gelişmesine i z i n verildiğinde, daha çok entelekt, daha çok zekâ, daha çok

bilinç, daha çok uyanıklık geliştirmelerine yardım edildiğinde mümkün olacaktır. Onlara hiç inanç

verilmeyecek. Onlara hiçbir çeşidinden iman öğretilmeyecek ama hakikati aramak için mümkün

olduğunca çok dürtü verilecek. Ve onlara en başından şu hatırlatılacak: "Senin kendi hakikatin, senin

kendi buldukların seni özgürleştirecek; başka hiçbir şey bunu senin için yapamaz."

1 -> 72

Hakikat ödünç alınamaz. O kitaplardan çalışılamaz. H i ç kimse sana onun hakkında bilgi veremez. Senin

zekânı keskinleştirmen zorunludur, bu sayede sen varoluşun içine bakarsın ve onu bulursun. Eğer bir

çocuk açık, alıcı, uyanık bırakılırsa ve araştırmak için arzu verilirse onun psikolojik özgürlüğü olacaktır.

Ve psikolojik özgürlük ile birlikte muazzam bir sorumluluk gelir. Ona bunu öğretmek zorunda değilsin; o

psikolojik özgürlüğün gölgesi gibi gelir. Ve o sana müteşekkir olacak. A k s i taktirde bütün çocuklar anne

babalarına kızgındır çünkü onlar onu mahvetti: Onun özgürlüğünü yok ettiler, zihnini koşullandırdılar. O

bir soru dahi sormadan önce hepsi, kendi deneyimlerine dayanmadığı için sahte olan cevaplarla zihnini

doldurdular.

B ü t ü n dünya psikolojik esaret altında yaşıyor.

Ve üçüncü boyut, beden olmadığını bildiğin, zihin olmadığını bildiğin, sadece saf bilinç olduğunu bildiğin

nihai özgürlüktür. Bu bilgi meditasyon aracılığıyla gelir. O seni bedenden ayırır, o seni zihinden ayırır ve

nihai olarak saf bilinç, saf farkındalık olarak sen oradasın. Bu ruhsal özgürlüktür.

Bunlar birey için üç temel özgürlük boyutudur.

K o l e k t i f olanın ruhu yoktur, kolektif olanın zihni yoktur. K o l e k t i f i n bedeni de yoktur; o sadece bir isimdir.

O sadece bir sözcüktür. K o l e k t i f için özgürlüğe ihtiyaç yoktur. T ü m bireyler özgür olduğunda kolektif olan

özgürleşecektir. Ancak biz sözcüklerden çok etkileniriz, o kadar çok bu böyledir ki sözcüklerin bir

maddesinin olmadığını unuturuz. K o l e k t i f olan, toplum, topluluk, din, k i l i s e ; bunların hepsi laftır. Onların

ardında gerçek hiçbir şey yoktur.

Küçük bir öykü aklıma geldi. Alice Harikalar Diyarında masalında, Alice kraliçenin sarayına gelir.

Vardığında kraliçe ona sorar, "Yolda bana doğru gelen bir haberciye rastladın mı?"

Ve küçük kız, "Hiç kimseye," der.

Ve kraliçe, "Hiç kimse"nin b i r i s i olduğunu düşünür ve sorar, "Fakat o zaman niçin H i ç K i m s e buraya

ulaşmadı?"

Küçük k ı z , "Hiç kimse hiç kimsedir" der.

Ve kraliçe der k i , "Aptal olma! Anlıyorum: H i ç K i m s e H i ç K i m s e olmak zorunda ama o sen buraya

gelmeden önce burada olmalıydı. Anlaşılan H i ç K i m s e senden daha yavaş yürüyor."

Ve Alice der k i , " B u kesinlikle yanlış! H i ç kimse benden h ı z l ı yürüyemez."

Diyalog bu şekilde devam eder.

T ü m diyalog boyunca "hiç kimse" b i r i s i olur ve Alice'in kraliçeyi bu "hiç kimse"nin hiç kimse olmadığına

ikna etmesi mümkün olmaz.

K o l e k t i f l i k , toplum; tüm bunlar sadece laftır. Gerçekten var olan bireydir; aksi taktirde bir sorun olacaktır.

B i r Rotary kulübünün özgürlüğü nedir? L i o n s kulübünün özgürlüğü nedir? Bunlar sadece isimdirler.

K o l e k t i f t i k çok tehlikeli bir fikirdir. K o l e k t i f olmak adına birey, gerçek her zaman kurban edilmiştir. B e n

kesinlikle ona karşıyım.

Uluslar bireyleri ulus adına kurban ediyor; ve "ulus" sadece bir laftır. Haritanın üzerine çizdiğin çizgiler

yeryüzünde hiçbir yerde yoktur. Onlar sadece senin oyunundur. Fakat haritanın üzerine çizmiş olduğun bu

çizgiler için savaşmak adına milyonlarca insan ölmüştür; gerçek insanlar gerçek olmayan çizgiler için

ölüyor. Ve sen onları kahraman yapıyorsun, ulusal kahramanlar yapıyorsun!

K o l e k t i f l i k f i k r i tamamıyla yok edilmelidir; aksi taktirde şu veya bu şekilde bireyi kurban etmeye devam

edeceğiz. B i r e y i din adına bile, din savaşlarında kurban etmiş durumdayız. D i n i savaşta ölen bir Müslüman

kendisinin cennetlik olduğunun garanti olduğunu bilir. Ona imamı tarafından, "Eğer İslam için ölürsen

2 -> 72

hayal ettiğin ya da rüyasını gördüğün tüm zevkleriyle cennetlik olman kesindir. Ve öldürdüğün k i ş i de bir

Müslüman tarafından öldürüldüğü için cennete ulaşacaktır. Bu onun için bir ayrıcalıktır; o nedenle bir

insanı öldürdüğün için suçluluk hissetmene gerek yok" denmiştir. Hıristiyanların Haçlı Seferleri vardır

— b i r cihat, bir dini savaş— ve binlerce insan öldürülür, insanlar canlı canlı yakılır. Ne için? K o l e k t i f

olmak adına; H ı r i s t i y a n l ı k için, B u d i z m için, Hinduizm için, komünizm için, faşizm için herhangi bir şey

olabilir. K o l e k t i f olmayı temsil eden herhangi bir sözcük ve birey kurban edilebilir.

Kolektifliğin var olması için bile bir neden yoktur: B i r e y l e r yeterlidir. Ve şayet bireylerin özgürlüğü varsa

psikolojik olarak özgürlerse, ruhsal olarak özgürlerse o zaman doğal olarak kolektif olan da manevi olarak

özgür olacaktır.

K o l e k t i f bireylerden oluşur tersinden değil. B i r e y i n sadece kolektif olanın bir parçası olduğu

söylenmektedir; bu doğru değildir. B i r e y kolektifin sadece bir parçası değildir; kolektif bir araya gelen

bireyler için sadece bir semboldür. Onlar hiçbir şeyin parçası değildir; onlar bağımsız kalırlar. Onlar

organik olarak bağımsız kalırlar, onlar kolektifin parçası haline gelmezler.

Şayet biz özgür bir dünya istiyorsak o zaman şunu anlamalıyız ki kolektiflik adına pek çok katliam

gerçekleşmiştir. Ve artık durmak zamanı gelmiştir. T ü m kolektif isimler geçmişte sahip oldukları görkemi

kaybetmelidir. B i r e y l e r en yüksek değer olmalıdır.

B i r şeyden özgürleşmek hakiki özgürlük değildir. İstediğin bir şeyi yapma özgürlüğü de benim bahsettiğim

özgürlük değildir. Benim özgürlük vizyonum kendin olmandır.

Bu özgürlüğünü bir şeyden elde etme meselesi değildir.

Bu özgürlük, özgürlük olmayacaktır çünkü bu sana verilmiştir; bunun için bir neden vardır. Bağımlı

olduğunu hissettiğin şey hâlâ özgürlüğünün içindedir. Ona vefa borcun var, o olmadan özgür olmazdın.

İstediğin her şeyi yapma özgürlüğü de özgürlük değildir çünkü bir şeyi yapmayı istemek, arzulamak

zihinden gelir. Ve zihin senin esaretindir.

H a k i k i özgürlük senin seçimsiz farkındalığından gelir; ancak seçimsiz farkındalık varken özgürlük ne

şeylere bağımlıdır ne de bir şey yapmaya bağımlıdır. Seçimsiz farkındalığı izleyen özgürlük sadece kendin

olma özgürlüğüdür. Ve sen zaten kendinsin, sen onunla birlikte doğdun; o yüzden de o başka hiçbir şeye

bağlı değildir. K i m s e onu sana veremez ve hiç kimse onu senden alamaz. B i r kılıç senin başını kesebilir

ama o senin özgürlüğünü, senin varlığını kesemez.

Bu senin kendi doğal, varoluşsal özünün içinde merkezlendiğini, köklendiğini söylemenin başka bir

yoludur.

Şeylerden özgürleşmek dışarıya bağımlı olmaktır. B i r şey yapma özgürlüğü de dışarıya bağımlı olmaktır.

Nihai olarak saf olma özgürlüğü senin dışındaki hiçbir şeye bağımlı değildir.

Sen özgürlük olarak doğdun. Sen sadece onu unutmak için koşullandırıldın. Katman katman koşullanmalar

seni bir kuklaya dönüştürmüştür. İpler başkalarının elinde. Eğer bir H ı r i s t i y a n isen sen bir kuklasın. İplerin

var olmayan bir Tanrı'nın elinde, bu nedenle Tanrının var olduğu hissini sana vermek için T a n r ı y ı temsil

eden peygamberler, Mesihler var.

Onlar hiç kimseyi temsil etmiyor, onlar egoist insanlar ve hatta ego bile seni bir kuklaya indirgemek ister.

Onlar sana ne yapacağını söyler, onlar sana On E m i r verir. Onlar sana k i ş i l i k l e r i n i verir; senin bir

Hıristiyan, bir Yahudi, bir Hindu, bir Müslüman olmanı, onlar senin sözde bilgini verir. Ve doğal olarak

sana çocukluğundan beri vermeye başladıkları çok büyük ağırlığın altında —taşıdığın Himalayalar kadar

y ü k — gizli olan, bastırılmış kendi doğal özün var. Şayet tüm koşullanmalardan kurtulabilirsen, şayet ne bir

komünist, ne bir faşist, ne bir Hıristiyan, ne bir Müslüman olduğunu düşünebilirsen...

Sen bir H ı r i s t i y a n ya da Müslüman olarak doğmadın; sen sadece saf, masum bilinç olarak doğdun.

3 -> 72

Yeniden bu saflıkta, bu masumiyette, bu bilinçte olmaktır benim özgürlükten kastettiğim şey.

Özgürlük hayatın nihai deneyimidir. Bundan daha yüksekte bir şey yoktur. Ve özgürlükten kaynaklanan

pek çok çiçek senin içinde açar.

Sevgi senin özgürlüğünün çiçeklenmesidir. Şefkat senin özgürlüğünün diğer çiçeklenmesidir.

Hayattaki kıymetli olan her şey senin varlığının içindeki masumiyetin, doğal halin içinde çiçek açar.

O yüzden özgürlüğü bağımsızlıkla ilişkilendirme. Doğal olarak bağımsızlık bir şeyden, bir kimseden olur.

Özgürlüğü yapmak istediğin şeylerle ilişkilendirme çünkü bu senin zihnin, o sen değilsin. B i r şeyi yapmak

istemek, bir şeyi arzulamak demek senin isteğinin ve arzunun esareti altında olman demektir. B e n i m

bahsettiğim özgürlük ile sen tamamıyla sessiz, sakin, güzel, mutlusun.

Sayfada Ara

KÖLELİĞİN KÖKENLERİNİ ANLAMAK

Bütünüyle özgür olmak için bir kimsenin bütünüyle farkında olması gerekir çünkü bizim esaretimizin

kökleri bilinçsizliğimizin içindedir; o dışardan gelmez. Hiç kimse seni özgür olmaktan alıkoyamaz. Sen

yok edilebilirsin ama senin özgürlüğün sen onu vermediğin sürece senden alınamaz. En son tahlilde her

zaman için senin özgür olmama arzundur seni özgürlükten alıkoyan şey. Senin bağımlı olma arzun, senin

kendin olma sorumluluğunu bırakmandır özgürlükten alıkoyan seni.

Bir kimse sorumluluğu aldığı an... Ve unutma sadece güller değil dikenler de var; sadece tatlı değil

onun içinde acı anlar da var. Tatlı her zaman acı ile dengelenir, onlar her zaman aynı oranda gelir.

Güller dikenlerle, günler gecelerle, kışlar yazlarla dengelenir. Hayat zıt kutuplar arasındaki dengeyi

korur. O nedenle tüm güzellikleriyle, acılarıyla, keyifleriyle ve kederleriyle birlikte kendisi olmayı

kabule hazır olan bir kimse özgür olabilir. Sadece böyle bir kimse özgür olabilir...

Onu tüm kederleriyle ve tüm sarhoş edici zevkleriyle yaşa; her ikisi de senindir. Ve unutma, sarhoş edici

zevk acı olmadan yaşayamaz, hayat ölüm olmadan var olamaz ve coşku üzüntü olmadan mevcut olamaz.

Olan şey bundan ibarettir; bunun için bir şey yapılamaz. Eşyanın tabiatı budur, eşyanın Tao'su budur.

Tüm iyi şeyleriyle ve tüm kötü şeyleriyle, tüm güzel ve tüm güzel olmayan şeyleriyle neysen o olarak

kendin olma sorumluluğunu kabullen. Bu kabullenmenin içinde bir aşkınlık hali gerçekleşir ve kişi

özgürleşir.

Sayfada Ara

BİR MÜLAKAT: TOPLUM VE BİREYİN ÖZGÜRLÜĞÜ

Toplumsal kuralların insanlar için temel bir ihtiyaç olduğu anlaşılıyor. Yine de hiçbir zaman, hiçbir

toplum bir insanın kendini tanımasına yardım etmemiştir. Lütfen bireyle toplum arasında ne türden bir

ilişki mevcut olduğunu ve birbirlerine gelişmekte nasıl yardım edebileceklerini açıklar mısınız?

Bu çok karmaşık, ancak aynı zamanda da çok temel bir soru. T ü m varoluşun içinde sadece insanın kurala

ihtiyacı vardır. Başka hiçbir hayvanın kurala ihtiyacı yoktur.

Anlaşılması gereken i l k şey kurallarla ilgili bir şeyin yapay olduğudur. İnsanın kurallara ihtiyacı olmasının

ardındaki neden onun hayvan olmaktan çıkması, ancak henüz bir insan haline de gelememiş

4 -> 72

olmasındandır; o arada kalmıştır. T ü m kurallara duyulan ihtiyaç bundandır. Şayet o bir hayvan olsaydı hiç

ihtiyaç olmazdı. Hayvanlar kurallar, kanunlar, anayasalar, mahkemeler olmadan mükemmel olarak yaşar.

Şayet insanoğlu gerçekten insan olabilirse —sadece lafta değil, gerçekte de— hiçbir kurala ihtiyaç

duymayacaktır.

Bugüne kadar bunu çok az insan hayata geçirebilmiştir. Örneğin, Sokrates, Zerdüşt, Bodhidharma gibi

adamlar için hiçbir kurala gerek yoktur. Onlar hiç kimseye zarar vermeyecek kadar uyanık haldedirler.

Hiçbir kanuna, hiçbir anayasaya ihtiyaç yoktur. Eğer tüm toplum hakiki anlamda insan olma yönünde

evrim geçirebilirse, sevgi olacaktır ama kanun olmayacaktır.

Sorun insanın bir hayvanın sahip olduğu doğal davranışlarını y i t i r m i ş olması ve henüz yeni, doğal bir hali

de elde edememiş olması nedeniyle kurallara, kanunlara, hükümetlere, mahkemelere, ordulara, bir polis

gücüne ihtiyaç duymuş olmasıdır. O sadece aradadır. O hiçbir yerde değildir, o bir kaostur. Bu kaosu

kontrol etmek için tüm bu şeylere gerek vardır.

Sorun daha da kompleks bir hale gelir çünkü insanı kontrol etmek için oluşmuş olan güçler —dinler,

devletler, mahkemeler— çok güçlenmişlerdir. Onlara güç verilmek zorundaydı; aksi taktirde nasıl insanları

kontrol edebilirlerdi? Bu demek oluyor ki bir nevi kendi kendimizi köleleştirmiş oluyoruz. A r t ı k bu

kurumlar kuvvetlenmiş olduklarından, çıkarlarından vazgeçmek istemiyorlar. Onlar insanın evrim

geçirmesini istemiyorlar.

İnsanın ve toplumun, bireyin ve toplumun nasıl evrimleşebileceğini soruyorsun. Sen problemi pek

anlamıyorsun. Eğer birey evrim geçirirse, toplum yok olur. Toplum sadece bireyin evrimleşmesine i z i n

verilmediği için mevcuttur. T ü m bu güçler yüzyıllardır insanı kontrol etmekte ve kendi güçlerinin ve

prestijlerinin keyfini çıkartmaktadır. Onlar insanın evrimleşmesine, insanın onların ve kurumlarının

gereksiz hale geleceği bir noktaya kadar gelişmesine i z i n vermeye hazır değildir. B u n u anlamana yardım

edecek pek çok durumlar vardır.

Çin'de y i r m i beş y ü z y ı l önce şöyle bir şey olmuştu: Lao T z u çok ünlü, bilge bir adam haline gelmişti ve hiç

şüphe yok ki gelmiş geçmiş en bilge olanlardan biriydi. Çin imparatoru ona gayet alçakgönüllü bir şekilde

yüksek mahkemenin başkanı olmasını önerdi çünkü ülkenin kanunlarına onun yapabileceğinden daha i y i

bir şekilde hiç kimse rehberlik edemezdi. İmparatoru, "Ben doğru k i ş i değilim" diye ikna etmeye çalıştı

fakat imparator çok ısrarcıydı.

Lao T z u , "Eğer beni dinlemezseniz... sadece mahkemede bir gün yeter ve benim doğru insan olmadığıma

ikna olacaksınız çünkü sistem yanlış. Alçakgönüllülük nedeni ile size hakikati söylemiyordum. Ya ben var

olurum ya da sizin kanununuz ve sizin hükümdarlığınız ve s i z i n toplumunuz var olabilir. O nedenle... bunu

bir deneyelim," dedi.

İ l k gün başkentin en zengin adamının neredeyse tüm hazinesinin yarısını çalmış olan bir adam getirildi.

Lao T z u olayı dinledi ve sonrasında h ı r s ı z ı n ve en zengin adamın her i k i s i n i n de altı aylığına hapse

gitmeleri gerektiğini söyledi.

Zengin adam, " S i z ne diyorsunuz? Soyguna uğrayan, h ı r s ı z l ı k yapılan k i ş i benim; bu nasıl adalettir ki

hırsızla aynı süreliğine beni hapse gönderiyorsunuz?" dedi. Lao T z u , "Şurası kesin ki ben hırsıza haksızlık

ediyorum. Senin hapiste olman gereken süre çok daha büyüktür çünkü sen çok fazla parayı kendin için

topladın, pek çok insanı paradan mahrum ettin... binlerce insan haksızlığa uğramıştır ve sen para toplayıp,

para toplayıp duruyordun. Ne için? Senin açgözlülüğünün kendisi bu hırsızları yaratıyor. Sorumlu sensin.

İ l k suç sana ait," dedi.

Lao Tzu'nun mantığı tamamıyla nettir. Eğer çok fazla fakir insan ve sadece birkaç tane zengin insan

olacaksa hırsızlığı durduramazsın, çalmayı durduramazsın. B u n u durdurmanın tek yolu herkesin

ihtiyaçlarını giderebileceği kadar şeye sahip olması ve hiç kimsenin aç gözlülük yüzünden gereksiz

birikimlere sahip olmamasıdır.

Zengin adam, "Beni hapse göndermeden önce imparatoru görmek istiyorum çünkü bu anayasaya aykırıdır;

5 -> 72

bu ülkenin kanunlarına göre değildir," dedi.

Lao T z u , " B u ülkenin kanunlarının ve bu ülkenin anayasasının yanlışıdır. B u n u n sorumlusu ben değilim git

ve imparatoru gör,"dedi.

Zengin adam imparatora dedi k i : "Dinleyin, bu adam hemen görevinden uzaklaştırılmalıdır; o tehlikeli.

Bugün ben hapse gidiyorum, yarın s i z hapiste olacaksınız. Eğer kendinizi kurtarmak istiyorsanız bu adam

kovulmalı, o kesinlikle çok tehlikeli. Ve o çok mantıklı da. Söylediği şeyde haklı bunu anlayabiliyorum.

Ama o bizi mahvedecek."

İmparator bunu çok i y i anladı, "Eğer bu zengin adam bir suçlu ise o zaman ben ülkedeki en büyük suçlu

oluyorum. Lao T z u beni hapse göndermekten kaçınmayacaktır."

Lao T z u görevinden alındı. "Size bunu daha önceden söylemeye çalıştım; gereksiz yere benim zamanımı

harcıyorsunuz. Size doğru adam olmadığımı söylemiştim. Gerçek şu ki s i z i n toplumunuz, s i z i n yasanız ve

s i z i n anayasanız doğru değildir. Bu tamamıyla yanlış sistemi yürütmek için yanlış insanlara ihtiyaç var,"

dedi.

Sorun şudur ki insanı kaosun içinde dağılmaktan korumak için yarattığımız güçler artık o kadar güçlü ki

seni özgürce gelişmen için bırakmak istemiyorlar. Çünkü eğer sen gelişmeye, bir birey olmaya, uyanık,

farkında ve bilinçli olmaya muktedir olursan tüm bu insanlara ihtiyaç olmayacaktır. Onların hepsi işlerini

kaybedecek ve işleri ile birlikte prestijlerini, güçlerini, liderliklerini, rahipliklerini, papalıklarını da

kaybedecekler; her şey bitmiş olacak. Bu nedenle artık başlangıçta koruma için ihtiyaç duyulanlar

insanlığın düşmanlarına dönüşmüşlerdir.

B e n i m yaklaşımım bu insanlara karşı savaşmak değildir çünkü onlar güçlüdür, onların orduları vardır,

onların parası vardır, onların her şeyi vardır. Onlarla savaşamazsın, sen yok olacaksın. T ü m bu pisliğin

dışına çıkmanın tek yolu sessizce kendi bilincini geliştirmeye başlamaktır ki onlar bunu hiçbir güç ile

engelleyemezler. Aslında onlar senin içinde ne olduğunu bilemezler bile. B e n sana içsel dönüşümün

simyasını sunuyorum. İçsel varlığını değiştir. Ve sen değiştiğin, tamamıyla dönüştüğün an birden

mahkûmiyetinin dışına çıktığını göreceksin, sen artık bir köle değilsin. Sen kaosun yüzünden bir köle idin.

R u s devrimi sırasında:

Devrimin başarıya ulaştığı gün bir kadın Moskova'da yolun ortasında yürümeye başladı. P o l i s , " B u doğru

değil. Yolun ortasından yürüyemezsiniz," dedi.

Kadın, " A r t ı k özgürüz" dedi.

Özgür bile olsan trafik kurallarına uymak zorunda kalacaksın; aksi taktirde trafik içinden çıkılmaz hale

gelecektir. Eğer arabalar ve insanlar istedikleri her yere koşturur, nereye isterse döner, trafik ışıklarını

dikkate almazsa insanlar kazaya uğrayacaklar ve öleceklerdir. B u , sağdan ya da soldan, ülke hangisini

tercih etmişse seni o şekilde yürümeye zorlamak için orduyu devreye sokacaktır ama hiç kimse ortadan

yürüyemez. O zaman üzerine bir silah doğrultulmuşken kurallara uymak zorunda kalacaksın. B e n her

zaman bu kadını hatırlarım; o çok semboliktir.

Özgürlük kaos demek değildir. Özgürlük daha çok sorumluluk; o kadar çok sorumluluk demektir ki hiç

kimsenin senin hayatına karışmasına gerek olmaz. Yalnız bırakılabilirsin, hükümetin sana karışmasına

gerek yok, polisin sana karışmasına gerek yok, kanunun seninle hiçbir i ş i olmaz; sen basitçe onların

dünyasının dışındasın.

B e n i m yaklaşımım budur; şayet gerçekten insanlığı dönüştürmek istersen her birey kendi kendine

gelişmeye başlamalıdır. Ve aslında gelişmek için bir kalabalığa gerek yoktur.

Gelişim, annesinin rahminde gelişen bir çocuk gibi bir şeydir. Kalabalığa gerek yoktur, annenin dikkatli

olması yeterlidir. Senin içinde yeni bir insan doğmak zorundadır. Sen yeni bir insanoğlunun rahmi haline

6 -> 72

gelmelisin. H i ç kimse bunu bilmeyecektir ve kimsenin onu bilmemesi daha iyidir. Sen basitçe sıradan işini

yapmaya devam edersin, sıradan dünyada yaşarsın, sıradan ve basit olursun; bir devrimci, muhalif, punk

ya da dazlak olmadan. B u n u n bir faydası olmaz. Bu safi aptallıktır. B u n u n engellenmişlik yüzünden

olduğunu anlayabiliyorum ama bu yine de deliliktir. Toplum delirmiştir ve sen de engellenmiş olduğun için

mi deliriyorsun? Toplum bu insanlardan korkmaz; toplum sadece çok merkezinde, çok bilinçli olması

nedeniyle kanunların onlar için anlamsız hale geldiği insanlardan korkar. Onlar her zaman doğru olanı

yapar. Onlar sözde güçlü çıkarların cenderesinin ötesindedir.

B i r e y l e r gelişirse toplum küçülecektir. Onların bildiği şekliyle —hükümetle, orduyla, mahkemelerle,

polislerle, hapishanelerle— bu toplum küçülecektir. K e s i n l i k l e , çünkü pek çok insanoğlu vardır,

kolektifliğin yeni şekilleri hayata geçmiş olacaktır. Sözcükler arasında bir kafa karışıklığı yaratmamak için

onlara "toplum" demek hoşuma gitmiyor. Yeni kolektifliği komün olarak adlandırıyorum. Bu sözcük

önemlidir: Bu insanların sadece birlikte yaşadığı değil derin bir paylaşımın içinde olduğu bir yerdir.

B i r l i k t e yaşamak bir şeydir; biz onu yapıyoruz: H e r şehirde, her kasabada binlerce insan birlikte yaşıyor

ama birliktelik bunun neresinde? İnsanlar komşularını dahi tanımıyor. Onlar, binlerce insan, aynı

gökdelende yaşıyor ve onlar asla aynı evde yaşadıklarını bilmiyorlar. Bu birliktelik değildir çünkü

paylaşım yoktur. O basit bir kalabalıktır, bir topluluk değil. Bu yüzden toplum sözcüğünü komün sözcüğü

ile değiştirmek istiyorum.

Toplum belirli temel prensipler üzerinde var olmuştur. Onları ortadan kaldırmak zorunda kalacaksın yoksa

toplum ortadan kalkmayacaktır. Toplumun birinci ve en önemli bileşeni aile olmuştur: Eğer aile olduğu

şekli ile kalırsa o zaman toplum ortadan kalkamaz, kilise ortadan kalkamaz; dinler ortadan kalkamaz. O

zaman tek bir dünya, tek bir insanlık yaratamayız.

Ailenin psikolojik olarak modası geçmiştir. Onun her zaman var olduğu doğru değildir; ailenin olmadığı,

insanların kabilelerde yaşadığı bir dönem vardı. Aile özel mülkiyet yüzünden ortaya çıktı. Başka herkesten

daha fazla özel mülkiyete sahip olmayı başaran güçlü insanlar vardı. Ve onlar bunların kendi çocuklarına

verilmesini istedi. O zamana kadar aile diye bir şey söz konusu değildi. E r k e k l e r ve kadınlar sevgileri için

bir arada olurdu; evlilik ve aile yoktu. Fakat bir kez mülkiyet ortaya çıkınca erkek kadını fazlasıyla

sahiplenmeye başladı. O kadını da kendi mülkiyetinin parçası haline dönüştürdü.

H i n t dillerinde kadın aslen "mal" olarak adlandırılır. Çin'de kadın o kadar mal gibiydi ki koca karısını

öldürecek olsa bunu yasaklayan bir kanun yoktu. İşlenmiş bir suç yoktu; kendi malını yok etmekte

kesinlikle özgürdü. Mobilyalarını yakabilirsin, evini yakabilirsin; bu bir suç değildi, o senin evin. K a r ı n ı

öldürebilirsin...

Özel mülkiyetle birlikte kadın da özel bir mülke dönüşmüştür ve karısından doğan çocuğun kesinlikle onun

olduğundan emin olabileceği her türlü strateji kullanılmıştır.

Şimdi bu zor bir problemdir: baba asla kesinlikle emin olamaz; sadece anne bilir. Ancak baba, kadının

hareketinin önünde her türden engeller yarattığı için kadın başka erkeklerle temasa geçememiştir. T ü m

olasılıklar ve tüm kapılar kapalıydı.

Sadece yaşlı kadınların kiliselere ve tapınaklara gidiyor olması bir rastlantı değildir çünkü asırlardır

kilisenin aileyi koruduğu çok i y i bilindiği için bu onların gitmesine i z i n verilen yegâne yerdir. Ve kilise, bir

kez aile giderse kilisenin de ortadan kalkacağını bilir. Ve kilise romantik bir i l i ş k i n i n oluşabileceği en son

yerdir. Onlar her türlü önlemi almıştır. Ve rahibin cinsel perhizde olması gerekir —bunlar garantilerdir—

rahibin cinsel hayatı yoktur, değişik dinlerde değişik şekillerde o sekse karşıdır, o kadınlara karşıdır.

Jaina rahibi bir kadına dokunamaz; aslında kadın Jaina rahibine dört metreden fazla yaklaşmamalıdır.

B u d i s t rahibin bir kadına dokunmasına i z i n verilmez. Kadınların dini mekânlara girmesine i z i n verilmeyen,

ya da bölmelerle ayrı tutulduğu dinler vardır. E r k e k l e r tapınağın ya da caminin en büyük k ı s m ı n ı işgal eder

ve kadınlarınsa küçük bir alanı vardır ama ayrıdır. E r k e k l e r onları göremez bile; birisiyle buluşmak

imkânsızdır.

7 -> 72

İslam gibi pek çok din kadınlarının yüzünü kapatmıştır. Müslüman kadınların yüzleri hiç günışığı

almadığından soluklaşmıştır. Onların yüzleri, onların bedenleri mümkün olan her şekilde kapatılmıştır.

Kadın eğitilmemelidir çünkü eğitim insanlara garip f i k i r l e r verir. İnsanlar düşünmeye başlar, insanlar

tartışmaya başlar...

Kadının maaş ödenen bir kariyere sahip olmasına i z i n verilmez çünkü bu bağımsızlık demektir. O her

köşesinden s ı r f tek bir neden yüzünden budanmıştır; bu sayede erkek, oğlunun kendi oğlu olduğundan

emin olabilecektir. Gerçekten güçlü olanlar —örneğin krallar— hizmetkârları hadım ettirmiştir çünkü

onlar sarayın içinde dolaşıp çalışıyor ve başkalarına hizmet ediyorlardı. Onlar hadım edilmek

zorundaydılar; aksi taktirde tehlike vardı... Ve tehlike vardı çünkü her imparatorun pek çoğunu hiç

görmediği yüzlerce karısı vardı. Doğal olarak onlar herhangi birisine âşık olabilirdi. Ancak sadece hadım

edilmiş erkeklerin saraya girmesine i z i n verilebilirdi, böylece bir kadın âşık olsa bile çocuk yapamazlardı.

Önemli olan şey buydu.

Aile ortadan kalkmak ve yerini komüne bırakmak zorundadır. B i r komün bizim tüm enerjimizi, tüm

paramızı, her şeyi tek bir havuzda b i r i k t i r m i ş olduğumuz anlamına gelir; ve bu tüm insanların ihtiyacını

giderir. Çocuklar komüne ait olacak, o nedenle bireysel miras meselesi olmayacaktır. Ve şayet sen tüm

enerjini, tüm paranı ve tüm kaynaklarını havuza koyarsan her komün zengin olabilir ve her komün eşit

düzeyde canlı olmanın keyfini çıkarabilir.

B i r kez bireyler ve komünler yan yana geliştiğinde toplum kaybolacak ve toplumla birlikte toplumun

yarattığı tüm kötülükler kaybolacak. B i r örnek vereyim.

Çin'de 2000 y ı l önce bir adım atılmıştı. Yeni sistem içinde, doktora hasta sağlıklı kaldığı sürece para

ödenmek zorundaydı. Hasta kötü hissettiğinde, doktora para ödenmiyordu. Bu çok garip görünür. B i z

doktora hasta olduğumuzda para öderiz ve o bizi yeniden sağlıklı hale getirir. Ancak bu tehlikelidir çünkü

sen doktoru hastalığına bağımlı kılıyorsun. Hastalık onun çıkarı haline gelir: Ne kadar çok insan hasta

olursa o kadar çok para kazanacaktır. Onun çıkarı sağlık değil hastalık olur. Eğer herkes sağlıklı kalırsa, o

zaman hasta olacak tek k i ş i doktor olacaktır!

Onlar her k i ş i n i n kendi doktorunun olacağı ve k i ş i sağlıklı kaldığı sürece doktora her ay para ödeneceği

çok pratik, devrimci bir f i k i r l e ortaya çıktılar. K i ş i y i sağlıklı olarak tutma doktorun görevidir; ve doğal

olarak o bunu yapacaktır çünkü ona bunun için para ödenir. Hasta kötü hissettiğinde doktor para

kaybeder. Salgın hastalıklar olduğunda doktor iflas eder.

Şimdi ise tam tersi vardır. Şöyle bir öykü duydum:

Doktor Nasrettin Hocaya geldi ve "Çocuğunu çiçek hastalığından iyileştirdiğimi hatırlatmak için sana

defalarca geldim. Ve sen ödeme yapmadın ve dinlemiyorsun" dedi.

Hoca dedi k i : " İ y i s i mi sen dinle; yoksa seni mahkemeye vereceğim."

Doktor da " B u çok garip... ben çocuğunu iyileştirdim" dedi.

Hoca da, "Evet bunu biliyorum ama tüm kasabaya salgını yayan kim? Benim çocuğum! O yüzden

kazandığın bütün parayı benimle bölüşmek zorundasın" dedi.

O haklıydı. Çocuğu muhteşem bir iş başarmıştı. Ve o günden sonra doktor asla para istemek için geri

gelmedi. Molla'nın tespiti doğruydu. Doktor salgından epey para kazanmıştı.

Ama bu çok yanlış bir sistemdir. Komün, doktora komünü sağlıklı tuttuğu için para ödemeli ve eğer

komünde b i r i s i hastalanırsa doktorun geliri kesilmelidir. Yani doktorun i ş i sağlıktır, hastalık değil. Ve

aradaki farkı görebilirsin: Batı'da doktorun işine hastalıkla i l i ş k i l i olan tıp ("İngilizce'de ilaç anlamına gelen

"medicine") denir. Doğu'da ona "hayatın — hastalığın değil— bilimi"; anlamına gelen "ayurveda" denir.

Doktorun temel i ş i insanların uzun yaşaması, sağlıklı, bütün yaşaması olmalıdır ve bunun için ona para

ödenmelidir. Böylece her komün kolaylıkla bir doktor, bir tesisatçı, bir mühendis; her ne hizmete ihtiyaç

8 -> 72

varsa onu kolaylıkla karşılayabilir. Bu komünün sorumluluğu olmalıdır ve komüne hizmet eden insanlar

dönüşümlü olarak çalışmalıdır böylelikle bir güç merkezi yeniden oluşmaz.

Komünün yönetim komitesi üyeleri her sene değişmelidir. Yeni insanlar gelmeli ve eski insanlar gitmelidir

böylelikle kimse iktidara bağımlı olmaz. İnsanların bağımlılık geliştireceği en kötü uyuşturucu güçtür; onu

vermek gerekir ama küçük dozlarla ve kısa sürelerle. B i r e y gelişmeli ve komün gelişmeli.

Ancak şimdilik toplumu tamamen unut onunla savaşma. Toplumla hiç i ş i n olmasın; bırak toplum olduğu

gibi devam etsin. Şayet yaşamak isterse şeklini, yapısını değiştirmek zorunda kalacak. Ölmek isterse bırak

ölsün. B i r zararı yok. Dünyanın nüfusu aşırı çoğaldı; onun sadece şimdiki nüfusunun dörtte birine ihtiyacı

var. O nedenle yeni hiçbir şeyi kavrayamayan, yaptıkları şeylerin ne olduğunu göremeyen ve tamamıyla

körleşmiş olan eski, kokuşmuş kafalar zararlıdır ve zehirlidir... Eğer onlar ölmeye karar verirse, bırak

sessizce ölsünler. Onları rahatsız etme.

B e n sana devrimci olmayı öğretmiyorum. B e n senin çok sessiz, neredeyse yeraltındaki bir dönüştürücü

olmanı istiyorum. Çünkü tüm devrimler başarısız olmuştur, artık mümkün olan tek yol bizim onu çok

sessizce ve barışçıl olarak yapmamız ve bu sayede de onun gerçekleşmesidir.

Sadece dinginlik içerisinde gerçekleşebilecek şeyler vardır. Örneğin eğer ağaçları seviyorsan köklerine

bakmak için her gün onu kazmamalısın; aksi taktirde onu öldürürsün. Bu kökler saklı kalmalıdır. Onlar

sessizce kendi işini yapar.

B e n i m insanlarım tıpkı kökler gibi olmalı: Sessizce işlerini yapmaya devam edip, kendilerini değiştirip,

ilgilenen k i m olursa onu değiştirip; değişim yaratabilecek metotları yaymalı, küçük havuzlar, küçük

gruplar, küçük komünler ve ne zaman mümkün olursa da daha büyük komünler yaratmalıdır. Fakat bırak

tüm bu şey çok sessizce, herhangi bir karmaşa yaratmaksızın gerçekleşsin.

B i r e y sadece toplum ölürse var olabilir; i k i s i birlikte var olamaz. Toplumun ölmesi için zaman gelmiştir ve

biz birlikteliğin resmi olmayan, daha çok kalbe ait olan yollarını bulacağız. Aile bunu önler. Aile her

çocuğun etrafında sınırlar çizer. Der k i ; "Ben senin babanım o nedenle sev beni. B e n senin annenim o

nedenle sev beni. Senin ailen bu. Eğer gerek olursa kendini ailen için feda et." A y n ı f i k i r daha büyük bir

ölçekte ulusa yansıtılır: "Senin ulusun bu. Eğer sana ihtiyaç duyarsa, kendini feda et." Aile, toplum,

ulus...giderek büyüyen aynı f i k i r d i r o.

O nedenle benim en temel eleştirim aileye yöneliktir. Aile tüm problemlerin kökenidir. Yoksulluğumuz,

hastalığımız, deliliğimiz, boş oluşumuz, sevgisizliğimiz; sebep ailedir. Ve tüm koşullanmalarımızın nedeni

ailedir. En başından itibaren senin zihnini koşullandırmaya başlar: "Sen bir Yahudi'sin, sen bir

Hıristiyan'sın, sen bir Hindu'sun, sen şusun ve sen busun" ve zavallı çocuk senin ne saçmalıklardan

bahsettiğini bilmez.

B i r haham ve bir piskopos hakkında şu hikâyeyi duymuştum:

Onlar k a r ş ı l ı k l ı yaşıyorlarmış ve doğal olarak da sürekli bir biçimde her şey hakkında rekabet ediyorlarmış.

Onların saygıdeğer dinlerinin prestijiymiş söz konusu olan.

B i r sabah haham piskoposun yeni bir arabası olduğunu görmüş: "Ne yapıyorsun?" diye sormuş.

Piskopos arabanın üzerine su döküyormuş. "Onu vaftiz ediyorum. Yeni bir araba aldım, bir Cadillac"

demiş.

Hahamın kalbi k ı r ı l m ı ş . Kapısının önünde, kendi gözlerinin önünde bir araba Hıristiyan yapılıyormuş!

E r t e s i gün piskopos dışarı çıktığında şaşırmış. Hahama, "Ne yapıyorsun?" diye sormuş.

Güzel bir R o l l s Royce orada duruyor ve haham da onun egzoz borusunu kesiyormuş. " R o l l s Royce'umu

sünnet ediyorum. O artık bir Yahudi" demiş.

9 -> 72

Her çocuğa yaptıkları şey budur. Ve her çocuk bir Cadillac ve bir R o l l s Royce kadar masumdur; ona ne

yapıldığını bilmez.

T ü m koşullanmaların zemini ailedir; o sana tüm geçmişi ve tüm ağırlığı; yüzlerce yıldır yanlış olduğu

kanıtlanmış tüm şu şeyleri miras olarak bırakır. Sen tüm bu yanlış şeylerle yüklenirsin ve senin zihnin onun

karşıtı olan yeni her şeye kapalıdır ve engel teşkil eder. Senin zihnin basitçe yanlış şeylerle doludur.

Şayet çocuklar komünün kollarında olursa...ben bunu denedim ve son derece başarılı buldum. Çocuklar

daha mutlular çünkü daha özgürler. Hiçbir koşullanma üzerlerine damgalanmaz; onlar daha erken

olgunlaşır ve hiç kimse onları bağımlı kılmaya çalışmadığından daha bağımsız olurlar. Hiç kimse onlara

yardım etmek için yollarına çıkmaz, o nedenle onlar da kendi kendilerine yardım etmek zorunda kalırlar.

Bu olgunluk, netlik, belirli bir dayanıklılık getirir. Ve onların hepsi meditasyon yapıyor: Meditasyon

koşullanma değildir; o sessiz bir şekilde bir şey yapmadan, sadece sessizlikten; gecenin sessizliğinden,

sabahın erken saatlerinin sessizliğinden zevk alarak basitçe oturmaktır...ve yavaş, yavaş senin içsel

varlığını kaplayan sessizliğinle tanışacaksın. O zaman gözlerini kapattığın anda dipsiz bir gölün sessizliğine

düşersin. Ve bu sessizliğin içinden her an tazelenmiş çıkarsın. Bu sessizliğin içinden senin sevgin, senin

güzelliğin, gözlerine özel bir derinlik; varlığına özel bir aura, bireyselliğine bir güç ve kendine saygı gelir.

Bir tarafta bireysel özgürlük ve otorite diğer tarafta otoriterlik ve diktatörlük insanın hayatını ve onun

özlemlerini harekete geçiriyor lütfen bunun hakkında yorumda bulunur musun?

Bu aynı problemdir, farklı şekilde sorulmuş aynı sorudur. Toplum otoriterdir; kilise otoriterdir; eğitim

sistemi otoriterdir. Hepsi der k i , " B i z ne dersek doğrudur ve onu sorgulamana gerek yoktur. Sen sadece

onu takip et."

Ve problemler vardır, örneğin eğitim sistemi. B e n öğrencilik yaptım, ben bir profesördüm ve biliyorum ki

bir k i ş i n i n hayatının en i y i k ı s m ı okullardaki, kolejlerdeki, üniversitelerdeki otoriter insanlar tarafından

harap edilir.

Pek çok kolejden hiçbir otoriterliği kabul edemediğim gibi basit bir neden yüzünden atıldım. "Kanıtlayın

ve onu kabul etmeye hazırım. Ancak kanıtlanmadan onun için doğru gerekçeler verilmeden, rasyonel bir

açıklama haline getirmeden onu kabul etmeyeceğim" dedim. Ve ben her sınıfta mücadele ediyordum

çünkü her sınıfta öğretmenler sadece ders veriyordu. Öğrenciler not alıyordu çünkü ihtiyaç duyulan tek

şey öğretmenin onlara söylemiş olduğu şeyi sınavda tekrar etmekti. Ve ne kadar tam bir papağan gibi

tekrar edersen o kadar i y i not alırsın.

Ancak bu profesörler küçücük şeyleri kanıtlamakta dahi zorlandılar ve bu onları utandırdı. Bu her gün

mevzu oldu. Söyledikleri herhangi bir şeyde hemen ayağa kalkıp sorgulardım —ve konuyla alakalı sorular

soruyordum— "hangi temele dayanarak..."

Örneğin dinleri öğreten profesörlerden birisi Vedalar'ın —kutsal Hindu metinleri— T a n r ı tarafından

yazıldığını söyledi. Protesto etmek zorundaydım. " K a r ş ı çıkıyorum. Her şeyden önce Tanrı'nın varlığını

dahi kanıtlayamamış durumdasınız. İkinci olarak da saçmalıkla dolu bu kitapların T a n r ı tarafından

yazıldığını söylüyorsunuz. S i z hiç Vedalar'a baktınız mı?" dedim. " S i z hiç i l k sayfasından son sayfasına

kadar okudunuz mu?" diye sordum. Dört tane büyük ciltli Vedalar vardır. "Dördünü de yanımda getirdim

ve rasgele açıp okuyabilirim ve bırakalım bu ifadeleri, Tanrı'nın yazıp yazmadığına tüm s ı n ı f karar versin."

Vedalar dualarla doludur. Şimdi, T a n r ı dua edemez; kime dua edecek? Ve böylesine saçma sapan şeyler

için edilen duaların T a n r ı tarafından yazıldığını söylemek basitçe komiktir. B i r Brahmin dua ediyor, " T ü m

ayinleri sürekli yapmaktayım, kutsal metinlere göre yaşıyorum ve sen hâlâ bana bir çocuk vermedin. Bana

bir çocuk ver; bu benim dualarımın duyulduğunun bir kanıtı olacaktır."

" B u pasajları T a n r ı nasıl yazmış olabilir? Bu bir kimse tarafından yazılmıştır ve Tanrı'ya hitap edilmiştir.

Ancak bu Tanrı'nın kendisi tarafından yazılmış olamaz. Ve şayet Tanrı'nın durumu buysa, o zaman bu

zavallı adama yüklenmemeliyiz. T a n r ı başka birisinden bir çocuk istiyor, o halde niçin biz de aynı

kaynaktan istekte bulunmayalım? Niçin bu zavallı adamı rahatsız edelim?" diye sordum ona.

10 -> 72

Sonuç olarak bütün kolejler beni reddedecekti. Onların cevabı buydu. Müdür bana, "Üzgünüz. Senin haklı

olduğunu biliyoruz ama koleji idare etmek zorundayız. Sen tüm kurumu yok edeceksin. Profesörler istifa

etmekle tehdit ediyor, öğrenciler senin profesörlerin öğretmesine i z i n vermediğini söylüyor çünkü tek bir

noktada, her gün, bütün bir ders kayboluyor. Sekiz ay geçti ve şayet aynı şekilde devam ederse

önümüzdeki i k i ayda bu ders konuları bitmemiş olacak.

Onlar buraya sınavları vermek için geldiler; onlar hakikatle ilgilenmiyorlar, onlar herhangi bir iddianın

geçerliliği ile ilgilenmiyorlar. Burada olmanın tek nedeni bir diploma almak ve sen garip bir insansın; öyle

görünüyor ki sen diplomalarla ilgili değilsin" dedi.

B e n de, "Diplomalarla hiç ilgilenmiyorum. Hiçbir şey bilmeyen bu profesörlerden alınacak diplomalarla ne

yapacağım? Bu insanları beni sınava sokacak k i ş i l e r olarak görmüyorum. Bana diplomayı verdiğiniz gün,

onu hemen s i z i n önünüzde yırtacağım çünkü bu insanlar en basit soruyu dahi yanıtlayamıyorlar" dedim.

Ancak tüm sistem bu şekilde işlemektedir. B e n kendim bir profesör olduğumda yeni bir düzenleme

yapmam gerekti. Düzenleme şuydu: K ı r k dakikalık dersin i l k y i r m i dakikasında okutulan kitabın metnini

aynen yazıldığı gibi öğretiyordum ve y i r m i dakika boyunca da onu eleştiriyordum. Öğrencilerim,

"Delireceğiz!" dediler.

" B u sizin probleminiz; ama ben bu söylenenlerin eleştirilmeden kalmasına i z i n veremem. Seçebilirsiniz;

sınav olduğunda hangisini isterseniz yazabilirsiniz. Şayet kalmak istiyorsanız benim söylediğim k ı s m ı seçin.

Eğer geçmek isterseniz i l k k ı s m ı seçin. B e n bunu açıkça ifade ediyorum; kimseyi kandırmıyorum; fakat

sizleri kesinlikle yanlış olduğunu düşündüğüm şeyleri öğreterek kandıramam" dedim.

Sonunda rektör beni yanına çağırdı ve bana, " B u garip bir öğretme tarzı. H e r gün zamanının yarısında dersi

öğretiyor ve diğer yarısında da onlara öğretmiş olduğun dersi tamamen yok eden kendi iddiaların olduğunu

duyuyorum. Bu durumda onlar sınıftan çıkarken geldikleri kadar boş olarak çıkıyorlar... aslında daha da

karışmış olarak!" dedi.

"Ben kimse hakkında endişelenmiyorum. B e n bir öğrenci iken öğrenci olduğum tüm yıllar boyunca bana

ne yaptılar? B i r kolejden diğerine sürüldüm. Ve bir gün gelip tanımlanan derse haksızlık edip etmediğimi

dinleyebilirsiniz. Açık olmak gerekirse müfredattaki dersi mümkün olduğu kadar tam bir şekilde

öğretiyorum" dedim.

B i r gün geldi ve dersi dinledi ve y i r m i dakika sonra, " B u gerçekten muhteşem. B e n de bir felsefe öğrencisi

idim fakat hiç kimse bana bu şekilde öğretmemişti" dedi.

" B u dersin sadece yarısı. Sadece bekleyin çünkü şimdi onu adım adım yok edeceğim" dedim.

Ve ben onu tamamen yok ettiğimde, "Aman Tanrım! Şimdi zavallı öğrencilerin bana söylediklerini

anlayabiliyorum. Senin bu türden bir kurumda profesör olmaman gerekir. Yaptığın şeyin kesinlikle

dürüstlük olduğunu anlayabiliyorum ama bu sistem zeki insanlar yaratmıyor; bu sistem sadece i y i hafızaya

sahip insanlar yaratıyor ve ihtiyaç olan şey de bu. B i z i m memurlara ihtiyacımız var, bizim bürokratlara

ihtiyacımız var ve bu işler zekâ değil i y i bir hafızaya ihtiyaç duyar" dedi.

"Diğer bir deyişle s i z i n insanlara değil bilgisayarlara ihtiyacınız var. Eğer eğitim sisteminiz buysa o zaman

er ya da geç insanları bilgisayarlarla değiştireceksiniz" dedim. Ve onların yaptığı şey de budur. H e r yerde

önemli pozisyonları bilgisayarlarla değiştiriyorlar çünkü bilgisayarlar daha güvenilirdir. Onlar sadece

hafızadır, zekâ yoktur.

Ne kadar bastırılmış olursa olsun bir insanoğlu belirli bir zekâya sahiptir.

Hiroşima ve Nagazaki'ye atom bombasını atan adam... şayet o bir bilgisayar olsaydı hiçbir sorun olmazdı:

tam saatinde, tam sırasında bombayı atar ve geri dönerdi. O tamamıyla mekanik olurdu. Ancak onun

zekâsını ne kadar yok etmiş olursan ol bombayı atan adam yaptığı şey hakkında bir kez daha düşünmek

zorunda kaldı. Tamamıyla masum, sivillerden oluşan, asker olmayan, hiç kimseye bir zararı dokunmamış

11 -> 72

yüz bin insanı öldürmek; doğru mudur?

A r t ı k her yerde tüm nükleer silahlar insanların ellerinde değil bilgisayarların ellerindedir. Üçüncü dünya

savaşında bilgisayarlar savaşacak. İnsanlar öldürülecek; bu başka bir konudur. Bilgisayarlar insanların

hayatta kalmasını ya da yok olmasını umursamaz; bu onları bağlamaz. Ancak onlar bir insanın

yapamayacağı i ş i tam olarak ve verimli bir şekilde yapacaktır. B i r insan insanlığın tümünü yok ederken

şüphe duyabilir. Zekâsı olan bir şey, birazcık zekâsı olan bir şey, "Ne yapıyorum?" sorusunu yaratmak için

yeterlidir.

T ü m kurumlarımız, dinlerimiz otoriterdir. Onlar sana nedeni söylemez: "Kitapta yazdığı için, İsa öyle

söylediği için, sadece yap." İsa onun niçin yapılması gerektiğine i l i ş k i n tek bir gerekçe vermemiştir; o

kendi doktrinleri için tek bir rasyonel temel vermemiştir. Ne Musa ne de K r i s h n a bunu yapmamıştır.

K r i s h n a Arjuna'ya basitçe şöyle der: " B u Tanrı'dandır: Savaşmak zorundasın" otoriterlik budur. H e r

durumda söylediğin her şeyin, her ne olursa olsun kesinlikle sorgulanamaz olması için T a n r ı kullanılır,

maniple edilir.

Dünyadaki tüm otoriterliği yok etmeliyiz.

Otorite tamamen farklıdır. Otoriterlik toplumla, kilise ile bağlantılıdır; otorite bireysel fark edişle ilgili bir

şeydir.

Sana bir şey söylersem, otorite ile söylerim. Bu basitçe şu anlama gelir, bunu söylüyorum çünkü o benim

deneyimimdi; ancak bu senin ona inanmak zorunda olduğun anlamına gelmez. Onu dinlemiş olman

yeterlidir; artık onun üzerinde düşünebilir, onun yanında ya da karşısında olmaya karar verebilirsin.

B e n i m için önemli olan şey onun yanında olmaya karar vermen değildir; benim için önemli olan şey senin

kendi başına karar vermendir. Senin kararın onun karşısında olabilir, bu önemli değildir fakat karar senin

kendi varlığından gelmelidir. Şayet o senin varlığından gelmezse o zaman sen beni otoriter yapıyorsun.

B e n kendi otoritemden konuşuyorum. Lütfen beni bir otoriter haline getirme çünkü ben gerçeği, basitçe

mümkün olan en büyük kuvvetle ve ateşli bir şekilde ifade ediyorum. Bu sayede o senin için kesinlikle

netleşir ve artık sen karar vermekte özgürsündür. B e n senin için karar vermiyorum ve senin bana inanmanı

ya da iman etmeni istemiyorum.

B e n sadece, "Bana bir şans tanı. Söylediğim şeyi bir düşün" diyorum. Ve sen onun hakkında düşündüğün

için sana minnet duyacağım. Bu yeterlidir. Senin düşüncen sana daha keskin bir zekâ verecektir... ve ben

zekâya güveniyorum. Düşünürsen ve zekâ keskinleşirse senin varacağın sonucun ne olursa olsun doğru

olacağını biliyorum.

Ve şayet bir kez senin sonucun yanlış olsa bile bunun önemi yoktur. K i ş i pek çok kez düşmeli ve yeniden

kalkmalıdır. Hayat budur. K i ş i hatalar yapmalı ve onlardan ders almalıdır ve her yolunu kapatan kayayı bir

atlama taşına dönüştürmelidir.

Fakat benim çevremde inanç ya da iman meselesi yoktur. B i r e y s e l özgürlük ile birlikte otoriterlik ölür ve

yeni bir güç doğar: Otorite. H e r bireyin kendi deneyimlerini yaşayacak kapasitesi vardır; o zaman onun

otoritesi vardır, o zaman o, "Onu gördüm. Onu tattım. Ondan hoşlandım. Onunla dans

ettim. Ve ben birtakım kutsal metinlerden alıntı yapmıyorum, basitçe kalbimi sana açıyorum" diyebilir.

Otorite deneyime aittir.

Otoriterlik başka birisine aittir sana değil; o yüzden de o özgürlük değil kölelik yaratır. Ve benim için

özgürlük nihai değerdir çünkü sadece özgürlüğün içerisinde çiçek açabilirsin ve potansiyelinin tamamı

çiçek açabilir.

Toplum insanın varlığı tarafından belirlenmiş gerçek bir olgu mudur yoksa o sahte bir kavram, sadece

12 -> 72

insan uykuda olduğu için var olan bir durum mudur?

Toplum varoluşsal bir gerçeklik değildir. O, insan uykuda olduğu için, insan kaos içinde olduğu için, insan

ahlaksızlığa dönüştürmeden özgürlüğe sahip olamadığı için insan tarafından yaratılmıştır. İnsanın özgürlüğe

sahip olup da ondan çıkar sağlamama gücü yoktur. O yüzden o insanın yapay —ama gerekli— bir

yaratımıdır.

Toplum yapay olduğu için dağılabilir. B i r kez gerekli olduğu için bu onun sonsuza dek gerekli olacağı

anlamına gelmez. İnsan sadece onu gerekli kılan koşulları değiştirmek durumundadır. Ve onun varoluşsal

olmaması iyidir, aksi taktirde ondan kurtulmanın hiçbir yolu olmazdı.

O bizim kendi ürettiğimiz bir şeydir. Onu ne zaman istersek yok edebiliriz.

Nasıl birbiri ile savaşan tekil egoların barbarlığına kapılmadan kolektifliğin, ulusların dışına doğru

evrim geçirmeli?

T ü m soruların tek bir şey üzerinde odaklanıyor. B e n sana sadece tek bir cevap vermek istiyorum.

B i r meseli hatırladım. B ü y ü k bir usta deniz kıyısında, kumsalda oturuyordu. Ve hakikati arayan bir adam

ona geldi, ayaklarına dokundu ve "Şayet sizi rahatsız etmiyorsam hakikati bulmama yardım edecek ne

önerirseniz yapmak isterim" dedi.

Usta, basitçe gözlerini kapattı ve sessiz kaldı.

Adam başını salladı, içinden, " B u adam delirmiş olmalı. B e n ona bir soru soruyorum o ise gözlerini

kapatıyor" dedi. Adamı salladı ve "Soruma ne oldu?" diye sordu.

"Cevapladım, onu cevapladım. Sadece sessizce otur... hiçbir şey yapma ve çimen kendiliğinden büyür.

Onun için endişelenmene gerek yok; her şey gerçekleşecek. Sen sadece sessizce otur, sessizliğin tadını

çıkart."

Adam, "Ona bir i s i m verebilir misiniz? Çünkü insanlar bana soruyor 'ne yapıyorsun?' diye" dedi.

B u n u n üzerine parmağı ile kumun üstüne "Meditasyon" yazdı.

Adam " B u çok kısa bir cevap. B i r a z daha ayrıntılı cevap verebilir misin?"

Usta, büyük harflerle M E D İ T A S Y O N yazdı. "Ama bunlar sadece büyük harfler, aynı şeyi yazıyorsun"

dedi.

Usta, "Eğer bundan daha çok şey söylersem o zaman yanlış olacak. Eğer anlayabilirsen o zaman sadece

sana söylediğim şeyi yap ve bileceksin" dedi.

Ve benim cevabım da budur.

H e r birey bir meditasyoncu, sessiz bir izleyici olmalıdır. Bu sayede kendisini keşfedebilir. Ve bu k e ş i f onun

etrafındaki her şeyi değiştirecektir. Ve şayet biz pek çok insanı meditasyon aracılığıyla değiştirebilirsek

yeni bir dünya yaratabiliriz.

Pek çok insan yüzyıllardır yeni bir dünya umut ediyor ancak onlar, bunu nasıl yaratacakları hakkında

hiçbir fikre sahip değiller. B e n sana onu nasıl yaratacağının kesin bilimini veriyorum. Bu bilimin adı

medistasyondur.

Sayfada Ara

13 -> 72

TANRI PROBLEMİ

Nietzsche'nin kâhince bir sözü vardır: " T a n r ı öldü ve insan özgür." Onun bu konuda çok muazzam bir

kavrayışı vardı. Onun bu beyanatının derinliğini çok az insan anlamıştır. Bu insan bilincinde bir kilometre

taşıdır. Eğer bir Tanrı varsa insan asla özgür olamaz; bu olasılık dışıdır. T a n r ı ve insanın özgürlüğü birlikte

var olamaz çünkü Tanrı'nın anlamı onun yaratıcı olması demektir; o zaman bizler kuklalara indirgeniriz. Ve

şayet o bizi yarattıysa, istediği an bizi yok edebilir. O bizi yarattığında bize hiçbir şey sormadı; bizi yok

etmek istediğinde bize sormak zorunda değil. Yaratmak ya da yok etmek tamamen onun arzusuna

kalmıştır. Nasıl özgür olabilirsin? Olmak için dahi özgür değilsin. Ne doğumun senin özgürlüğündür, ne de

ölümün senin özgürlüğündür; ve bu i k i köleliğin arasında hayatının bir özgürlük olabileceğini mi

düşünüyorsun?

İnsanın özgürlüğü kurtarılacaksa T a n r ı ölmek zorundadır.

Seçenek açıktır; boyun eğmek söz konusu değildir. T a n r ı ile birlikte insan bir köle olarak kalacaktır ve

özgürlük sadece boş bir sözcük olarak kalacaktır. Sadece Tanrı'nın olmadığı özgürlük anlam kazanmaya

başlar.

Fakat Friedrich Nietzsche'nin ifadesi sadece yarısıdır; hiç kimse onu tamamlamaya çalışmadı. O tam gibi

görünür ancak görünümler her zaman hakiki değildir. Dünyada tanrısı olmayan dinler vardır — k i bu

dinlerde dahi insan özgür değildir — B u d i z m ' i n , Jainizm'in, Taoizm'in —tüm dinlerin en derin olanlarının—

Friedrich Nietzsche farkında değildi. Bu üç din için T a n r ı yoktur.

Lao T z u , Mahavira ve Gautam Buda aynı nedenden Tanrı'yı reddetmiştir çünkü Tanrı ile birlikte insanın

sadece bir kukla olduğunu görebilmişlerdir. O zaman aydınlanma için tüm çabalar anlamsız olur; sen özgür

değilsin, nasıl aydınlanabilirsin? Ve her şeye gücü yeten, tüm güce sahip b i r i s i var; senin aydınlanmanı

senden alabilir. O her şeyi yok edebilir!

Ancak Nietzsche tanrısız dinler olduğunun farkında değil. Binlerce yıldır Tanrı'nın varlığının insan

özgürlüğünün önündeki en büyük engel olduğunu anlamış insanlar vardır; onlar Tanrı'yı ortadan

kaldırmıştır. Fakat insan hâlâ özgür değildir.

Benim senin anlaman için yol göstermeye çalıştığım şey, sadece Tanrı'yı öldürerek insanı özgür

kılamayacağındır. B i r şeyi daha öldürmek zorunda kalacaksın ve bu da dindir.

Bu nedenle dinin de ölmesi gerektiğini söyledim; o Tanrı'yı izlemeli. Ve biz senin üzerinde senden daha

güçlü hiç kimsenin olmadığı ve farklı türden kafesler — H ı r i s t i y a n , Müslüman, Hindu, B u d i s t — güzel

kafesler... yaratacak organize dinin olmadığı dinsiz ve tanrısız bir dindarlık yaratmak zorundayız.

T a n r ı ve dinin birlikte ölmesi ile otomatik olarak bir şey daha ölür; ve bu da din adamlığı, liderlik, farklı

çeşitlerdeki dini liderliktir. A r t ı k onun bir işlevi yoktur. Onun bir papa ya da bir shankaracharya ya da bir

ayetullah olabileceği organize bir din yoktur. Onun temsil edebileceği bir Tanrı yoktur; onun işlevi

bitmiştir.

Buda, Mahavira, Lao T z u , Tanrı olmadan bile din kalırsa din adamının insanı köleliğin içinde tutmayı

başarabileceğini bilmeden, farkında olmadan Friedrich Nietzsche ile aynı şekilde Tanrı'yı bırakmışlardır.

Ve o insanı köle olarak tutmuştur.

O nedenle Friedrich Nietzsche'nin kavrayışını tamamlamak için din ölmek zorundadır. Eğer T a n r ı yoksa

organize bir dinin olmasının anlamı yoktur. K i m için organize din var olsun? Kiliseler, tapınaklar, camiler,

sinagoglar yok olmak zorundadır. Ve bununla birlikte hahamlar ve piskoposlar ve her çeşidinden dini lider

basitçe işsiz kalır, gereksiz hale gelir. Ancak muazzam bir devrim gerçekleşir; insan tamamen özgür olur.

Bu özgürlüğün ifade ettiği şeyler hakkında konuşmadan önce Friedrich Nietzsche'nin kavrayışı

gerçekleşseydi, o zaman insanoğlu için nasıl bir özgürlük olacağını anlamak durumundasın. Tanrı öldü,

insan özgür... ne için özgür? Onun özgürlüğü tıpkı diğer hayvanlarınki gibi olacaktır.

14 -> 72

Ona özgürlük demek doğru değildir; o şehvettir. O özgürlük değildir çünkü o hiç sorumluluk, hiç bilinç

taşımaz. O insanın kendisini yukarı doğru yükseltmesine, esaretinde olduğundan daha yüksek bir şey

olmasına yardım etmeyecek. Özgürlük seni köleliğinin içinde olduğun yerden daha yükseğe çekmiyorsa

anlamsızdır. Özgürlüğünün seni köleliğinden daha aşağıya çekmesi mümkündür çünkü köleliğin belli bir

disiplini vardı, onun belirli bir ahlakı vardı, onun belirli prensipleri vardı. Onun arkanı kollayan,

cezalandırılmaktan ve cehennemden korkutan, ödüller ve cennet için seni açgözlü kılan ve seni, özgürlüğü

olan ama bu özgürlüğün onları daha yüksek bir varlık yapmadığı vahşi hayvanlardan biraz daha yüksekte

tutan belirli bir organize dini vardı. Senin takdir edebileceğin herhangi bir niteliği vermemiştir o.

Nietzsche sadece özgürlük vermenin yeterli olmadığına i l i ş k i n hiçbir fikre sahip değildi; o sadece yetersiz

değil, tehlikelidir. O insanı hayvanlığa indirgeyebilir. Özgürlük adına daha yüksek bilinç hallerine doğru

giden yolunu kaybedebilir.

B e n T a n r ı öldü, organize bir varlık olarak din öldü dediğimde; o zaman insan kendisi olmak için özgürdür.

İ l k defa o en derindeki varlığını hiçbir engel olmadan keşfetmek için özgürdür. O kendi varlığının

derinliklerine dalmak için, bilincinin yüksekliklerine ulaşmak için özgürdür. Onu engelleyecek hiç kimse

yoktur; onun özgürlüğü tamdır. Ancak bu özgürlük sadece — T a n r ı ' n ı n mevcudiyetinin kalkması ile dinin

mevcudiyetinin kalkması ile din adamlığının ve dini liderliğin mevcudiyetinin kalkması i l e — mümkün olur.

Böyle olursa benim dindarlık niteliği dediğim bir şeyi koruyabiliriz, bu sayede sadece dindarlık canlı kalır.

Ve dindarlık insan özgürlüğü ile mükemmel bir şekilde uyumludur; o insan gelişimini güçlendirir.

"Dindarlık" diyerek ben insanın olduğu hali ile yeterli olmadığını ifade ediyorum. O daha fazla olabilir, o

çok daha fazlası olabilir. O ne olursa olsun bir tohumdur. O içinde nasıl bir potansiyel taşıdığını bilmez.

Dindarlık basitçe gelişmek için bir meydan okumadır; o, tohumun kendini ifade etmesinin zirvesine

ulaşması, binlerce çiçeğe dönüşmesi ve içinde saklı olan mis kokuları serbest bırakması için bir meydan

okumadır. Bu mis kokuya ben dindarlık diyorum. Onun senin sözde dinlerinle hiçbir alakası yoktur, onun

T a n r ı ile hiçbir alakası yoktur, onun din adamlığıyla hiçbir alakası yoktur: Onun seninle ve senin gelişme

potansiyelinle bir alakası vardır.

Sayfada Ara

ALINYAZISI VE KADER FİKRİ

Alınyazısı yoktur, kader yoktur. Sen sadece sorumluluğunu var olmayan bir şeyin üzerine atmaya

çalışıyorsun. Ve o var olmadığı için, sana direnç gösteremez; sana, "Lütfen sorumluğunu bana atma!"

diyemez.

T a n r ı sessizdir, onun üzerine herhangi bir şeyi atabilirsin; direnç yoktur çünkü direnç gösterecek kimse

yoktur. Alınyazısı da yine aynı şekildedir. Aşkta başarısız olursun, diğer mevzularda başarısız olursun.

Başarısız olmak canını yakar. Yaralanmış kalbin için bir tür merheme ihtiyaç duyarsın. "Kader" güzel bir

merhemdir ve bedava olarak mevcuttur. Onun için bir şey ödemene gerek yoktur. "Ne yapabilirim? H e r

şeye alınyazısı karar verir" diyebilirsin. Başarı ya da başarısızlık, zenginlik ya da yoksulluk, hastalık ya da

sağlık, yaşam ya da ölüm; her şey, adına kader denilen bilinmeyen bir gücün ellerindedir. "Elimden gelenin

en i y i s i n i yapıyorum, hâlâ başarısız olmaya devam ediyorum. Bana vaaz edilen tüm ahlaki prensipleri

izliyorum, hâlâ fakirim. Ve her türünden ahlaksız insanın zengin olduğunu, öne çıktığını, ünlü olduğunu

görüyorum. T ü m bunlar kaderdir." Bu sana avuntu verir. Bu sana hedeflerine ulaşmadığın için avuntu

verir.

A y n ı zamanda bu sana şayet başkaları başarıyı elde etti ise bunda fazla bir şey olmadığı; bunun sadece

kader tarafından belirlendiği avuntusunu verir. Bu durumda bir taraftan kendini aşağılık hissetmekten

kurtulursun diğer taraftan senin kıskançlığın, başarılı insanın başarısının yalnızca kader onu bu şekilde

istedi diye olduğu fikrinden hoşlanır: "Bunun onunla bir alakası yok; onun benden üstün bir tarafı yok."

15 -> 72

T a n r ı , kader, alınyazısı; bunların hepsi aynı kategoridedir. Sorumluluğunu var olmayan bir şeyin üzerine

atıyorsun.

Şayet T a n r ı var olsaydı sessiz kalmazdı. B e n sürekli onun var olmadığını söylüyorum. Şayet var olsaydı

zamanı gelmiştir; "Ortaya çıkardı ve ben buradayım! Niçin benim olmadığımı söyleyip duruyorsun?" diye

ilan ederdi. Ancak o asla gelmeyecek.

H e r zaman için Tanrı'nın varoluşunu reddeden insanlar olmuştur fakat o asla kendini kanıtlamak için bir

çaba göstermemiştir. Örneğin, Batının tanınmış filozoflarından Edmund B u r k e , kiliseye gidip rahibin

önünde durmuş, " B u benim saatim. Eğer T a n r ı varsa —büyük bir kanıt istemiyorum sadece basit bir

kanıt— saatim dursun. S i z dua edin, cemaatiniz dua edebilir, ne istiyorsanız yapabilirsiniz. Tanrı'yı saatimi

durdurması için ikna edin ve bu benim inanmam için yeterli olacak" dedi.

Dua ettiler; bu tüm Hıristiyanlığın prestiji meselesiydi, tek bir adam Tanrıya meydan okuyor. Ve o büyük

bir mucize istemiyor, küçücük bir mucize: "Saatimi durdursun." Ve T a n r ı bunu yapamadı. Edmund B u r k e

Tanrı'nın olmadığını kanıtlamıştır. Ne büyük bir argüman! Ancak basit, net, konuyla alakalı.

Dünyanın her yanında kurtulmak istediğin herhangi bir şeyi Tanrı'nın üstüne, kaderin üstüne, alınyazısının

üstüne atıyorsun. Onlar sadece var olmayan şeyler için farklı isimlerdir. Şu kesindir ki sen gerçekten orada

olan birisinin üzerine çöp dökemezsin. Sabrın bir s ı n ı r ı vardır. Komşunun arazisine çöp dökmeyi bir dene.

B e l k i bir gün için herhangi bir şey söylemeyebilir; belki i k i gün bekleyebilir ama nereye kadar? Er ya da

geç seni ensenden yakalayacak ve sana şunu kanıtlayacaktır: "Ben varım! B e n i m avluma çöp dökmeye

devam edemezsin." Ancak evde hiç kimse yoksa avluya istediğin sürece çöp dökmeye devam edebilirsin.

K i m s e karşı çıkmayacak, kimse gelip, "Neler oluyor? Sende hiç terbiye yok mu?" demeyecek.

T a n r ı , kader, alınyazısı; bunlar sahte sözcüklerdir, zırvalıktır, bundan daha çok bir şey değildir. Onları

tamamen bırak, çünkü onları bırakmak eylemlerin için seni tamamıyla sorumlu kılacak, seni bir birey

yapacaktır. Ve sen sorumluluğu kendin almadığın sürece asla güçlü olmayacaksın, asla bağımsız

olmayacaksın, özgürlüğü hiç tatmayacaksın.

Özgürlüğe sahip olabilirsin. Ancak bunun bedeli, sorumluluğu bütünüyle kabul etmektir.

B e n öylesine engin bir özgürlük hissettim k i , sana baktığımda üzülüyorum. Sen de aynı fırsata, özgür birey

olmanın içinde çiçek açma potansiyeline sahipsin ama sen köle kalmaya devam ediyorsun. Ve senin bunu

başarabilme yöntemin asla sorumlu olmamaktır.

Sorumlu olmamanın seni özgürleştirdiğini mi düşünüyorsun? Eylemlerinden, düşüncelerinden, varlığından

sorumlu hissetmemenin seni bunların sonuçlarından özgürleştirdiğini mi düşünüyorsun? Hayır, kesinlikle

hayır. O seni köleleştirir; o seni insandan daha düşük bir şey yapar. O senden tüm ihtişamını alır. D i k

duramazsın; kamburlaşırsın. Zekân gelişemez çünkü sen meydan okumayı kabul etmedin. Sen kaderi,

Tanrı'yı, alınyazısını bekliyorsun. "Doğru zaman — T a n r ı ' n ı n istediği doğru zaman— geldiğinde ben de son

derece mutlu olacağım" diye düşünüyorsun.

Senin mutluluğuna karar verecek bir T a n r ı yok. Varoluşta yalnızsın. Yalnız gelirsin, yalnız ölürsün.

Doğumla ölüm arasındayken, elbette kendini sanki birisi — k a r ı n , baban, annen, kocan, arkadaşın—

seninleymiş gibi kandırabilirsin ancak bu sadece "mış" gibi yapmaktır. T e k başına gelirsin, tek başına

gidersin; doğumla ölüm arasında tek başınasın.

Ve ben senin bir erkeği ya da bir kadını sevemeyeceğini söylemiyorum. Aslında sorumluluğunu omuzlarına

almış i k i bağımsız, özgür insan buluştuğunda, bunda muazzam bir güzellik vardır. H i ç kimse diğerine yük

olmaz. H i ç kimse diğerine bir şeyleri yığmaz. Sen bir şeyleri yığma f i k r i n i tamamen bırakmış haldesin. B i r

arada olabilirsiniz ama tek başınalığınız dokunulmaz, saf, bakire, kristal gibi temiz kalır. Asla birbirinizin

alanlarına girmezsiniz. S ı r f ayrı olduğunuz için birbirinizden k e y i f alabilirsiniz.

A y r ı kaldıkça —tek başına olduğun daha net bir biçimde anlaşılır, o da tek başınadır— i k i tek başınalığın,

i k i kutbun, i k i bireyin muhteşem buluşmasının olasılığı daha da büyük olur.

16 -> 72

Alınyazısı, kader, kısmet, T a n r ı gibi sözcükleri unut. Ve astrologlar, zihin okuyanlar, el falına bakanlar,

geleceği tahmin edenler tarafından kandırılmana i z i n verme. Şayet sen yaratmazsan gelecek yoktur! Ve

yarın olacak her şey senin kendi yaratımın olacaktır. Ve o bugün, şimdi yapılmak zorundadır çünkü

bugünün içinden, bugünün rahminden yarın doğacaktır.

Sorumluluğu tamamen üzerine al; benim sana mesajım budur. Bu yüzden ben her zaman zihnindeki

Tanrı'yı yok etmeye çalışıyorum. Ona karşı herhangi bir şeyim yok. N a s ı l ona karşı bir şeyim olabilir? O

yok k i ! B e n i m var olmayan bir şey için imanımı heba edeceğimi mi düşünüyorsun? Hayır, ben senin

koşullanmalarınla savaşıyorum; onlar vardır. T a n r ı yoktur ama senin içinde bir T a n r ı f i k r i vardır ve ben bu

f i k i r l e onu bırakmanı, temiz olmanı ve hayatın için tüm sorumluğu almanı söyleyerek savaşıyorum.

B e n i m deneyimim budur: Kendimin sorumluluğunu tamamıyla aldığımda, özgürlüğün tüm kapılarını bana

açılmış olarak buldum. Onlar birlikte hareket eder.

Herkes özgürlük ister. H i ç kimse sorumluluk istemez. Asla özgürlüğe sahip olmayacaksın; bir köle olarak

kalacaksın. Unutma, bir köle olarak kalmak da senin sorumluluğundadır. Onu sen seçtin; o sana zorla

kabul ettirilmedi.

Güzel bir Yunanlı filozof, mistik —ender rastlanacak nitelikte bir m i s t i k — olan Diyojen'i anımsadım. O

Aristo'nun çağdaşıydı ve o Aristo'ya benim olduğum kadar karşıydı, o nedenle Diyojen ile belli bir

dostluğum vardır.

Aristo insanı tüyleri olmayan ve i k i ayak üzerinde yürüyen bir hayvan olarak tanımlamıştır. Diyojen ne

yapmıştır? B i r hayvan yakalamıştır; i k i ayağıyla yürüyen ama tüyleri de olup uçabilen pek çok hayvan

vardır. Diyojen bir tavus kuşu yakaladı, tüm tüylerini yoldu ve tavus kuşunu Aristo'ya, "Lütfen bir

insanoğlunun armağanını kabul et" yazan mesajla birlikte gönderdi.

Diyojen çıplak yaşamıştır çünkü o, "İnsan çıplak doğar ve giysiler tarafından korunduğu için zayıf düşer"

demiştir. T ü m dünyadaki hiçbir hayvanın giysisi yoktur; İngiltere'deki birkaç köpek dışında. İngiltere

gizemli bir ülkedir. Köpeklerin elbiseleri vardır çünkü çıplak bir köpek Hıristiyanlığa uygun değildir.

Victoria İngiltere'sinde sandalye bacaklarının bile kumaşlarla kaplandığını —çünkü onlar bacaktır ve

çıplak bacaklara bakmak centilmence bir şey değildir— öğrenmek seni şaşırtacaktır.

Diyojen çıplak yaşadı. O güçlü bir adamdı. İnsanları kaçırıp onları pazarda köle olarak satan dört k i ş i , " B u

büyük bir balık, bu adam bize çok i y i para kazandırabilir. Pek çok köle sattık ama hiçbirisi bu kadar güçlü,

bu kadar güzel, bu kadar genç değildi. İstediğimiz kadar yüksek meblağ talep edebiliriz. Ve biz pazarda bu

adamı tezgâha koyduğumuz anda müthiş bir çekişme olacaktır. Ancak, dört k i ş i onu yakalamak için yeterli

değil. T e k başına hepimizi öldürebilir" diye aralarında konuştular.

Diyojen kendisi hakkında söylediklerini duydu. O nehrin kıyısında, bir ağacın altında serin esintinin tadını

çıkararak oturuyordu; ve ağacın arkasında şu dördü ne yapacaklarını planlıyordu. "Endişelenmeyin. Gelin

buraya! S i z i öldüreceğim için endişelenmenize gerek yok, ben asla bir şeyi öldürmem. Ve savaşacağım,

direneceğim konusunda da endişe duymanıza gerek yok, hayır! B e n kimseyle dövüşmem, ben hiçbir şeye

direnmem. Beni köle olarak mı satmak istiyorsunuz?" dedi onlara.

Utanarak, korkarak bu dört k i ş i dedi k i : "Düşündüğümüz şey buydu. B i z yoksuluz...eğer isterseniz?"

"Elbette isterim. B i r şekilde yoksulluğunuzu giderebilirsem, bu çok güzel olur."

Onlar da zincirleri çıkardı. "Onları nehre atın; beni zincirlemenize gerek yok. S i z i n önünüzden

yürüyeceğim. Hiçbir şeyden kaçmaya inanmıyorum. Aslında satılmaktan, yüksek bir platformda durup ve

yüzlerce insanın beni elde etmeye çalışması fikrinden heyecan duyuyorum. Bu açık artırma beni

heyecanlandırıyor; geliyorum!" dedi.

Şu dört adam biraz daha korkmuştu: bu adam sadece güçlü ve güzel değil, biraz da kaçık gibi

görünüyordu; tehlikeli olabilirdi. Ancak artık onlar için kaçış yolu yoktu. "Eğer kaçmaya çalışırsanız,

17 -> 72

kendi hayatınızı riske sokarsınız. S i z dördünüz beni izleyin sadece. Pazarda beni tezgâha koyun" dedi.

İstemeden onu takip ettiler. Onlar onu almak istemişti ama o onların önünden gidiyordu! Olayın özünü

anlayabiliyor musun? B ö y l e s i bir durumda dahi sorumluluğu üzerine alıyor. B i r insanın başına gelebilecek

en çirkin şey olan, pazarlık edilip bir mal gibi satılabilmesi için insanların onun üzerine komplo kurduğu

böylesi bir durumda bile o özgür bir adamdır.

Ama o bu insanlara, "Korkmayın ve kaçmaya da çalışmayın. Bana çok i y i bir f i k i r verdiniz, size

minnettarım. Bu benim sorumluluğum, pazara gidiyorum. B e n i açık artırmaya çıkarın" dedi.

" B u nasıl bir adam?" diye merak ettiler. Ancak, şu andan sonra bir çıkış yolu yoktu, o nedenle onu

izlediler. Ve onu herkesin görebileceği yüksek bir tezgâhın üzerine koyduklarında, neredeyse s e s s i z l i k

kaplamıştı her yanı, neredeyse çıt çıkmıyordu. İnsanlar hiç bu kadar orantılı bir beden görmemişti, o kadar

güzeldi k i ; sanki çelikten yapılmıştı, çok güçlüydü.

Açık artırmacı herhangi bir şey söylemeden önce Diyojen, "Herkes beni dinlesin! Burada herhangi bir

köleye satılacak bir efendi var çünkü bu dört insanın paraya ihtiyacı var. O yüzden pazarlık başlasın;

ancak unutmayın bir efendi satın alıyorsunuz" diye duyurdu.

Onu bir kral satın aldı. O elbette bunu yapabilirdi; açık artırmada giderek daha da çok para önerdi. Pek

çok insan ilgilenmişti ama sonuçta daha önceden duyulmamış bir miktarda para bu dört kişiye verildi.

Diyojen onlara, "Şimdi mutlu musunuz? Şimdi gidebilirsiniz ve ben bu köleyle birlikte gideceğim" dedi.

Saraya giden yolda kralın arabasının üzerinde giderken kral, Diyojen'e,"Sen delirdin mi ne oldu? Kendini

bir efendi mi zannediyorsun? B e n bir kralım ve sen benim bir köle olduğumu mu düşünüyorsun?" diye

sordu.

"Evet ve ben deli değilim ama sen delisin. B u n u hemen kanıtlayabilirim" dedi. Arabanın arkasında kraliçe

vardı. Diyojen, "Kraliçen şimdiden benimle ilgilenmeye başladı, onun seninle i ş i bitti. B i r efendiyi satın

almak tehlikelidir" dedi.

K r a l şok olmuştu. Elbette Diyojen ile kıyaslandığında o bir hiçti. K ı l ı c ı n ı çıkardı ve kraliçeye sordu:

"Söylediği şey doğru mu? Eğer hakikati söylersen hayatın kurtulur buna söz veriyorum. Fakat, şayet

hakikati söylemezsen ve ben bunu sonradan öğrenirsem başını koparırım."

Dehşet içinde, korkarak, donmuş bir halde kraliçe, " B u doğru onun yanında sen bir hiçsin. Büyülendim,

cazibesine kapıldım; bu adamda büyülü bir şey var. Onunla kıyaslandığında sen sadece zavallı bir adamsın.

Hakikat bu" dedi.

Elbette kral arabayı durdurdu ve Diyojen'e, "Arabadan in. Seni serbest bırakıyorum; sarayımda böyle bir

r i s k i göze almak istemiyorum" dedi.

"Teşekkür ederim. T ü m sorumluluğu üzerime aldığım basit gerçeği yüzünden ben bir köle haline

getirilemem. Şu dört adamı suçluluk hisseder durumda bırakmadım; beni onlar buraya getirmedi, ben kendi

kendime geldim. Onlar bana minnet duyuyor olmalı. Ve bu senin araban eğer benim inmemi istiyorsan bu

son derece i y i bir şey. B e n arabalara alışkın değilim, benim bacaklarım yeterince güçlü. B e n çıplak bir

adamım, altından bir araba bana uymaz" dedi.

Sorumluluğu al! Ve çok büyük bir yoksulluk içinde acı çekerek bir hapishanede tutuklu bile olsan

tamamıyla kendi efendin olarak kalacaksın. Sorumlulukla birlikte gelen özgürlüğe sahip olacaksın.

Senin tüm dinlerin seni Tanrı'ya, kadere, alınyazısına bağımlı kılıyor. Bunların hepsi var olmayan bir şey

için farklı isimlerdir. H a k i k i olan şey senin esaretin ya da senin özgürlüğündür. B i r i n i seç. Eğer özgürlüğü

seçersen, o zaman diğerlerinin seni bir köle yapma stratejilerinin hepsini yok etmek zorunda kalacaksın.

B e n i m burada yapmaya çalıştığım şey budur: T ü m zincirlerini kırıp seni her şeyden özgürleştirerek bu

sayede kendin olabilmendir. Ve kendin olduğun an gelişmeye başlarsın, daha çok yeşerirsin. Çiçekler

18 -> 72

açmaya başlar ve çevrende muhteşem kokular oluşur.

Sayfada Ara

UÇMA KORKUSU

Gitanjali'de Rabindranath Tagore şöyle söyler:

"İnatçılık engeldir fakat onu kırmaya çalıştığımda kalbim acır. İstediğim şey özgürlüktür ancak onu

umut etmek beni utandırır. Sende paha biçilmez bir zenginlik olduğuna eminim ve senin tarzın benim en

iyi dostumdur. Ancak odamı dolduran sahte parlaklığı süpürüp atacak yüreğe sahip değilim. Üzerimi

kaplayan kefen, toprağın ve ölümün kefenidir. Ondan nefret ediyorum ancak yine de ona sevgiyle

sarılıyorum. Çok borcum var, hatalarım büyük, utancım saklı ve ağır. Ancak kendi iyiliğimi istemeye

sıra geldiğinde dualarım kabul olursa diye korkudan dizlerim titrer."

Rabindranath Tagore, en çağdaş ve aynı zamanda en eski insanlardan biridir. Onun sözleri modern zihin ile

dünyanın en eski ermişlerinin arasında bir köprüdür. Özellikle de onun Gitanjali kitabı insan evrimine,

insan bilincine yapmış olduğu en büyük katkıdır. O yirminci yüzyılda ortaya çıkmış en nadir kitaplardan

birisidir. Rabindranath sıradan anlamı ile dindar bir insan değildir. O en ilerici —geleneksel, ortodoks

olmayan— düşünürlerden birisidir ama onun büyüklüğü onun çocuksu masumiyetinde saklıdır. Ve belki de

bu masumiyeti nedeni ile o evrensel ruhun aracı haline gelebilmiştir. O en üst kategoriye ait bir şairdir ve

ayrıca bir mistiktir. B ö y l e bir kombinasyon sadece bir ya da i k i kez gerçekleşmiştir; H a l i l Cibran'da,

Friedrich Nietzsche'de, Rabindranath Tagore'da. Bu üç k i ş i ile tüm kategori tamamlanmıştır. İnsanlığın

uzun tarihi içerisinde o sıradışıdır. Çok büyük şairler ve çok büyük mistikler olmuştur. İçinde biraz

mistisizm olan büyük şairler olmuştur. Ve kendisini şiir ile ifade etmiş büyük mistikler olmuştur; ancak

onların ş i i r i muhteşem değildir. Rabindranath garip bir haldedir.

İ k i güzel kadına âşık olup sürekli başı derde giren bir adam duymuştum çünkü tek bir kadın bile yeterince

beladır. H e r i k i kadın da onun k i m i daha çok sevdiğini bilmek istiyordu. Onu gölde bir motorlu tekne ile

geziye götürdüler ve gölün ortasında tekneyi durdurup adama dediler k i : " A r t ı k bir karar verilmeli çünkü

bu yüreğimizi acıtıyor... B i r kez bilirsek yavaş, yavaş ona alışabiliriz; onu kabul edebiliriz. Ancak

karanlıkta kalmak ve sürekli bunu düşünmek içimizde bir yara oldu."

Adam, "Sorun nedir? Doğrudan sorun" dedi. İ k i kadın da aynı anda, "Sorumuz şu, k i m i en çok

seviyorsun?" diye sordular.

Adam derin bir sessizliğe gömüldü —gölün ortasında çok garip bir durumdu— ancak adam çok esprili

b i r i s i olmalıydı. "Her b i r i n i z i diğerinden daha çok seviyorum" dedi. Ve her i k i kadın da tatmin olmuştu.

İstedikleri şey buydu.

Rabindranath'ın daha büyük bir şair mi yoksa daha büyük bir mistik mi olduğunu söylemek zordur. O her

i k i s i d i r de — i k i s i de birbirinden büyüktür— ve hatta yirminci yüzyılda bile.

Rabindranath Hindistan ile sınırlı bir adam değildir. O bir dünya gezginidir. Batı'da eğitim görmüştür. Ve

sürekli değişik ülkelerde dünyayı dolaşmıştır; o bir gezgin olmayı sevmiştir. O evrenin vatandaşıdır. Ancak

yine de onun kökleri Hindistan'ın derinliklerinde idi. O güneşe doğru bir kartal gibi uçmuş olabilir ama

devamlı olarak küçük kafesine geri dönmüştür. Ve o asla Hindistan'ın, onun ne kadar tozla kaplı

olduğunun bir önemi olmadan manevi mirasını yitirmemiştir. Onu temizleyip k i ş i n i n kendisini görebileceği

bir ayna yapabilme kapasitesi vardı. Onun Gitanjali'deki ş i i r l e r i varoluşa sunulmuş nağmelerdir. Gitanjali

sözcüğünün anlamı budur: Sunulan nağmeler. O hep, "Sunabileceğim başka hiçbir şey yok ben fakir bir

kuşum ya da bir k u ş kadar zenginim. H e r sabah taze ve yeni, şükranla dolu bir şarkı söyleyebilirim. B e n i m

duam budur" derdi.

O asla bir tapınağa gitmedi, o asla geleneksel bir şekilde dua etmedi. O bir Hindu olarak doğdu ama onu

19 -> 72

insanlığın belirli bir mezhebi ile sınırlamak doğru olmaz. Ona pek çok kez, "Kelimelerin o kadar dindarlık

kokuyor, maneviyatla o kadar ışıldıyor, bilinmeyen ile öylesine canlı ki madde dışında hiçbir şeye

inanmayanlar bile etkileniyor, onların kalbine dokunuyor. Ama sen asla bir tapınağa gitmezsin, sen asla

kutsal metinleri okumazsın" demişlerdi.

Onun yanıtı senin için son derece önemlidir. "Kutsal metinleri hiç okumadım; aslında onlardan uzak

durdum. Çünkü benim kendime ait aşkın deneyimlerim var ve başkalarının sözlerinin benim orijinal,

hakiki, bireysel deneyimlerimle karışmasını istemiyorum. Tanrıya kalp atışımı aynen sunmak istiyorum.

Başkaları bilmiş olabilir —başkaları kesinlikle b i l m i ş t i r — ancak onların bilgisi benim bilgim olamaz.

Sadece benim deneyimim beni tatmin edebilir, arayışımı bitirebilir, varoluşa güvenmemi sağlayabilir. B e n

inançlı b i r i s i olmak istemiyorum" dedi.

Bunlar anımsanması gereken sözlerdir: "Ben inançlı bir insan olmak istemiyorum; ben bilen b i r i s i olmak

istiyorum. B e n bilgili b i r i s i olmak istemiyorum; ben yeterince masum olup varoluşun gizlerini bana

açmasını istiyorum. B e n bir aziz olarak tapınılmak istemiyorum." Ve gerçek şudur ki yirminci y ü z y ı l ı n

bütününde Rabindranath Tagore'dan daha kutsal bir kimse yoktu ama o bir aziz olarak kabul edilmeyi

reddetti.

"Benim sadece tek bir arzum var; tüm potansiyelini, varlığının tüm çiçeklerini varoluşun ilahi

bilinmeyenine sunan bir şarkıcı olarak, bir dansçı olarak, bir şair olarak anımsanmaktır. B e n tapınılmak

istemiyorum; ben bunu bir aşağılanma olarak görüyorum... çirkin, insanlık dışı ve dünyadan tamamen

kaldırılması gereken. H e r insan Tanrı'yı taşır; her bulut, her ağaç, her deniz Tanrısallıkla doludur, o yüzden

k i m kime tapınacak?" dedi.

Rabindranath asla bir tapınağa gitmedi, asla bir Tanrı'ya ibadet etmedi, o asla geleneksel şekilde bir aziz

olmadı. Ancak bana kalırsa o dünyanın gördüğü en büyük azizlerden b i r i s i idi. Onun azizliği her

sözcüğünde ifade edilmişti.

"İnatçılık engeldir fakat onu kırmaya çalıştığımda kalbim acır. İstediğim şey özgürlüktür ancak onu

umut etmek beni utandırır. "

O sadece kendisi hakkında değil, tüm insan bilinci hakkında bir şey söylüyor. Böyle insanlar kendisi

hakkında konuşmazlar, onlar tüm insanlığın tam kalbi hakkında konuşurlar.

İnatçılık engeldir... Engeller büyüktür. Özgürlüğümü engelleyen zincirler... Onlara fazlasıyla bağlandım.

Onlar artık benim için zincir değildir; onlar benim süslerim haline gelmiştir. Onlar altından yapılmıştır, çok

kıymetlidir. Ancak kalbim acır çünkü bir yandan özgürlüğümü isterken, bir yandan da beni özgürlüğümden

alıkoyan zincirleri kıramıyorum. Bu zincirler, bu bağlar, bu i l i ş k i l e r benim hayatım haline gelmiştir.

Sevdiğim olmadan, tek başıma, derin s e s s i z l i k içerisinde kendimi düşünemiyorum. Şarkılarım da benim

prangalarım olmuştur, o nedenle onu kırmaya çalıştığımda kalbim acır. İstediğim şey özgürlüktür.

H e r insanoğlunun durumu budur. Kalbi gökyüzünde bir k u ş misali uçmak istemeyen, en uzak yıldızlara

ulaşmak istemeyen ama aynı zamanda da yeryüzüyle derin bir bağ olduğunu bilmeyen bir insan bulmak

zordur. Onun kökleri yeryüzünün derinlerindedir. Onun bölünmüşlüğü kendi mahkûmiyetine bağlanmış

olması ve en derindeki özleminin ise özgürlük olmasındandır. O kendisine karşı bölünmüştür.

En büyük mutsuzluk, kaygı budur: Seni zincire vuran dünyayı terk edemezsin; hayatta sana engel teşkil

edenleri terk edemezsin çünkü onlar da senin bağlarındır, senin keyiflerindir. Onlar da bir şekilde senin

gururunu besler. Sen ne onu terk edebilirsin, ne de bu dünyaya ait olmadığını, yuvanın başka bir yer olması

gerektiğini unutabilirsin çünkü rüyalarında her zaman çok uzak yerlere uçuyor, uçuyorsun.

İstediğim şey özgürlüktür ancak onu umut etmek beni utandırır. Niçi n bir kimse özgürlüğü umut ettiği için

utanır? Çünkü kimse seni engellemiyor. Tam şu an özgür olabilirsin. Ancak şu bağlar...onlar sende çok

derine inmiştir; onlar neredeyse senin varoluşunun kendisi haline gelmiştir. Onlar belki sana mutsuzluk

getiriyordur ama onlar sana mutluluk anları da getiriyor. Ayakların için zincir yaratıyordur ama sana

dansla dolu anlar da veriyordur.

20 -> 72

Bu her zeki insanın yüzleşmesi gereken garip bir durumdur; toprakta köklenmiş durumdayız ve gökte

uçmak için kanat istiyoruz. Köklerimizden koparılanlayız çünkü toprağımız bizim besinimiz,

yiyeceğimizdir. Ve kanatları hayal etmeyi durduramayız çünkü o bizim canımızdır, o bizim ruhumuzun

kendisidir, bizi insan yapan şey budur.

Hiçbir hayvan acı çekmiyor; tüm hayvanlar oldukları halleriyle son derece memnunlar. İnsandır doğuştan

tatminsiz olan yegâne hayvan; o yüzden de utanç vardır, çünkü o bilir k i : "Ben özgür olabilirim."

Şu eski hikâyeyi hep sevmişimdir:

B i r adam, büyük bir adam, bir özgürlük savaşçısı dağlarda seyahat ediyordu. Gece için bir kervansarayda

kaldı. Altın bir kafeste, sürekli "Özgürlük! Özgürlük!" diye tekrar eden güzel bir papağan görünce şaşırdı.

Ve orası, papağan "Özgürlük!" diye tekrar ettiğinde sesinin dağlarda, vadilerde yankılandığı bir yerdi.

"Pek çok papağan görmüştüm ve bu kafeslerden özgürleşmek istediklerini düşünmüştüm... fakat hiçbir

zaman sabahtan gece uyuyana kadar, bütün gününü özgürlük isteyerek geçiren bir papağan görmemiştim"

diye düşündü. Aklına bir f i k i r geldi. Gecenin bir yarısında uyanıp kafesin kapısını açtı. Sahibi derin

uykudaydı ve o papağana sessizce, "Şimdi çık dışarı" dedi.

Ancak papağanın kafesin çubuklarına sıkı s ı k ı tutunduğunu görünce şaşırdı. Ona tekrar tekrar "Özgürlüğü

unuttun mu? Hadi dışarı çık! Kapı açık ve sahibin uykuya dalmış durumda; kimse asla bilemeyecek. Sen

sadece gökyüzüne uç; tüm gökyüzü senindir" dedi.

Fakat papağan öyle güçlü ve öyle s ı k ı bir şekilde tutunuyordu k i "Sorun nedir? Delirdin mi?" dedi.

Papağanı kendi elleriyle almaya çalıştı ama papağan onu gagalıyordu ve aynı zamanda da "Özgürlük!

Özgürlük!" diye bağırıyordu. Gecenin içinde vadi yankılandı ve yeniden yankılandı. Adam da inatçıydı, o

bir özgürlük savaşçısıydı. Papağanı dışarı çekti ve gökyüzüne fırlattı; elleri acısa da tatmin olmuştu.

Papağan ona mümkün olduğunca çok büyük bir güçle saldırmıştı ama adam bir ruhu özgürleştirdiği için

son derece tatmin olmuştu. Uyumaya gitti.

Sabahleyin uyanırken papağanı, "Özgürlük! Özgürlük!" diye bağırırken duydu. B e l k i de papağan bir

ağacın üzerinde ya da bir kayanın üzerinde duruyordur diye düşündü. Ancak dışarı çıktığında papağan

kafesin içinde oturuyordu. Kapı açıktı.

Bu hikâyeyi seviyorum çünkü çok doğru. Özgür olmak isteyebilirsin ama kafesin belli güvenceleri vardır,

güvenliği vardır. Papağanın kafeste yiyecek hakkında endişe etmesine gerek yoktur, düşmanlar hakkında

endişe etmesine gerek yoktur, dünyadaki herhangi bir şey için endişe etmesine gerek yoktur. O rahattır, o

altındandır. Başka hiçbir papağanın böylesi değerli kafesi yoktur.

Senin gücün, senin zenginliğin, senin saygınlığın; bunların hepsi senin kafeslerindir. Ruhun özgür olmak

ister ancak özgürlük tehlikelidir. Özgürlüğün sigortası yoktur. Özgürlüğün güvenliği, güvencesi yoktur.

Özgürlük bıçak sırtında yürümektir; her an tehlikede, kendi yolunda savaşarak. H e r an bilinmeyenden bir

meydan okumadır. Bazen çok sıcaktır ve bazen de çok soğuktur. Ve sana bakacak hiç kimse yoktur.

Kafeste sorumlu olan sahibindir. Soğuk olduğunda o örtü ile kafesi kaplıyordu; sıcak olduğunda da o

yakınlara bir vantilatör koyardı. Özgürlük muazzam bir sorumluluk demektir; sen tek başınasın ve

kendinlesin.

İstediğim şey özgürlüktür ancak onu umut etmek beni utandırır derken Rabindranath haklıdır çünkü bu

bir umut etme meselesi değildir; bu bir r i s k alma meselesidir.

Sende paha biçilmez bir zenginlik olduğuna eminim ve senin tarzın benim en iyi dostumdur. Ancak odamı

dolduran sahte parlaklığı süpürüp atacak yüreğe sahip değilim.

Özgürlüğün dünyasında, özgürlüğün deneyimlenmesinde paha biçilmez zenginlikler olduğundan eminsin.

Ancak bu emin olma hali de senin arzunun, senin özleminin yansımasıdır; nasıl emin olabilirsin? Sen emin

21 -> 72

olmak istersin. Özgürlük için bir özlem olduğunu b i l i r s i n . B o ş u boşuna bir özgürlük için olamaz; zengin bir

şey, paha biçilmez bir şey için olmalı. Cesaret toplayabilmek için bir emin olma hali yaratıyorsun ki bu

sayede bilinmeyenin içine sıçrayabilesin.

... Ve senin tarzın benim en iyi dostumdur. Ancak bunlar güzel rüyalardır, bunlar umutlardır; emin olmak

senin kafesindir, onun güvencesidir. Ancak odamı dolduran sahte parlaklığı süpürüp atacak yüreğe sahip

değilim. Bunlar zihindeki güzel fikirlerdir.

Üzerimi kaplayan kefen, toprağın ve ölümün kefenidir. Ondan nefret ediyorum ancak yine de ona

sevgiyle sarılıyorum.

Bedeninin öleceğini biliyorsun. Aslında bedenin ölü malzemeden yapılmıştır; o zaten ölüdür. O canlı gibi

görünür çünkü onun içinde canlı bir şey vardır. O senin içindeki bir misafir yüzünden sıcaklık ve canlılık

yayar. Bu misafir uzaklara uçup gittiği an bedenin gerçekliği sana kapılarını açacaktır.

Rabindranath der ki bedenlerimiz tozdan ve ölümden yapılmıştır. Ondan nefret ediyorum ancak yine de

ona sevgiyle sarılıyorum. Ancak sen bir kadına âşık olduğunda, o zaman i k i iskelet birbirine sarılıyordur;

her i k i s i de cildin sadece iskeleti kaplayan bir şey olduğunu bilir. Şayet birbirinizi gerçek bir çıplaklıkta

görebilseydiniz —yalnızca elbisesiz değil, cildin de olmadan çünkü gerçek elbise budur— o zaman şok

olabilirdiniz ve sonsuza dek birlikte yaşamak için söz verdiğin sevgilinden son hızla kaçardın. Arkana bile

bakmazdın ve hatta olayı hatırlamak bile istemezdin.

Hindistan imparatorlarından Şah Cihan'ın sarayında şöyle bir olay olmuştu: O bir kadına âşık olmuştu

ancak kadın onunla evlenmeye istekli değildi.

O bir beyefendi olmalı ki onu ikna etmeye çalıştı; yoksa onu zorlayabilirdi. Fakat kadın onun

korumalarından birisine âşık olmuştu. Ve bunu öğrendiğinde gerçekten çok öfkelendi. H e r i k i s i de hemen

yakalanıp saraya getirildi.

Şah Cihan i k i s i n i n de kafasını hemen oracıkta kesmek üzereydi. Ancak çok yaşlı bir adam olan veziri —o

babasının da vezirliğini yapmıştı ve Şah Cihan ona çok saygı duyardı— " B u n u yapma. B i r a z daha bilgece

davran; bu yeterli bir ceza değil. B e n onlara doğru cezayı vereceğim" dedi. H e r i k i s i n i n de sarılı ve çıplak

olarak birbirine bağlanmasını ve mahkemedeki bir sütuna zincirlenmelerini emretti. Mahkemenin diğer

üyeleri gözlerine inanamadı; bu nasıl bir cezalandırmaydı? Bu bir ödüle benziyordu; birbirine sarılmak hep

onların istedikleri bir şeydi. Ama onlar yanılmıştı.

Bu yaşlı adamın gerçekten muhteşem bir psikolojik kavrayışı olmalı. Bu i k i âşık da merak etmişti: " B u

nasıl bir ceza? Bu bir ödül!" B ü y ü k bir aşkla birbirlerini kucakladılar.

B i r iple bağlanmışlardı, bu sayede birbirlerinden kaçamıyorlardı; sonra da bir sütuna bağlanmışlardı. B i r

insanı ne kadar kucaklayabilirsin? B e ş dakika, yedi dakika, yarım saat...? Y i r m i dört saat sonra

birbirlerinden nefret ettiler...böyle olmak zorundaydı, başka bir yolu yoktu. Terliyorlardı, bedenlerinin,

dışkılarının kokusu tüm sarayı doldurdu... ve bir kaçış yolu yoktu. Y i r m i dört saat sonra yaşlı adam, " A r t ı k

onlara elbiselerini verin ve özgür bırakın" dedi.

Ve onlar elbiselerini alır almaz ters yöne doğru kaçtılar, bir daha asla bir araya gelmediler; onlar yeterince

bir arada kalmışlardı!

"Üzerimi kaplayan kefen, toprağın ve ölümün kefenidir. Ondan nefret ediyorum ancak yine de ona

sevgiyle sarılıyorum."

İnsanın şizofrenisi, bölünmüş k i ş i l i ğ i böyle bir şeydir. Onun evi kendisine karşı bölünmüştür; o nedenle o

huzuru bulamaz.

"Çok borcum var, hatalarım büyük, utancım saklı ve ağır. Ancak kendi iyiliğimi istemeye sıra geldiğinde

dualarım kabul olursa diye korkudan dizlerim titrer. "

22 -> 72

Bu satırlar, sadece Rabindranath'ın yine Gitanjali'den başka bir ş i i r i n i hatırlatırsam anlaşılabilir.

Bu şiirde der k i : "Tanrı'yı hafızam elverdiğince, çok pek çok hayat boyunca, var oluşun ta en başından

beridir arayıp bulmaya çalışıyorum. Arada bir onu uzak bir yıldızın yanında görmüştüm ve bu mesafeden

hoşnut kalıp dans ettim. Ne kadar büyük olsa da ulaşmak imkânsız değildir. Ve ben yıldıza doğru seyahat

ettim ve ulaştım; ancak ben yıldıza ulaştığımda T a n r ı başka bir yıldıza gitmişti. Ve bu böyle asırlarca sürüp

gitti.

Bu meydan okuma o kadar büyüktü ki bir umuttan diğerine savruluyorum... onu bulmak zorundayım,

aramanın içinde çok kayboldum. Aramanın kendisi o kadar ilgi çekici, o kadar gizemli, o kadar

büyüleyiciydi ki T a n r ı nerede ise bir bahaneye dönüştü; aramanın kendisi amaç haline gelmişti.

Ve şaşırtıcı bir şekilde bir gün çok uzaktaki bir yıldızda, üzerinde ' B u Tanrı'nın evidir' yazan küçük bir

işaretin olduğu bir eve ulaştım. Coşkum sınır tanımıyordu; en sonunda ulaşmıştım! Hemen merdivenlere

doğru harekete geçtim, evin kapısına giden pek çok merdivene. Ancak kapıya giderek yaklaştığımda

kalbimde ansızın bir k o r k u belirdi. Kapıyı çalacakken hiçbir zaman bilemediğim, asla düşünmediğim, asla

hayal etmediğim bir korku ile donup kaldım. K o r k u şuydu: Eğer bu ev gerçekten Tanrı'nın evi ise onu

bulduktan sonra ben ne yapacağım? A r t ı k Tanrı'yı aramak hayatımın ta kendisi oldu; onu bulmuş olmak

intiharla eşdeğer olacak. Ve onunla ne yapacağım? Bu tip şeyleri daha önce hiç düşünmemiştim. T a n r ı ile

ne yapacağımı arayışa girmeden önce düşünmüş olmalıydım. Ayakkabılarımı elime aldım, sessizce ve çok

yavaşça Tanrı'nın gürültümü duyup kapıyı açarak bana 'Nereye gidiyorsun? Buradayım içeri gel'

diyebileceğinden korkarak geri döndüm. Merdivenlere ulaşır ulaşmaz daha önce hiç yapmadığım gibi

koşarak uzaklaştım. Ve o zamandan beri her yöne bakarak —ve onun gerçekten yaşadığı yerdeki evden

kaçınarak—Tanrı'yı aramaktayım. A r t ı k bu evden uzak durulması gerektiğini biliyorum. Ve aramaya,

arayışın, kutsal yolculuğun keyfini çıkararak devam ediyorum."

Bu öyküdeki kavrayış çok muazzamdır. Hakikat ile ne yapacağım diye asla düşünmemiş olan hakikat

peşinde insanlar vardır. Onu yiyemezsin, onu satamazsın; hakikatin var diye bir başbakan olamazsın. En

i y i ihtimalle hakikatin olduğu için insanlar seni çarmıha gerer.

Çok borcum var, hatalarım büyük, utancım saklı ve ağır. Ancak kendi iyiliğimi istemeye sıra geldiğinde

dualarım kabul olursa diye korkudan dizlerim titrer derken haklıdır çünkü; Tanrı'dan, hakikatten, iyiden,

güzelden bahsetmek iyidir. Onlar için anlaşmalar yapmak, üniversitelerin doktora dereceleri vermesi,

Nobel komitesinin sana bir ödül vermesi iyidir. Bu şeyler hakkında konuşmak ve bir şeyler yazmak iyidir,

ancak gerçekten bu deneyimlerin içine girersen o zaman başın derde girecektir. Onun söylediği de budur:

Duamın kabul olacağından korkuyorum.

Tanrı'nın sağır olması iyidir. O duaları duymaz; yoksa başın derde girecektir. Duaların senin belalarını

yaratacaktır çünkü duaların hayata geçiremeyeceğin kadar muhteşem şeyleri talep ederek çok romantik

olacaktır. Bu şeyleri yaşayamayacaksın, çok ağır olacak ve senin sözde hayatına müdahale edecek; elem

içerisinde olsa da yumuşak bir şekilde devam edecek.

Hakikat bir çarmıh haline gelir; hayat ağırlaşır. Hakikat bir Sokrates için zehir halini alır. Hallac-ı Mansur

için hakikat ölüm haline gelir. İsa Mesih için çarmıha gerilme haline dönüşür hakikat. Ve sen, "Tanrım

bana hakikati ver. Bana ilahi, tanrısal özellikler bahşet" diye dua edersin. Fakat T a n r ı bilerek sağır

olmuştur; böylelikle duaların duyulmaz olur ve sen her i k i s i n i n de: mutsuz hayatının ve güzel dualarının

keyfini çıkarabilirsin. Dualar duyulmayacak — s e n kıskanç, öfkeli, nefretle dolu, egoizmle dolu kalabilirsin

ve Tanrı'ya, "Beni alçakgönüllü yap ve 'kutsanmış olanlar uysal olanlar' olduğundan beni de uysal yap"

diye dua etmeye devam edeceksin— fakat bilerek duyulmayacak.

Bu hiçbir kutsal metinde yazılı değildir ama ben kendi k i ş i s e l otoriteme dayanarak diyorum k i , altı günde

dünyayı yarattıktan sonra Tanrı'nın yaptığı en son şey kendi kulaklarını sağırlaştırmaktı. O zamandan

beridir hiçbir şey duymamıştır ve o zamandan beridir biz de ondan herhangi bir şey duymamışızdır.

O nedenle bu mükemmel bir biçimde i y i bir şeydir: sen sabah olunca kiliseye veya tapınağa veya camiye

git ve — onun sağır olduğunu gayet i y i bilerek— muhteşem şeyler iste ve aynı çirkin, mutsuz kimse

23 -> 72

olmaya devam et. Sonra yarın sabah yine onu tekrar et ve i y i bir dua et. Bu son derece i y i bir

düzenlemedir.

Rabindranath şiirinde çok büyük bir hakikati işaret ediyor: Gerçekten Tanrı'yı istiyor musun? Gerçekten

hakikati istiyor musun? Gerçekten s e s s i z l i k istiyor musun? Eğer istiyorsan ve eğer dürüstsen utanç

duyacaksın. Gerçekten bu şeyleri istemediğini kabul etmek zorunda kalacaksın. Sen sadece meditasyon

yapıyormuş gibi yapıyorsun çünkü yıllardır meditasyon yaptığını biliyorsun ve hiçbir şey olmuyor.

Korkmaya gerek yok; meditasyon yapabilirsin, hiçbir şey olmaz.

B i r kez bir şeyler olmaya başlarsa o zaman bela gelir. B i r kez seni çevreleyen kalabalığın kalbinde

yeşermeyen bir şey senin hayatında yeşermeye başlarsa sen bir yabancı olacaksın, dışlanacaksın. Ve

kalabalık asla yabancıları affetmez, kalabalık asla dışlananları affetmez; onları yok eder. O, yalnızca onları

kendi zihinsel huzuru için yok etmek zorundadır.

İsa M e s i h gibi bir adam sürekli bir baş belasıdır çünkü o, sana senin de aynı güzelliğe, aynı zarafete, aynı

hakikate sahip olabileceğini hatırlatır ve bu canını acıtır. O seni aşağılık hissettirir ve hiç kimse aşağılık

hissetmek istemez.

Ve aşağılık hissetmemek için i k i yol vardır: B i r i n c i s i üstün olmaktır; bu zor ve uzun bir yoldur, tehlikelidir

çünkü yalnız başına yürümek zorunda kalacaksın. Daha basit yol ise şu üstün adamı yok etmektir. O

zaman tüm kalabalık eşit insanlardan oluşur. H i ç kimse üstün değildir hiç kimse aşağılık değildir. Herkes

kendi tarzında kurnazdır, herkes yalancıdır, herkes suçludur. Herkes kıskançtır, herkes hırslıdır. Onların

hepsi aynı teknededir ve onlar birbirlerinin dilinden anlarlar. Ve hiç kimse hakikat hakkında, T a n r ı

hakkında, meditasyon hakkında yaygara koparmaz.

İnsanlar bir Gautam Buda olmadan, bir Sokrates olmadan, bir Zerdüşt olmadan mutludur çünkü bu

insanlar dağların yüksek zirveleri gibidir ve sen bir pigme gibi çok küçük görünürsün ve bu canını yakar.

Develerin dağların yakınına asla gitmediği söylenir. Onlar çöllerde yaşamayı seçmişlerdir çünkü çölde

onlar yürüyen dağlardır ancak dağların yanında ise onlar karınca gibi gözükür ve bu incitir.

En kolay yol dağları tamamen unutup " B u dağların hepsi mitolojik, kurmacadır; gerçek olan çöldür"

demektir. O nedenle çölden hoşlanırsın, egondan hoşlanırsın ve ayrıca, "Tanrım lütfen beni egodan

özgürleştir, beni alçakgönüllü yap" diye dua etmekten de hoşlanırsın. Ve bunu onun seni duymayacağını,

hiçbir duanın cevaplanmadığını mükemmel bir şekilde bilerek yaparsın. H i ç korkmadan herhangi bir şey

için dua edebilirsin çünkü sen olduğun gibi kalacaksın ve hatta muhteşem şeyler için dua etmenin

tatminine de sahip olacaksın.

Bu nedenle insanlar dindar olmadan Hıristiyanlar, Hindular, Müslümanlar haline geliyor. Onlar hiç de

dindar insanlar değildir; bunlar dindar olmaktan kaçınmanın stratejileridir. Dindar k i ş i basitçe dindardır; o

ne Hindu'dur, ne Müslüman'dır, ne Hıristiyan'dır, ne Budist'tir, buna gerek yoktur. O hakikatle doludur, o

samimidir, o merhametlidir, o sevgi doludur, o insanidir; o kadar insanidir ki neredeyse ilahi olanı dünyada

temsil eder.

Sayfada Ara

ÖZGÜRLÜĞE GİDEN YOLLAR

Topluma karşı tepkisel olmayan, onun tüm oyununu anlayan ve basitçe onun dışına çıkıveren kişi bir

asidir. Onun için bu konu dışıdır. O buna karşı değildir. Ve başkaldırmanın güzelliği buradadır: o

özgürlüktür. Devrimci özgür değildir. O devamlı bir şeyle savaşır; nasıl özgür olacak ki? O devamlı

olarak bir şeye karşı tepki veriyor; tepki vermede özgürlük nasıl olabilir?

Özgürlük anlayış demektir. Kişi oyunu anlamıştır ve ruhun gelişmesini engellemenin yolunun, kişinin

24 -> 72

kendisi olmasına izin verilmemesinin yolunun, bu olduğunu görmüştür. Kişi basitçe onun dışına ruhunda

bir sıyrık bile olmadan çıkıverir. Kişi topluma sevgi ya da nefret adına herhangi bir şekilde tutunmadan

kalır ve affeder ve unutur. Toplum asi için basit bir şekilde kaybolmuştur. O dünyanın içinde yaşayabilir

ya da dünyanın dışına çıkabilir ama artık ona ait değildir o artık bir yabancıdır.

Sayfada Ara

DEVE, ASLAN, ÇOCUK

İnsan mükemmel doğmaz. O tamamlanmadan doğar. O bir süreç olarak doğar. O kutsal bir yolculuk olarak

yolun üzerinde doğar. Onun kederi budur ve onun sonsuz mutluluğu da budur; kederlidir çünkü o

dinlenemez, o ilerlemek zorundadır, o her zaman ileri gitmek zorundadır. O aramak ve araştırmak ve

keşfetmek zorundadır; o bir şey olmak zorundadır çünkü onun varlığı sadece bir şey olma aracılığıyla

yükselir. Onun varlığı bir şey olmaktır. O yalnızca hareket halindeyken olabilir.

E v r i m insan doğasına özgü bir şeydir, evrim onun ruhunun ta kendisidir. Ve kendilerini normal karşılayan

k i ş i l e r gerçekleşmeden kalırlar; tamamlanmış olarak doğduğunu düşünenler evrimleşmeden kalır. O zaman

tohum olarak kalır, asla bir ağaç olamaz ve asla baharın ve günışığının ve yağmurun ve taşkın mutluluğun

ve milyonlarca çiçeğin patlamasının keyfini bilemez.

Bu patlama kendini gerçekleştirmektir, bu patlama T a n r ı ile ilgili her şey demektir; milyonlarca çiçek

olarak patlamak. Potansiyel gerçek olduğunda, sadece o zaman insan tatmin olur. İnsan bir potansiyel

olarak doğar; bu insana özgü bir şeydir. T ü m diğer hayvanlar tamamlanmış doğar, onlar ölecekleri şekilde

doğarlar. Onların doğumu ve ölümü arasında bir evrim yoktur onlar aynı düzlemde hareket eder, onlar asla

herhangi bir dönüşümden geçmez. Onların hayatında asla herhangi bir kökten değişim olmaz. Onlar yatay

olarak hareket eder; dikey asla onlara nüfuz etmez.

Eğer insan da yatay bir şekilde hareket ederse o insan olmayı kaçıracaktır, o bir ruh halini almayacaktır.

Gurdjieff, her insanın ruhunun olmadığını söylerken demek istediği budur. B i r kimsenin ruhunun olması

çok nadirdir. Şimdi bu çok garip bir önermedir çünkü asırlardır sana bir ruh ile birlikte doğduğun söylendi.

Gurdjieff, senin sadece bir ruh olabilme potansiyeli ile birlikte doğduğunu söylüyor, gerçek bir ruhla değil.

Senin bir projen var ama bu plan üzerinde çalışılmalı. Sende tohum var ancak toprağı ve mevsimi ve doğru

i k l i m i ve patlamak, büyümek için doğru anı araştırmak zorundasın.

Yatay olarak hareket ederek sen bir ruhun olmadan kalacaksın. Dikey sana nüfuz ettiği zaman bir ruh

haline gelirsin. " R u h " dikey yatayın içine nüfuz etti demektir. Yahut örnek olarak bir tırtıl, koza ve

kelebeği düşünebilirsin.

İnsan bir larva olarak doğar. Ne yazık ki pek çoğu larva olarak ölür; pek azı t ı r t ı l olabilir. B i r larva

durağandır; O hareket nedir bilmez, o bir yerde, bir halde, bir aşamada takılı kalır. Çok az insan tırtıla

dönüşebilir. T ı r t ı l hareket etmeye başlar; dinamizm gelir. Larva durağandır; tırtıl hareket eder. Hareketle

birlikte hayat kıpırdamaya başlar. Yine pek çoğu t ı r t ı l olarak kalır: Onlar yatay olarak hareket etmeye

devam eder, aynı düzlemde, tek bir boyutta. Nadir olarak Buda gibi bir adam —ya da Celaleddin-i R u m i

ya da İsa ya da K a b i r — kuantum sıçrayışını yapar ve bir kelebeğe dönüşür. O zaman dikey olan ortaya

çıkar.

Larva durağandır; t ı r t ı l hareket eder, hareketi bilir; kelebek uçar, y ü k s e k l i k l e r i bilir, yukarı doğru hareket

etmeye başlar. Kelebek kanatlarını geliştirir; bu kanatlar amaçtır. Kanatların gelişmediği sürece ve kanatlı

bir hal almadığın sürece bir ruhun olmayacak.

Hakikate üç halden geçilerek varılır: Özümsemek, bağımsızlık ve yaratıcılık. Bu üç sözcüğü unutma, onlar

çok ufuk açıcıdır. Özümseme; larvanın işlevi budur. Basitçe besinleri özümser; o bir t ı r t ı l olmak için

hazırlanıyor. O ayarlama yapıyor; o bir depo. E n e r j i hazır olduğunda o bir tırtıla dönüşecek. Hareket

25 -> 72

etmeden önce hareket edebilmek için büyük bir enerjiye ihtiyaç duyacaksın. T ı r t ı l özümsemedir, tamdır; i ş

başarılmıştır. Sonra ikinci aşama başlar: bağımsızlık. Larva bırakılmıştır. A r t ı k tek bir yerde kalmaya gerek

yoktur. Keşfetmek için zaman gelmiştir, macera için zaman gelmiştir. Gerçek hayat hareketle,

bağımsızlıkla başlar. Larva bağımlı, mahkûm, zincirlenmiş olarak kalır. T ı r t ı l zincirleri kırmıştır, hareket

etmeye başlar. B u z erimiştir; o artık donuk değildir. Larva donmuş bir haldedir. T ı r t ı l harekettir, nehir

gibidir.

Ve sonra üçüncü aşama, yaratıcılık aşaması gelir. Bağımsızlık kendi başına fazla bir şey ifade etmez.

Sadece bağımsız olarak tatmin olamayacaksın. Hapishanenin dışında olmak iyidir ama ne için bağımsızlık?

Ne için özgürlük?

Unutma, özgürlüğün i k i hali vardır: B i r i n c i s i bir şeyden özgürleşmek ve ikincisi bir şey için özgürleşmek.

Pek çok insan i l k türden özgürlüğe, bir şeyden özgürleşmeye erişir: Ebeveynlerden özgürleşmek, kiliseden

özgürleşmek, organizasyondan özgürleşmek, şundan ve bundan özgürleşmek, her çeşidinden hapishaneden

özgürleşmek. Ama ne için? Bu çok negatif bir özgürlüktür. Eğer sadece bir şeyden özgürleşmeyi bilirsen,

gerçek özgürlüğü bilmemişsindir; sadece negatif halini bilmişsindir. P o z i t i f bilinmelidir; yaratmak için

özgürlük, var olmak için özgürlük, ifade etmek için özgürlük, şarkını söylemek için özgürlük, dansını

etmek için özgürlük. Bu üçüncü durumdur: Yaratıcılık.

O zaman t ı r t ı l kanatlı bir şeye dönüşür, bir bal tadıcısı, arar, keşfeder, bulur, yaratır. Kelebeğin güzelliği bu

yüzdendir. Sadece yaratıcı insanlar güzeldir çünkü sadece yaratıcı insanlar hayatın ihtişamını bilir: Onların

görecek gözleri ve duyacak kulakları ve hissedecek kalpleri vardır. Onlar tam olarak canlıdır; onlar en üst

düzeyde yaşar. Onlar meşalelerini her i k i uçtan da yakarlar. Onlar yoğunluk içinde yaşar; onlar bütünlük

içinde yaşar.

Veya Friedrich Nietzsche tarafından kullanılan metaforu kullanabiliriz. O der ki insanın hayatı, birbirini

izleyen ruhun üç metamorfozuna bölünebilir. İlkine "Deve" der, ikincisine "Aslan" der, üçüncüsüne

"Çocuk" der. Deve, aslan ve çocuk; son derece gebe metaforlar.

Her insanoğlu kendi toplumunun —kültürünün, dininin, h a l k ı n ı n — kültürel mirasını sindirmeli ve

kullanmalıdır. O geçmişin var ettiği her şeyi sindirmek zorundadır. O geçmişi hazmetmek zorundadır;

Nietzsche'nin deve aşaması dediği budur. Deve bedeninde çölü aşacağı zorlu yolculuk için büyük miktarda

yiyeceği ve suyu depolama gücüne sahiptir. Ve bu insan bireyi için de aynıdır; bir çöl geçmek zorundasın,

tüm geçmişi hazmetmek zorundasın. Ve unutma sadece hatırlamak yeterli olmayacaktır... sindirim. Ve

şunu da unutma: Geçmişi hatırlayan k i ş i sadece sindiremediği için hatırlar. Şayet geçmişi hazmedebilirsen

geçmişten özgürleşirsin. Onu kullanabilirsin ama o seni kullanamaz. Sen ona sahip olabilirsin ancak o sana

sahip olamaz.

Yiyeceği hazmettiğin zaman onu hatırlamana gerek kalmaz. O senden bağımsız olarak var olmaz: O senin

kanın, senin kemiğin, senin iliğin haline gelmiştir; o sen haline gelmiştir.

Geçmiş hazmedilmelidir. Geçmişte yanlış bir şey yok. Bu senin geçmişin. ABC'den başlamana gerek yok

çünkü her birey ABC'den başlamak zorunda kalsaydı pek bir evrim olmazdı. Hayvanlar bu nedenle

evrimleşmemiştir. Köpek milyonlarca y ı l önceki haliyle aynıdır. Sadece insandır evrimleşen hayvan. Bu

evrim nereden geliyor? O gelir çünkü insan geçmişi sindirebilen yegâne hayvandır. B i r kez geçmiş

hazmedildiğinde ondan özgürleşirsin. Özgürlüğe doğru gidebilirsin ve geçmişini kullanabilirsin. A k s i

taktirde pek çok deneyimin içinden geçmen gerekecek. Hayatın boşa gidecek.

Babalarının ve büyükbabalarının ve onların babalarının ve onların büyükbabalarının omuzlarında

durabilirsin. İnsan tüm diğer insanların omuzlarının üzerinde durur. Bu yüzden de insan bu yüksekliğe

erişir. Köpekler buna erişemez, kurtlar buna erişemez; onlar kendilerine güvenirler. Onların yüksekliği

kendi yükseklikleridir. Senin yüksekliğinde Buda özümsenmiştir, İsa özümsenmiştir, Patanjali

özümsenmiştir, Musa özümsenmiştir, Lao T z u özümsenmiştir. Ne kadar çok özümsersen o kadar yüksekte

durursun. B i r dağın zirvesinden bakabilirsin, vizyonun çok büyüktür.

Daha çok hazmet. Kendi insanların tarafından sınırlanmana gerek yok. T ü m yeryüzünün tüm halklarının

26 -> 72

bütün geçmişini özümse; dünya gezegeninin bir vatandaşı ol. Hıristiyan, Hindu ve Müslüman tarafından

kısıtlanmaya gerek yok. Hepsini özümse! Kuran senindir, İncil senindir, Tevrat da öyledir ve Vedalar da

öyledir ve Tao Te Ching de öyledir. Hepsini özümse ve ne kadar çok özümsersen üzerinde durup uzaklara

bakabileceğin zirveler de o kadar yüksek olacak ve uzak ülkeler ve manzaralar senin olacak.

Nietzsche'nin deve aşaması dediği şey budur ama orada takılıp kalma. K i ş i hareket etmelidir. Deve

larvadır; deve stokçudur. Ancak bu aşamada takılır ve her zaman bir deve olarak kalırsan, o zaman

hayatın güzelliklerini ve rahmetini bilemeyeceksin. O zaman asla Tanrı'yı bilemeyeceksin. Geçmişte takılıp

kalacaksın. Deve geçmişi özümseyebilir ama onu kullanamaz.

K i ş i s e l gelişiminin akışı esnasında devenin aslana dönüşmek durumunda kaldığı bir an gelir.

"Yapmamalısın" olarak bilinen devasa canavarı parçalamaya girişir aslan. İnsanın içindeki aslan otoriteye

karşı kükremeye başlar.

Aslan deveye karşı bir tepki, bir başkaldırıdır. B i r e y artık kendi içsel ışığını, her türlü hakiki değerin nihai

kaynağı olarak keşfeder. O kendi manevi yaratıcılığının, en derinde saklı kalmış potansiyelinin temel

zorunluluğunun farkına varır. B i r k a ç ı aslan aşamasında takılı kalır: Onlar sürekli kükrer ve kükrer ve kendi

kükremelerinin içinde tükenirler.

B i r aslan olmak iyidir ama k i ş i n i n atması gereken bir adım daha vardır; ve bu adım da çocuk haline

gelmektir.

Şimdi, hepiniz bir çocuk oldunuz ancak bilenler der ki i l k çocukluk sahte bir çocukluktur. Bu i l k çıkan

dişler gibidir: Onlar sadece diş gibi gözükürler fakat onların yararı yoktur, onlar düşmek zorundadır. Sonra

gerçek dişler doğar. İ l k çocukluk sahte bir çocukluktur; ikinci çocukluk gerçek çocukluktur. İkinci

çocukluğa çocuk aşaması ya da aziz aşaması denir; i k i s i de aynı anlama gelir. B i r insan tamamen masum

olduğu, geçmişten özgürleşmiş olduğu, o kadar özgürleşmiş ki geçmişe karşı gelme ihtiyacı bile duymadığı

sürece... Unutma geçmişin hâlâ karşısında olan k i ş i gerçekten özgür değildir. Onun hâlâ k i n i , bazı

şikâyetleri, bazı yaraları vardır. Deve hâlâ ona hayalet gibi görünür; devenin gölgesi hâlâ takip etmeye

devam eder. Aslan oradadır ama hâlâ bir şekilde deveden korkar, onun geri gelebileceğinden çekinir.

Devenin korkusu tamamen yok olduğunda, aslanın kükremesi durur. O zaman çocuğun şarkısı doğar.

B e n senin bu üç aşamanın içine çok derinlemesine ve çok nüfuz ederek girmeni istiyorum çünkü onların

değeri çok yüksektir.

Deve, özümseme aşaması, tıpkı anne karnındaki hiçbir şey yapmadan özümseyen, sadece anneyi yiyen,

büyüyen ve büyüyen, dünyaya yapacağı en son atılım hareketine hazırlanan bir bebek gibidir. Şu an çocuk

için başka bir iş yoktur: Annenin karnında dokuz ay boyunca yer ve uyur, uyur ve yer. O devamlı uyur ve

yer; sadece i k i işlem vardır. Hatta çocuk doğduktan sonra aylar boyunca sadece yiyor ve uyuyor olacaktır.

Yavaş, yavaş uyku azalacaktır ve yemek de azalacaktır. O hazırdır, o bir birey olmaya hazırdır. Ve çocuk

bir birey olmaya hazır hale geldiği an boyun eğmeme ortaya çıkar. Çocuk hayır demeye başlar; evet

demek yavaş, yavaş kaybolur. B o y u n eğme ölür; başkaldırı doğar.

Deve hali özümseme halidir. Deve nasıl hayır deneceğini bilmez. Deve hayır demeye alışkın değildir. O bu

sözcüğü duymamıştır ve hayır demenin keyfini tatmamıştır. O sadece evet demeyi bilir. Onun "evet"i çok

derin olamaz çünkü "hayır" demeyi bilmeden senin evetin çok derin olamaz. O yüzeysel kalmak

zorundadır. Hayır demeyi bilemeyen bir insan nasıl gerçekten eveti bilebilir? Onun eveti yetersiz olacak.

Devenin eveti yetersizdir. Deve ne olduğunu bilemez; o sürekli evet demeye devam eder çünkü ona

öğretilmiş olan tek sözcük budur. B o y u n eğme, inanma; bunlar "Deve" aşaması denen şeyin

karakteristikleridir. Adem B i l g i Ağacı'nın meyvesini yemeden önce bu haldeydi ve her insanoğlu bu

halden geçer.

Bu zihin öncesi ve benlik öncesi haldir. Henüz zihin yoktur. Z i h i n gelişmektedir ancak tamamlanmış bir

şey değildir; o çok belirsiz, muğlak, karanlık, bulanıktır. B e n l i k yoldadır fakat o hâlâ yoldadır; henüz onun

net tanımı yoktur. Çocuk henüz kendisini ayrı olarak bilmez. Adem meyveyi yemeden önce Tanrı'nın

27 -> 72

parçası idi. O rahimdeydi, o boyun eğiyordu, bir evet diyendi ama bağımsız değildi. Bağımsızlık sadece

hayır kapısından girebilir; evet kapısından sadece bağımlı olmak. O nedenle bu deve aşamasında bağımlı

olmak, çaresizlik vardır. Diğeri senin varlığından daha önemlidir: T a n r ı daha önemlidir, baba daha

önemlidir, anne daha önemlidir, toplum daha önemlidir, din adamı daha önemlidir, politikacı daha

önemlidir. Senin dışındaki herkes önemlidir; diğeri önemlidir, sen hâlâ yoksun. Bu çok bilinçsiz bir haldir.

İnsanların büyük k ı s m ı burada takılıp kalmıştır: Onlar deve olarak kalır. İnsanların nerede ise yüzde

doksan dokuzu deve olarak kalır.

Bu çok üzüntü verici bir şeydir; insanoğlunun yüzde doksan dokuzu larva olarak kalır. Bu nedenle etrafta

çok fazla azap var ve hiç k e y i f yok. Ve sen neşeyi aramaya devam edebilirsin ancak onu bulamayacaksın

çünkü neşe dışarıda sana sunulmuyor. B i r çocuk olamadığın sürece —üçüncü aşamaya erişildiğinde— bir

kelebek haline gelmediğin sürece coşkunun ne olduğunu bilemeyeceksin. Coşku dışardan verilen bir şey

değildir; o senin içinde gelişen bir bakıştır. Bu sadece üçüncü aşamada mümkündür.

İ l k aşama mutsuzluktur ve son aşama mutluluktur. Ve i k i s i n i n arasında aslan hali vardır; o bazen

mutsuzdur ve bazen memnundur. Bazen acı çeker ve bazen de k e y i f alır.

Deve aşamasında sen papağansın. Sen anılardan başka bir şey değilsin. T ü m hayatın sana başkaları

tarafından verilen inançlardan oluşur. Hıristiyanları ve Müslümanları ve Hinduları ve Jainaları ve

Budistleri bulacağın yer burasıdır. Kiliselere ve tapınaklara ve camilere git ve büyük deve toplaşmaları

bulacaksın. T e k bir insanoğlu bulamayacaksın. Onlar sürekli papağan gibi tekrar eder durur. B i r öykü

duydum:

Yöresel ejderha katletme okulunda derslere katılan bir ortaçağ şövalyesinin hikâyesi anlatılır. Büyücü

M e r l i n tarafından verilen bu kursa pek çok başka genç şövalye de katılıyordu.

Anti-kahramanımız, Merlin'e i l k günden gidip kursta pek de başarılı olamayabileceğini çünkü bir korkak

olduğunu ve bir ejderhayı katletmek için her zaman çok pısırık, beceriksiz b i r i s i olduğunu bildiğini

söylemiş. M e r l i n ona endişelenmesine gerek olmadığını çünkü bu ürkek genç şövalyeye verebileceği

büyülü bir ejderha kesme kılıcı olduğunu söyledi. Elinde böyle bir kılıçla hiç kimse herhangi bir ejderhayı

kesmede başarısız olamazdı. Ne kadar değersiz olduğuna bakmadan bir ejderhayı öldürebilecek olan bu

resmen büyülü desteğe sahip olmak şövalyeyi çok keyiflendirmişti. İ l k saha denemesinde elinde büyülü

kılıçla korkak şövalye, birbiri ardına ejderhaları doğrayıp ardı ardına bakireleri özgürleştirdi.

Dönemin sonuna doğru bir gün M e r l i n genç şövalyenin katıldığı bir derste, habersiz bir sınav yaptı.

Öğrencilerin sahaya gidip aynı gün bir ejderha öldürmeleri gerekiyordu. Anti-kahramanımız, şevkini

kanıtlamak için heyecanla ileri atılan genç şövalyelerin fırtınasında, dolaptan yanlış kılıcı kaptı. Az sonra

kendisini, bağlanmış bir bakireyi özgürleştirmek istediği mağaranın girişinde buldu. Onu esir eden ateş

soluyan canavar dışarı çıktı. Yanlış kılıcı aldığını bilmeden genç şövalye, şahlanan ejderhayı bitirmek için

kılıcını çekti. Tam darbe indirmek üzere iken yanlış kılıcı almış olduğunu fark etti. Bu büyülü kılıç değil,

bu sadece i y i şövalyeler için uygun olan sıradan bir kılıç.

Durmak için çok geçti. Sıradan kılıcını eğitilmiş kollarının azametiyle savurdu ve bir ejderhanın daha

kafasının koptuğunu şaşırarak ve k e y i f içerisinde gördü.

Ejderhanın kafası beline bağlanmış, kılıcı elinde ve bakireyi arkasından sürükleyerek sınıfa döndü. Hemen

Merlin'e koşup hatasını ve hatasından nasıl açıklanamaz bir şekilde kurtulduğunu anlattı.

M e r l i n genç şövalyenin hikâyesini duyunca kahkahayı bastı. Genç şövalyeye cevabı şöyleydi: "Senin

şimdiye kadar tahmin etmiş olacağını düşünmüştüm: Bu kılıçların hiçbirisi büyülü değil ve hiçbirisi de asla

öyle olmadı. T e k büyü inanmaktı."

Deve inanmanın büyüsü içinde yaşar. Bu işe yarar. Bu mucizeler yaratmakta işe yarar. Ancak deve bir

deve olarak kalır; gelişme eksik kalır.

Tapınaklarda ve kiliselerde dua eden insanlar inancın etkisi altındadır. Onlar T a n r ı nedir bilmez, onlar asla

28 -> 72

böyle bir şeyi hissetmediler; onlar sadece inanırlar. Onların inanç büyüsü sürekli olarak onlara belirli

şeyler yapar ancak bunların hepsi uydurma inançlardır, bir nevi hayal dünyasıdır. Onlar bilinçsizliğinin

dışında, uykularının dışında değillerdir. Ve unutma, bu aşama gereksizdir demiyorum; gereklidir ancak bir

kez tamamlandığında k i ş i onun dışına sıçramalıdır. K i ş i sonsuza kadar bir deve olmak için burada değildir.

Ve anne babana ya da öğretmenlere ya da din adamlarına ya da topluma kızma çünkü onlar sende bir çeşit

boyun eğme yaratmak Z O R U N D A D I R . Çünkü yalnızca boyun eğme aracılığıyla özümseyebileceksin.

Baba öğretmek zorundadır, anne öğretmek zorundadır ve çocuk basitçe emmek zorundadır. Şayet şüphe

zamanından önce yükselirse özümseme duracaktır.

Annenin karnındaki çocuğun şüphe duyar hale geldiğini bir düşün —ölecektir— bu kadından besinleri

yiyip yememek için, yiyecekler gerçekten besleyici mi değil mi diye şüphe etmeye başlar. " K i m bilir belki

de zehirlidir?" Y i r m i dört saat uyumalı mı uyumamalı mı çünkü bu çok fazla, dokuz ay, y i r m i dört saat

devamlı uyumak bu kadarı çok fazla. Eğer çocuk birazcık şüphe duymaya başlarsa, bu şüphenin içinde

çocuk ölecektir. Ve yine de bir gün şüphenin öğrenileceği, özümseneceği bir gün gelir. H e r şeyin bir

mevsimi vardır.

H e r baba oğluna ne söyleyeceği konusunda bir problemle yüzleşir. H e r anne kızına ne öğreteceği

konusunda bir problemle karşılaşır. H e r öğretmen yeni kuşağa neyin aktarılacağı konusunda endişe duyar.

Geçmişte çocuğa aktarılması gereken pek çok şey var, pek çok zafer, pek çok anlaşma zirvesi, pek çok

çıkarım.

İ l k aşamada herkes bir deve, evet diyen, ne söylenirse inanan, özümseyen, hazmeden olmak zorundadır

ancak bu sadece yolculuğun başlangıcıdır; sonu değildir.

İkinci aşama zordur. İ l k aşamayı toplum sana verir; bu nedenle milyonlarca deve, çok az aslan vardır.

Toplum sen mükemmel bir deve haline geldiğin zaman seni bırakır. B u n u n ötesinde toplum bir şey

yapamaz. Toplumun — o k u l u n , kolejin, üniversitenin— i ş i orada biter. O seni diplomalı, mükemmel bir

deve olarak terk eder.

Unutma; bir aslan olmak için tek başına olmak zorundasın. Eğer bir aslan olmaya karar vermezsen asla bir

aslan olamayacaksın. Bu r i s k birey tarafından alınmak zorundadır. Bu bir kumardır. Bu çok tehlikelidir de

çünkü bir aslan haline gelerek etrafındaki tüm develeri rahatsız edeceksin ve develer huzuru seven

hayvanlardır; onlar her zaman itaat etmeye hazırdır. Onlar rahatsız edilmek istemezler, onlar dünyada

herhangi yeni bir şey olsun istemezler çünkü yeni her şey rahatsız eder. Onlar devrimciler ve asilere

karşıdır ve sana hatırlatırım büyük şeyler değil —Sokrates ve İsa hakkında değil; onlar çok büyük

devrimler getiriyor— develer o kadar küçük şeylerden korkarlar ki ağzın açık kalır.

B i r öykü duymuştum:

Aralık 1842'de Cincinnati'li Adam Thompson i l k küveti Amerika'da doldurdu. Bay Thompson'un küvet

haberi hemen yayıldı. Gazeteler bu yeni f i k r i n Cumhuriyet'in demokratik yapısını bozacağını söylediler.

H m m bir düşün... bir banyo küveti demokratik cumhuriyetin bütünlüğünü bozacak.

...Doktorlar romatizma, ciğerlerin yanması vs. gibi şeyler olacağını tahmin ettiler. Bilge k i ş i l e r k ı ş vakti

banyo yapmanın gürbüz nüfusun azalması ile sonuçlanacağında hemfikir oldular. Özgürlüğün beşiği

Philadelphia Kasım'ın başından Mart'ın başına kadar banyo yapmayı yasaklamaya çalıştı; 1845'de Boston

doktor tavsiyesi olmadan banyo yapmayı kanunsuz hale getirdi; Hartford, Providence, Wilmington ve

diğer şehirler banyo yapma alışkanlığını engellemek için su faturalarını yükseltti. Virginia eyaleti banyo

yapmak için eyalete getirilen her banyo küvetine otuz dolar vergi koyarak bir tokat attı. Ancak 1922'ye

gelindiğinde yılda 889 bin banyo küveti imal ediliyordu.

Develer basitçe yeni olan her şeye karşı çıkarlar; ne olduğunun önemi yok. Bu bir banyo küveti olabilir ve

onlar uzlaşmaz karşı çıkışlarını mantıklı hale getireceklerdir.

29 -> 72

Antik Yunan'daki bir site devletinde bir adam halk meclisinde, yeni bir kanun önerdiğinde bunu boynuna

sarılı bir iple bir platformun üzerinde yapardı. Eğer kanun geçerse ipi kaldırırlardı; eğer başarısız olursa

platformu kaldırırlardı.

Aslanlar hoş karşılanmaz. Toplum aslanlar için her türden zorluk yaratır. Develer bu insanlardan korkarlar.

Onlar diğerlerinin rahatını bozar, onların uykusunu kaçırır, endişe yaratır. Onlar develerde bir aslan olmak

için arzu uyandırır; esas sorun budur.

Niçin İsa çarmıha gerildi? Onun mevcudiyetinin kendisi... ve pek çok deve aslan haline gelebilmek için

hayal kurmaya başlar ve onların uykularını kaçırır ve onların sıradan, alelade hayatlarını rahatsız eder.

Niçin Buda taşlanır? Niçin Mahavira şehirlere sokulmaz? Niçin Mansur'un kafası koparılır? Bu insanlar

rahatsızlık yaratır; onların uykusunu kaçırır, sürekli kükrerler. Buda konuşmalarına "Aslan Kükremesi"

demiştir.

B i r i n c i s i , deve hali toplum tarafından verilir. İkinci hal birey tarafından elde edilmelidir. Onu elde ederek

tam bir birey haline gelirsin, sen kendine özgü olursun. A r t ı k bir geleneğin parçası değilsin, artık bir

destekçi değilsin. K o z a bırakıldı: Sen bir t ı r t ı l haline geldin, hareket etmeye başlarsın.

Aslan halinin şu özellikleri vardır: Bağımsızlık, hayır demek, boyun eğmemek, diğerine karşı baş kaldırma,

otoriteye karşı olmak, dogmaya karşı olmak, kutsal metinlere karşı olmak, kiliseye karşı olmak, politik

iktidara karşı olmak, devlete karşı olmak. Aslan her şeye karşıdır! O her şeyi parçalamak ister ve yeni bir

dünyayı baştan yaratmak ister, kalbinin arzusuna daha yakın yeni bir dünya yaratmak ister. Onun zihninde

muhteşem hayaller ve ütopyalar vardır. O develere çılgın gibi gözükür çünkü develer geçmişte yaşar ve

aslan ise gelecekte yaşamaya başlar. B ü y ü k bir fark oluşur. Aslan gelecekten haber verir ve gelecek

sadece geçmiş yok edilirse gelebilir. Yeni sadece eski ortadan kalkıp yeni için alan yaratırsa varoluşa

gelebilir. E s k i yeninin olması için ölmek zorundadır. O yüzden aslan ve deve arasında sürekli bir kavga

vardır ve develer çoğunluktadır. Aslan arada bir ortaya çıkar, aslan bir istisnadır. Ve istisnalar kaideyi

bozmaz.

İnançsızlık onun karakteristiğidir, şüphe onun karakteristiğidir. Adem, B i l g i Ağacı'nın meyvesini yer: Z i h i n

doğar, benlik tanımlanmış bir olguya dönüşür. Deve egoist değildir; aslan son derece egoisttir. Deve egoyla

ilgili hiçbir şey bilmez; aslan sadece egoyu bilir. Bu yüzden her zaman devrimcileri, asi insanları —şairler,

ressamlar, müzisyenler— son derece egoist bulursun. Onlar bohemdir. Onlar kendi hayatlarını yaşar, onlar

kendi işlerini yaparlar. Onlar başkalarını zerre düşünmezler. Herkes cehenneme gidebilir! Onlar artık

herhangi bir yapının parçası değildir onlar yapılardan özgürleşir. Hareketin, aslan kükremesinin egoist

olması kaçınılmazdır. B u n u n içine girebilmek için çok büyük bir egoya ihtiyaç vardır.

Doğu'da daha çok deve bulacaksın; Batı'da daha çok aslan bulacaksın. Bu yüzden Doğu'da teslimiyet çok

kolay görünür. Batı zihni için teslimiyet çok zor görünür. Ancak bir şey unutulmamalıdır: Doğu zihni

teslim olmayı çok kolay bulur; bu yüzden de onun teslimiyetinin fazla bir değeri yoktur. O halihazırda

teslim olmuştur. O hayır demeyi bilmez; bu yüzden evet der. B i r Batı zihni teslim olduğunda bu çok

zordur. Batı zihni için teslim olmak bir mücadeledir ancak Batı zihni teslim olduğunda çok büyük bir

dönüşüm olur çünkü teslimiyet zor, meşakkatli, çetin bir görevdir. Doğu'da teslimiyet ucuzdur; Batı'da

pahalı bir şeydir. Sadece birkaç cesur insan onun bedelini ödeyebilir.

Doğu bir aslan olma olasılığı kalmadığı için teslim olur. Bu çok rahat gelir, teslim olmak, kitlenin,

kalabalığın parçası olmak kolaydır. Egoyu Batı yaratmıştır. Aslana —egoya, şüpheye, inançsızlığa— Batı

daha çok ilgi göstermiştir. Ancak bir Batı zihni teslim olduğunda gerçekten çok büyük bir dönüşüm

gerçekleşir.

Doğu zihni teslim olduğunda deve olarak kalır. Batı zihni teslim olursa "çocuğun doğma olasılığı" vardır.

Aslan teslim olduğunda, bir çocuğa dönüşür; deve teslim olduğundaysa deve olarak kalır.

Sana paradoksal gelebilirim ama söylediğim şeyi anlarsan çok zor olmayacak ve bir paradoks gibi

gözükmeyecek. H e r bireye onu bırakabilecek hale gelmeden önce ego öğretilmek zorundadır. H e r birey

son derece kristalleşmiş bir egoya ulaşmak zorundadır; ancak o zaman bırakmanın yararı olur, yoksa

30 -> 72

olmaz.

İ l k durum, deve bilinçsizdir. İkinci durum, aslanın durumu bilinçaltıdır; bilinçsizlikten birazcık daha

yüksektir. Bilincine bir i k i tane ipucu gelmeye başlamıştır. Senin uyuya kaldığın karanlık odanın içine

doğan güneşin birkaç ı ş ı n ı giriyor. B i l i n ç s i z l i k artık bilinçsizlik değildir. B i l i n ç s i z l i ğ i n içine bir şey karışmıştır o bilinçaltı olmuştur. Ancak unutma değişim —deveden aslana— aslandan çocuğa

olduğundakinden çok büyük değildir. Değişim bir çeşit tersine dönmedir. Deve amuda kalkar ve aslan olur.

Deve evet der, aslan hayır der. Deve boyun eğer, aslan boyun eğmez. Deve pozitiftir, aslan negatiftir. Şu

anlaşılmalıdır ki deve çok fazla evet demektedir ve 'hayır'ı reddetmektedir; hayır b i r i k i r ve evetin intikam

almak istediği bir nokta gelir. Reddedilen k ı s ı m intikam almak ister. O zaman tüm tekerlek döner; deve

tersine döner ve bir aslan olur.

Deve ile aslan arasındaki fark büyüktür ama her i k i s i de aynı düzlemde var olur. K o z a bir yerde sabittir;

t ı r t ı l hareket etmeye başlar ama aynı toprağın üzerindedir. Hareket doğmuştur ancak düzlem aynıdır. İ l k i

toplum tarafından verilmiştir: Senin deve olman toplumun bir armağanıdır. Senin bir aslan olman kendine

verdiğin bir armağan olacaktır. Kendini sevmezsen onu yapamayacaksın. B i r birey olmak istemediğin,

kendine özgü olmadığın sürece, akıntıya karşı gelmenin r i s k i n i üstlenmediğin sürece bir aslan

olamayacaksın.

Ancak mekanizmayı anlarsan... devenin tam kalbinde aslan yaratılır. Yeniden ve yeniden evet demek ve

hayırı reddetmek birikmeye devam eder. K i ş i n i n evet demekten bıktığı bir an gelir; s ı r f değişiklik olsun

diye k i ş i hayır demek ister. K i ş i pozitiften bıkmıştır, onun tadı bıkkınlık vermiştir; sadece değişiklik için

k i ş i hayırı tatmak ister.

Deve bu şekilde i l k defa aslanın hayalini görür. Ve bir kez hayırı tattığında —şüpheyi, inanmamayı— bir

daha asla deve olamazsın çünkü o öylesine özgürlük, öylesine kurtuluş getirir k i .

Çoğunluk deve aşamasında takılır, azınlık aslanda takılır. Çoğunluk kitleler demektir ve azınlık

entelektüeller demektir. Sanatçı, şair, ressam, müzisyen, düşünür, filozof, devrimci; bunlar ikinci aşamada

takılmıştır. Bunlar develerden çok daha iyidir. Ancak henüz hedefe ulaşılmamıştır. Onlar yuvaya

dönmemişlerdir. Üçüncü aşama "çocuk"tur.

Dikkatle dinle: İ l k aşama toplum tarafından verilir, ikincisi bireyin kendisi tarafından verilir. Üçüncüsü

sadece t ı r t ı l bir kelebeğin yakınına gelirse mümkündür; aksi halde imkânsızdır. Nasıl olup da t ı r t ı l kendi

kendine uçabileceğini kanatlı bir şey haline gelebileceğini düşünebilecektir? İmkânsızdır! Düşünmesi

imkânsızdır! B u saçma, mantıksız olacaktır. T ı r t ı l hareket etmeyi bilir ancak uçmak saçmalıktır.

Kelebeklerin tırtıllara uçabileceklerini öğrettiğini duymuştum ve onlar karşı çıkıp, "Hayır. B e l k i senin için

mümkün olabilir ama bizim için mümkün değil. Sen bir kelebeksin biz sadece tırtıllarız! B i z yalnızca

sürünmeyi b i l i r i z " derler. Ve yalnızca sürünmeyi bilen b i r i s i uçmayı nasıl hayal edebilir? Bu farklı bir

boyuttur, tamamıyla farklı bir boyut; dikey boyut.

Deveden aslana gelmek bir evrimdir. Aslandan çocuğa bir devrimdir. Bu aşamada bir Usta'ya ihtiyaç

vardır. Toplum seni bir deve yapabilir, sen kendini bir aslan yapabilirsin ancak senin bir Usta'ya — b i r

Buda'ya, bir İsa'ya, bir Mevlâna'ya— ihtiyacın vardır; kanatları olan bir kelebeğe ihtiyacın vardır. Sadece

kanatlı bir olguyla kanatlar hakkında hayal kurmaya başlayabileceksin. H i ç bilmediğin bir şey hakkında

nasıl hayal kuracaksın? Himalayaların oralarda bir yerde yaşayan çok ilkel bir kabilenin bir arabayı hayal

edebileceğini mi düşünüyorsun? Onlar hiç araba görmemiştir; onu hayal edemezler. Hayal sadece sen bir

şeyi görebilirsen mümkündür; bir İsa'yı ya da bir Buda'yı ya da bir Bodhidharma'yı gördüğün zaman bunun

gerçekleştiğini bilirsin. Ve bu insanlar tıpkı senin gibi gözükürler ve yine de senin gibi değildirler. Onların

bedeni aynıdır, aynı yapıdadır ve yine de bilinmeyenden bir şey onların varlığına nüfuz etmiştir. Ahret

onların içine girmiştir, ahret orada çok elle dokunulur haldedir. Onlara sempati ve sevgiyle yaklaşırsan

onların içsel gökyüzü, sana bir anlığına görünür olur. Ve bir kez içsel gökyüzünü görmüşsen onun hayalini

görmeye başlayacaksın. B ü y ü k bir istek içinde uyanacak: N a s ı l kanatlı bir şey olmalı?

Usta'dan müride sirayet eden şey budur. Üçüncü olay bir Usta aracılığıyla gerçekleşir. "Çocuk" yaratıcılık,

31 -> 72

bağımsızlık demektir.

İ l k aşama, deve bağımlılıktı; ikinci aşama bağımsızlıktı fakat masumiyette k i ş i ne bağımlılığın ne de

bağımsızlığın olmadığını fark eder. Varoluş birbirine bağlı olmaktır; her şey birbirine bağlıdır hepsi birdir.

B ü t ü n olma hissi doğar: B e n yok, sen yok, evete ya da hayıra takılmak yok, ne her zaman evet demeye ne

de her zaman hayır demeye takıntılı hale gelmek yok; daha çok akışkanlık, daha çok kendiliğindenlik; ne

boyun eğmek ne de boyun eğmemek değil kendiliğinden olmak. Sorumluluk doğar. K i ş i varoluşa karşılık

verir, geçmişten tepki vermez ve gelecekten tepki vermez.

Deve geçmişte yaşar, aslan gelecekte yaşar, çocuk şimdiki anda yaşar, şimdi-burada. Deve zihin-öncesidir,

aslan zihindir, çocuk zihin-ötesidir. Deve benlik-öncesidir, aslan benliktir, çocuk benlik-ötesidir.

Z i h i n s i z l i k halinin anlamı budur. Sufiler ona fana der; ego gitmiştir, diğeri de gitmiştir. Onların i k i s i

birliktedir, birine diğeri olmadan sahip olamazsın. Ben-sen aynı enerjinin parçasıdır; onlar birlikte

kaybolur.

Çocuk basitçe vardır... kutsaldır, tanımlanamaz, bir gizemdir, bir harikadır. Devenin hafızası vardır, aslanın

bilgisi vardır ve çocuğun bilgeliği vardır. Deve ya Hıristiyan'dır ya Hindu'dur ya da Müslüman'dır,

inançlıdır, aslan ateisttir ve çocuk ise dindardır; ne inançlıdır ne de ateisttir ne Hindu'dur ne Müslüman'dır

ne Hıristiyan'dır ne de komünisttir; sadece basit bir dindarlık, sevgi ve masumiyet niteliğidir.

Adem meyveyi yer bir aslan olur. B i l g i Ağacı'nın meyvesini yemeden önce Adem devedir. Ve Adem

yeniden kustuğunda, bilgiyi bıraktığında o çocuktur. İsa çocuk demektir. İsa müritlerine tekrar ve tekrar

"Tövbe edin!" der. "Tövbe etmek" sözcüğü İbranice'de dön, geri gel anlamına gelir; cennet bahçesi hâlâ

seni bekliyor. Şu bilgi elmasını k u s ve kapılar sana açılacak.

E l m a y ı yemeden önce Adem devedir, meyveyi yedikten sonra Adem aslandır. Ve Adem çocuk olduğunda,

evine döndüğünde İsa olur. Buda ona Nirvana der. İsa ona Tanrı'nın K r a l l ı ğ ı der. Sen ona ne istersen

söyleyebilirsin: Tao, dama, moksha. Sözcüklerin orada bir anlamı yoktur; o sözcüklerin olmadığı bir

sessizliktir, düşüncelerin olmadığı bir masumiyettir.

Sayfada Ara

SEVGİDEN SEVGİ DOLU OLMAYA

Sevgi sözcüğü birbirinden kesinlikle farklı i k i anlama gelebilir; sadece farklı değil taban tabana zıt. B i r

anlamı, i l i ş k i olarak sevgidir; diğer anlamı, bir oluş hali olarak sevgidir. Sevgi bir i l i ş k i haline geldiği an bir

esarete dönüşür çünkü beklentiler vardır ve talepler vardır ve düş k ı r ı k l ı k l a r ı vardır her i k i taraftan da

hükmetme çabaları vardır. O bir iktidar mücadelesine dönüşür. İ l i ş k i doğru şey değildir. Ancak bir oluş

hali olarak sevgi farklıdır. O senin basitçe sevdiğin anlamına gelir; ondan bir i l i ş k i yaratmıyorsun. Sevgin

tıpkı bir çiçeğin mis kokusu gibidir. O bir i l i ş k i yaratmıyor; o senin belirli bir şekilde olmanı, belirli bir

şekilde davranmanı, belirli eylemleri yapmanı istemiyor. O hiçbir şey talep etmez. O sadece paylaşır. Ve

paylaşmada da herhangi bir ödül için arzu yoktur. Paylaşmanın kendisidir ödül.

Sevgi senin için hoş bir koku haline geldiğinde, o zaman onun muazzam bir güzelliği vardır. Ve sözde

insanlığın çok daha üzerinde bir şey; ilahi bir şey vardır.

Sevgi bir hal olduğunda onunla ilgili hiçbir şey yapamazsın. O ışıyacaktır ancak hiç kimse için hiçbir esaret

yaratmayacaktır, ne de senin herhangi b i r i s i tarafından esir edilmene müsaade edecektir.

Fakat sen ilişkilere ta çocukluğundan beridir alışmışsındır. Yabancı bir adam ve sen onunla babanmış gibi

bir i l i ş k i yaratmak zorundasın. Onun gerçekten baban olduğundan dahi asla emin olamazsın...

İnsanların el falına bakan bir falcı duymuştum. B i r ateist, Tanrı'ya inanmayan ve her türden boktan şeye

32 -> 72

—astrolojiye, el falına— inanmayan bir genç adam falcıya gidip, "Şayet senin ilmin doğruysa elime bak ve

babamın tam şu an nerede olduğunu bana söyle" demiş.

Falcı eline bakmış ve, "Baban balık tutmaya gitmiş" demiş. O da, "Benim dediğim şey işte budur: Bu

tümden saçmalık. Babam üç y ı l önce öldü; nasıl olur da bugün balığa gider?" demiş.

Falcı da, "Bundan bana ne, ancak gerçek şu ki üç y ı l önce ölen adamın senin baban olmadığı da bir

gerçektir. Senin gerçek baban balık tutuyor. Annene git ve sor. Eğer dürüst ve samimiyse, ölen adamın

senin baban olmadığını söyleyecektir; her ne kadar baban olduğu söylendiği için onunla bir i l i ş k i kurmuş

olsan da" demiş.

Hayatın pek çok türden ilişkilerle çevrilidir. Ve bu haliyle i l i ş k i l e r —gerçek ya da hayal mahsulü— çok

incelikli bir çeşit köleliktir. Ya diğerini esir alırsın, ya da kendin bir esir olursun.

B i r kenara yazılması gereken diğer bir nokta da kendin bir köle olmadan kimseyi esir alamayacağındır.

Esaret i k i tarafı keskin bir kılıçtır. B i r i s i daha güçlü ve diğeri daha zayıf olabilir ama her ilişkide sen

hapseden ve diğeri de hapis olandır. Ve onun tarafından bakıldığında da hapseden o ve hapsedilen de

sensin. Ve bu insanlığın böylesi bir üzüntü içerisinde, böylesi bir keder halinde yaşama nedenlerinden

birisidir.

Ve nefret senin sevginden çok daha güçlü bir i l i ş k i d i r çünkü senin sevgin çok yüzeysel. Nefretin çok derin.

Nefretin senin tüm hayvani mirasındır. Sevgin sadece gelecek için bir potansiyelden ibarettir; o

gerçekleşmiş bir şey değildir, sadece bir tohumdur. Ancak senin nefretin tam olarak gelişmiştir, tamamen

palazlanmıştır; binlerce y ı l l ı k geçmişin değişik yaşam formları halinde hareket ediyor. Gelişmek için

zamana ve mekâna sahipti. Sadece insanda değişim gerçekleşmeye başlıyor.

Ancak kimsenin benden nefret etmesini engelleyemezken, o halde nasıl olur da birisinin beni sevmesini

engelleyebilirim? Yapabileceğim tek şey, sevginin ya da nefretin ya da herhangi bir şeyin i l i ş k i halini

aldıktan sonra saflığını yitirdiğini açıklamak olacaktır.

B ı r a k sevgi senin oluş halin olsun. Ş ı k olman değil, seviyor olmandır bu. O basitçe senin doğandır. Senin

için sevgi sadece varlığının güzel kokusudur. T e k başına dahi olsan sevgi enerjisiyle sarılı olursun.

Sandalyen gibi ölü bir şeye bile dokunsan elin sevgi yağdırır; neye ya da kime olduğunun önemi yoktur.

Sevgi halinin bir adresi yoktur.

B e n senin sevgi halinde olmamanı önermiyorum, ancak kafandaki eski i l i ş k i kalıbını bırakmadığın sürece

sevgi halinde olamazsın. Sevgi bir i l i ş k i değildir.

İ k i insan birlikte son derece sevme halinde olabilirler. Ne kadar severlerse, herhangi bir i l i ş k i olasılığı da o

kadar küçük olur. Onlar ne kadar severlerse, onların arasında o kadar çok özgürlük mevcuttur. Onlar ne

kadar severlerse, bir şey talep etmenin, herhangi bir hükmetmenin, beklentinin olasılığı o kadar azdır. Ve

doğal olarak da herhangi bir düş k ı r ı k l ı ğ ı mevzubahis olmaz.

İ k i k i ş i ilişkiye girdiğinde ve beklentileri karşılanmadığında —ve onlar karşılanamayacaktır— o zaman,

hemen sevgi nefrete dönüşür. Beklentiler mevcuttu; artık hayal k ı r ı k l ı k l a r ı vardır. Ancak onlar i l k önce

beklentilerini yansıtıyorlardı; şimdi hayal k ı r ı k l ı k l a r ı n ı yansıtıyorlar. H e r i k i s i de kendi bilinçsiz f i k i r l e r i tarafından sarmalandığını göremez. Ve onlar azap çekiyor.

Ve tıpkı sevgi hayali kurarken diğerini pek de tanımadan birbirlerine hayranlık gösterdikleri gibi, şimdi de

diğerini suçluyorlar. Bu nedenle unutmamanı istiyorum: hiçbir beklentiye sahip olma. Sev çünkü sevmek

senin kendi manevi gelişimindir. Sevgin daha çok ışığa doğru, daha çok hakikate doğru, daha çok

özgürlüğe doğru gelişmene yardım edecek. Ama bir i l i ş k i yaratma.

Sadece bir şeyi unutma: Sevgi başka her şeyi yok edebilir sadece onun bir i l i ş k i haline gelmesine i z i n

verme; o zaman sevgi yok olur ve sevgi adına hükmetme, politika onun yerine geçer. O zaman problemler

çoğalmaya devam edecek.

33 -> 72

B e n her çeşidinden ilişkilere karşıyım. Örneğin "arkadaşlık" sözcüğünden hoşlanmıyorum ancak

"arkadaşça" sözcüğünü seviyorum. Arkadaşça olmak senin içindeki bir niteliktir, arkadaşlık yine bir

ilişkiye dönüşür.

O nedenle sevgide yanlış bir şey yoktur. Aslında sevgi olmadan her şey yanlıştır. Fakat sevgi o kadar

değerlidir ki her türlü kirlenmeden, ....her çeşit zehirden korunmalıdır. Dünyanın bireylerden oluşmasını

istiyorum. "Çift" sözcüğünü kullanmak bile beni incitir. İ k i bireyi mahvetmiş durumdasın ve bir çift güzel

bir şey değildir.

B ı r a k dünya sadece bireylerden oluşsun ve ne zaman kendiliğinden sevgi çiçek açarsa onun şarkısını söyle

onun dansını et, onu yaşa; ondan zincirler yaratma. Ne kimseyi esaret altında tutmaya çalış ne de herhangi

bir kimsenin esir almasına i z i n ver.

Sadece özgür bireylerden oluşan bir dünya hakikaten özgür bir dünya olacaktır.

İnsanın en büyük ihtiyaçlarından bir tanesi ihtiyaç duyulmaktır. O nedenle sevginin varoluşta yer

etmeyeceği herhangi bir zaman olabileceğini düşünemiyorum. İnsanoğlu var olduğu sürece sevgi onların

en mutluluk verici deneyimi olarak kalacaktır. O yeryüzünde mevcut olan ancak yeryüzüne ait olmayan

bir şeydir. O sana bir kartal gibi güneşe doğru uçabileceğin kanatlar verir.

Sevgi olmadan kanatların yoktur. Ancak o böylesine önemli bir besin ve böylesine bir ihtiyaç olduğu için

bütün sorunlar onun çevresinde yükselir. Sevgilinin ya da sevdiğin kimsenin yarın da senin için mevcut

olmasını istersin. Bugün çok güzeldi ve sen yarın hakkında endişelisin. Bu yüzden evlilik ortaya çıkmıştır.

O sadece belki yarın sevgilinin ya da sevdiğin kimsenin seni terk edeceği korkusudur; o nedenle toplumun

önünde ve kanunların önünde onu bir sözleşme haline getir. Ancak bu çirkindir; bu kesinlikle çirkin,

iğrençtir. Sevgiyi bir sözleşme haline getirerek sen kanunu sevginin üzerine yerleştiriyorsun ve

mahkemeler, ordular, polisler, yargıçlar, esaretinin kesinleşmesini ve güvenceye alınmasını desteklemek

için senin bireyliğinin üzerine kolektif kütleyi koyduğun anlamına gelir. Yarın sabah...kimse bilemez. Sevgi

bir esinti gibi gelir; belki gelebilir, belki de gelmez. Ve o gelmediğinde, o zaman sadece kanun yüzünden,

evlilik yüzünden, toplumsal saygınlık kaygıları yüzünden neredeyse dünyadaki tüm çiftler orospuluğa

indirgenmiştir.

Sevmediğin bir kadınla, sevmediğin bir erkekle yaşamak, güvenlik için yaşamak, garanti için yaşamak,

ekonomik destek için yaşamak sevgi dışındaki herhangi bir neden için birlikte yaşamak onu orospuluktan

başka bir şey yapmaz. Orospuluğun dünyadan tamamen kalkmasını isterdim. B ü t ü n dinler orospuluğun

olmaması gerektiğini söylemektedir. Ancak insan aptallığı böyle çalışır. Orospuluğun olmaması gerektiğini

söyleyen bu aynı dinler orospuluğun nedenidirler çünkü bir taraftan evliliği desteklerler ve diğer taraftan

da orospuluğa karşı çıkarlar.

E v l i l i ğ i n kendisi bir orospuluktur. Sevgime güveniyorsam niye evleneyim? E v l i l i k düşüncesinin kendisi bir

güvensizlik işaretidir. Ve güvensizlik içerisinden ortaya çıkan bir şey sevginin derinleşmesine ve

yükselmesine yardımcı olmayacak. Onu yok edecek. Sev, ama evlilik ya da herhangi türden bir i l i ş k i gibi

sahte bir şeyle sevgiyi mahvetme. Sevgi sadece özgürlük verdiğinde hakikidir. K r i t e r bu olsun. Sevgi

sadece diğer k i ş i n i n mahremiyetine müdahale etmediğinde hakikidir. Onun bireyselliğine, mahremiyetine

saygı duyar. Ancak dünyanın her yerinde göreceğin sevgililerin tüm çabası hiçbir şeyin mahrem kalmaması

üzerinedir; tüm sırlar onlara söylenmelidir. Onlar bireysellikten korkarlar; onlar birbirlerinin

bireyselliklerini yok ederler ve birbirlerini yok ederek hayatlarının bir doyum, bir tatmin haline

dönüşmesini umut ederler. Onlar basitçe giderek daha çok mutsuz hale gelirler.

Sevgi dolu ol ve unutma ki gerçek olan her şey sürekli değişir. Sana söylenen gerçek aşkın sonsuza dek

süreceği f i k r i yanlıştır. Gerçek bir gül sonsuza dek kalmaz. Yaşayan bir varlığın kendisi bir gün ölmek

zorundadır. Varoluş sürekli bir değişimdir fakat gerçek sevginin sürekli olması gerektiği f i k r i ... ve eğer

sevgi bir gün kaybolursa, o zaman doğal olarak sonuç bunun gerçek sevgi olmadığıdır.

Hakikat şudur ki sevgi ansızın gelir; o senin tarafından yaratılan herhangi bir çabanın sonucu değildir. O

doğanın bir armağanı olarak geldi. Onun bir gün ansızın gideceği hakkında endişelenmiş olsaydın o

34 -> 72

geldiğinde onu kabul etmezdin. Geldiği gibi gider de. Ancak bunun için endişelenmene gerek yoktur çünkü

bir çiçek solduğunda başka bir çiçek geliyordur. Çiçekler sonsuza dek gelecekler fakat sen bir tane çiçeğe

yapışma. A k s i taktirde kısa süre sonra sen ölü bir çiçeğe yapışmış olacaksın. Ve gerçek de budur; insanlar

bir zamanlar canlı olan ölmüş bir aşka tutunuyorlar. A r t ı k o sadece bir anı ve acıdır ve sen ona takıldın

çünkü sen saygınlık nedeniyle, kanun nedeniyle kaygılanıyorsun.

K a r l Marx'ın bir f i k r i , doğru bir f i k r i vardı. Komünizmde evlilik olmamalıydı. Ve Rusya'da devrim

gerçekleştiğinde, i l k dört beş yılda aşkı bir özgürlük yapmayı denediler. Ancak o zaman Marx'ın farkında

olmadığı pratik zorlukların farkına vardılar —o yalnızca teori üretiyordu— ve en büyük sorun evlilik

olmazsa ailenin kaybolacağıydı. Ve aile toplumun, ulusun belkemiği, omurgasıydı. Şayet aile yok olursa

ulus uzun süre devam edemez.

Rusya'daki Komünist Partisi devrimden sonraki beş y ı l içinde tüm f i k r i n i değiştirdi. E v l i l i k yeniden

desteklendi; boşanmaya i z i n verildi ancak çok gönülsüzce; boşanma için her engel yaratıldı, böylelikle aile

birimi kalabilirdi çünkü artık onlar devleti güçlendirmekle ilgileniyorlardı. Devlet olmadan politikacı

olamazdı, hükümet olamazdı. Ve bundan sonra onlar, Marx'ın evliliğin özel mülkiyet yüzünden ortaya

çıktığı, o nedenle de özel mülkiyet kalktığı zaman evliliğin de kalkması gerektiği temel fikirlerinden asla

bahsetmediler. Hiç kimse onun hakkında konuşmadı.

Ailelerin var olmasını istemiyorum, devletlerin var olmasını istemiyorum; dünyanın parçalara bölünmesini

istemiyorum. Spontane sevgi içinde yaşayan, sessizlik içinde yaşayan, neşe dolu, zevki lanetlemeyen, hiç

cehennem korkusu olmayan ve cennetteki ödülleri hiç arzulamayan özgür bireylerden oluşan tek bir dünya

istiyorum çünkü cenneti burada yaratabiliriz, onu yaratmak için tüm potansiyele sahibiz fakat onu

kullanmıyoruz. Tam tersine her türlü engeli yaratıyoruz.

B e n sevgiye karşı değilim. B e n o kadar yanındayım k i ; bu yüzden ilişkilere karşıyım, evliliklere karşıyım.

İ k i k i ş i n i n tüm hayatı boyunca birlikte yaşaması mümkündür. K i m s e size ayrılmanızı söylemiyor; ancak bu

birlikte yaşama, birbirinin bireyselliğinin sınırlarını ihlal etmeden, birbirinin ruhunun içine girmeden sadece

sevgiden kaynaklanmalı. Bu diğer k i ş i n i n haysiyetidir.

Sevgi dolu olabilirsin, sevgi olabilirsin. Ve şayet sen sadece sevgi dolu olabilirsen, sadece sevgi olabilirsen,

o zaman bu sevginin nefrete dönüşme olasılığı yoktur. Beklenti olmadığı için hayal k ı r ı k l ı ğ ı yoktur. Fakat

ben sevgiden ruhsal bir olgu olarak bahsediyorum, biyolojik değil. B i y o l o j i sevgi değildir, şehvettir.

B i y o l o j i türü sürdürmekle ilgilenir; sevgi f i k r i sadece biyolojik bir rüşvettir. B i r kadınla ya da erkekle

seviştikten sonraki an ansızın, ona olan ilgin artık kaybolur; en azından y i r m i dört saatliğine. Ve bu senin

yaşına bağlıdır; yaşlandıkça k ı r k sekiz saat, yetmiş i k i saat....

Yurtdışındaki Fransız Lejyonunun yeni komutanına yüzbaşı etraftaki binaları gösteriyordu. T u r l a r bittikten

sonra komutan yüzbaşıya baktı ve " B i r dakika. Bana şuradaki mavi binayı göstermediniz. O ne için

kullanılıyor?" diye sordu.

Yüzbaşı: "Şey, efendim, biliyorsunuz, orası bizim deveyi sakladığımız yer. Ne zaman adamlar bir kadına

ihtiyaç duysa..-"

"Yeter!" dedi komutan iğrenerek.

Ancak, i k i hafta sonra komutanın kendisi de bir kadına ihtiyaç duymaya başlar. Yüzbaşıya gider ve "Size

bir şey soracağım yüzbaşı" der. Sesini alçaltarak ve etrafa gizlice bakınarak, "Yakınlarda bir zaman deve

boşta mıdır?" diye sordu.

Yüzbaşı "Hımm, bir bakayım" dedi. Kitabını açtı. "Evet efendim deve yarın öğleden sonra saat ikide boş."

Komutan, "Beni yaz" dedi.

E r t e s i gün saat ikide komutan küçük mavi binaya gidip kapıyı açtı. İçeride hayatında gördüğü en cilveli

deveyi buldu. Kapıyı kapadı.

35 -> 72

Yüzbaşı çok büyük bir bağırtı ve çığlık duydu, bunun üzerine koşup kulübeye dalıverdi. Komutanı çıplak

ve deve tüyleriyle ve çamurla kaplı bir biçimde buldu.

"Öhö, affınıza sığınıyorum efendim" dedi yüzbaşı, "ama tüm diğer adamlar gibi yapmak daha akıllıca

olmaz mıydı; deveye binip kasabaya giderek bir kadın bulsaydınız?"

Sayfada Ara

TEPKİDEN EYLEME

İ l k ve anlaşılması gereken en temel şey, her ne yaparsan yap bir tepki olmaması gerektiğidir. Şayet o bir

eylem ise sorun yoktur. E y l e m her zaman iyidir; tepki her zaman kötüdür.

O nedenle i l k önce tepki terimini anlamaya çalış. O senin bilinçsizce eylemde bulunduğun anlamına gelir.

B i r i s i seni maniple ediyor. B i r i s i bir şey söyler, bir şey yapar ve sen tepkide bulunursun. Durumun gerçek

efendisi başka birisidir. B i r i s i gelir ve sana hakaret eder ve sen tepki gösterirsin, kızarsın. B i r i s i gelir ve

seni över ve sen gülersin ve mutlu olursun. H e r i k i s i de aynıdır. Sen bir kölesin ve diğeri senin düğmelerine

nasıl basılacağını biliyor. Sen bir makine gibi davranıyorsun. Sen bir robotsun, henüz bir insan değilsin.

E y l e m yap, tepki verme. Başkalarının elinde bir oyuncak olma.

Ve sen zihinsizliğin içinden eylemde bulunan bir kimseyi öngöremezsin. Sadece zihin öngörülebilir. Eğer

sen uyanıksan, tetikteysen, bilinçliysen hiç kimse herhangi bir durumun nasıl şekil alacağını söyleyemez.

B i l i n ç için bin bir tane alternatif açıktır. B i l i n ç l i l i k tam özgürlüktür; spontane, bir eylem, tam olarak

şimdide, kimse tarafından kontrol edilmeden, k i ş i n i n kendi varlığından gelerek...

B i z koşullanmalarımıza göre tepki veririz. Eğer vejetaryen bir ailede doğduysan ve masana etli yemekler

konulursa miden bulanacak ve hasta hissedeceksin; etli yemekler yüzünden değil, koşullanmaların

yüzünden. Et yemeğine koşullanmış bir kimsenin ise görüntüsünden bile ağzı sulanacak, mide

bulantısındansa iştahı açılacak, mutlu olacak, heyecan duyacak. Bu da koşullanmadır.

Tepki gösteririz çünkü belirli bir şekilde koşullanmışızdır. Çok nazik olmaya koşullanmış olabilirsin. H e r

zaman kontrollü kalmaya koşullanmış olabilirsin. Sessiz olmaya koşullanmış olabilirsin. Normalde

insanların rahatsız olacağı ve karmaşa yaşayacağı durumlarda sabit kalmaya koşullanmış olabilirsin. Fakat

eğer o koşullanmaysa, o zaman onun dindarlıkla hiçbir alakası yoktur. O zaman onun psikoloji ile bir ilgisi

vardır. Ve Buda ya da bir İsa orada usta değildir. B. F. Skinner ve Pavlov, onlardır oradaki ustalar. O

şartlanmış bir reflekstir.

B. F Skinner'in laboratuarında tanıtımı yapılan yeni bir farenin hikâyesini duymuştum.

Psikologlar farelerle çalışıp dururlar çünkü insana bundan daha çok saygı duymazlar. Onlar eğer farenin

zihnini anlayabilirlerse, insanlığı anlamış olacaklarını düşünürler.

Skinner'la çok uzun bir zamandır bir arada olan yaşlı fare, yenisine onu tanıştırdı ve "Bak. Bu B. F.

Skinner i y i bir adamdır fakat önce onu koşullandırman gerekiyor. Şu düğmeye bas ve hemen kahvaltın

gelecektir. B e n onu mükemmel biçimde koşullandırdım," dedi.

Koşullandırmak cinayettir; senin doğallığın öldürülür. Z i h i n belirli fikirlerden bıkmış haldedir ve senin

k a r ş ı l ı k vermene i z i n verilmez; senin sadece tepki vermene i z i n verilir. K ü ç ü k şeylerde ya da büyük

şeylerde o aynıdır.

Eğer dindar bir ailede yetiştirildiysen T a n r ı sözcüğü güzeldir, çok kutsaldır. Fakat şayet bir komünist ailede

yetiştirildiysen o zaman sözcüğün kendisi çok çirkin, mide bulandırıcıdır. K i ş i sözcüğü söylemenin ağızda

kötü bir tat bırakacağını hisseder.

36 -> 72

Küçük ya da büyük önemli değildir. Şayet koşullandırılmış olduğun biçimde davranmaya devam edersen

bir makine gibi işliyorsun; insan henüz doğmamıştır.

B i r İngiliz'e bir fıkra anlatıldığında üç kez güleceği söylenir. Onu anlattığında i l k seferinde nazik olmak için

gülecektir. Onu açıkladığında yeniden kibar olmak için ikinci kez gülecektir. İngiliz'in eğitimi budur; her

zaman nazik olmak. Son olarak üçüncü kez gecenin bir yarısında uykusundan gürültü ile uyandığında ve

ansızın fıkrayı anladığında gülecektir.

A y n ı fıkrayı bir Almana anlattığında i k i kez gülecektir. Anlattığında i l k olarak nazik olmak için gülecektir.

Onu açıkladığında yeniden kibar olmak için ikinci kez gülecektir. Asla üçüncü kez gülmeyecektir çünkü o

asla onu anlamayacaktır.

A y n ı fıkrayı bir Amerikalıya anlattığında bir kez gülecektir: F ı k r a y ı anlattığında güler çünkü onu anlar.

Ve aynı fıkrayı bir Yahudi'ye anlattığında gülmeyecektir bile. Onun yerine, " B u eski bir fıkra ve bunun

yanı sıra sen de onu tamamen yanlış anlatıyorsun" diyecektir.

O bir fıkra olabilir ya da muhteşem bir felsefe olabilir. O ı v ı r z ı v ı r bir şey ya da Tanrı'nın kendisi olabilir,

hiç fark etmez. İnsanlar davranmaya koşullanmış oldukları şekilde, yetiştirildikleri şekilde, kendilerinden

beklenen şekilde davranırlar. Doğanın işlemesine i z i n verilmez; sadece terbiyenin işlemesine i z i n verilir.

B e n i m köleler dediğim insanlar bunlardır.

Özgürleştiğinde, tüm koşullanmaları bıraktığında ve hayata i l k kez taze gözlerle, arada koşullanmaların

bulutları olmadan baktığında, öngörülemez hale gelirsin. O zaman kimse bilemez, o zaman ne olacağını

kimse hayal edemez. Çünkü o zaman artık sen orada değilsindir; varoluş senin aracılığınla eylemde

bulunur. Şu an sadece toplum senin aracılığınla eylemde bulunuyor.

B i r kez sen, basitçe, hiçbir sabit f i k i r olmadan, hiçbir plan olmadan, uyanık ve k a r ş ı l ı k vermeye hazır

olursan, hakiki ve kendine özgü bir hale gelirsin.

Şu i k i sözcüğü hatırla: otorite ve orijinallik. Normalde sen seni koşullandıran otoriteye —din adamına,

politikacıya, ebeveynlere—göre davranırsın. Otoriteye göre davranırsın. Özgür bir insan otoriteye göre

davranmaz; o kendi orijinalliğine dayanarak davranır. O yanıt verir. B i r durum ortaya çıkar, bir meydan

okuma vardır; ve o bütün varlığıyla yanıt verir. Kendisi dahi tahmin edemez onu.

Bana bir soru sorduğunda, sana ne cevap vereceğimi ben dahi bilmiyorum. Sadece verdikten sonra

biliyorum; sadece o zaman, "Demek ki cevap buymuş!" diyorum. Senin sorun orada, ben buradayım; bir

yanıt olması kaçınılmaz.

Yanıt vermek sorumluluktur. Yanıt vermek orijinalliktir. Yanıt vermek anda yaşamaktır. B i l i n ç s i z

insanların ne yapacağını her zaman tahmin edebilirsin: Onlar ya cesur olacaktır ya da korkak olacaktır,

onlar ya sabırlı olacaktır ya da sabırsız olacaktır. Ancak bilinç sahibi bir birey için "ya/ya da" seçenekleri

yoktur; tüm olasılıklar her zaman açıktır; hiçbir kapı kapalı değildir. Ve her an karar verir. B i l i n ç l i bir

birey, özgür birey önceden gelen bir karar taşımaz; onun kullanıma hazır kararları yoktur. O taze, bakir

hareket eder. O geçmiş tarafından bozulmamıştır.

Anahtar farkındalıktır. Farkında olursan her şey onu takip eder.

Hiçbir şey olmaya çalışma; sabırlı, sevecen, barışçıl, huzurlu. Çabalama. Eğer çabalarsan kendini

zorlayacaksın ve bir i k i y ü z l ü olacaksın. D i n i n tamamen i k i y ü z l ü hale dönüşmesi bu şekilde olur. İçerde

daha farklısın; dışarıda boyanmışsın. Gülümsersin ve içerde ise öldürmek isterdin. İçerde tüm pisliği

taşıyorsun ve dışarıdaysa parfüm sıkıp durursun. İçerde kokuşmuş durumdasın; dışarıda bir gül yanılsaması

yaratırsın. Asla hiçbir şeyi bastırma.

Bastırma insanın başına gelmiş olan en büyük beladır. Ve o çok güzel nedenlerle olmuştur. B i r Buda'ya

bakarsın; o kadar dingin, huzurlu. H ı r s ortaya çıkar: Sen de böyle olmak istersin. Ne yapmalı? T a ş bir

37 -> 72

heykel olmaya çalışırsın. Ne zaman bir durum ortaya çıksa ve sen rahatsız olsan kendini geri çekersin,

kendini kontrol edersin.

Kontrol pis bir sözcüktür. Onda dört taneden fazla harf vardır ama o dört harfli bir sözcüktür.

Özgürlük... Ve ben özgürlük dediğimde ahlaksızlık demek istemiyorum. Yanlış anlayabilirsin. B e n

özgürlük dediğimde sen onu ahlaksızlık olarak anlayabilirsin çünkü işler böyle yürür. Kontrol altındaki bir

zihin ne zaman özgürlüğü duysa hemen onu ahlaksızlık olarak anlar. A h l a k s ı z l ı k kontrolün zıt kutbudur.

Özgürlük sadece aradadır, tam ortadadır; hiçbir kontrolün ve hiçbir ahlaksızlığın olmadığı yerdedir.

Özgürlüğün kendi disiplini vardır ama bu hiçbir otorite tarafından dayatılmamıştır. O senin

farkındalığından, orijinalliğinden gelir. Özgürlük asla ahlaksızlık olarak anlaşılmamalıdır yoksa esas

noktayı kaçırırsın.

Farkındalık özgürlük getirir. Özgürlükte kontrole ihtiyaç yoktur çünkü ahlaksızlık için bir olasılık yoktur.

A h l a k s ı z l ı k yüzünden sana kontrol dayatılmıştır ve eğer ahlaksız olarak kalırsan toplum seni kontrol

etmeye devam edecektir.

Polisler ve yargıçlar ve politikacılar ve mahkemeler var olmuştur ve onlar sana kendini kontrol etmeni

dayatıp dururlar. Ve sen kendini kontrol ederken canlı olmanın özünü kaçırırsın çünkü kutlamayı

kaçırırsın. Şayet aşırı kontrollü isen nasıl kutlayacaksın?

Bu nerede ise her gün gerçekleşir. Çok kontrollü ve disiplinli insanlar beni görmeye geldiklerinde onların

kafataslarının içine sızmak nerede ise imkânsızdır; o kadar kalındırlar... etraflarında taştan duvarlar. Onlar

taşlaşmıştır; onlar buz kesilmişlerdir; onların sıcaklıkları kaybolmuştur. Çünkü eğer sıcak olursan korku

vardır; bir şey yapabilirsin. Onlar bu yüzden kendilerini öldürmüş, kendilerini tamamen zehirlemiştir.

Kontrol altında kalmak için tek bir çözüm bulmuşlardır ve bu da yaşamamaktır. Öyleyse taştan bir Buda

ol; o zaman sabırlıymış, dinginmiş, disiplinliymiş gibi rol yapabilirsin.

Ancak burada benim öğrettiğim şey bu değildir. Ahlaksızlık kadar kontrol de bırakılmalıdır. Şimdi kafan

karışacak. Sen ya kontrolü ya da ahlaksızlığı seçebilirsin; "Eğer kontrolü bırakırsam, ahlaksız olacağım.

Eğer ahlaksızlığı bırakırsam o zaman kontrollü olmak zorundayım" diyebilirsin. Ancak ben sana diyorum

ki eğer farkında olursan kontrol ve ahlaksızlığın her i k i s i de aynı çöplüğe gider. Onlar aynı madalyonun i k i

yüzüdür. Ve farkındalıkta onlara ihtiyaç yoktur.

B i r akşam her zaman bir şekilde utangaç ve çekingen olan on sekiz yaşındaki bir genç kendisini

değiştirmeye karar verdi. En i y i elbiselerini giyip, yatak odasından aşağıya indi ve babasını çekiştirip "Bak,

kasabaya gidiyorum; güzel kızlar bulmaya gidiyorum. K ö r k ü t ü k sarhoş olacağım ve çok i y i vakit

geçireceğim. B e n i m yaşımda, hayatının en güzel çağında olan bir genç ne yapıyorsa hepsini yapacağım ve

biraz macera ve biraz heyecan yaşayacağım, o nedenle beni durdurmaya çalışma!" dedi.

Y a ş l ı adam, "Seni durdurmaya çalışmak mı? D u r bakalım evlat, seninle birlikte geliyorum!" dedi.

T ü m kontrollü insanlar bu haldedir; içerde fokurduyordur, ahlaksızlığın içinde patlamak için bekliyordur.

Manastırlardaki rahiplere git ve gör. Hindistan'da bu türden nevroz her yerdedir. B ü t ü n rahipler

nevrozludur. Şu anlaşılması gereken bir şeydir: Ya erotik olursun ya da nevrotik. Eğer cinsel enerjini,

erotizmini bastırırsan nevrotik olursun. Eğer nevrozunu bırakırsan erotik olursun. Ve her i k i s i de bir çeşit

deliliktir. K i ş i basitçe kendisi olmalıdır; ne nevrotik ne erotik, tüm durumlara karşı açık, hayat ne getirirse

yüzleşmeye hazır, kabul etmeye ve yaşamaya hazır fakat her zaman tetikte, bilinçli, farkında, dikkatli.

O nedenle devamlı olarak hatırlanılması gereken tek şey, öz farkındalığındır. Kendini unutmamalısın. Ve

her zaman varlığının en derinindeki özünden hareket etmelisin. B ı r a k eylemler oradan aksın, varlığının tam

merkezinden ve her ne yaparsan yap erdemli olacaktır. Erdem farkındalığın bir işlevidir.

Şayet çeperden bir şey yaparsan günah gibi görünmeyebilir ama o günahtır. Toplum senden memnun

38 -> 72

olabilir ama sen kendinden memnun olamazsın. Toplum seni onurlandırabilir ama derinlerde sen kendini

suçlamaya devam edeceksin çünkü hayatını boşa harcadığını ve onu bir hiç uğruna kaçırdığını bileceksin.

Toplumun verdiği onurun değeri nedir ki? İnsanlar sana bir aziz derse bu ne anlama gelir? O dedikodudan

başka bir şey değildir. Bu nasıl önemli olsun? Tanrısallığı dedikodu için kaçırdın! Hayatını her taraftaki

ahmak insanlar için, onların i y i f i k i r l e r i uğruna kaçırdın.

Hayatı tam merkezinden yaşa. Meditasyon tamamıyla buna i l i ş k i n bir şeydir. Ve yavaş, yavaş

dayatılmamış, oluşturulmamış, kendiliğinden ortaya çıkan, bir çiçeğin açması gibi doğal bir şekilde ortaya

çıkan bir disiplinin geldiğini hissedeceksin. O zaman mevcut olan hayatın tümüne ve mevcut olan

varlığının tümüne sahip olacaksın.

Ve senin tüm varlığın ve tüm yaşam buluştuğunda, i k i s i n i n arasında yükselen şey özgürlüktür. İ k i s i n i n

arasında yükselen şey nirvanadır.

Sayfada Ara

DEVRİM DEĞİL BAŞKALDIRI

İnsan devletlerin ortadan kalkacağı noktaya gelmemiştir. Kropotkin gibi anarşistler hükümete, kanuna

karşı olmuştur. O bunları ortadan kaldırmak istedi. B e n de bir anarşistim ama Kropotkin'in tarzının bütünü

ile zıddı olarak.

İnsanoğullarının bilincini hükümetlerin anlamsızlaşacağı, mahkemelerin boş kalacağı, kimsenin

öldürülmediği, kimsenin tecavüze uğramadığı, kimsenin taciz ya da işkence görmediği bir noktaya

yükseltmek istiyorum. F a r k ı görüyor musun? Kropotkin'in üzerinde durduğu şey hükümetleri yok etmekti.

B e n i m üzerinde durduğum şey, insanoğullarının bilincini, hükümetlerin kendi kendine gereksiz kalacağı

noktaya; mahkemelerin kapanmaya başladığı noktaya, polislerin iş olmadığı için ortadan kalkmaya

başladığı ve yargıçlara "Başka bir iş bulun" dendiği noktaya gelene kadar yükseltmektir. B e n tamamıyla

farklı boyuttan bir anarşistim. İ l k önce bırak insanlar hazır olsun ve hükümetler kendiliğinden ortadan

kalkacaktır. B e n hükümetlerin yok edilmesine taraftar değilim. Onlar bir ihtiyacı gideriyor. İnsan o kadar

barbardır, o kadar çirkindir ki şayet zorla engellenmezse tüm toplum kaos içinde olacaktır.

B e n kaos yanlısı değilim. B e n insan toplumunun ahenkli bir bütün, tüm dünyayı kapsayan engin bir komün

olmasını istiyorum: Meditasyon yapan insanlar, suçluluk duymayan insanlar, sükûnet içerisindeki insanlar,

dingin; hiç kimseyle rekabet etmek için arzu duymayan insanlar; özel olduğu f i k r i n i ve bunu Amerikan

Başkanı olarak kanıtlamayı tamamen bırakmış insanlar; dans eden, eğlenen, şarkı söyleyen insanlar; artık

hiçbir aşağılık kompleksinden muzdarip olmayan insanlar, o yüzden hiç kimse üstün olmaya çalışmıyor,

hiç kimse kendi büyüklüğünden övünmüyor.

Hükümetler sabah güneşindeki çiy damlaları gibi buharlaşacak. Ancak bu tamamıyla faklı bir hikâyedir,

tamamen farklı bir yaklaşımdır. O an gelene kadar hükümetlere ihtiyaç vardır.

Bu çok basit bir şeydir. Eğer hastaysan ilaca ihtiyaç vardır. Ve Kropotkin gibi anarşistler ilaçları yok

etmek isterler. B e n senin sağlıklı olmanı istiyorum ki bu sayede ilaçlara ihtiyacın olmasın. Onları

otomatikman fırlatıp atacaksın. T ü m bu ilaçlarla ne yapacaksın? Onlar tamamıyla gereksiz, aslında

tehlikeli; çoğu ilaç zehirlidir. Ne amaç uğruna onları biriktirip duracaksın? Önem verilen şeyler arasındaki

farkı görebiliyor musun?

B e n ilaçlara karşı değilim; ben ilaçları gerekli kılan, insanların hastalıklarına karşıyım. B e n daha sağlıklı bir

insanoğlu olsun isterdim —gen mühendisliğiyle mümkün olan bir şeydir b u — doğumundan itibaren hasta

olamayacak şekilde programladığımız için, bedeninde her türlü hastalıkla savaşabilecek düzenlemeler

yapmış olduğumuz için hasta olması olasılığı mevcut olmayan bir insanoğlu. K e s i n l i k l e ilaçlar kalkacak,

eczacılık kalkacak, doktorlar kalkacak, tıp fakülteleri kapatılacak. Fakat ben onlara karşı olduğum için

39 -> 72

değil! Bu basitçe, sağlıklı bir insanlığın bir neticesi olacak.

B e n tek bir dünya, tek bir lisan, tek bir dindarlık, tek bir insanlık ve insanlık bilinçlilikte gerçekten

geliştiğinde, tek bir devlet isterim.

Devlet övünülecek bir şey değildir. O bir hakarettir. Onun varlığı sana hâlâ barbar olduğunu, medeniyetin

henüz gerçekleşmediğini anlatır; aksi taktirde seni yönetecek bir devlete niye ihtiyaç duyasın?

Şayet suç ortadan kalkarsa, şayet başkalarının seni sömüreceği, öldüreceği korkusu ortadan kalkarsa

devletin tüm şu bürokrasisini ne yapacaksın? Onu sürdüremezsin çünkü o ulus ekonomisinin üzerindeki bir

yüktür, çok büyük bir yük ve giderek büyüyor ve büyüyor. H i ç kimsenin çalışmak istememesi basit

gerçeği nedeniyle hiyerarşilerin giderek büyüme eğilimleri vardır, herkes çalışmaktan nefret eder. O

yüzden herkesin yardımcıya ihtiyacı vardır.

Herhangi bir devlet kuruluşunun ofisinde masaların üzerinde b i r i k m i ş dosyalar görebilirsin. B i r i s i n e rüşvet

vermeyi başaramadığın sürece senin dosyan koca yığıntının içinde kalmaya devam edebilir; o asla en

tepeye çıkamaz. Ve memurlar orada pek çok dosyalarının olmasından hoşnutturlar; bu onları önemli, özel

kılar. Pek çok insanın üzerinde bir güçleri vardır; zihinlerinde tüm bu dosyalar insanların üzerinde bir güç

taşırlar.

B e n yeryüzünde önceden var olmuş olan tüm kategorilerden tamamıyla farklı bir anarşistim. B e n kendi

başıma bir kategoriyim çünkü benim yaklaşımım radikal bir şekilde farklıdır. B e n devlete karşı değilim,

ben devlete duyulan ihtiyaca karşıyım. B e n mahkemelere karşı değilim, ben mahkemelere duyulan

ihtiyaca karşıyım.

B i r gün, bir zaman, insanın —politik ya da dinsel— hiçbir kontrol olmadan yaşayabileceği olasılığını

görüyorum. Çünkü insan kendi içinde bir disiplin olacak.

Ustasını görmeye gelip insan özgür müdür diye soran bir müridin öyküsü vardır.

Usta müridine ayağa kalkıp bir ayağını yerden kaldırmasını söyler. Mürit, bir ayağı üzerinde —ve

diğeri de havada— dururken öncekinden daha da az şey anlamış haldedir. Usta şimdi de ondan diğer

ayağını da yerden kaldırmasını ister.

Osho, lütfen bir şeyden özgürleşmek ve bir şey için özgürleşmek arasındaki fark üzerine konuşabilir

misin?

B i r şeyden özgürleşmek sıradandır, aleladedir. İnsan her zaman bir şeylerden özgürleşmek istemiştir. Bu

yaratıcı değildir. Bu özgürlüğün negatif yüzüdür. B i r şey için özgürleşmek yaratıcılıktır. Hayata geçirmek

istediğin bir vizyonun var ve onun için özgürlük istiyorsun.

B i r şeyden özgürleşmek her zaman geçmiştendir ve bir şey için özgürlük ise her zaman gelecek içindir.

B i r şey için özgürlük manevi bir boyuttur çünkü bilinmeyenin içine ve bir gün belki de bilinemez olanın

içine giriyorsun. Bu seni kanatlandırır. B i r şeyden özgürleşmek en i y i ihtimalle kelepçelerini kaldırır. O illa

ki de faydalı bir şey değildir; tarihin tamamı bunun kanıtıdır. İnsanlar hiçbir zaman benim ısrarla üzerinde

durduğum bu ikinci özgürlüğü aklına getirmedi. Onlar sadece i l k i n i n üzerinde durdu çünkü ikincisini

görebilecek kavrayışa sahip değiller. İ l k i görünür haldedir: ayaklarında zincirler, ellerinde kelepçeler.

Bunlardan özgürleşmek isterler fakat sonra ne olacak? Ellerinle ne yapacaksın? Özgürlük istediğinden

pişman bile olabilirsin.

Fransız Devrimi sırasında Bastille hapishanesinde olmuştu. O en meşhur Fransız hapishanesiydi; o sadece

ömür boyu hapse mahkûm olmuş hükümlüler için ayrılmıştı. Bu yüzden oraya k i ş i canlı girebilir ama asla

canlı çıkamazdı; sadece ölmüş bedenler dışarı çıkardı. Ve onlara bir kez kelepçeler ve zincirler takıldığında

anahtarları Bastille'deki kuyuya atılırdı çünkü onlara ihtiyaç olmazdı. Bu kilitler bir daha açılmayacaktı, o

nedenle onların ne gibi bir faydası olabilirdi? Bu hapishanede beş binden fazla insan vardı. B e ş bin insanın

40 -> 72

anahtarlarını gereksiz olduğu halde saklamanın anlamı neydi? Onlar bir kez karanlık hücrelerine

girdiğinde, sonsuza dek girmiş olurlardı.

Fransız devrimcileri elbette yapmaları gereken i l k şeyin Bastille'deki insanları özgürleştirmek olduğunu

düşünmüştü. Hangi eylem için olursa olsun birisini elli y ı l , altmış y ı l sonra gelebilecek ölümünü beklemesi

için karanlık bir hücreye hapsetmek insanlık dışıydı. Altmış y ı l beklemek ruh için çok büyük bir eziyettir.

Bu insanlar kanuna uymadığı için verilmiş bir cezadır, intikamdır, öç almaktır. Onların eylemleri ile verilen

ceza arasında bir denge yoktur.

Devrimciler kapıları açtı, insanları karanlık hücrelerinden dışarı sürükledi. Ve onlar şaşırdı. Bu insanlar

hücrelerini terk etmeye hazır değildi.

Anlayabilirsin. A l t m ı ş y ı l karanlıkta yaşamış bir k i ş i ; güneş onun için çok fazladır. O ışığa çıkmak istemez.

Onun gözleri aşırı derecede hassaslaşmıştır. Ve ne önemi var? O artık seksen yaşında, girdiğinde y i r m i

yaşındaydı. Onun tüm yaşamı bu karanlığın içindeydi. Bu karanlık onun evi olmuştur.

Ve devrimciler mahkûmları özgürleştirmek istedi. Anahtarlar olmadığı için zincirlerini ve kelepçelerini

kırdılar. Fakat mahkûmlar çok direnç gösterdiler. Hapishaneyi terk etmek istemediler. " B i z i m

durumumuzu anlamıyorsunuz. Bu şekilde altmış y ı l kalmış bir insan dışarıda ne yapacak? Ona k i m yemek

verecek? Burada yiyecek veriliyor ve karanlık hücrede huzurlu bir şekilde dinlenilebilir. O neredeyse

ölmüş gibi. Dışarıda karısına ne olduğunu ya da onun nerede olduğunu bulamayabilir; anne babaları ölmüş

olmalı; arkadaşları ya ölmüştür ya da onu tamamen unutmuşlardır. Ve ona hiç kimse iş vermeyecek.

Altmış y ı l boyunca çalışmamış bir insana k i m iş verecek? Ve Bastille'den, en tehlikeli suçluların tutulduğu

bir yerden bir adam? S ı r f Bastille adı bile herhangi bir işte reddedilmesi için yeterli olacaktır. Ne için bizi

zorluyorsunuz? Nerede uyuyacağız? E v i m i z yok. Nerede yaşadığımızı bile neredeyse unutmuş

durumdayız. Orada başka birileri yaşıyor olmalı. Evlerimiz, ailelerimiz, arkadaşlarımız, tüm dünya altmış

yılda o kadar çok değişmiş durumda k i ; biz bunu başaramayız. B i z e eziyet etmeyin. B i z e yeterince eziyet

edildi" dediler.

Ve onların söylediğinde mantık vardı. Ancak devrimciler inatçı insanlardır; onlar dinlemediler. Adamları

Bastille'den çıkmaya zorladılar ama aynı gece neredeyse hepsi geri dönmüştü. " B i z e yemek verin çünkü

açız" dediler.

Gecenin bir yarısı birkaçı geldi ve " B i z e zincirlerimizi geri verin çünkü onlar olmadan uyuyamıyoruz. E l l i

y ı l , altmış y ı l boyunca kelepçelerle, ayaklarımızda zincirlerle, karanlıkta uyuduk. Onlar neredeyse

bedenimizin parçası haline geldi, onlar olmadan uyuyamıyoruz. Zincirlerimizi geri verin ve biz

hücrelerimizi istiyoruz. B i z son derece mutluyduk. Devriminizi bize dayatmayın. B i z zavallı insanlarız. S i z

devriminizi başka bir yerde yapabilirsiniz" dediler.

Devrimciler şoktaydı. Ancak bu olay bir şeyden özgürleşmenin illaki bir lütuf olmadığını gösterir.

Dünyanın her yerinde bunu görebilirsin; ülkeler Britanya İmparatorluğundan, İspanyol

İmparatorluğundan, Portekiz İmparatorluğundan özgürleşmişlerdir ancak durumları köle oldukları

zamandan çok daha kötüdür. En azından köleliklerine alışmışlardı. Hırstan vazgeçmişler, durumlarını

kaderleri olarak kabul etmişlerdi.

Esaretten özgürleşmek yalnızca kaos yaratır.

B e n i m ailemin tümü Hindistan'ın özgürlük mücadelesinde yer almıştı. Hepsi hapse düşmüştü. Eğitimleri

yarıda kesilmişti. Hepsi sınava girmeden önce yakalandığı için üniversiteden mezun olamamıştı. B i r tanesi

üç y ı l hapisteydi, bir tanesi de dört y ı l hapisteydi. Ve yeniden başlamak için çok geçti. Ve onlar gerçek

birer devrimci haline gelmişti. Hapisteyken devrimin tüm liderleri ile temasa geçtiler; o zaman tüm

hayatları devrime adanmış oldu. B e n küçüktüm ama babamla, amcalarımla tartışırdım: "Köleliğin çirkin

olduğunu anlayabiliyorum, o s i z i insanlığınızdan çıkarıyor, s i z i aşağılıyor, bir insan olma onurunu yok

ediyor; ona karşı mücadele edilmeli. Fakat benim üzerinde durduğum şey özgür olduğunuzda ne

yapacağınız? B i r şeyden özgürleşmek çok açıktır ve ben buna karşı değilim. Net bir şekilde bilmek ve

41 -> 72

anlamak istediğim şey özgürlüğünüzle ne yapacağınız. S i z kölelikte nasıl yaşayacağınızı biliyorsunuz.

Özgürlükte nasıl yaşanacağını biliyor musunuz? Kölelikte belirli bir emrin yerine getirilmesinin zorunlu

olduğunu biliyorsunuz; yoksa vurulur, öldürülür, ezilirsiniz. Özgürlükte düzeni sürdürme sorumluluğunun

sizin olacağını biliyor musunuz? H i ç kimse sizi öldürmeyecek ve sizden başka hiç kimse ondan sorumlu

olmayacak; siz ondan sorumlu olmak zorundasınız. Liderlerinize bu özgürlüğün ne için olduğunu sordunuz

mu? Ve hiçbir cevap alamadım. "Şimdi kölelikten kurtulmak için çok meşgulüz; özgürlüğü sonra

düşünürüz" dediler.

" B u bilimsel bir yaklaşım değil şayet eski evi yıkıyorsanız, zekiyseniz en azından yeni ev için bir plan

yaparsınız. E s k i olanı yıkmadan önce yeni evi hazırlamak en iyisidir. Yoksa evsiz kalacaksınız ve acı

çekeceksiniz çünkü eski evde olmak evsiz olmaktan daha iyidir" dedim.

Hindistan devriminin büyük liderleri bizim ailede kalmıştı ve bu benim onlarla sürekli tartıştığım bir şeydi.

Ve özgürlükle ne yapacaklarını söyleyebilen tek bir lidere rastlayamadım.

Özgürlük geldi. Milyonlarca Hindu ve Müslüman birbirlerini öldürdüler. B i r b i r l e r i n i öldürmelerini İngiliz

kuvvetleri önlemişti; bu güçler ortadan kalktığında Hindistan'ın her yerinde ayaklanmalar oluştu. Herkesin

hayatı tehlikedeydi. T ü m kasabalar yanıyordu; tüm trenler yanıyordu ve insanların yanan trenlerden dışarı

çıkmasına i z i n verilmedi.

" B u çok garip. Bu köleyken olmuyordu ama özgürlükte gerçekleşiyor. Ve bunun tek nedeni bizim özgürlük

için hazır olmamamızdır" dedim.

Ü l k e ikiye bölünmüştü; bu hiç akıllarına gelmemişti. T ü m ülkede kaos vardı ve iktidara gelen insanların

uzman oldukları bir alan vardı; bu uzmanlık köprüleri ve cezaevlerini yakmak, ülkeyi esir eden insanları

öldürmekti. Bu uzmanlığın yeni bir ülke inşa etmekle hiçbir ilgisi yoktu. Fakat devrimin liderleri bunlardı;

iktidara onlar geldi. Onlar savaştı, onlar kazandı ve iktidar da onların eline geçti. Ve bunlar yanlış ellerdi.

Hiçbir devrimciye iktidar verilmemelidir çünkü o sabotaj yapmayı bilir ama yaratmayı bilmez; o sadece

yok etmeyi bilir. Ona saygı gösterilmeli, şereflendirilmeli, altın madalyalar ve buna benzer şeyler

verilmelidir ama ona iktidarı verme.

Yaratıcı olabilecek insanlar bulmak zorundasın ama bu insanlar devrime katılmamış olacaklardır.

Bu çok hassas bir konudur. Çünkü yaratıcı insanlar kendi yaratıcılıkları ile ilgilidirler, onlar kimin yönettiği

ile ilgilenmez. B i r i s i yönetimde olmak zorundadır ama İngiliz ya da H i n t l i olması onlar için fark etmez.

Onlar enerjilerini yaratıcı işlerine akıtmakla meşguldüler, o yüzden de devrimci safların içinde değildiler.

Şimdi devrimciler onların iktidarına i z i n vermeyeceklerdir. Aslında onlar haindir. Bu insanlar devrime hiç

katılmamış olanlardır ve sen onlara iktidarı vereceksin.

Bu nedenle dünyadaki tüm devrimler bugüne kadar başarısız olmuştur. Ve bunun basit nedeni devrimi

yapan insanların belirli bir türden uzmanlığının olması ve bir ülkeyi oluşturabilecek, bir ülke yaratabilecek,

insanlarda sorumluluk oluşturabilecek özelliklerin ise başka bir grup insanda olmasıdır. Onlar kıyıma,

cinayete katılmazlar. Fakat onlar iktidara gelemez. Güç savaşmış olanların ellerine geçer. Bu yüzden doğal

olarak her devrim kendi doğası gereği, benim söylediklerim net bir şekilde anlaşılmadığı sürece başarısız

olmaya mahkûmdur.

Devrimin i k i k ı s m ı vardır, bir şeyden ve bir şey için; ve i k i çeşit devrimci olmalıdır: B i r i n c i s i için çalışanlar

— b i r şeyden özgürleşmek— ve birincinin i ş i bittiği zaman, bir şey için özgürlük uğruna çalışacak olanlar.

Ancak bunu başarmak zordur. B u n u k i m başaracak? Herkes güç için yanıp tutuşuyor. Devrimciler

zaferlerini kazandığında güç onlardadır; onu başka hiç kimseye veremezler ve ülke kaosa girer. Ve her gün

her boyutta daha da kötüye gidecektir.

Bu yüzden ben devrimi öğretmiyorum; ben sana başkaldırıyı öğretiyorum. Devrim kalabalığa aittir;

başkaldırı bireye aittir. B i r e y kendisini değiştirir. O iktidarın yapısını umursamaz; o kendi varlığını

değiştirmeyi başarır, kendi içinde yeni bir insan doğurur. Ve şayet tüm ülke asi olursa...

42 -> 72

Bununla ilgili en muhteşem şey şudur: başkaldırıda her i k i türden devrimci de ona katılabilir çünkü

başkaldırıda pek çok şey yok edilmek zorundadır ve pek çok şey de yaratılmak zorundadır. B i r şeyler

yaratmak için yok edilmelidir, o nedenle herkes için bir cazibesi vardır; yok etmekle ilgilenenler için ve

yaratıcılıkla ilgilenenler için.

Bu bir kalabalık olgusu değildir. O senin kendi bireyselliğindir. Ve eğer milyonlarca insan başkaldırıya

katılacak olursa, o zaman ülkelerin, halkların iktidarı bu insanların, asilerin ellerinde olacaktır. Sadece

başkaldırıda devrim başarılı olabilir; yoksa devrimin bölünmüş bir kişiliği vardır.

Başkaldırı tektir, birdir.

Ve şunu unutma: Başkaldırıda yok etme ve yaratıcılık el ele gider, birbirini destekler. Onlar ayrı süreçler

değildir. Onları bir kez böldüğünde —devrimde olduğu gibi—hikâyeyi tekrarlarsın.

Sorudaki hikâye tam değildir. O mistik, güzel bir hikâyedir.

B i r adam gelip ustaya insanın ne kadar özgür, bağımsız olduğunu sorar. O tamamen özgür müdür, yoksa

bir sınırlama var mıdır? Kader, yazgı, kısmet, ötesinde özgür olamayacağın sınırlamalar koyan T a n r ı diye

bir şey var mıdır?

M i s t i k bunu kendi tarzında gösterir; mantıken değil, varoluşsal olarak. "Ayağa kalk!" der.

Adam bunun aptalca bir cevap olduğunu düşünmüş olmalı: "Ben basit bir soru soruyorum ve o ise bana

ayağa kalkmamı söylüyor." Ama, " B i r bakalım ne olacak" der. Ayağa kalkar.

Ve mistik, "Şimdi bir bacağını kaldır" der.

Adam o an artık çılgın bir adamın yanına geldiğini düşünmüş olmalı; bunun özgürlükle, bağımsız olmakla

ne alakası var? Ancak artık gelmişti...ve müritlerden oluşma bir kalabalık olmalıydı; ve mistik çok saygı

görüyor olmalıydı. Onu dinlememek saygısızlık olurdu ve yapsa ne olurdu ki? O yüzden ayaklarından

birisini yerden kaldırdı, bu durumda bir ayağı havadaydı ve diğerinin üzerinde duruyordu.

Ve sonra usta, " B u son derece i y i . Sadece bir şey daha var. Şimdi öteki ayağını da kaldır" der.

Bu imkânsızdır! Adam, "İmkânsız bir şey istiyorsunuz. B e n sağ ayağımı kaldırdım. A r t ı k sol ayağımı

kaldıramam" der.

Usta da, "Ancak sen özgürdün. Başlangıçta sol ayağını havaya kaldırabilirdin. B u n u yasaklayan bir emir

yoktu. Sol ayağını mı, sağ ayağını mı kaldıracağın konusunda tamamıyla özgürdün. Bununla ilgili hiçbir

şey söylememiştim, buna sen karar verdin. Sen sağ ayağını kaldırdın. Kararının kendisi vasıtasıyla sol

ayağının kalkmasını imkansızlaştıran sendin. Yazgı, kader, kısmet ile uğraşıp durma. Sadece basit şeyleri

düşün" der.

Yaptığın her eylem onun karşısında olan diğer eylemleri yapmaktan seni alıkoyar. O nedenle her eylem bir

sınırlamadır. Hikâyede bu çok açıktır. Hayatta çok açık değildir bu çünkü bir ayağını yerde ve diğerini de

havada göremezsin. Ancak her eylem, her karar bir sınırlamadır.

Karar vermeden önce tamamen özgürsündür, senin kararının, senin seçiminin ta kendisi sınırlama getirir.

Sana başka hiç kimse kararı dayatmıyor; bu eşyanın tabiatında böyledir; birbiriyle çelişen şeyleri aynı

anda yapamazsın. Ve bunu yapamaman iyidir; yoksa sen zaten halihazırda kaos içerisindesin, birbiriyle

çelişen şeyleri aynı anda yapmana i z i n verilseydi daha da büyük bir kaosun içinde olabilirdin. Çıldırırdın.

Bu sadece varoluşsal bir güvenlik önlemidir.

Temelde sen tamamen özgürsün ama bir kez seçtiğinde seçiminin kendisi bir sınırlama getirir.

Şayet tam olarak özgür olmak istersen o zaman seçme. Seçimsiz farkındalık öğretisinin devreye girdiği yer

burasıdır. B ü y ü k ustaların sadece farkında olun ve seçmeyin demelerindeki ısrar niyedir? Çünkü seçim

43 -> 72

yaptığın an tüm özgürlüğünü yitirmişsindir, sadece bir k ı s ı m ile kalmışsındır. Ancak seçimsiz kalırsan

özgürlüğün bütün kalır.

Tamamıyla özgür olan sadece bir tek şey vardır ve bu da seçimsiz farkındalıktır. Başka her şey sınırlıdır.

B i r kadını seversin; o güzeldir ama çok fakirdir. Sen zenginliği seversin; çok çirkin, iğrenç ama çok zengin

başka bir kadın var. Şimdi seçmek zorundasın. Ve hangisini seçersen seç acı çekeceksin. Eğer güzel ve

fakir k ı z ı seçersen, sürekli tüm bu zenginlikleri boşuna kaçırdığına pişman olacaksın çünkü birkaç günlük

bir alışma devresinden sonra güzelliği sıradan bir şey olarak algılarsın, onu görmezsin. Ve güzellikle ne

yapacaksın? B i r araba alamazsın, bir ev alamazsın, hiçbir şey alamazsın. Şimdi güzelliği al da başına çal;

başka ne yapacaksın? Ve zihin kararın yanlış olduğunu düşünmeye başlar.

Fakat mide bulandırıcı, çirkin kadını seçersen paranın satın alabileceği her şeye sahip olabilirsin: B i r saray,

hizmetçiler, tüm eşyalar ama bu kadına katlanmak zorundasın; sadece katlanmak değil "Seni seviyorum"

demek zorundasın. Ve ondan nefret bile edemezsin, o çok iğrençtir. Nefret etmek için bile k i ş i n i n iğrenç

olmayan birisine ihtiyacı vardır çünkü nefret bir ilişkidir. Ve sen bu arabaların ve sarayın ve bahçenin

tadını çıkaramazsın çünkü kadının iğrenç suratı seni devamlı takip ediyor olacak. Ve o senin onunla

evlenmediğini, onun zenginliği ile evlendiğini bilir, o yüzden de sana bir sevgili gibi değil bir uşak gibi

davranacaktır. Ve hakikat budur: Sen onu sevmedin. O zaman sen yoksul bir eve, sıradan yiyeceklere

sahip olmanın daha i y i olacağını düşünmeye başlayacaksın; en azından kadın güzeldi, ondan

hoşlanabilirdin. B u n u seçmekle ahmaklık yapmışsın.

Ne seçersen seç pişman olacaksın çünkü diğeri kalacaktır ve peşini bırakmayacaktır.

Şayet bir kimse mutlak özgürlük isterse, o zaman seçimsiz farkındalık tek cevaptır.

Ve ben devrim yerine başkaldırıya yönel dediğim zaman, seni tam bir bütüne yaklaştırıyorum. Devrimde

bölünmen kaçınılmazdır, ya bir şeyden ya da bir şey için. H e r ikisine birden sahip olamazsın çünkü onlar

farklı uzmanlıklar gerektirir. Ancak başkaldırıda her i k i nitelik bir araya gelmiştir.

B i r heykeltıraş bir heykel yaparken her i k i s i n i de uygular; taşı yontuyor —taşın olduğu şekli yok ediyor—

ve o taşı yok ederek önceki halinden daha güzel bir heykel yaratıyor. Y o k etmek ve yaratmak bir arada

olur; ayrı değillerdir.

Başkaldırı tamdır.

Devrim yarım yarımdır ve devrimin tehlikesi de budur. Sözcük güzeldir ama asırlar boyunca bölünmüş bir

zihinle özdeşleşmiştir. Ve ben her türden bölünmeye karşıyım çünkü onlar seni şizofren yapacaktır.

A r t ı k kölelikten kurtulan bütün ülkeler hayal bile edilemeyecek bir keder içinden geçiyorlar. Köle

oldukları zamandaki gibi değildir ve onlar üç yüz ya da dört yüz yıldır köledirler. O zamanlarda asla

böylesi bir mutsuzlukla karşılaşmamışlardı; fakat, yalnızca y i r m i otuz yılda öylesine bir cehennemin

içinden geçiyorlar ki "Neden özgürlük için savaşıyorduk? Özgürlük buysa, o zaman kölelik çok daha

iyiydi" diye merak ediyorlar. K ö l e l i k hiçbir zaman i y i değildi. Sadece bu insanlar yarım özgürlüğü

seçmişlerdir.

Diğer yarısı da elde edilebilir ama devrime neden olan insanlarla değil. Diğer yarısı çok farklı türden bir

zekâ ve bilgelik gerektirecektir. Ve öldüren, bombalar fırlatan ve trenleri ve karakolları ve postaneleri

ateşe veren devrimciler; bu insanlara artık gerek yoktur.

Ailemde sadece büyükbabam amcamların üniversiteye gönderilmesine karşıydı. Onları oraya göndermeyi

bir şekilde başaran babamdı. Büyükbabam, "Bilmiyorsun. Bu çocukları biliyorum. Sen onları üniversiteye

yolluyor olacaksın ama onların sonu hapiste bitecek; ortam böyle" dedi.

Devrimin çoğunluğuna öğrenciler, genç insanlar tarafından önderlik edildi. Hayat hakkında hiçbir şey

bilmiyorlardı —hiçbir şey deneyimlememişlerdi— fakat enerjileri vardı, canlılardı; onlar gençti ve özgür

44 -> 72

olmak gibi bir romantik fikre sahiplerdi. H e r şeyi yaptılar; bomba yaptılar ve bombaları attılar ve

bürokratları ve politikacıları öldürdüler. Bunların hepsini yaptılar. Ve cezaevinden bırakıldıklarında,

ansızın bir baktılar ki tüm güce sahipler ama onu kullanacak becerilere sahip değiller. Zekâları da yoktu;

bununla ne yapmalıydılar? Onlar rol yaptı. Bu çılgınlıktan k e y i f aldılar ve ülke de o an için zevk aldı

— a r t ı k kendi insanlarımız iktidarda— fakat bir süre sonra birbirleri ile savaşmaya başladılar.

Sorun devrimdir ve zannediyorum bu hep böyle olacaktır. B e l l i türden insanlar tarafından üstlenilir ve tüm

güç onların eline geçer. Gücü arzulamak insani bir şeydir. Devrimciler bu gücü başka birilerine vermek

istemeyecektir fakat bu tam olarak yapılması gereken şeydir. Daha bilge olan —yaratıcı, z e k i — ülkeye

yeni teknoloji getirmek için tüm yolları bulmaya yardım edecek, yeni tarımsal yöntemler bulacak; ülkeyi

yeni endüstrilerle tanıştırabilecek; ülkenin kapılarını dünya çapındaki yatırımcılara açabilecek yeni

insanlar bulunmak zorundadır.

Fakat Hindistan'da tam tersi gerçekleşti. Ü l k e günden güne parçalanmaya başladı; kötüye gitmeye başladı

ve o kötü gitmeye devam etti ve hiç kimse yanlış insanların iktidarda olduğu basit gerçeğine parmak

basamadı.

Devrimcileri onurlandır, onlara ödüller ver, onlara armağanlar ver, evlerine asabilecekleri altın harflerle

yazılmış sertifikalar ver fakat onlara iktidarı verme.

T ü m devrimlerin felaketle sonuçlanan hallerini gördükten sonra bireysel bir şey olan başkaldırıyı

düşünmeye başladım. Ve birey kendi seçimsiz farkındalığının içinde yok ediciliğin ve yaratıcılığın güçlerini

sentezleme kapasitesine sahip olabilir.

Ve şayet pek çok insan hiç kimseye karşı olmayan ama sadece senin koşullanmana karşı olan bu

başkaldırının içinden geçebilirse ve kendi içlerinde yeni bir insanoğlunu ortaya çıkarabilirse, o zaman bu

problemi çözmek zor değildir.

Devrimin modası geçmek zorundadır.

Savaşarak ve mücadele ederek dünyayı ve onun durumunu dönüştürebileceğini mi düşünüyorsun? Savaşıp

mücadele ettiğin şu insanlar gibi olacaksın; hayatın temel kanunlarından biri budur. Düşmanlarını çok

dikkatli seç! Dostlarını çok önemsemeden seçebilirsin. Dostların hakkında çok endişelenmene gerek yok

çünkü onlar, senin üzerinde düşmanlarınla aynı etkiye sahip değildir. Savaş sırasında aynı stratejileri, aynı

taktikleri uygulamak zorunda kalacaksın ve bu stratejileri ve taktikleri yıllar ve yıllar boyunca kullanmak

zorunda kalacaksın; onlar seni koşullandıracak. Y ü z y ı l l a r boyunca olan şey budur.

Joseph Stalin, komünizm ele geçirmeden önce Rusya'yı yönetmiş olan çarlardan çok daha tehlikeli bir çar

olduğunu göstermiştir. Niçin? Çünkü Stalin stratejiyi çarlardan öğrenmiştir. Çarlarla savaşarak onların

kullandığı aynı taktikleri öğrenmiştir. Onun tüm yaşamı savaşarak, şiddet uygulayarak geçmişti, iktidara

geldiğinde açık bir şekilde Stalin çok daha tehlikeli bir çar olmuştu çünkü o, çarlara karşı başarı

kazanmıştı. Onlardan daha kurnaz, daha vahşi, daha hırslı ve daha makyavelist olmalı. A k s i taktirde onun

için çarları yenilgiye uğratmak imkânsız olurdu.

Ve o bunu çok daha büyük bir ölçekte yapmıştır: tüm çarları yenmiştir! T ü m çarlar bir araya getirilse, tek

başına Joseph Stalin'in işlediği kadar cinayet ve uyguladığı şiddet kadar etmezler. Stalin dersini o kadar i y i

öğrenmişti ki devrimin lideri Lenin'in onun tarafından zehirlendiğinden şüphe duyulmaktadır. İ k i numaralı

adamdı, L e n i n hastaydı ve ilaçmış gibi yavaşça ona zehir verildi ve zehirlenerek öldü. L e n i n yaşamış

olsaydı Stalin üç numaralı adam olacaktı çünkü başka bir adam, i k i numaralı L e v T r o ç k i vardı. O nedenle

Stalin'in i l k önceliği Lenin'i öldürmekti — L e n i n ' i o öldürdü— ve ikincisi de Troçki'yi öldürmekti ve onu da

yaptı. A r t ı k Stalin iktidardaydı ve bir kez iktidara geçtiğinde herkesi; tüm Politbüro üyelerini ve yavaş,

yavaş da en üst düzeydeki komünist liderleri öldürmeye başladı. Çünkü onların hepsi stratejileri biliyordu,

onlar ortadan kaldırılmalıydı.

Bu tüm dünyadaki bütün devrimlerde gerçekleşmiştir. Bu dünya çok güzel bir dünyadır ama o yanlış

ellerdedir. Ancak ben bunu söylediğimde bu yanlış ellerle savaşmaya başlamalısın demek istemiyorum.

45 -> 72

Söylemek istediğim şey, lütfen sen şu yanlış ellerden olmadır, hepsi bu.

B e n devrimi öğretmiyorum, ben başkaldırıyı öğretiyorum ve aradaki fark çok büyüktür. Devrim politiktir;

başkaldırı ise dinidir. Devrim kendini bir parti olarak, bir ordu olarak organize etmene ve düşmana karşı

savaşmana gereksinim duyar. Başkaldırı senin bir birey olarak başkaldırdığın anlamına gelir; bu tekerleğin

tümünün dışına basitçe çıkarsın. En azından doğayı yok etmemelisin.

Ve eğer giderek daha çok insan ayrılırsa dünya kurtulabilir. Gerçek devrim bu olacaktır, o politik değil

manevi olacaktır. Eğer giderek daha çok insan eski zihnin ve onun yöntemlerinin dışına çıkarsa, eğer

giderek daha çok insan sevgi dolu; hırsı, açgözlülüğü olmayan hale gelirse, eğer giderek daha çok insan

artık iktidarla, politikayla, prestijle ve saygınlıkla ilgilenmezse... Eğer daha çok insan eski, kokuşmuş

oyunun dışına çıkarsa ve hayatlarını kendi istedikleri şekilde yaşarsa... Bu eskiye karşı bir mücadele

değildir, bu sadece geçmişin pençelerinden kurtulmaktır. Ve bu onu zayıflatmanın tek yoludur; bu onu yok

etmenin tek yoludur.

Şayet milyonlarca insan basit bir biçimde politikacıların ellerinden kurtulursa, politikacılar kendiliğinden

ölecektir. Onlarla savaşamazsın. Eğer onlarla savaşırsan sen kendin bir politikacı haline dönüşeceksin.

Onlara karşı mücadele verirsen sen kendin h ı r s l ı ve açgözlü hale gelirsin ve bunun bir yararı olmayacaktır.

Sen bırakan ol. Ve senin küçük bir hayatın var: E l l i , altmış, yetmiş y ı l daha burada olabilirsin, dünyayı

değiştireceğini umut edemezsin fakat dünyayı hâlâ sevebileceğini ve ondan k e y i f alabileceğini umut

edebilirsin.

Mümkün olduğunca bu yaşamın olanaklarını kutlamak için kullan. Onu mücadele ve savaşmakla heba

etme.

B e n politik bir güç mü oluşturmaya çalışıyorum; hayır hiç de değil. T ü m siyasi devrimler o kadar ciddi

biçimde başarısız olmuştur ki yalnızca kör insanlar onlara inanmayı sürdürebilir. Gözleri olanlardır sana

yeni bir şey öğretmesi kaçınılmaz olan. Bu yeni bir şey. Bu daha önce de yapılmıştı fakat çok büyük bir

ölçekte değil. Şimdi biz bunu daha büyük bir ölçekte yapmalıyız; milyonlarca insan bırakanlar haline

gelmeli! Bırakan olmakla toplumu terk etmeyi ve dağlarda yaşamayı kastetmiyorum. Toplumda yaşamaya

devam et fakat hırsı, açgözlülüğü ve nefreti terk et. Toplumda yaşa ve sevgi dolu ol ve bir hiç kimse olarak

yaşa; o zaman k e y i f alabilir ve kutlayabilirsin. Ve kutlayarak ve k e y i f alarak mutluluk dalgalarını diğer

insanlara yayacaksın.

T ü m dünyayı değiştirebiliriz fakat mücadele ile değil; bu kez değil. Bu kadarı yeter! Bu dünyayı

kutlayarak, dans ederek, şarkı söyleyerek, müzikle, meditasyonla, sevgi ile değiştirebiliriz. Mücadele ile

değil.

Yeninin olabilmesi için eski kesinlikle ortadan kalkmalıdır ancak lütfen beni yanlış yorumlama. K e s i n l i k l e

eski yok olmalıdır. Ancak senin içindeki eski dışındaki değil. Toplumun eski yapısından bahsetmiyorum;

yeninin gelebilmesi için ortadan kalkması gereken zihninin eski yapısından bahsediyorum. Ve zihnin eski

yapısının dışına çıkan tek bir k i ş i bile pek çok k i ş i n i n hayatlarını dönüştürebilmesi için öylesine büyük bir

alan yaratır ki bu inanılmaz, hayal edilemez, anlaşılamaz bir şeydir. Kendisini dönüştüren tek bir kimse bir

tetiğe dönüşür; o zaman pek çoğu değişmeye başlar. Onun varlığı bir katalizöre dönüşür.

B e n i m öğrettiğim başkaldırı budur: E s k i yapının dışına çık, eski açgözlülüğün dışına çık, eski idealizmin

dışına çık. Sen sessiz, meditasyon halinde, sevgi dolu bir kimse haline gel. Daha çok bir dans haline gel ve

sonra ne olduğuna bak. B i r kimsenin er ya da geç senin dansına katılması kaçınılmazdır ve sonra giderek

daha çok insan bunu yapacaktır. Benim yaslandığım hiçbir siyaset yoktur. B e n politikaya tamamen

karşıyım. Evet, yeninin olması için eski yok olmalıdır ancak eski senin içinde yok olmalıdır, o zaman yeni

mevcut olacaktır. Ve bir kez yeni senin içinde olduğunda yeni bulaşıcıdır yayılır; o diğer insanlara bulaşır.

Coşku bulaşıcıdır! Kahkaha at ve diğerlerinin kahkaha atmaya başladığını göreceksin. A y n ı s ı üzüntü için

de geçerlidir: Üzüntü duy ve senin asık suratına bakan bir kimse hemen üzülmeye başlayacaktır. B i z ayrı

değiliz, biz birbirimize bağlıyız, o nedenle bir kimsenin kalbi kahkaha atmaya başlarsa pek çok kalbe

dokunur; hatta bazen çok uzak kalplere bile. Sen öylesine uzak yerlerden gelmişsindir; bir şekilde benim

46 -> 72

kahkaham sana ulaşmıştır, benim sevgim sana ulaşmıştır. B i r şekilde, gizemli bir şekilde, benim varlığım

senin varlığına dokunmuştur ve sen buraya tüm zorluklara rağmen gelmişsindir.

Ancak ben sana hiçbir şeye karşı mücadele etmeyi öğretmiyorum. Ne zaman bir şeye karşı mücadele

edersen tepkisel bir hale gelirsin çünkü bu bir tepkidir. B i r şeye takıntılı hale gelirsin, ona karşısın ve karşı

olduğun şeyin sana hükmedecek olması için her türlü olasılık vardır; belki negatif bir şekilde ama o sana

hükmedecektir.

Friedrich Nietzsche İsa'ya çok fazla karşıydı. Ancak benim Friedrich Nietzsche'ye i l i ş k i n analizim şudur: o

s ı r f ona karşı olduğu için İsa'dan aşırı düzeyde etkilenmiştir. O takıntılıydı; o kendi içinde gerçekten bir İsa

Mesih olmaya çalışıyordu. Onun büyük kitabı Böyle B u y u r d u Zerdüşt yeni bir İncil yaratma çabasıdır.

Kullandığı dil, benzetmeler, ş i i r s e l l i k İsa'yı andırır ve Nietzsche ona aşırı derece karşıdır. O hiçbir fırsatı

kaçırmamıştır; şayet İsa'yı kötüleyebilecekse hemen onu kötüleyiverirdi. Fakat insan yeniden ve yeniden

İsa'yı hatırlar. O takıntılıydı. Hayatının son safhalarında, delirdiğinde mektuplarını "İsa-Karşıtı Friedrich

Nietzsche" olarak imzalamaya başladı. Çıldırdığında bile İsa'yı unutamamıştı. Önce "İsa-Karşıtı" yazıp

sonra ismini yazardı. T ü m hayatına hükmeden İsa takıntısını, derin kıskançlığı görebilirsin. Onun muazzam

yaratıcılığını mahvetti bu. O bir asi olabilirdi ama o kendisini tepkisel birisine indirgedi. O hayata yeni bir

şey getirebilirdi ama yapamadı. O, İsa'ya takıntılı olarak kaldı.

B e n hiç kimseye ya da hiçbir şeye karşı değilim. B e n senin hiçbir şeyden özgürleşmeni istemiyorum, ben

senin basitçe özgür olmanı istiyorum. F a r k ı gör: bir şeyden özgürleşmek asla tam değildir; "bir şeyden" onu

geçmişe hapis olmuş halde tutar. B i r şeyden özgürleşmek asla gerçek özgürlük olamaz.

Sayfada Ara

ENGELLER VE ATLAMA TAŞLARI: SORULARA VERİLEN YANITLAR

Pek çok çeşit —sosyal, politik, ekonomik— özgürlük vardır ama bunların hepsi yüzeyseldir. Hakiki

özgürlüğün bambaşka bir boyutu vardır. O dış dünyayla hiç ilgilenmez; o senin içinde yükselir. O her

türlü koşullanmadan, dini ideolojilerden, politik felsefelerden özgür olmaktır.

Tüm bunlar sana pranga vuran, seni zincirleyen, seni manevi bir köle yapan diğerleri tarafından sana

dayatılmıştır.

Meditasyon tüm bu prangaların ve koşullanmaların yok edilmesinden başka bir şey değildir;

hapishanenin tamamen yok edilerek gökyüzünün ve yıldızların altında, açıklıkta, varoluş için mevcut

bulunmak için senin yeniden özgür olman demektir.

Varoluşa kendini açabildiğin an, varoluş sana kendini açar. Ve bu iki mevcudiyetin buluşması nihai

saadettir. Ancak bu sadece özgürlükte gerçekleşebilir. Özgürlük en yüksek değerdir; ondan daha

yükseği yoktur.

B i r taraftan bize nihai özgürlüğe sahip olmamızı tavsiye diyorsun ve diğer taraftan da sorumluluğumuzu

almamızı söylüyorsun. Sorumlulukla birlikte "özgürlük" sözcüğünü istediğim şekilde bir arada

kullanamıyorum. Söylediğini anladığımda, şükran duyuyorum. Ancak çoğunlukla özgürlüğü sorumsuzluk

olarak düşünmeyi tercih ediyorum.

Bu insanlığın en uzun süredir sorduğu sorulardan birisidir: özgürlük ve sorumluluk sorunsalı. Eğer özgürsen

bunu artık sorumluluğun olmadığı şeklinde yorumlarsın. Daha y ü z y ı l önce Friedrich Nietzsche " T a n r ı öldü

ve insan artık özgür" diye ilan etmişti. Ve sonraki yazdığı cümle şuydu: " A r t ı k canınız ne isterse

yapabilirsiniz. Sorumluluk yok. T a n r ı öldü, insan özgür ve sorumluluk yok." Burada o mutlak surette

yanılmıştı; T a n r ı olmadığında omuzlarında muazzam bir sorumluluk vardır. Şayet bir T a n r ı varsa senin

sorumluluğunu paylaşabilir. Sorumluluğunu O'nun üzerine yıkabilirsin: "Dünyayı yaratan sensin; beni bu

47 -> 72

şekilde yapan sensin; nihayetinde, sonuçta sorumlu olan sensin, ben değil. Nasıl olur da nihayetinde ben

sorumlu olabilirim? B e n sadece bir yaratılmışım ve sen de yaratansın. Niçin ta en başından benim içime

kötülük tohumları, günah tohumları ektin? Sorumlu sensin. B e n özgürüm" diyebilirsin. Aslında, şayet T a n r ı

yoksa, işte o zaman insan eylemlerinden mutlak surette sorumludur çünkü sorumluluğu başka birisine

yüklemenin bir yolu yoktur.

B e n sana özgürsün dediğimde söylemek istediğim şey senin sorumlu olduğundur. Sorumluluğu kimsenin

üzerine atamazsın; tek başınasın. Ve her ne yaparsan yap senin sorumluluğundur. Başka birisinin sana

bunu zorla yaptırdığını söyleyemezsin çünkü özgürsün; seni kimse zorlayamaz! Özgür olduğun için, bir

şeyi yapıp yapmamak senin kararındır. Özgürlükle birlikte sorumluluk da gelir. Ancak zihin çok kurnazdır,

zihin onu kendi istediği şekilde yorumlar: o her zaman neyi dinlemek isterse onu dinler. O her şeyi kendi

işine geldiği şekilde yorumlamaya devam eder durur. Z i h i n asla hakikatin ne olduğunu anlamaya çalışmaz.

O bu kararı çoktan vermiştir.

B i r fıkra duymuştum:

"Ben saygıdeğer bir adamım doktor ama hayatım son zamanlarda suçluluk duygularım ve iç

hesaplaşmalarım yüzünden dayanılmaz bir hal aldı." Devam etmeden önce hasta yutkundu. "Bakın, son

zamanlarda metroda k ı z l a r ı elleyip çimdiklemek için içimde kontrol edilemez bir arzu uyandıran bir

duygunun kurbanı olmaya başladım" dedi.

"Vah zavallı," diye üzüntüsünü dile getirdi psikiyatr teskin edercesine, "bu talihsiz arzudan kendinizi

kurtarmanız için size mutlaka yardım etmeliyiz. Ne kadar s ı k ı n t ı l ı olduğunuzu gayet i y i görebiliyorum..."

Hasta telaşla araya girdi, "Benim kurtulmak istediğim şey bu arzu değil; suçluluk duymak doktor."

İnsanlar devamlı özgürlük hakkında konuşurlar ama onlar tam olarak özgürlük istemezler; onlar sorumsuz

olmak isterler. Onlar özgürlük isterler ama derinde, bilinçaltında, onlar sorumsuz olmak, k u r a l s ı z l ı k isterler.

Özgürlük olgunluktur; sorumsuzluk çocukçadır. Özgürlük sadece sen özgür olmanın sorumluluğunu

alabilecek kadar bütünleşmiş olduğunda mümkün olur. Dünya özgür değildir çünkü insanlar

olgunlaşmamıştır. Devrimciler asırlar boyunca pek çok şey denemişlerdir ama hepsi başarısız olur.

Ütopyacılar her zaman insanı nasıl özgürleştirmeli diye kafa yorarlar ama kimse umursamaz; çünkü insan

bütün hale gelmeden özgür olamaz. Sadece bir Buda özgür olabilir, bir Mahavira, bir İsa, bir Muhammed

özgür olabilir, bir Zerdüşt özgür olabilir çünkü özgürlük insanın artık farkında olduğu anlamına gelir. Şayet

farkında değilsen o zaman devlete, hükümete, polise ve mahkemelere ihtiyaç duyarsın. O zaman özgürlük

kısıtlanmalıdır. O zaman özgürlük sadece lafta kalır, pek var olmaz. Hükümetler olduğu sürece özgürlük

nasıl var olabilir? Bu imkânsızdır. Ancak ne yapılabilir ki?

Hükümetler ortadan kalkarsa anarşi olacaktır, özgürlük değil. Şimdikinden daha kötü bir durum olacaktır.

O safi çılgınlık olacaktır. Polise sen uyanık olmadığın için ihtiyaç duyulur. A k s i taktirde kavşakta duran bir

polisin olmasının anlamı nedir? İnsanlar uyanık olurlarsa o zaman polis ortadan kaldırılabilir çünkü o

gereksiz bir şey haline dönüşür. Ancak insanlar bilinçli değildir, polise ihtiyaç vardır.

O yüzden ben "özgürlük" dediğimde, sorumlu ol demek istiyorum. Ne kadar sorumlu hale gelirsen, o kadar

özgürleşirsin; ya da ne kadar özgürleşirsen, o kadar sorumluluk alırsın. O zaman yaptığın şey hakkında,

söylediklerinle ilgili olarak çok uyanık olursun. Seni kontrol edecek hiç kimse olmadığı için en küçük

mimiklerinin dahi bilincinde olmak zorunda kalacaksın. B e n sana özgürsün dediğimde senin bir tanrı

olduğunu söylüyorum. Özgürlük k u r a l s ı z l ı k değildir; o muazzam bir disiplindir.

Kırk beş yıl boyunca çoğunlukla kendim tarafından yapılmış bir hapishanede yaşadım. Artık biliyorum

ki giderek daha çok özgür olmak mümkün. Fakat gelişmek için iyi bir iklime, güvenli bir yere ihtiyaç

duyduğunda ne yapmalı? Başka bir hapishane? Herhangi bir yerde, herhangi bir zaman nasıl özgür

olmalı? Bununla ilgili içimde keder ve isyan duyguları var.

Özgürlüğün dışarısıyla hiçbir alakası yoktur; k i ş i gerçek bir hapishanenin içinde bile özgür olabilir.

48 -> 72

Özgürlük içsel bir şeydir; o bilince aittir. Herhangi bir yerde özgür olabilirsin — zincirlenmiş, cezaevinde

özgür olabilirsin— ve cezaevinin dışında, kendi evinde özgür olmayabilirsin; görünüşte özgür fakat, şayet

senin bilincin özgür değilse bir mahkûm olacaksın.

Sen içsel özgürlüğü dışsal özgürlükle karıştırıyorsun. D ı ş a r ı s ı söz konusu olduğu müddetçe asla mutlak bir

biçimde özgür olamazsın; bu bir defa herkes için net olmalı. D ı ş a r ı s ı söz konusu olduğu sürece sen tek

başına değilsin, nasıl mutlak bir şekilde özgür olabilesin? Etrafında milyonlarca insan var. Dışarıda hayat

bir uzlaşma olmak zorundadır. Yeryüzünde tek başına olsaydın, mutlak bir şekilde özgür olabilirdin; ancak

tek başına değilsin.

Yolda soldan gitmek zorundasın. Ve soruyu soran k i ş i bunu çok büyük bir esaret olarak görür: "Niçin?

Niçin sol tarafa mecbur bırakılıyorum? B e n özgür bir kadınım. Eğer sağdan yürümek istersem, sağdan

yürüyeceğim demektir. Şayet yolun ortasından yürümek istersem, yolun ortasından yürüyeceğim."

Hindistan'da bunu yapabilirsin; Hindistan özgür bir ülkedir unutma! O dünyadaki en büyük demokrasidir,

o nedenle sağ, sol, orta, nereden istersen yürüyebilirsin!

Fakat, bir k i ş i n i n özgürlüğü pek çok insanın problemi haline gelir. Sen kendin olmakta özgürsün ama diğer

insanların hayatına karışmamalısın.

Anlayış sahibi bir insan kendi özgürlüğüne olduğu kadar başkalarının özgürlüğüne de saygı duyacaktır

çünkü eğer hiç kimse senin özgürlüğüne saygı duymazsa, senin özgürlüğün yok olacaktır. O k a r ş ı l ı k l ı

anlayışa dayanır: "Ben senin özgürlüğüne saygı duyuyorum, sen benim özgürlüğüme saygı duyuyorsun, o

zaman i k i m i z de özgür olabiliriz." Ancak bu bir uzlaşmadır. B e n senin varlığına karışmayacağım ve senin

sınırlarını ihlal etmeyeceğim.

Örneğin gecenin bir yarısında yüksek sesle şarkı söylemek istiyorsun. Elbette sen özgür bir insansın ve

şayet sen kendi evinde yüksek sesle şarkı söyleyemezsen bu nasıl bir özgürlüktür? Ancak komşular da

uyumak zorundadır; bu durumda bir uzlaşma olmak zorundadır.

Dışarıda biz k a r ş ı l ı k l ı olarak bağımlıyız. H i ç kimse mutlak surette özgür olamaz. Hayat k a r ş ı l ı k l ı

bağımlılıktır. Sadece insanlarla k a r ş ı l ı k l ı olarak bağımlı değilsin, her şeyle k a r ş ı l ı k l ı olarak bağımlısın. T ü m ağaçları kesersen ölürsün çünkü onlar sana devamlı oksijen sağlar. Onlara bağımlısın; ve onlar da sana

bağımlı. B i z oksijen alıp karbondioksit veririz; ağaçlar tam tersini yapar, onlar oksijen verip karbondioksit

alırlar.

O yüzden insanlar sigara içtiklerinden ağaçlar çok mutlu oluyor olmalı çünkü onlar için daha çok

karbondioksit üretilmiştir! B e n sana onun kökenindeki sebebe git dediğimde ve sonra da sigara içmek

ortadan kalktığında ağaçlar çok üzülecek. Bunun anlamı ağaçların artık eskisi kadar karbondioksit elde

edemeyeceğidir!

B i z sadece ağaçlarla değil güneşle, ayla, yıldızlarla da k a r ş ı l ı k l ı olarak bağımlıyız. Her şey bir k a r ş ı l ı k l ı

bağımlılıktır. Bu k a r ş ı l ı k l ı bağımlılığın keyfini çıkart. B u n u bir boyunduruk olarak niteleme. O bağımlılık

değildir, o k a r ş ı l ı k l ı bağımlılıktır. Sen başkalarına bağımlısın; başkaları da sana bağlı. Bu bir kardeşliktir; bu

i l i ş k i halinde olmaktır. En küçük çimen tanesi bile en büyük yıldızlarla i l i ş k i halindedir.

Fakat manevi dünyada, içsel krallıkta mutlak bir şekilde özgür olabilirsin. Ve o zaman kötü hissedip asi

duygulara kapılmayacaksın; buna gerek yok. Dışsal bağımlılığın bir zorunluluk olduğunu anla, o

kaçınılmazdır; bunun için bir şey yapılamaz. Bu eşyanın tabiatının bir parçasıdır. B u n u kabul et. Onun için

bir şey yapılamaz olduğunda, kabul tek yoldur. Ve onu coşkuyla kabul et, boyun eğerek değil. Kabul et!

B i z i m evrenimiz bu; biz onun bir parçasıyız. B i z ada değiliz; biz tüm kıtanın parçasıyız. B i z egolar değiliz.

Senin özgürlük f i k r i n ego f i k r i n i n bir yerlerinde kök salmış. B i z ego değiliz. Ego sahte bir varlıktır. Çünkü

biz ayrı değiliz, nasıl egolarımız olsun? L i s a n söz konusu olduğu müddetçe "ben" sözcüğünü kullanmak

yararlıdır ama onun bir maddiyatı yoktur. O saf gölgedir, tamamen boştur. K u l l a n ı ş l ı bir sözcüktür,

faydalıdır ama gerçek değildir.

49 -> 72

Fakat içsel özgürlük mümkündür. O sen farkındalıkta giderek derine indiğinde gerçekleşir. Bedenini izle,

tüm düşünce süreçlerini izle. İzle, ve düşüncelerinin tüm işleyişine tanık ol. Ve yavaş yavaş göreceksin ki

sen ne öfkesin, ne açgözlülüksün, ne Hindusun, ne Müslümansın ne Hıristiyansın, ne Katoliksin ne de

komünistsin. Yavaşça herhangi bir düşünce olmadığının farkına varmaya başlayacaksın; sen hiç de zihin

değilsin. Sen saf bir tanıksın. Saf tanık olma deneyimi tam özgürlük deneyimidir. Ancak bu içsel bir

olgudur. Ve içsel olarak tam özgür bir insan dışsal olarak özgür olmak için yanıp tutuşmaz. Böyle bir insan

doğayı olduğu gibi kabul etme yetisine sahiptir.

T a n ı k olmak aracılığıyla içsel özgürlük yarat ve bu içsel özgürlüğü yaşa ve sonrasında da dışarıdaki

k a r ş ı l ı k l ı bağımlılığı görebileceksin. O güzeldir ve o bir lütuftur. Ona karşı isyan etmeye gerek yoktur,

onun içinde rahat ol, ona teslim ol. Ve unutma: sadece gerçekten özgür bir insan teslim olabilir.

İngilizce'si "Rebel" olan asi sözcüğü bir şeye karşı savaşmayı ima etmiyor mu? Sözcüğün kendisi

Latince'deki rebellare, yani karşı saldırıdan gelir. Başkaldırıdan bahsederken ondan olumlu anlamda

söz ediyorsun. Sözcüğün anlamını mı değiştiriyorsun?

Sözcüğün anlamını değiştirmiyorum; onu tamamlıyorum. Ona verilmiş olan anlam sadece yarısıdır...sadece

olumsuz anlamdır; ve hiçbir negatif bir pozitif olmadan var olamaz. A s i — " r e b e l " — sözcüğünün Latince

rebellare'den, karşı saldırıdan, geldiği doğrudur. Ancak bu anlamın sadece yarısıdır; diğer yarısı asırlardır,

ta en başından beridir kayıptır. H i ç kimse sözcüğün tam anlamını tamamlamayla uğraşmamıştır. B i r şeye

karşı savaşmak sadece başlangıçtır. Ama ne için savaşmak?

Ve bu sadece "asi" için değil tüm diğer sözcükler için de doğrudur. "Özgürlük" insanların zihninde sadece

negatif çağrışımlara sahiptir; bir şeyden özgürleşmek. Fakat hiç kimse bir şey için özgürlüğü istemez. B i r

şeyden özgürleşmek gerekli bir kısımdır ama sadece negatif kısımdır. P o z i t i f bir hedefin olmadığı

müddetçe bir şeyden özgürleşmek anlamsızdır. Ne için savaştığının da net bir şekilde farkında olmalısın:

özgürlüğünün amacı nedir?

A s i — " r e b e l " — ve isyan —"rebellion"— kötülenmiştir ve bu da; dilbilimciler tarafından sözlüklerde

sadece negatif anlamın verilmesi de kötülemenin bir parçasıdır. H i ç kimse şu soruyu ortaya atmadı: "Ne

için isyan?" sorulması elzem olan sorudur. Bana göre negatif k ı s ı m sadece başlangıçtır, son değil. P o z i t i f

k ı s ı m sonu ve tüm çemberi tamamlar.

Sen ölmüş olana karşı isyan edersin ve sen yaşayan için isyan edersin. Hurafeye karşı isyan edersin ve

hakikat için isyan edersin. A k s i taktirde hurafeye karşı isyan etmenin ne gereği vardır? T ü m isyanlar eğer

sadece negatifse tamamlanmamış ve faydasızdır. Sadece pozitiftir onu anlamlı ve önemli kılan.

T ü m sözcükler için şunu hatırla; eğer toplum sadece negatif anlamı koruduysa, bu onun bu sözcüklere

karşı olduğu anlamına gelir. O sadece gerçek isyana değil, "isyan" sözcüğünün kendisine bile karşıdır; ona

negatif bir renk atfetmiştir. Ona pozitif bir renk vermek, pozitif bir güzellik vermek ona destek anlamına

gelecektir.

B e n isyanın anlamını değiştirmiyorum, ben sadece onu tamamlıyorum; o çok uzun zamandır yarım

kalmıştı. O tamamlanmaya ve son rötuşlara gereksinim duyuyor, bu sayede kendisinden alınmış olan

güzelliğe yeniden kavuşabilir.

Toplum hayatın her alanıyla ilgili olarak çok hilekârdır; o sözcükleri, dili ve her şeyi çarpıtarak kurulu

düzeni destekler. D i l bile ona geçmişte bağlanan zincirlerden özgürleştirilmelidir. "İsyan", "devrim" ve

"özgürlük" gibi güzel sözcükler olumsuzluktan kurtarılmalıdır. Ve bunu yapmanın yegâne yolu dünyanın

merkezini pozitif yapmaktır; negatif sadece pozitif olan için bir hazırlıktır. Toprağı bir bahçe için

hazırlarken yabani otları, gerekli olmayan yabanıl bitkileri ve onların köklerini —negatif k ı s ı m l a r ı n ı —

kaldırırsın.

Ancak sadece yabanıl otları, vahşi bitkileri ve köklerini kaldırarak ve toprağı temizlemek bir bahçe

yapmaya yetmez. O gereklidir ama yeterli değildir. Gülleri de dikmek zorundasın; bu da pozitif k ı s ı m

olacaktır. Güzel çiçekler, güzel ağaçlar dikmek zorunda kalacaksın. Negatif k ı s ı m sadece pozitif bir şeyin

50 -> 72

gerçekleşmesi için bir hazırlıktır.

Bunca yıldan sonra artık milliyet ya da bir yer ya da kendi şahsi tarihim tarafından hapsedilmemiş

hissetme anlamında muazzam bir özgürlük duygusunu yaşamaya başladım. Fakat bu özgürlükle

karışan bir üzüntü hissi de var. Bu üzüntü nedir?

Özgürlüğün i k i yüzü vardır ve eğer sen sadece bir tarafını, tek bir yüzünü deneyimliyorsan, özgürlüğün

üzüntüyle karıştığını hissedeceksin. Özgürlüğün bütün psikolojisini anlamak zorundasın.

İ l k tarafı bir şeyden özgürleşmektir: milliyetten, belli bir kiliseden, bir ırktan, belirli bir politik ideolojiden.

Bu özgürlüğün i l k kısmıdır, özgürlüğün temelidir. O her zaman bir şeydendir. B i r kez bu özgürlüğe sahip

oldun mu çok hafif ve i y i ve mutlu hissedersin. Ve i l k defa kendi bireyselliğinden k e y i f almaya başlarsın

çünkü bireyselliğin özgürleştiğin tüm bu şeylerle kaplanmış haldeydi.

Ancak bu sadece bir yarısıdır; ve sonra üzüntü gelir çünkü diğer yarısı eksiktir. B i r şeyden özgürleşmek

tamamlanmıştır ama ne için? Özgürlük bir şey, yaratıcı bir şey —heykel yapmak, dans etmek, müzik, şiir,

resim yaratmak— için değilse, özgürlüğün kendi içinde hiçbir anlamı yoktur. Özgürlüğün yaratıcı bir

şekilde hayat bulmazsa üzgün hissedeceksin. Çünkü özgür olduğunu göreceksin; zincirlerin k ı r ı l d ı ve artık

hapiste değilsin; y ı l d ı z l ı bir gecenin altında duruyorsun, tamamen özgürsün. Ama şimdi nereye gitmeli?

O zaman ansızın bir üzüntü kaplar içini. Hangi yolu seçiyorsun? Bu ana kadar bir yere gidip gitmemek söz

konusu değildi; mahkûmdun. T ü m bilincin nasıl özgürleşeceğin üzerine konsantre olmuştu ve bu senin

yegâne kaygındı. A r t ı k özgür olduğundan yeni türden bir problemle yüzleşmek zorundasın. Şimdi özgür

olduğun için ne yapmalı?

Yaratıcı bir yol seçmediğin sürece özgürlük kendi başına hiçbir anlam taşımaz. Ya kendini gerçekleştirmek

için derin meditasyona git ya da kelepçelerin yüzünden gelişmesine i z i n verilmemiş belirli bir yeteneğin

varsa —ellerin zincirlenmiş olduğu için müzik besteleyemediysen, ayakların zincirlendiği için dans

edemediysen, eğer bir dansçı olmak için bir yeteneğin varsa, o zaman bir dansçı o l — işte o zaman

özgürlüğün tamamlanmıştır, daire tamamlanmıştır.

B i r şeyden özgürlük ve bir şey için özgürlük; bu i l k önce özgürlük için mücadele edip ansızın, " A r t ı k

özgürüm, ne yapacağım?" derken kendini bulan herkesin yüzleşmek zorunda olduğu bir ikilemdir. Bu ana

kadar o, rüyalarında bile özgürlüğü düşünüyordu tamamıyla meşguldü. Ve o asla ona sahip olduğunda ne

yapacağını düşünmemişti.

Ancak daha çoğuna gereksinim vardır. B i r yaratıcı olmak zorundasın. Özgürlüğünü tatmin edecek bir

yaratıcılık bulmak zorundasın; yoksa özgürlüğün boştur. Ya bir şey keşfetmelisin ya da yaratmalısın, ya

potansiyelini gerçekleştirmelisin ya da içe dönüp kendini bulmalısın ama özgürlüğünle bir şey yapmalısın.

Özgürlük sadece sana istediğin şeyi yapmak için bir fırsat verir. Sen özgür ve üzgün hissettiğinde bunun

nedeni bu fırsatı henüz kullanmamış olmandır.

Meditasyon olur, müzik olur, heykel, dans ya da aşk olur. Ama özgürlüğünle bir şey yap; öyle aylaklık

yapma yoksa üzüleceksin.

Özgürlük hayatında yaratıcı bir güç olmalı, negatif bir şey değil. A r t ı k tutsak değilsin, kendini gökyüzünün

altında dururken bulursun ama tamamen kayıpsın. B e l k i daha önceden tutsak birisinin hapis kalmaya

devam etmesi için bir nedeni olabileceğini fark etmemiştin. Bu yüzden dünyadaki milyonlarca insan dinin,

kastın, inancın, devletin, rengin tutsağı olarak kalıyor. Hapishanelerine katlanıp durmaya devam ediyorlar

çünkü onlar tutsakken hiçbir sorumlulukları yoktur; yaratıcı olmak zorunda değillerdir; özgürlüklerinde

olumlu bir şeyler bulmak zorunda değillerdir. Onlar için tutsak olarak kalmak yeterlidir çünkü başkaları

her şeyin icabına bakacaktır.

Niçin insanlar Hıristiyan, Hindu ya da Müslüman'dır? Çünkü İsa seni kollar. Senin endişelenmene gerek

yok. Senin sadece Hıristiyan kilisesinin kölesi olman gerekir ve kilise senin günahlarının ve gereken her

şeyin icabına bakar. Sen tamamıyla hafiflemiş hissedersin; sorumluluğun yok.

51 -> 72

Ancak, tüm bu özgürlük sorunsalıyla ilgili temel bir şeyi unutma: özgürlük ve sorumluluk birlikte giderler.

Eğer sorumluluk istemezsen özgürlüğe de sahip olamazsın. Onlar birlikte gelirler ya da birlikte giderler.

Şayet sorumluluktan vazgeçersen, şu ya da bu şekilde köleliği kabul edersin.

Bugüne kadar özgürlüğü onu takip edecek büyük sorumluluğu aklına bile getirmeden hayal etmiştin. Şimdi

özgürlüğün var ancak sorumluluğunu henüz yerine getirmedin. O yüzden bir üzüntü peşini bırakmıyor. Bu

üzüntüyü yok edecek kapasiten var. Şayet esaretinin dışına çıkabilecek kapasiten varsa, kesinlikle yaratıcı

olma kapasitesine sahipsin. Şayet hapishanelerini yok edebildiysen, kesinlikle güzel bir şey yaratabilirsin.

B e n i m kendi deneyimim odur ki bir şekilde bir yaratıcı olmadığın sürece yaşamın boş ve üzüntülü

olacaktır. Gerçekten mutlu olan insanlar sadece yaratıcılardır. Bu sadece daha çok bilinç, daha çok

hakikat, bilinç, saadet deneyimi yaratmak olabilir. O içsel dünyanın ya da dışsal dünyanın yaratıcılığı

olabilir. Ancak özgürlük sorumlu, pozitif hale gelmelidir. Senin özgürlüğün hâlâ negatif. Hapishanenin

dışında olmak iyidir ama yeterli değildir. Şimdi ekmeğini kazanmak zorundasın. Şimdiye kadar seni

hapsedenler ekmeği sağlıyordu. Zincirlerle birlikte sana barınak ve giysi de veriyorlardı.

Pek çok insan kiliselere, sinagoglara ya da tapınaklara aittir. Neredeyse herkes bir dinin, bir milletin, bir

ailenin, bir kuruluşun, bir siyasi partinin, ya da Rotary kulübünün veya L i o n s Kulübünün üyesidir, insanlar

devamlı olarak kendilerini bağlayacak zincirler bulmaya devam ediyor. O çok rahat görünür ve senin

fazlasıyla güvencen vardır ve hiç sorumluluğun yoktur. Diğer taraftan özgürlük demek her eylemden ve

her nefesten sorumlusun demektir; ne yaparsan ya da yapmazsan sorumlu olacaksın.

İnsanlar her ne kadar özgürlüğün sözünü etse de gerçekte özgürlükle ilgili derin korkuları vardır. Benim

deneyimime göre çok az insan gerçekten özgürlük ister çünkü onlar bilinçaltında bilir ki özgürlük başa

çıkmaya hazır olmadıkları pek çok sorunu getirecektir. Onların rahat hapishanelerinde kalmaları daha

iyidir. Alternatif senin özgürlüğünle bir şey yapmandır. B i r arayan olmaya, bir araştırmacı, bir yaratıcı

olmaya hazır olmalısın ama çok az insan kutsal bir yolculuğa ya da kalbin daha derindeki sessizliklerinin

içine girmeye ya da sevginin sorumluluğunu almaya isteklidir. B u n u n çağrıştırdıkları çok büyüktür.

Hüznünün karanlığını dağıtmak zorundasın, yoksa er ya da geç bir hapishaneye gireceksin. A ğ ı r l ı k çok

fazla gelmeye ve seni bir esarete ya da tutsaklığa zorlamaya başlamadan önce durumu yaratıcı bir insan

haline gelerek değiştir. Yalnızca hayatta sana neyin k e y i f verdiğini, ne yaratmak isteyeceğini, ne olmak

isteyeceğini ve senin hayatın tanımının ne olmasını istediğini bul.

Özgürlük basitçe kendin için bir tanım bulman için; hakiki, kendine has bir bireysellik için; ve etrafındaki

dünyayı biraz daha güzelleştirmenin —birkaç tane daha gül ekle, birazcık daha fazla yeşillik, birkaç tane

daha vaha— coşkusunu duymak için bir fırsattır.

Teozofi Derneğinin kurucusu Madame Blavatsky aklıma geldi. O her zaman elinde i k i çanta taşırdı. Sabah

yürüyüşüne de gitse veya trenle seyahat de etse bu i k i çanta her zaman elindeydi. Ve trende otururken

penceresinden trenin dışındaki yürüyüş yoluna doğru bu çantalarından bir şeyler fırlatırdı.

Ve insanlar sorardı: "Niye bunu yapıp duruyorsun?"

Ve o da kahkahayı basıp " B u benim hayatım boyunca yaptığım bir alışkanlıktır. Bunlar mevsimlik çiçek

tohumları. B i r daha belki bu yoldan bir kez daha geçmem," —o bir dünya gezginiydi— "ama bunun bir

önemi yok. Mevsim geldiğinde ve çiçekler açtığında, bu yoldan her gün geçen binlerce insan bu çiçekleri,

bu renkleri görecekler. Onlar beni bilmeyecek ama bunun bir önemi yok.

" T e k bir şey kesin: bir yerlerde birkaç insanı mutlu ediyorum. B e n i tanıyor olup olmamalarının bir önemi

yok. Önemli olan şey benim birisini mutlu edecek bir şey yapmış olmamdır. B a z ı çocuklar gelip birkaç

tane çiçeği koparıp eve götürebilir. B a z ı âşıklar gelip birbirleri için buketler yapabilir ve onlar bilmeden

ben onların aşkının parçası olacağım. Ve ben o çocukların coşkusunun parçası olacağım. Ve ben yolun

kenarından geçen ve güzel çiçekleri gören insanların parçası olacağım" dedi.

Özgürlüğün dünyayı biraz daha güzel yapmak için ve biraz daha bilinçli hale gelmek için bir fırsat

52 -> 72

olduğunu anlayanlar üzülmeyecektir.

Bu soruyu sorman i y i oldu çünkü bu soruyu sormamış olsaydın yavaş yavaş özgürlüğünün kendisini

zehirleyebilecek olan bu üzüntüyü taşıyor olabilirdin. Negatif bir özgürlük çok maddi değildir; o

kaybolabilir. Özgürlük pozitif olmak zorundadır.

Hakikat yolunu aramak ve kişinin ülkesini zorbalıktan özgürleştirmesi mümkün müdür?

Senin hakikat arayışın, manevi özgürlüğün ve politik zorbalığa karşı mücadelen arasında —her ne kadar

işler birazcık karmaşıklaşsa bile—bir çelişki yoktur.

Öncelik senin manevi özgürlüğünü elde etmekte olmalıdır çünkü politik zorbalıklar gelir ve gider. Ve sen

bir politik zorbayı alaşağı ettiğinde bir başkasının onun yerine geçemeyeceğinden kesin bir şekilde emin

olamazsın.

Hiçbir zorbalık sonsuza dek süremez; onun günleri sınırlıdır. H i ç kimse insanların iradesini yok edemez.

Zorbalar insanları tutsak edebilir ya da öldürebilir ama bir gün onların imparatorluklarını koruma

çabalarının kendisi ve insanları tutsak halde tutmaları halkı kendilerine karşı çevirir.

İ y i ama yeni zorbadan ne haber? B i r zorbalıktan diğer zorbalığın kollarına geçeceksin. Kesindir ki aynı

insanlar öldürülmeyecek ya da ölüme mahkûm edilmeyecek. A r t ı k kurbanlar eski rejime hizmet etmiş

insanlar olacaktır. Onlar öldürülecek, ölüme mahkûm edilecek. Ancak önemli olan kimin öldürüldüğü ve

kimin ölüme mahkûm edildiği değildir; hepsi insan evladıdır ve hepsi senin kardeşlerindir. Ve

unutulmaması gereken en garip olgu şudur ki eski rejime karşı savaşmakta olanlar bile onun yerine geçen

yeni rejim tarafından vurulacaktır.

Bu garip bir talihtir ama onda inceden inceye bir mantık vardır. Devrimci olanlar devrimci olmaya

alışmışlardır. Ve tüm rejimler karşı-devrimcidir. Rejimin kendisi devrimciler tarafından yaratılmış olabilir

ama insanlar iktidara geldiği an karşı-devrimcilere dönüşür çünkü artık devrim onların iktidarına karşı

gelir. Onlar devrim yanlısıydı çünkü devrim iktidarı onların eline getiriyordu. Bu basit bir mantıktır ve

devrimciler savaşmakta oldukları özgürlüğün bu olduğuna inanmazlar. Sadece insanlar değişti ama diğer

her şey aynı kalır: A y n ı bürokrasi, aynı çirkin politikacılar.

Ve bu devrimciler devrim için istedikleri desteği onlara vermesi için insanlara bulundukları vaatleri

unutacaklar; onlar bu aynı insanları sömürmeye başlarlar. Doğal olarak geçmişin pek çok devrimcisi

iktidara gelenlerin yanından uzaklaşmaya başlar. B i r zamanlar onlar düşmanla omuz omuza savaşıyordu

artık onların yolları ayrılıyor çünkü devrim ihanete uğradı. Ve şimdi iktidara gelen devrimciler —ve iktidar

basitçe onların tüm devrimci ideolojilerini yok eder— kalan devrimcileri öldürmeye başlar çünkü onlar en

tehlikeli insanlardır. Onlar önceki rejimi y ı k m ı ş t ı ; bu rejimi de yıkabilirler.

Bu çok karmaşık bir oyundur. Önceliği ona vermemelisin. Önceliğin kendi gelişiminde kalmalı. Nasıl bir

zorbalığın i ş i n içinde olduğunun önemi yok. Zorbalık sadece zorbalıktır; o katilliktir ve suçludur.

Güzel bir geleceğe çok fazla güvenme. T a r i h bize başka bir şey öğretiyor. İnsanlar aynı çirkin halde

kalacak, yeni bir rejim altında aynı korkuları yaşayacaklar. Sadece kasaplar değişti.

U l u s u n için savaşmana karşı değilim ama onu bir öncelik yapma. Önceliğin hiç kimse tarafından senden

alınamayacak olan kendi ruhsal özgürlüğünde olmalı. Şayet aynı zamanda zorbalığa karşı da savaşmayı

başarabiliyorsan, o zaman kesinlikle destekliyorum. Ancak kolay olduğunu sanmıyorum aslında çok

zordur. Hükümetlerle savaşmaya başladığın an o kadar içine girersin ki kendini tamamen kaybedersin.

Hangi türden olursa olsun esaret altında kalmak çirkindir. Ancak en büyük esaret ruhuna ait olandır.

Ruhunu geçmişten özgürleştir, onu milliyetten özgürleştir, içinde yetiştirildiğin dinden özgürleştir. Hakikat

arayışın temel ve nihai amacın olarak kalsın. Şayet biraz enerjin kaldıysa politik zorbalarla savaşmaya

devam edebilirsin. Ancak hayal kırıklığına uğrayacaksın. Asırlar boyunca "Özgür olacağız" fikrine sahip

olan herkes hayal kırıklığına uğramıştır.

53 -> 72

Hindistan'da özgürlük mücadelesi sürerken ben küçük bir çocuktum ama benim tüm ailem bunun

içindeydi. Amcamlar hapisteydi, ailem neredeyse her zaman ev hapsi altındaydı. Amcamlar eğitimlerini

tamamlayamadılar çünkü üniversitede harcayacakları zamanı onun yerine hapishanede harcamışlardı. Ve

onlar her çeşidinden işkenceye katlandılar ama ne kadar uzun da olsa bu gecenin biteceğine yönelik büyük

bir umut vardı.

O bitti ama yeni gün gelmemişti. Mucize budur.

İngiliz emperyalistler gitmişti ve iktidara gelenler İngiliz emperyalizmine ve onun insanlık dışı

davranışlarına karşı savaşanlardı. Şimdi iktidarda olanlar aynı şeyleri yapıyorlar. Bu kesinlikle insanların

umut ettiği özgürlük değildir.

Çocukluk günlerimi hatırlıyorum; havada ne büyük bir umut vardı. Sanki Altın Çağ'a çok yaklaşmışız

gibiydi. Ve hayal kırıklığından başka hiçbir şey olmadı. A r t ı k yönetenler Hintliydi, İngiliz değildi ama

stratejileri aynıydı. İktidara yapışmaları aynıydı; insanları sömürmeleri aynıydı. B ü r o k r a s i daha da

kuvvetlendi ve ülke şoktaydı. "Uğruna savaştığımız özgürlüğe ne oldu? Ne için gençliğimiz kurban edildi?

Ne uğruna binlerce insan hapse atıldı, öldürüldü? T ü m bu fedakârlıkların uğruna yapıldığı özgürlük bu

mu?"

K e s i n l i k l e bu özgürlük değildir. B e l k i politik dünyada bu çeşit özgürlük devrim değil, isyan doğmadığı

sürece asla gelmeyecektir. Devrimci başarısız olmuştur ve sadece bir kez değil yüzlerce kez. A r t ı k bu bir

kural olarak kabul edilebilir: Devrimci büyük şeylerden bahseder, cennet vaat eder ve iktidara geldiğinde

eskisinden daha büyük bir zorba olduğunu kanıtlar.

B e n i m umudum artık devrimcilerin vaatlerinde değildir; benim umudum asinin doğuşundadır ve asinin

temel gerekliliği —gerekli olan dönüşüm— bireyselliğini kendi geçmişinden, kendi dininden, kendi

milletinden özgürleştirmektir. Meditasyon senin bir birey olmana yardım edecektir; ve hepsi ruhsal olarak

özgür olan, geçmişe giden köprüleri y ı k m ı ş olan bireylerin komününün gözleri çok uzaklardaki yıldızlara

sabitlenmiştir.

Onların hepsi bir şekilde şairler, hayalciler, mistikler ve meditasyon yapanlardır. Ve biz dünyayı bu

insanlarla doldurmadığımız sürece dünya sadece bir zorbayı diğeri ile değiştirecektir. O sadece tamamıyla

faydasız bir egzersiz olacaktır.

Öncelik sensin. Köklerine git, kendini bul, bir asi ol, ve mümkün olduğunca çok sayıda asi yarat.

Gelecekteki insanlığın altın bir gelecek yaratmasına yardım etmenin tek yolu budur.

Benim eğitimimi şekillendiren rahipler ve rahibeler ve akrabalar artık yaşlandı ve kuruyup gitti. Çoğu

öldü. Bu zavallı insanlara karşı isyan etmek anlamsız gözüküyor.

Artık rahip ve doktrinler benim. Kendim dışındaki herhangi bir şeye isyan etmenin zaman kaybı

olduğunu ve hiçbir şekilde konunun özüne yönelik olmadığını hissediyorum. Böyle olması durumu çok

daha içinden çıkılamaz ve çok daha zor hale getiriyor. Anlaşılan o ki benlik benliğe karşı isyan etmeli.

İsyanı yapması gerekenin özdeki benlik —hakiki yüz—olmadığını kabul ediyorum. Yapması gereken

eğitilmiş benlik; sahte olandır. Ancak benim isyanı yapacak olan bildiğim ya da sahip olduğum tek

"benlik" bu. Nasıl olur da sahte sahteye karşı isyan eder?

B e n i m bahsettiğim başkaldırının kimseye karşı yapılması gerekmiyor. O gerçekte bir başkaldırı değil,

sadece bir anlayıştır. Dışsal rahipler, rahibeler, anne-babalarla savaşmana gerek yok. Ve içsel rahipler,

rahibeler, ebeveynlerle de savaşman gerekmiyor. Çünkü içsel ya da dışsal fark etmez; onlar senden

ayrıdır. D ı ş s a l ayrıdır; içsel olan da ayrıdır. İçsel olan sadece dışsal olanın yansımasıdır.

" B u zavallı insanlara karşı isyan etmek anlamsız gözüküyor" derken sonuna kadar haklısın. B e n sana

onlara karşı başkaldır demiyorum. Ve ne de içine onların koyduğu tüm şeylere karşı başkaldır diyorum.

Eğer kendi zihnine karşı isyan edersen bu bir tepki olacaktır, başkaldırı değil. Aradaki farka dikkat et.

Tepki öfkeden kaynaklanır; bir tepki şiddet içerir. Tepki içindeyken öfkeden kör olursun; diğer uca doğru

54 -> 72

kaymaya başlarsın.

Örneğin ailen sana temiz olmayı ve her gün duş almayı v.s. öğretmişse ve sana en başından beri temizlik

imandan gelir diye öğretilmişse ve sonra da bir gün sen isyan etmeye başlarsan ne yapacaksın? D u ş

almaktan vazgeçeceksin. P i s l i k içinde yaşamaya başlayacaksın. Şimdi diğer uca savruldun. Sana temizlik

imandan gelir diye öğretilmişti; şimdi sen pis olmak imandan gelir, k i r l i olmak imandan gelir diye

düşünüyorsun. B i r uçtan diğerine gittin. Bu başkaldırı değildir; bu intikamdır, öfkedir, hiddettir.

Ve ebeveynlerine ve onların sözde temizlik fikirlerine tepki duyarken, aynı fikre hâlâ takıntılı haldesindir.

O hâlâ peşini bırakmıyor; onun hâlâ senin üzerinde gücü var ve hâlâ baskın. Her ne kadar sen tam zıddını

seçmiş olsan da o senin hayatını yönetmeye devam ediyor. Kolaylıkla duş alamazsın; seni her gün banyo

yapmaya zorlayan anne-babanı hatırlarsın. A r t ı k hiç banyo yapmazsın.

Sana k i m hükmediyor? Halâ anne-baban. Sana yapmış oldukları şeyi silmeyi başaramadın. Bu tepkidir, bu

başkaldırı değildir.

O zaman başkaldırı nedir? Başkaldırı saf anlayıştır. Durumun ne olduğunu basitçe anlarsın. O zaman

temizliğe psikolojik olarak takıntılı olmazsın hepsi bu. K i r l i olmazsın. Temizliğin kendi güzelliği vardır. K i ş i

ona takıntılı hale gelmemeli çünkü takıntı hastalıktır.

Örneğin, ellerini bütün gün yıkayan birisi nevrozludur. E l l e r i yıkamak kötü değildir ancak onları bütün gün

boyunca yıkamak çılgınlıktır. Şayet onun yerine ellerini yıkamayı tamamen bırakırsan, o zaman da yine

deliliğin tuzağına düşmüşsündür.

Anlayış sahibi insan ellerini gerekli olduğunda yıkar. Gerek olmadığında, ona takıntılı olmaz. O basitçe o

konuda doğal ve kendiliğinden davranır. O zekice yaşar hepsi bu.

Takıntıyla zekâ arasında fazla bir fark yoktur. Örneğin, eğer yolda bir yılana rastlarsan ve zıplarsan, doğal

olarak korkudan zıplarsın. Fakat bu korku zekicedir. Eğer zeki değilsen, aptalsan o zaman yoldan

zıplamazsın ve hayatına gereksizce tehlikeyi davet edersin. Z e k i insan hemen zıplar; yılan var orada.

K o r k u y l a zıplarsın ama bu korku zekâdır, pozitiftir, hayat kurtarıcıdır.

Gel gelelim bu korku takıntılı olabilir. Örneğin, yıkılabilir diye evde oturamıyorsan. E v l e r i n yıkıldığı

bilinen bir şeydir bu doğru. Bu konuda tamamen haksız değilsin. "Diğer evler yıkıldıysa neden bu

yıkılmasın?" diye iddiada bulunabilirsin. Şimdi sen yıkılabilir diye herhangi bir çatının altında yaşamaktan

korkuyorsun. Bu takıntıdır. A r t ı k bu korku zekice değildir.

K i ş i herhangi bir şey için takıntılı olabilir. Sınırlar dahilinde zekice olan herhangi bir şey onu çok fazla

çekiştirirsen nevroz halini alır. Tepki diğer uca savrulmaktır. Başkaldırı belirli bir olgunun çok

derinlemesine anlaşılmasıdır, muazzam bir anlayıştır. Ve başkaldırı seni her zaman ortada tutar; sana denge

sağlar.

İçerde ya da dışarıda hiç kimseyle, rahiple, rahibeyle, ebeveynlerle savaşmana gerek yok. Savaşmana

gerek yok çünkü ne zaman duracağını bilemeyeceksin. Savaşta k i ş i bilincini y i t i r i r ; savaşta k i ş i uçlara

savrulur.

Mesela arkadaşlarınla otururken öylesine, "Dün gittiğim şu f i l m görülmeye değmez" dersin. B u n u aklına

geliverdiği için söylemiş olabilirsin ama sonrasında b i r i s i , "Yanılıyorsun. B e n de o filmi gördüm. O bugüne

kadar yapılmış en i y i filmlerden b i r i s i " der. Şimdi k ı ş k ı r t ı l m ı ş oldun, sana meydan okundu; tartışmaya hazır hale geldin. "O beş para etmez. En değersiz şey!" dersin. Ve eleştirmeye başlarsın. Ve eğer diğeri de ısrar

ederse, giderek daha çok kızmaya başlarsın ve hayalini bile etmemiş olduğun şeyler söylemeye başlarsın.

Ve sonrasında tüm olayı gözden geçirirsen, başlangıçta bu f i l m gitmeye değmez derken çok yumuşak bir

ifade kullanmış olduğunu ama tartışma bittiğinde iyice uçlara kaymış olduğunu fark ederek şaşıracaksın.

K ö t ü sözlerden oluşan cephaneliğini boşaltmışsın. Her şekilde kötüleyebilirdin; kötülemek için tüm

becerilerini kullandın. Ve bunu yapmaya başlangıçta hazır değildin. B i r i s i sana karşı çıkmış olsaydı, bunu

tamamen unutabilirdin ve bir daha asla böyle kuvvetli ifadeler kullanmayabilirdi. Ve savaşmaya

55 -> 72

başladığında uçlara gitmeye eğilim gösterirsin.

B e n sana koşullanmalarınla savaşmayı öğretmiyorum. Onları anla. Onlara i l i ş k i n olarak daha zeki ol.

Sadece onların sana nasıl hükmettiklerini gör, davranışlarını nasıl etkiliyorlar, kişiliğini nasıl

şekillendiriyorlar, nasıl hâlâ seni etki altında tutuyorlar. Sadece izle! Meditasyon halinde ol. Ve bir gün

koşullanmalarının nasıl çalıştığını gördüğünde, birden bir denge sağlanır. Anlayışının kendisinin içinde

özgürsün.

Anlamak özgürleşmektir ve ben bu özgürlüğe başkaldırı diyorum.

Gerçek asi bir savaşçı değildir; o anlayış sahibi bir insandır. O basitçe, öfkesinde ya da nefretinde değil,

zekâsında gelişir. Geçmişine kızarak kendini dönüştüremezsin. Şayet kızgın kalırsan, o zaman geçmişin

sana hükmetmeye devam edecektir, o senin varlığının merkezi ve senin odağın olarak kalacaktır. Ve sen

orada, geçmişe bağlı olarak kalacaksın. Diğer uca geçebilirsin ama geçmişe bağlı kalacaksın.

Buna dikkat et! Bu bir meditasyoncunun, anlayış yolundaki başkaldırının yolu değildir. Sadece bunu anla.

B i r kilisenin yanından geçiyorsun ve içeri girip dua etmek için çok derin bir arzu yükseliyor. Yahut bir

tapınağın yanından geçiyorsun ve bilinçsizce tapınağın tanrısının önünde eğiliyorsun. Sadece izle. Niçin bu

şeyleri yapıyorsun? Savaş demiyorum. İzle diyorum. Niçin tapınağın önünde eğiliyorsun? Çünkü sana bu

tapınağın doğru tapınak olduğu, bu tapınağın tanrısının Tanrı'nın gerçek görüntüsü olduğu öğretilmiştir.

K e s i n olarak biliyor musun? Ya da sadece sana öyle söylendi ve sen de onu mu takip ediyorsun? İzle!

Sadece sana verilen bir programı tekrar ettiğini, sadece kafandaki bir teybi çaldırdığını, bir robot gibi

davrandığını görerek, bundan sonra otomatik olarak eğilmeni durduracaksın. Hiçbir gayret sarf etmene

gerek kalmayacak; onu tamamen unutuvereceksin. Bu program kaybolacak, o seni hiçbir iz bırakmadan

terk edecek.

Tepkide iz oradadır. Başkaldırıda iz yoktur; o saf özgürlüktür.

Ve ayrıca soruyorsun, " K i m kiminle savaşacak?" Hmm? Bu soru yalnızca bir savaş olmak zorundaysa

ortaya çıkar. B i r savaş olmayacağı için, soru ortaya çıkmaz. Sadece bir tanık olmalısın. Ve tanıktır senin

hakiki yüzün; tanık olan senin gerçek bilincindir. Tanık olunan şey koşullanmadır. Tanık olan senin

varlığının aşkın kaynağıdır.

Lütfen özgürlük korkusu hakkında bir şeyler daha söyleyebilir misin? Özgür olmak için muazzam bir

özlem var ama aynı zamanda onunla birlikte gelen özellikle son zamanlarda fark ettiğim çok fazla

korku da var. Bu sadece tek başına olmaktan ve sorumluktan kaçınmak mıdır?

Bu doğaldır çünkü çocukluğunun en başlarından beridir başkalarına, onların tavsiyelerine, onların

rehberliğine güvenmen söylenmiştir. Sen yaşlandın ama büyümedin. T ü m hayvanlar yaşlanır. Sadece

insanlardır olasılıklara sahip olan, ya herhangi bir hayvan gibi yaşlanacaktır ya da büyüyecektir. Büyümek

tüm bağımlılıklardan kurtulmak demektir. Doğal olarak bu başlangıçta korku yaratacaktır.

Sen kendi hurafelerinle çevrelenmiştin ve korunduğunu düşünüyordun. Mesela ta en başından beridir sana

Tanrı'nın seni koruduğu söylenmiştir. Hatta küçük çocuklara geceleyin "Korkma. U y u . T a n r ı seni koruyor"

bile denir.

Çocuk hâlâ senin içinde ve ben diyorum ki "Tanrı yoktur. Karanlıkta güven içerisinde uyuyabilirisin. H i ç

kimse seni korumuyor." Ama bu sen uyuyamayacaksın demektir; korkuyorsun, seni koruyacak birine

ihtiyacın var. T a n r ı hokus-pokustu ama işe yaradı. O aynı homeopatik ilaçlar gibidir; sadece şeker

haplarıdır.

Ancak, şayet senin hastalığın sadece bir f i k i r s e ; —ve etrafta f i k i r l e r edinen pek çok insan vardır— hafifçe

bir şey olur ve onlar hemen, neredeyse bilinçsizce onu abartacaklardır. Onların hayal mahsulü hastalıkları

için hiçbir gerçek ilaca ihtiyaç yoktur; tek gerekli olan şey hayal mahsulü ilaçlardır.

56 -> 72

H e r şeyden önce karanlık güzeldir. Onun muazzam bir derinliği, sessizliği, sonsuzluğu vardır. I ş ı k gelir ve

gider; karanlık her zaman kalır, o ışıktan daha çok ölümsüzdür. I ş ı k için yakıta ihtiyacın vardır; karanlık

için hiç yakıta gerek yoktur; o basitçe oradadır. Ve rahatlamak için ı ş ı k doğru seçenek değildir. I ş ı k

gerginlik yaratır, seni uyanık tutar. Karanlık senin rahatlamana, kendini bırakmana i z i n verir.

Karanlıkta k o r k u yoktur, o yüzden karanlıktaki k o r k u tamamıyla bir uydurmadır. O zaman da seni

karanlıkta koruyacak bir tanrıya —başka bir uydurmaya— ihtiyaç duyarsın. B i r yalan başka bir yalana

ihtiyaç duyar ve ondan sonra bunun bir türlü sonu gelmez; yalan söylemeye devam etmek zorundasın.

Elbette özgürlük senin pek çok şeyden korkmana sebep olacaktır. Uyanık ol. Seni korkutan her şeye

derinlemesine bak. Ve seni korkutan herhangi bir şeye derinlemesine baktığında onun kaybolacak olması

seni şaşırtacaktır. Dünyada korkulacak hiçbir şey yoktur, o zaman özgürlüğün ve onun getirdiği

sorumluluğun içinde mutlu olabilirsin.

Sorumluluk seni büyütür. Giderek daha çok her eylemden, her düşünceden, her duygudan sorumlu hale

gelirsin. O seni kristalleştirir. O seni ve senin psikolojini esir eden tüm zincirleri ortadan kaldırır.

B i r arkadaşımda kalıyordum; konuşma yapacağım bir toplantıya gidiyorduk ve o beni arabasıyla oraya

götürüyordu. Geç kalmak üzere olduğumuzdan karısının aşağıya inmesi için kornaya basıyordu. Ve ben

geç kalmaktan hoşlanmam çünkü çok sayıda insan bekliyor. Bu saygısızcadır, z a r i f değildir.

En sonunda karısı aşağıya bakıp "Bininci kez söylüyorum sana; bir dakika içinde geliyorum" dedi.

"Aman Tanrım! Nasıl olur da bininci kez söyleyip hâlâ bir dakika sonra gelebilir?" dedim. Ama o ne

dediğinin bilincinde değildi.

K o r k u l a r ı n ı abartmışsın. Sadece onlara bir bak ve onlara bakarken azalacaklar. Daha önce onlara hiç

bakmadın; onun yerine onlardan kaçmaya çalışmaktaydın. K o r k u n u n gözlerinin içine doğrudan

bakmaktansa onlara karşı korunmalar yaratıyordun.

Korkulacak hiçbir şey yok; ihtiyaç duyulan tek şey birazcık farkındalıktır. O yüzden korkuların her neyse

yakala, onlara titizlikle bak, bir bilim adamının bir şeye baktığı gibi. Ve şaşıracaksın, bir kar tanesi gibi

erimeye başlayacak. Sen ona bütünüyle bakana kadar o gitmiş olacak.

Ve özgürlük hiçbir k o r k u olmadan mevcut olduğunda o öylesine büyük bir lütuftur ki onu anlatacak

sözcük yoktur.

Bizim kendi fikirlerimizi onlara dayatmadan ve onların özgürlüklerine karışmadan çocukların kendi

potansiyellerini gerçekleştirmelerine nasıl yardımcı olabiliriz?

Çocukların gelişimine nasıl yardım edeceğini düşünmeye başladığın an yanlış yoldasın demektir çünkü ne

yaparsan yap çocuğuna belirli bir program vermiş olacaksın. Senin aldığından farklı olabilir ama sen

çocuğu dünyadaki tüm i y i niyetlerle koşullandırıyorsun.

Ağaçlar kimse onlara nasıl gelişeceğini söylemeden büyüyüp duruyor. Hayvanların, kuşların, tüm

varoluşun hiçbir programlamaya ihtiyacı yok. Programlama f i k r i n i n ta kendisi temelde esaret yaratmaktır;

ve insan farklı isimler kullanarak binlerce yıldır köleler yaratmaktadır. İnsanlar bir isimden bıktığında,

başka bir i s i m hemen onun yerini alır. B i r a z elden geçirilmiş programlar; koşullanmanın şurasında-

burasında küçük birkaç değişiklik ama temeldeki dayanak noktası, yani anne-babanın, eski kuşağın

çocuklarının belirli bir şekilde davranması isteği aynı kalır. Bu nedenle "Nasıl?" diye soruyorsun.

Bana göre anne-babanın görevi çocuğun nasıl gelişeceğine yardımcı olmak değildir; onlar sen olmadan

gelişir. Senin işlevin halihazırda gelişen şeye destek olmak, beslemek ve yardımcı olmaktır. Yön verme ve

idealler verme. Neyin doğru ve neyin yanlış olduğunu söyleme; bırak onlar kendi deneyimleriyle bulsunlar.

Yapabileceğin tek bir şey vardır ve bu da kendi hayatını paylaşmaktır. Onlara kendi anne-baban

57 -> 72

tarafından koşullandırdığını, belirli sınırlar içinde, belirli ideallere göre yaşadığını ve bu sınırlar ve idealler

yüzünden hayatı tamamen ıskaladığını ve onların hayatlarını mahvetmek istemediğini söyle. Onların

—senden— bütünüyle özgür olmalarını istediğini söyle çünkü sen onlar için tüm geçmişi temsil ediyorsun.

"Bizden özgürleşmen lazım. B i z e itaat etme; kendi zekâna güven. Yanlış yola bile sapsan bu bir köle

olarak kalmandan ve her zaman doğru olmandan çok daha iyidir. B i r i s i n i takip edip hata yapmamaktansa,

kendi başına olup hata yaparak onlardan bir şeyler öğrenmen daha iyidir çünkü aksi

halde takip etmek dışında bir şeyi asla öğrenmeyeceksin ve bu zehirdir, saf zehir" demek için bir babada,

bir annede muazzam bir sevgi ve cesaret olması gerekir.

Eğer seversen bu çok kolaydır, "nasıl" diye sorma çünkü "nasıl" bir yöntem, bir metodoloji, bir teknik

istiyorsun demektir; ve sevgi bir teknik değildir.

Çocuklarını sev, onların özgürlüğünden k e y i f al. B ı r a k hata yapsınlar, onlara nerede hata yaptıklarını

görmelerinde yardım et. Onlara, "Hata yapmak yanlış değildir; yapabildiğiniz kadar çok hata yapın çünkü

bu şekilde siz daha çok öğreneceksiniz. Ancak aynı hatayı tekrar tekrar yapmayın çünkü bu sizi aptal

yapar" de.

O nedenle sana basit bir cevap veremem. Çocuklarınla anbean yaşarken her fırsatta küçücük şeylerde

özgürlüklerine i z i n verirken bunu senin bulman gerekecek.

Örneğin benim çocukluğumda —ve bu asırlardır tüm çocuklar için de aynıdır— bana "Yatağına erken git

ve sabah da erken kalk. Bu seni akıllı yapacak" diye öğretildi.

Babama, " B u çok garip: uykum yokken beni akşam erkenden uykuya zorluyorsun" dedim. Ve Jaina

evlerinde akşam erkendir, gerçekten erkendir çünkü akşam yemeği saat beşte, en fazla altıdadır. Ve sonra

da yapılacak hiçbir şey yoktur, o nedenle çocuklara yatağa gitmeleri söylenir.

Ona, "Enerjim uyumaya hazır değilken beni yatmaya zorluyorsun. Ve sabah olduğunda uykum oluyor ve

sen beni yataktan sürükleyerek çıkarıyorsun. Bu beni akıllandırmanın garip bir yolu! Ve aradaki i l i ş k i y i

göremiyorum; nasıl olur da uykum olmadığında uyumaya zorlanarak akıllı olacağım? Ve saatler boyunca

yatakta, karanlıkta — b i r şekilde kullanılabilecek zamanlarda, yaratıcı olunabilecek zamanlarda—

yatıyorum ve sen beni uyumaya zorluyorsun. Fakat uyku senin elinde olan bir şey değildir. Sadece

gözlerini kapatıp uykuya dalamazsın. U y k u ne zaman gelirse o zaman gelir; o senin emirlerine ya da benim

emirlerime uymaz, o nedenle saatler boyunca vakit kaybediyorum.

"Ve sonra sabahleyin gerçekten uykum varken, beni uyanmaya zorluyorsun —sabahın beşinde— ve beni

ormana doğru yürüyüş yapmam için dışarı sürüklüyorsun. B e n uyukluyorum ve sen beni sürüklüyorsun.

Bunların beni nasıl akıllı yapacağını anlamıyorum!"

"Kaç tane insan bu işlemler sonucu akıllandı? Bana birkaç tane akıllı adam göster; ben etrafta hiçbir tane

göremiyorum. Ve büyükbabama bundan bahsettim ve o bunun saçmalık olduğunu söyledi. T ü m ev

ahalisinde bu yaşlı adam samimi olan tek k i ş i . Başkalarının ne söyleyeceğini umursamıyor, bana hepsinin

saçmalık olduğunu söyledi: 'Yatağa erken gitmekle bilge olunmaz. Hayatım boyunca —yetmiş y ı l — yatağa

erken gittim ve bilgelik henüz gelmedi ve artık geleceğini de sanmıyorum! A r t ı k ölümün gelme vakti,

bilgeliğin değil. O nedenle bu atasözlerine kanma.'"

Babama " B i r daha düşün ve bana haksızlık etme. Bana bu kadar bile olsa özgürlük tanı: Uykumun

geldiğini hissettiğimde yatmaya gidebileyim ve zamanın geldiğini ve artık uykunun olmadığını

hissettiğimde kalkayım" dedim.

B i r gün düşündü ve ertesi gün dedi k i : "Tamam belki de haklısın. Onu kendi ihtiyaçlarına göre yap. B e n i

dinlemektense kendi bedenini dinle."

Prensip bu olmalı: çocukların kendi bedenlerini, kendi ihtiyaçlarını dinlemelerine yardım etmek.

58 -> 72

Anne-babanın yapacağı temel şey çocukları çukura düşmesinler diye bekçilik etmektir. Onların işlevi

negatiftir.

Negatif sözcüğünü unutma — p o z i t i f programlama yok ama sadece negatif bir koruma var— çünkü

çocuklar çocuktur ve onlar kendilerine zarar verecek ya da sakatlayacak şeylerin içine girebilirler. O

zaman da onlara gitmemelerini söyleme ama durumu onlara açıkla. B u n u bir boyun eğme haline getirme;

bırak hâlâ seçebilsinler. Sen sadece tüm durumu anlat.

Çocuklar çok alıcıdır ve eğer onlara saygı duyarsan dinlemeye ve anlamaya hazır olurlar. O zaman onları

anlayışlarıyla baş başa bırak. Ve bu sadece başlangıçta birkaç yıla bakar sadece, kısa sürede kendi zekâları

yerine gelir ve senin korunmana gerek bile kalmaz. K ı s a sürede kendi başlarına hareket edebileceklerdir.

Anne-babaların çocukların onların hoşuna gitmeyecek bir yöne gitmelerinden korkmalarını

anlayabiliyorum; ama senin problemin de budur. Çocukların senin hoşlandıkların ya da hoşlanmadıklarını

takip etmek için doğmadılar. Onlar kendi hayatlarını yaşamak zorundalar ve onların böyle olması —bu

hayat her neyse— seni mutlu etmeli. Onlar belki de yoksul müzisyenler olabilir...

Oğlunun mezuniyetten sonra doktor olmasını isteyen çok zengin bir adam tanımıştım. Ancak oğlu sadece

müzikle ilgileniyordu. O artık bir amatör değildi; yörede çok tanınmıştı ve nerede bir tören olsa o sitar

çalarken görülebilirdi. Giderek daha çok ünleniyordu. Sadece müzik eğitimi veren bir üniversiteye gitmek

istedi. Ancak babası buna kesinlikle karşıydı. B e n i aradı —çünkü ben oğluyla çok yakındım— ve dedi k i :

" T ü m yaşamı boyunca bir dilenci olacak." Çünkü Hindistan'da müzisyenler pek bir şey kazanmaz. " E n i y i

ihtimalle bir okulda müzik öğretmeni olur. Ne kazanacak? B i z evdeki hizmetçilere bu kadar ödüyoruz! Ve

yanlış insanlarla arkadaşlık edecek," çünkü Hindistan'da müzik çok derin bir şekilde orospularla bağlantılı

halde kalmıştır.

H i n t l i orospu dünyanın geri kalanındaki herhangi bir orospudan farklıdır. "Orospu" sözcüğü H i n t l i

muhatabını karşılamak için adil değildir çünkü H i n t l i orospu gerçekten müzikte, dansta son derece

ustalaşmıştır ve Hindistan'da çok fazla tür vardır. Şayet müziğin, şarkı söylemenin ve dans etmenin daha

derindeki katmanlarını öğrenmek istersen, ünlü orospulardan birisine katılmak zorunda kalacaksın. Ü n l ü

aileler vardır, onlara gharanas denir. Gharana "aile" demektir. Onun sıradan aileyle hiç alakası yoktur; o

usta-çırak ailesidir. Yani kendilerine ait özel yöntemleri olan ünlü gharanas vardır. A y n ı enstrümanı, aynı

dansı farklı gharanas ince nüanslarda farklılaşan şekillerde yapacaktır. O nedenle eğer bir kimse gerçekten

müziğin dünyasına girecek olursa bazı gharanas'lara katılmak zorundadır ve bu i y i bir arkadaşlık değildir.

Zengin adama göre bu kesinlikle i y i arkadaşlık değildi.

Fakat oğlan arkadaşlıkla ilgilenmiyordu. Babasını dinlemeden müzik üniversitesine gitti ve babası çok

kızgın olduğu için onu evlatlıktan reddetti. Ve babası onu reddettiği için ve başka hiçbir seçeneği

olmadığından —üniversite hiçbir iş ya da başka bir şey bulamayacağın çok uzaklardaki dağlık bir

bölgedeydi— geri döndü ve tam olarak babasının tahmin etmiş olduğu gibi bir okul öğretmeni oldu.

Babası beni aradı ve durumdan haberdar etti: "Bak tam söylediğim gibi. Diğer oğullarımın birisi bir

mühendis, diğeri de bir profesör ama bu ahmak beni dinlemedi. Onu reddettim; benden tek bir kuruş miras

alamayacak ve o en yoksul meslek olan bir okul müdürü olarak kalacak."

Fakat arkadaşımın kendisi son derece mutluydu. Ailesi tarafından terk edilmekten, yoksul bir adamın

hayatını yaşamaktan, mirastan hiçbir pay almayacak olmaktan endişelenmiyordu. Bunlar onu rahatsız

etmiyordu, o mutluydu, " T ü m bunları yapmış olmaları i y i , artık bir gharandnın parçası olabilirim. Ailem

hakarete uğramış hissedebilir diye endişeleniyordum. Ama artık beni terk ettiler, ve artık ben onların bir

parçası değilim, bir gharandnın parçası olabilirim.

B i r okulda öğretmenlik yaparken bir gharandya katıldı ve Hindistan'ın en i y i müzisyenlerinden birisi oldu.

Mesele onu Hindistan'ın en i y i müzisyenlerinden b i r i s i olması değil; önemli olan onun hissettiği

potansiyelinin gerçekleşmesidir. Ve ne zaman potansiyeli takip edersen, her zaman en i y i s i olursun. Ne

zaman bu potansiyelden saparsan, alelade olursun.

59 -> 72

H i ç kimsenin olmakla yükümlü olmadığı —o bambaşka b i r i s i d i r — basit gerçeği nedeniyle tüm toplum

sıradan insanlardan oluşur. Ve ne yaparsa yapsın, en i y i s i olamaz ve tatmin hissedemez; mutlu olamaz.

Anne-babanın i ş i çok hassastır ve değerlidir çünkü çocuğun tüm yaşamı buna bağlıdır. Hiçbir pozitif

program verme; çocuğun yapmak istediği şeye mümkün olan her şekilde yardım et.

Örneğin ben ağaçlara tırmanırdım. Şimdi tırmanmak için güvenli olan birkaç ağaç vardır; dalları güçlüdür,

gövdeleri güçlüdür. En tepesine kadar bile gidebilirsin. Ve hâlâ dallar kırılacak diye korkmana gerek

yoktur. Ancak bazı çok yumuşak ağaçlar vardır. Mango ve diğer güzel meyveleri koparmak için ağaçlara

tırmandığım için ailem çok endişeleniyordu ve her zaman beni durdurması için birisini gönderiyorlardı.

Babama, "Beni durdurmaktansa lütfen bana hangi ağaçların tehlikeli olduğunu açıkla —böylelikle

onlardan uzak durabilirim— ve hangi ağaçlar tehlikeli değildir böylelikle onlara tırmanabilirim. Ama beni

tırmanmaktan alıkoymaya çalışırsan bir tehlike var: Yanlış ağaca tırmanabilirim ve sorumlusu da sen

olacaksın. Tırmanmaktan vazgeçmeyeceğim, seviyorum" dedim.

Güneşin altında yüksekten esen rüzgârla ve tüm ağaç dans ediyorken ağacın tepesinde olmak çok

doyurucu bir deneyimdir.

"Tırmanmaktan vazgeçmeyeceğim. Senin i ş i n bana hangi ağaçlara tırmanmamam gerektiğini söylemek;

çünkü onlardan düşebilirim ve bir tarafımı kırabilirim, bedenime zarar verebilirim. Ancak bana tırmanmayı

yasaklayan kapsamlı bir emir verme. B u n u yapmayacağım" dedim. Babam hangi ağaçların tehlikeli

olduğunu göstermek için benimle kasabada dolaşmak zorunda kaldı. Sonra ona ikinci bir soru sordum,

"Şehirde tehlikeli ağaçlara bile tırmanmayı öğretebilecek i y i bir tırmanıcı biliyor musun?"

" A r t ı k çok fazla oluyorsun, artık bu kadarı aşırıya gitmektir. Sen bana sordun ve ben de anlattım...."dedi.

"Senin rehberliğini izleyeceğim çünkü ben kendim onu önerdim. Fakat senin tehlikeli dediğin ağaçlar

dayanılmaz çünkü jamun" —Hindistan'da yetişen bir meyve— "onlarda yetişir. O hakikaten çok lezzetli

ve olgunlaştığı zaman cazibesine dayanamayabilirim. Sen benim babamsın, yardım etmek senin görevin,

bana yardım edecek birisini biliyor olmalısın" dedim.

"Baba olmanın bu kadar zor olacağını bilmiş olsaydım, asla baba olmazdım; en azından senin baban

olmazdım! Evet, birisini biliyorum" dedi. Ve sonunda beni sıra dışı bir tırmanıcı, en i y i s i olan yaşlı bir

adamla tanıştırdı. O ağaçları buduyordu ve o kadar yaşlıydı ki hâlâ bu i ş i yaptığına inanamazdın. O sadece

başka hiç kimsenin yapmaya istekli olmadığı ender işleri yapardı; evlerin üzerine yaslanan büyük ağaçlar:

Ağaçların tehlikeli dallarını keserdi. O işinin ehliydi ve bunu ağaçların köklerine ve evlere zarar vermeden

yapardı. İ l k olarak dalları ağacın diğer dallarına iplerle bağlardı. Sonra bu dalları keser ve iplerle kesilmiş

dalları çekip evden uzaklaştırıp yere düşmelerini sağlardı. Ve o çok yaşlıydı! Ancak ne zaman buna benzer

başka hiçbir oduncunun yapamayacağı bir durum olsa, o hazırdı.

Babam adama dedi k i : " B u çocuğa özellikle tehlikeli olan, kırılabilecek ağaçlarla ilgili bir şeyler öğret."

Dallar kırılabilir... ve ben zaten i k i ya da üç kez düşmüştüm. Hâlâ izlerini bacaklarımda taşıyorum. Yaşlı

adam bana baktı ve "Hiç kimse gelip de benden bunu istememişti, özellikle de oğlunu getiren bir baba...

Bu tehlikeli bir şeydir ama eğer bir kimse onu sevdiyse, ona bunu öğretmeyi severek yapabilirim" dedi. Ve

o bana tehlikeli ağaçlara tırmanmayı nasıl başarabileceğimi öğretti. Bana kendimi nasıl koruyabileceğimin

bin bir türlü stratejisini gösterdi: Şayet ağacın tepesine çıkmak istiyorsan ve yere düşmek istemiyorsan, i l k

olarak kendini ağacın yeterince güçlü olduğunu hissettiğin bir yerine iple bağla ve sonra yukarı çık.

Düşersen ipten sallanıyor olacaksın ama yere düşmeyeceksin. Ve bu gerçekten bana yardımcı oldu; o

günden beridir hiç düşmedim! B i r babanın ya da bir annenin i ş i çok muhteşemdir çünkü onlar dünyaya

yeni, hiçbir şey bilmeyen ama bir potansiyel taşıyan bir misafir getiriyorlar. Ve çocuğun potansiyeli

gelişmediği sürece o mutsuz olarak kalacaktır. Hiçbir anne baba çocuklarının mutsuz kaldığını

düşünmekten hoşlanmaz; onların mutlu olmasını isterler. Yanlış olan şey sadece onların her zamanki

düşünceleridir. Onlar çocukları doktorlar, profesörler, mühendisler ya da bilim adamları haline gelirlerse

mutlu olacaklarını sanırlar. Onlar bilmiyorlar! Çocuklar sadece buraya olmak için geldikleri şey olurlarsa

mutlu olurlar. Onlar sadece içlerinde taşıdıkları tohum haline gelebilirler.

60 -> 72

O yüzden özgürlük vermek için, fırsat tanımak için mümkün olan tüm şekillerde yardımcı ol. Normalde bir

çocuk bir anneden bir şey isterse çocuğu hiç dinlemeden, ne istediğini anlamadan anne basitçe hayır der.

"Hayır" otoriter bir sözcüktür; "Evet" değildir. O nedenle ne baba, ne anne, ne de otoriteye sahip herhangi

b i r i s i sıradan bir şeye evet demek istemez.

Çocuk evin dışında oynamak ister: "Hayır!" Yağmur yağarken çocuk dışarı çıkıp yağmurda dans etmek

ister: "Hayır! Üşüteceksin." Üşütmek kanser değildir ama yağmurda dans etmesi engellenmiş ve asla bir

daha dans edemeyecek bir çocuk muhteşem bir şeyi, gerçekten güzel bir şeyi kaçırmıştır. Üşütmeye

değebilirdi; ve çocuğun illaki de üşütmesi gerekmiyor. Aslında onu ne kadar çok korursan, o kadar kırılgan

hale gelir. Ona ne kadar i z i n verirsen, o kadar bağışıklık kazanır.

Anne-babalar evet demeyi öğrenmelidir. H a y ı r dedikleri yüz durumun doksan dokuzunda, bunun nedeni

otorite göstermekten başka bir şey değildir. Herkes milyonlarca insan üzerinde otoriteye sahip olan ülkenin

başkanı olamaz. Ancak, herkes bir koca olabilir, karısının üzerinde otorite kurabilir; her ev kadını bir anne

olabilir çocuğun üzerinde otorite kurabilir; her çocuğun bir oyuncak ayısı olabilir ve oyuncak ayı üzerinde

otorite kurabilir...bu köşeden öteki köşeye tekme atıp savurabilir, gerçekte annesine ve babasına

patlatmayı istediği gibi, onu bir güzel tokatlayabilir. Ve zavallı oyuncak ayının altında kimsesi yoktur.

Bu otoriter bir toplumdur. Ve özgürlük sahibi, evet duymuş ve çok ender hayır duymuş çocuklar

yetiştirerek otoriter toplum yok olacaktır. Daha insani bir topluma sahip olacağız. O yüzden bu sadece

çocukları ilgilendiren bir mesele değildir. Bu çocuklar yarının toplumu olacak: çocuk insanın babasıdır.

Sayfada Ara

SONSÖZ

HAKİKİ ÖZGÜRLÜK MANEVİDİR

H a k i k i özgürlüğün dış dünyayla hiçbir alakası yoktur. H a k i k i özgürlük politik, ekonomik değildir;

manevidir. P o l i t i k özgürlük her an senden alınabilir; ekonomik özgürlük sabah güneşindeki bir çiy tanesi

gibi kaybolabilir. Onlar senin elinde değildir. Ve senin ellerinde olmayan bir şeye hakiki özgürlük

denemez.

H a k i k i özgürlük her zaman manevidir. Onun senin en derinindeki zincire vurulamayan, kelepçelenemeyen

ya da hapse atılamayan varlığınla bir i l i ş k i s i vardır.

Evet, bedenin tüm bunlardan acı çekebilir ama özünde ruhun özgürdür. Onu talep etmek zorunda değilsin

ve onun için mücadele etmek zorunda değilsin. O tam şu an zaten mevcuttur. Şayet içe doğru dönersen

tüm zincirler, tüm hapishaneler, her çeşidinden esaret — k i pek çoğu mevcuttur— kaybolur. Özgürlük

tektir; esaret pek çoktur: tıpkı hakikatin tek, yalanların da binlerce olabileceği gibi.

Özgürlüğün özündeki yapısında tam olarak ne vardır: geçmişten özgür olman, gelecekten özgür olman

vardır. Seni geçmişe bağlayan, seni sürekli geriye doğru sürükleyen hatıralar yok; bu varoluşa karşı

olmaktır, hiçbir şey geriye doğru gitmez. Ve senin özgürlüğün hayallerinden geliyor; arzular, özlemler seni

geleceğe doğru sürüklüyor.

Ne geçmiş mevcuttur ne de gelecek mevcuttur. Ellerinde tuttuğun tek şey şimdidir. Ve şimdide yaşayan,

geçmişin ve geleceğin ağırlığından kurtulmuş k i ş i özgürlüğün tadını bilir. Zincirler —anıların zincirleri,

arzuların z i n c i r l e r i — yoktur. Bunlar senin ruhunu bağlayan gerçek zincirlerdir ve asla sana ait olan anı

yaşamana i z i n vermezler.

Bana sorulacak olursa, meditasyon halindeki bir zihin olmadan k i ş i n i n hiçbir şekilde özgür olamayacağını

görüyorum.

61 -> 72

Batı'da cennet olarak bilinen şey Hindistan'da moksha olarak bilinir. Moksha "özgürlük" demektir.

İngilizce'si paradise olan cennet sözcüğünün anlamı duvarla örülmüş bir bahçe olan, Farsça phridaus

kökünden gelir. Ancak unutma ki o duvarlı bir bahçedir: o bir bahçe olabilir ama bir hapishanedir.

İncil'deki hikâye der k i , T a n r ı Adem ve Havva'dan rahatsız olduğu için onları Cennet Bahçesi'nden

kovmuştur. Neyin içine? Nereye? Bana sorarsan bu lanet en büyük özgürlüğü, en büyük Iütufu saklıyordu.

Adem ve Havva hapishaneden salıverildi ve bu da insanlığın başlangıcıydı. A r t ı k tüm yeryüzü ve tüm

gökyüzü onlarındı ve bununla ne yapacakları onlara kalmıştı. Onların özgür bir dünya yaratamamış

olmaları üzüntü verici. H e r millet yine duvarla örülü bir hapishaneye dönüştü, duvarla örülü bir bahçeye

bile değil.

Küçük bir okulda din öğretmeni çocuklara İncil'deki dünyanın başlangıcıyla ilgili konuşma yapıyordu.

Küçük bir oğlan soru sormak için elini kaldırdı. Öğretmen, "Sorun nedir?" diye sordu.

"Sorum şu, İncil der ki T a n r ı Adem ile Havva'yı cennetten sürdü. Hangi model arabayı kullanıyordu?"

dedi.

O bir Ford olmalıydı; T-Model denilen i l k model. Ve sanıyorum şu zavallı T a n r ı hâlâ —hiçbir tamirci

olmadan— T-Model bir Ford kullanıyor çünkü ne oğlu İsa Mesih bir tamircidir ne Kutsal R u h , ne de

kendisi.

H ı r i s t i y a n l ı k Tanrı'nın insanı cezalandırdığını düşünüyor. B e n i m anlayışım ve kavrayışım ise diyor ki T a n r ı

onları cezalandırdığını düşünmüş olabilir ama gerçekte T a n r ı hâlâ duvarlarla örülü bir bahçede hapis

kalmış durumdadır. Ve onun insanı özgüleştirmesi k ı l ı k değiştirmiş bir lütuftur. Onun niyeti i y i değildi ama

sonuç tüm insanlığın evrimi oldu. Ve şayet evrim gitmesi gerektiği kadar h ı z l ı gitmiyorsa yine bu T a n r ı onu

engellediği, tüm dinlerin din adamları onu engellediği içindir.

Galileo Dünyanın etrafında dönenin Güneş olmadığını, onun bir gerçeklik değil bir görüntü olduğunu

bulduğunda; gerçeğin bunun tam tersi olduğunu, Dünyanın Güneşin etrafında döndüğünü bulduğunda,

nedenlerini, kanıtlarını, bulgularını, iddialarını açıkladığı bir makale yazdı. O çok yaşlıydı — y e t m i ş ya da

yetmiş b e ş — ve hastaydı, yatalaktı, ölmek üzereydi. Ancak Hıristiyanların sevgisi öyle bir şeydir ki

kiliseyi temsil eden insanlar onu yatağından alıp sürükleyerek papanın mahkemesine götürdüler.

Papa, "Sen en büyük suçu işledin çünkü İncil'de yazdığı ve herkesin de bildiği gibi Güneş Dünyanın

etrafında döner. Ya f i k r i n i değiştirirsin ya da cezan ölüm olur" dedi.

Galileo bu ihtiyar yaşında, hasta ve ölüm döşeğindeyken bile son derece güzel bir adam, espri anlayışı olan

bir adam olmalı. "Kutsal efendimiz sorun yoktur. Sizin söylediğinizi yazabilirim. Size net olarak ifade

etmek istediğim bir şey var sadece; benim yazdığım şey ne Güneş tarafından ne de Dünya tarafından

okunmayacaktır. Onlar her zaman yaptıkları gibi aynen eski yöntemleriyle devam edeceklerdir. Dünya

Güneşin etrafında dönmeye devam edecektir. Kitabımı yakabilirsiniz ya da ben paragrafı değiştirebilirim"

dedi.

Papa, "Sen paragrafı değiştir" dedi.

Paragrafı değiştirip şunu yazdı: "İncil'e göre ve papaya göre ve sıradan insanlığa göre Güneş Dünyanın

etrafında dönmektedir." Ve dipnotta da, "Hakikat tam tersidir. B e n bir şey yapamam; Dünyayı ve Güneşi

İncil'e uymaya ikna edemem. Onlar H ı r i s t i y a n değildir" diye yazdı. Dipnot ancak onun ölümünden sonra

keşfedildi; yoksa İsa'nın çarmıha gerilmesiyle ilgili olarak bir sürü tantana koparan Hıristiyanlar tarafından

çarmıha gerilmiş olurdu.

Hindistan'daki en etkin H ı r i s t i y a n misyonerlerinden biri olan Stanley Jones ile konuşuyordum, ve ona

sordum: "Bunun hakkında ne düşünüyorsunuz? Neden papa bu kadar ısrarcıydı? Şayet bilim bunu

keşfettiyse, İncil düzeltilmeliydi."

Stanley Jones, "Bunun çok büyük etkileri olurdu. Şayet İncil'deki tek bir ifade yanlış ise, o zaman diğer

62 -> 72

ifadelerin doğru olduğunun garantisi nedir?" dedi. İncil kutsal bir kitaptır, doğrudan Tanrı'dan gelir. Ondaki

hiçbir şey değiştirilemez, hiçbir şey çıkarılamaz, hiçbir şey eklenemez. Ve son üç yüz yılda insan İncil'e

uymayan çok fazla şey bulmuştur.

Aslında sen bilinçte geliştikçe, i k i bin y ı l önce, beş bin y ı l önce yazılmış olan şeyin sürekli olarak

geliştirilmesi gerektiğini bulman kaçınılmazdır. Gözden geçirilmiş yeni baskılar üretilmelidir. Ancak

dinlerde eksik olan şey cesarettir; hakikatin yanında olma cesareti. Ve bu sadece Hıristiyanlarda değil,

Hindularda, Müslümanlarda, Yahudilerde, Budistlerde, Jainalarda da geçerlidir. Zihniyette hiçbir f a r k l ı l ı k

yoktur.

Özgür bir insan geçmişten özgürdür. Ve özgür bir insan gelecekten de özgürdür çünkü bir sonraki an ne

olacağını bilmiyorsun. N a s ı l arzulamaya devam edebilirsin?

Y a ş l ı bir adam ölmekteydi. Başka evlerde yaşamakta olan dört oğlu da son derece zengin insanlardı.

Babalarının ölmekte olduğunu duyunca hemen ona koştular.

Baba ölüyordu, yatağında son nefeslerini alıyordu ve yatağının kenarında oturan oğulları onun cesedini

mezarlığa nasıl götüreceklerini tartışmaya başladılar. Babaları değildi umursadıkları; birkaç dakika daha ve

sonsuza dek gitmiş olacaktı; bir daha buluşmaları ya da birbirlerini tanımaları mümkün olmayacaktı...ama

bu onların umurunda değildi. Onların umursadıkları şey, "Öldüğünde cesedini nasıl taşıyacaklar" idi.

En genç oğlu, "O her zaman bir R o l l s Rolyce'u olsun istemişti. Ve onun yeterince parası var ve bizim

yeterince paramız var; o halde gereksiz yere acı çekmesine ve bu masum arzusunu bastırmaya gerek yok.

O yüzden onun cesedini mezarlığa götürecek bir R o l l s Royce getirebiliriz. Yaşarken birine sahip olma

fırsatını kaçırdı ama en azından ölümünde R o l l s Royce'u olsun" dedi.

İkinci oğul, "Sen daha çok gençsin ve parayla ilgili işlerden anlamıyorsun. Bu tamamen israftır. O öldü;

onu bir R o l l s Royce ile yahut bir kamyonla götürmek onun için fark etmez. Bundan haberi olamayacak, o

halde niye parayı i s r a f edelim?" dedi. Ve aslında bir R o l l s Royce kiralamak pek de büyük bir para değildi.

Onu satın almak söz konusu değildi. "Benim önerim ucuz bir kamyonun da en azından bir R o l l s Royce

kadar iş göreceğidir; ölü için hiç fark etmez" dedi.

Üçüncü çocuk, "Sen de hâlâ olgunlaşmamışsın. Belediye çöpçüleri herhangi bir dilenci öldüğünde onu

bedavaya taşımıyor mu, niçin bir kamyonla uğraşıyorsun ki? Sadece onu yola bırak! Sabah olduğunda

belediye kamyonu, tüm çöplerle birlikte onu da bedavaya alacaktır. Ona bedava bir yolculuk sağla! Ve

ölmüş bir adam için ha belediye çöp kamyonu olmuş, ha kamyonet olmuş, ha R o l l s Royce olmuş ne fark

eder?" dedi.

Tam o an yaşlı adam gözlerini açtı ve "Ayakkabılarım nerede?" dedi. Şaşırmışlardı, "Ayakkabılarla ne

yapacaksın? Öleceksin" dediler.

"Hâlâ yaşıyorum ve belki de birkaç nefesim daha vardır. Sadece ayakkabılarımı getirin s i z ; mezarlığa

yürüyeceğim. Bu en sağlıklı ve ucuz yöntem. Hepiniz tutumsuz, müsriflersiniz" dedi.

İnsanlar paraya sahip olabilir ve para onların kelepçesi haline gelir. İnsanların prestiji olabilir ve prestijleri

onların kelepçeleri haline gelir. Görünen o ki insanlığın tüm geçmişi nasıl daha i y i zincirler geliştireceği

üzerinedir, ancak bir zincir altından bile yapılsa yine de zincirdir. Dışarıdaki özgürlük politikacıların tüm

insanlığa yaptığı sürekli bir aldatmacadır.

Özgürlük senin bireysel işindir. O bütünüyle özneldir. Şayet geçmişin tüm pisliğini ve geleceğin tüm

arzularını ve hırslarını fırlatıp atarsan, tam şu an özgürsün; tıpkı kanatlanmış kuşlar gibi, tüm gökyüzü

senindir. B e l k i de gökyüzü dahi sınır değildir.

Ancak insan kendi mutsuzluğuna öylesine âşıktır ki özgürlük düşüncesini anlayamaz; çünkü özgür olmak

mutsuzluktan özgürleşmekti!. Ve görünen o ki insan özgür olmaktan korkar. En azından şikâyetleri ve

duaları için gökte bir baba olsun ister. Gökte onu kollaması için, T a n r ı olarak bir babaya ihtiyaç duyar.

63 -> 72

T a n r ı olmadan o kaybolmuş bir çocuk gibi hisseder. Bu psikolojik olarak bir baba saplantısıdır. B i r baba

figürüne ihtiyaç duyduğun için seni kollayacak olan bir T a n r ı icat edersin. O, dolaylı biçimde kendine

ibadet edebilmenin bir yöntemi olarak senin yaptığın bir icattır. Daha basiti bir ayna koyup önünde

durarak ellerini kaldırıp herhangi bir türden —Sanskritçe, Arapça, Yunanca, Latince, İbranice— dua

okumaktır. Bildiğin bir dili kullanma çünkü dili bilirsen duan çok sıradan görünür. D i l i bilmediğinde bu

daha gizemli kılar.

Senin ibadetin tıpkı kendilerini insanlıktan esarete indirgemiş olan zorbaya şükran duyan köleler gibidir.

Ve o onları her an öldürebilir çünkü köle bir maldır, k i ş i değil. Binlerce y ı l ı n pek çok çeşit köleliği seni

— s e n i n doğuştan sahip olduğun bir hak ve nihai mutluluğun olan— özgür olmaktan ölesiye korkutmuştur.

Senin sözde tapınakların, sinagogların, camilerin, kiliselerin özgürlüğün simgesi değildir, onlar senin

esaretinin, ölmüş zorbalarının simgesidir. Ancak zeki insanlar bile aynı şeyi yapmaya devam ediyor.

İnsanın körlüğü anlaşılan o ki sınırsızdır.

O nedenle, binlerce y ı l zincirlenmiş, kelepçelenmiş kaldıktan sonra, bunların birer ziynet eşyası olduğuna,

bunun Tanrı'nın isteği olduğuna inanmaya başlamış olmalısın. Anne-baban senin düşmanın olamaz. Eğer

onlar seni kiliseye ya da tapınağa götürüyorsa seni sevdiklerindendir. Ancak gerçek odur ki onlar seni

oraya götürür çünkü onları da kendi anne-babaları oraya götürmüştür. Bu robot gibi, mekanik olarak

işleyen bir süreçtir. Ve yavaş, yavaş kölelik senin kanına, senin kemiğine, ta iliğine işledi.

Bu yüzden şayet b i r i s i Krishna'ya karşı bir şey söylerse onunla savaşmaya hazırsındır: o senin —sadece bir

kölelikten ibaret olan—Tanrı'nın aleyhinde konuşmuştur. Şayet b i r i s i İsa hakkında ters şeyler söylerse

hemen sinirlenirsin; o senin Tanrı'na karşı geliyor; ancak o sadece senin zincirlerine karşı çıkıyor.

Dünyadaki tüm ülkeler, dünyadaki tüm dinler tarafından kınanmamın nedeni budur: çünkü ben köleliğe

karşı çıkıyorum. O parlatılmış, dekore edilmiştir ve onlar her zaman onun içinde yaşamışlardır. Onların

ebeveynleri ve ebeveynlerinin ebeveynleri...kölelerden oluşan uzun bir sıra. Nasıl miraslarından

vazgeçsinler? M i r a s olarak edindiğin şey kölelikten başka bir şey değildir. Ve sen onu ciddiye alamasan

bile, o hâlâ ciddidir.

B i r gün hahamlar sinagogları hakkında konuşuyorlarmış. İ l k haham demiş k i : "Benim sinagogum en

gelişmiş olandır çünkü ben vaaz verirken insanların sigara içmesine, konuşmasına, dedikodu yapmasına

i z i n verilir. Onlara tam bir özgürlük verdim."

Diğer i k i haham kahkahayı basmış. İkincisi, "Sen buna gelişme mi diyorsun? B e n i m sinagoguma gel.

Onlara içki içme izni verdim ve onlar sarhoş olduklarında bağırırlar, çığlık atarlar, kavga ederler ama ben

vaazıma devam ederim. Özgürlük budur" demiş.

B i r sinagogda kadınlar ve erkekler birlikte oturamazlar; aralarında bir perde vardır. Ve ikinci haham

ayrıca, "Perde kaldırıldı. A r t ı k erkek ve kadınlar beraber oturuyor....oturduğun karın mı değil mi

karışmıyorum bile. Hatta sevgililerin her türlü sevgi gösterilerine —öpüşmek, sarılmak— i z i n var ve benim

vaazım devam eder. B i z özgürlük çağına girdik" demiş.

Üçüncü haham: "Her i k i n i z de ahmaksınız. B e n i m sinagoguma arada bir uğramaksınız. Sinagogun önüne

her kutsal Yahudi gününde sinagogun kapalı kalacağını yazan bir levha koydum. Özgürlük budur. Niye

insanların vaktini boşa harcayalım? En azından bırakalım tatillerde her türden eğlence onların olsun."

Ancak bunlar özgürlük değildir. Onlar hâlâ Yahudi. Yahudiliğini, Hinduluğunu, Jainalığını, Müslümanlığını

bırakmadığın sürece, geçmişten tamamen temizlenmediğin, ölüler tarafından hükmedilmediğin ve bir daha

öngörülemez gelecek tarafından gözün boyanmadığı sürece özgür değilsin. Özgürlük şimdidir ve burasıdır;

ne geçmiştir ne gelecektir. Tam şu andır.

Anlayışa sahip bir insan yüklerini bırakır. Ve kalbinde ağırlık yapan tüm zincirler —her ne kadar bu

ağırlığa alışmış olsa da— ortadan kalkar.

B e n bunu sana mutlak bir iradeyle söylüyorum çünkü bu benim deneyimimdir. Zincirlerin kaybolduğu an

64 -> 72

gökyüzü için kanatların gelişmeye başlar. O zaman yıldızlarla dolu, tüm gökyüzü senindir.

Ancak unutma: Özgürlük arzusunun ta kendisi bir prangaya dönüşebilir. Gelecekte yaşadığı basit gerçeği

nedeniyle tüm arzular seni prangaya vurur; özgürlük de bunun istisnası değildir. Gerçekten özgür olan

birisi kölelik ya da özgürlük hakkında hiçbir şey bilmez; o sadece özgürlüğün tadını çıkarır. Onun

varlığının bir niteliğidir bu.

T ü m hedefler gelecekte olmak zorundadır ve gelecekteki bir tatmine yönelik tüm arzular, şimdiki anda

yaşadığın mutsuzluğun örtüşüdür. Yarınların sana vaatlerde bulunup duruyor; "Sadece bir gün, geçip

gidecek; yarın özgür olacağım." Fakat yarın asla gelmez, hiçbir zaman gelmedi. Asla özgür olmayacaksın.

Yarın sadece bir avuntudur. Özgürlük getirmek yerine sana ölüm getirecektir. Ve tüm günlerini bir köle

olarak yaşadın çünkü asla şimdiyi umursamadın.

B e n sana şimdinin var olan tek gerçeklik olduğunu söylüyorum. Gelecek senin hayalindir ve geçmiş ise

senin hafızandır. Onlar mevcut değildir. Var olan şey şimdiki andır. Şimdiki anda tam olarak uyanık olmak,

geçmişten ve gelecekteki bilincini bir araya getirip şimdiki anda toplamak özgürlüğün tadını bilmektir.

Ancak görünen odur ki insan böyle bir tuzağa düşmüştür. O gökteki kuşlar kadar bile ya da ormandaki

vahşi hayvanlar kadar bile özgür değildir. Etrafında pek çok prangalar vardır ve bunları kabul etmiştir.

Aslında tam şu an önem verdiğin şey nedir? Şu anki kaygın nedir? Şu anki mutsuzluğun nedir? Bu

sessizlikte sen mutlak bir biçimde özgürsün.

Şayet bütün gün boyunca sen rahatsız olduysan ve endişelendiysen ve arzulayıp ve yanıp tutuştuysan ve

hayal kırıklığına uğradıysan, gecelerin de kâbusun olacaktır. Fakat eğer her anı kendi içinde bir bütün

olarak, yoğun olarak, tam olarak yaşarsan, gecelerin sakin, sessiz, rahat ve huzurlu olacaktır. B i r rüya dahi

seni rahatsız etmeyecektir çünkü rüyalar tatmin olmamış, bastırılmış bir hayattan gelir.

B a t ı l ı psikologlar, özellikle de psikanalizciler konunun özünü tamamıyla kaçırmışlardır; onlar kaynağını

umursamadan rüyaları analiz edip dururlar. Kaynak senin uyanık saatlerindedir; ancak sen din, ahlak,

terbiye, görgü kuralları tarafından o kadar çok prangaya vurulmuş, öylesine zindanlara atılmış durumdasın

ki yaşayamazsın. T ü m bu yaşanmamış an sana uykun sırasında geri dönecektir çünkü yaşanmamış her şey

bilinçaltına kayar. Tam olarak yaşarsan...

Doğu'ya gelip ormanların derinliklerinde yaşayan aborijinleri görmüş olsaydı Freud çok şaşırırdı. B e n

onları ziyaret etmiştim: ve en şaşırtıcı şey onların hiç rüya görmemeleridir. Onlar hayatın gerçek derinliğini

ve rahatlığını biliyorlar. Doğal olarak da sabah olduğunda daha canlı, daha genç, daha taze oluyorlar.

Medeni insan ise tam tersidir. Herhangi bir an sandalyene otur, rahatla ve gözlerini kapa ve bir rüya

gezinmeye başlar.

Sen yaşamıyorsun. Sen sadece yaşamayı arzuluyorsun. Bu gecenin sonsuza dek sürmeyip bir zaman sonra

bir şafak olması gerektiğini umut ederek, bir gün yaşamak istiyorsun. Ancak köle için bir şafak yoktur. O

ı ş ı k gibi bir şey olduğunu dahi fark etmeden karanlıkta yaşamak zorundadır.

Sözde hayatını çok fazla normal zannetme. Bu hayat falan değil. B i r devrimden geçmek zorundasın ve bu

devrimin politikayla, ekonomiyle hiç alakası yoktur. Onun senin maneviyatınla ve farkındalığın ile bir ilgisi

vardır; senin en derindeki özün ışıkla dolduğunda, dışsal ışığın da bunu yansıtmaya başlayacaktır.

Senin eski alışkanlıkların yaşlı ve eski yoldaşların olduğu için seni tekrar ve tekrar esir almak

isteyeceklerdir. Ama senin her zaman onları aşmak için farkında olman lazım. Onlar geldiğinde izlemen ve

onlara sonsuza dek elveda demen gerek. Bana göre bu sannyas\n özdeki anlamıdır. O zaman ansızın bu

güzel ağaçların...bu güzel güllerin, muhteşem yıldızların parçası olursun; onların hepsi özgürdür.

İnsan dışında dünyada hiçbir esaret yoktur. Ve onun dışına çıkmak zor değildir. Esaretinin sana yapışması

söz konusu değildir. Gerçek şudur: sen kendi esaretine yapışıyorsun. Zincirlerin senin sorumluluğundur.

Onları sen kabul ettin; onlar oradadır.

65 -> 72

T ü m farkındalığınla onlara, "Elveda, uzun süre birlikte olduk. Bu kadarı yeter, ayrılıyoruz" de. Sana

özgürlük getirmek için basit bir cevaba gereksinim var ama esaretine tutunmanda bazı çıkarların var.

Üniversitede öğretmendim ve ayın neredeyse y i r m i günü şehrin dışında ülkenin her yanına seyahat

ediyordum. Bu kadar uzak durmak imkânsızdı; buna rağmen ayın on gününde öğrencilerle dersi

tamamlıyorduk. Onlara, " B i r şikâyetiniz var mı?" diye sordum.

Onlar da, "Küçücük bir ders için i k i y ı l ı n boşa harcandığı gerçeğini gördüğümüz için minnettarız...altı

aydan fazlasına ihtiyaç yokmuş" dediler. Ama rektör rahatsız oldu çünkü defalarca benim üniversitede

olmadığımı buldu.

B e n kendi tezgâhımı kurdum. Üniversite kampusunun etrafında güzel ağaçlar vardı ama çok gariptir tüm

ağaçlar öldü. Gölgesi ve yeşilliği olan sadece tek bir ağaç kalmıştı, o nedenle arabamı ben bu ağacın altına

park ediyordum. K i m s e n i n arabasını oraya park etmemesi gerektiği bilinir hale gelmişti. B i r ya da i k i kez

insanlar denedi ve ben öğrencilerimi çağırıp arabayı kaldırttım... " B ı r a k nereye giderse gitsin ama bu yer

rezerve edilmiştir." B e n de ne zaman şehrin dışına gitsem, şoförümle arabayı oraya gönderirdim ve rektör

penceresinden arabamı ağacın altında görüp orada olduğum için tatmin olurdu.

B i r gün tüm üniversitede tur atarken benim sınıfımın boş olduğunu buldu. Öğrencilere sordu, "Burada

olması gerekiyor ve arabası da ağacın altında park etmiş durumda. Aslında ben her zaman şüphe

duyuyordum: onun konuşmalarını bazen Kalküta'da, bazen Amritsar'da, bazen de Madras'ta okuyordum ve

her zaman kafam karışıyordu; arabası buradaydı."

Arabamı ben kullanırdım ve şoförüme, "Kapıyı kilitle ve bahçede bir i k i saat keyfine bak ve sonra da

arabayı alıp eve dön" dedim.

"Ne anlamı var ki?" diye sordu.

"Sen endişelenme; bu senin meselen değil" dedim.

B i r gün Madras'tan döndüğümde beni çağırıp, "Göründüğü kadarıyla sen kendi kendinin efendisi

olmuşsun. Hiçbir zaman gitmek için i z i n istemiyorsun, hatta bana bilgi dahi vermiyorsun" dedi.

"Bana bir parça kâğıt verin, "dedim ve istifa ettim.

"Ne yapıyorsun?" dedi.

"Cevabım budur. Öğrencilerim benim yokluğumdan herhangi bir şekilde zarar görüyor mu? Size

derslerinin tamamlanmamış olduğunu söylediler mi? Onların i k i y ı l ı n ı boşa harcamak tam bir saçmalık.

B e n i m i ş i m onların tüm derslerini öğretmek. B u n u yapmak için kaç gün harcadığımın bir önemi yok"

dedim.

Akşamleyin evime geldi ve " B i z i bırakma" dedi.

"Geçmiş geçmiştir ve ben sizin üniversitenize geri dönemem çünkü tüm diplomalarımı yaktım. Geçmişle

aramda köprüler istemiyorum. Bu diplomalara bir daha asla ihtiyacım olmayacak. A r t ı k ben eğitilmemiş

bir adamım" dedim.

"Hiç kimseye diplomalarla ilgili hiçbir şey söylemeyeceğim" dedi.

"Önemli olan bu değil. Gerçekten istifa etmek istedim ama sadece bekliyordum; bu sizden gelmeliydi

benden değil" dedim.

Babam endişelendi, arkadaşlarım endişelendi. Öğrencilerim gelip "Lütfen istifanızı geri alın" dediler.

" B u imkânsız. A r t ı k s i z i n öğretmeniniz olmak için niteliklere sahip değilim" dedim.

66 -> 72

Babam bana, "İstifa bile etmiş olsan tüm diplomalarını ve sertifikalarını yakmanın ne alemi vardı" dedi.

"Onları saklamanın ne anlamı var ki? Onları saklamak demek derinde bir yerde arzunun hâlâ orada olduğu

anlamına gelir...belki ihtiyacın olur, onlara yapış. B e n artık bana hiçbir şey vermeyen tüm bu eğitimden

tamamen özgürüm. Onlar diploma değil yaradır ve ben bu yaraları taşıyıp durmak istemiyorum" dedim.

İ k i y ı l sonra rektör bana sordu: " E n azından arada bir gelip tüm üniversiteye bir konuşma yap." B e n de

gittim. B e n i odasına, penceresinden arabamı park ettiğim yerin göründüğü yere götürdü. "Garip bir olay;

sadece bu ağaç yeşildi. Şimdi o da öldü" dedi.

"Hayat gizemlidir. B e l k i ağaç bana âşık olmuştu çünkü dokuz y ı l boyunca arabam orada bekliyordu ve

ağaçla aramızda candan bir i l i ş k i vardı" dedim. Sadece oraya arabamı park etmiyordum, her zaman ağaca

teşekkür ediyordum. Arada bir şoförüm benimleyken, ben arkada otururken, bana, " S i z gerçekten

çılgınsınız; bir ağaca teşekkür etmek mi?" derdi.

"Ağaç çok sevgi dolu. Bu sıradaki tüm ağaçların içinde, o çok güzel bir ağaç," dedim. K ı r m ı z ı çiçekli bir

gulmarg'dı. K ı ş geldiğinde yapraklarını görmek zorlaşırdı; o kadar çok çiçek olurdu k i tüm ağaç k ı r m ı z ı

olurdu. A y n ı türdeki tüm ağaçlar ölmüştü ama o benimle dokuz y ı l canlı kaldı. Şimdi başka b i r i s i arabasını

oraya park ediyor ama muhtemelen hiç ağaca teşekkür etmeyi umursamamıştır, ağaca hiç şükran

sunmamıştır."

Geçmişten, gelecekten özgürleştiğin an bir ağacın yanında otur, ağaca bir şeyler fısılda ve bir süre sonra

sana yanıt verdiğini göreceksin. Elbette onun yanıtı sözcüklerle olmayacaktır; belki üzerine çiçeklerini

yağdırır; belki de rüzgârda dans eder. Ve eğer çok yakında oturuyorsan, sırtın ağaca değiyorsa, daha önce

hiç hissetmediğin yeni şeyler duyumsamaya başlayacaksın. Ağaç senin için sevgiyle titreşiyor.

T ü m bu varoluş —insanoğlu haricinde— sevgiyle dolu, özgürlükle dolu. Ve bundan senin dışında hiç

kimse sorumlu değil. Ve bu seni mutsuz eden şeyleri düzenli bir biçimde bırakmaya benzer bir şey değildir.

Pek çok insan bana gelip, "Seni anlıyoruz; mutsuzluklarımızı düzenli bir biçimde, zamanla bırakacağız"

der. Ancak kölelik asla düzenli bir biçimde bırakılmaz: ya sen anlamışsındır ve özgürsündür ya da

anlamamışsındır ve anlamış gibi rol yapıyorsundur.

Ne özgürlük parçalar halinde gelir, ne de kölelik parçalar halinde gider. Karanlık bir odaya ı ş ı k

getirdiğinde gördün mü hiç? Karanlık parçalar halinde mi gidiyor; bir k ı s ı m , sonra bir k ı s ı m daha odadan

çıkmak için sıra oluyorlar? Yahut ı ş ı k parçalar halinde mi geliyor; biraz ışık, sonra biraz daha, biraz daha?

Hayır, ışığı odaya getirdiğin an karanlık yoktur.

Özgürlüğün ne olduğunu anlamanın içinde...özgürsündür. B u n u n zamanla ya da düzenli olarak

gerçekleşmekle alakası yoktur.

Zincirlerini toptan bırakmak dışında bir yol yoktur. Etrafındaki tüm bu zincirleri çocukluğunda yaratmaya

başladın. Muhtemelen itaat etme adına, anne-babana sevgi adına, din adamlarına güvenmek adına,

öğretmenlerine saygı duymak adına. İ y i adlar. Her zaman üstteki etiketi kaldırıp içerde ne olduğuna

bakmayı unutma ve şaşıracaksın: kölelik her çocuğa güzel isimlerle satılıyor. Bağlandığın şeyin kölelik

değil, ona konulan etiket olduğunu görmediğin sürece bundan kurtulman kolay olmayacak. Bu babamla

aramda sürekli bir savaştı. O sevgi dolu bir adamdı, çok anlayışlıydı ama yine de, "Yapmak zorundasın"

derdi. Ve benim yanıtım da her zaman, "Bana 'Bunu yapmak zorundasın' diyemezsin, sadece, 'Şayet

istersen yapabilirsin; eğer istemezsen özgürsün' diye öneride bulunabilirsin. O temelde benim kararım

olmalı, senin değil. B e n hakikate karşı, özgürlüğe karşı itaatkârım. Her şeyi hakikat için, özgürlük için,

sevgi için kurban edebilirim ama hiçbir kölelik için değil. Senin 'zorundasın'ların kölelik kokuyor" olurdu.

K ı s a süre sonra benim itaatkâr ya da itaatsiz tanımına ait olmadığımı anladı. B e n diyorum k i :

"Yapmayacağım," demiyorum, ben sadece '"Zorundasın'ları bırak. Bana evet ya da hayır diye karar

verebilmem için alan tanı ve eğer hayır dersem de alınganlık yapma.

" B u benim hayatım, onu ben yaşamak zorundayım ve onu kendi tarzımda yaşamak için her türlü hakka

67 -> 72

sahibim. Sen çok daha fazla deneyimlisin; önerebilirsin, tavsiye edebilirsin, ancak kimseden emir

almıyorum. Bedeli ne olursa olsun, sonucu ne olursa olsun hiç kimseden emir almıyorum"

Ve yavaş, yavaş "zorundasın"larını bıraktı. "Şöyle bir problem var. Eğer doğru olduğunu düşünüyorsan,

bana yardım et; yardım etmek içinden gelmiyorsa bu senin kararındır" demeye başladı.

"Gerçek sevgi böyle olmalı" dedim.

Sen neye özgürlük diyorsun; çoğunlukla senin elinde olmayan, sana verilmiş olan, politik, ekonomik dışsal

özgürlüğe. O senden alınabilir. Sadece senin içinde yeşermiş bir şey senden alınamaz.

B i r insanoğlunun hayatı küçüktür. Onunla ilgili kararlı ol: Ruhunda özgür olmak zorundasın çünkü var

olan tek özgürlük budur.

İnsan bir ruhla doğar, bir benlikle değil.

T ü m sözlükler bu i k i sözcüğün, "ruh" ve "benlik" in aynı anlama geldiğini söyleseler de bu doğru değildir.

R u h u kendinle birlikte getirirsin. B e n l i k ise esas olanın yerine geçmesi için toplum tarafından yaratılır ki

bu sayede sen kendini k i m l i k s i z hissetmezsin...çünkü ruh arayışı uzun yıllar süren arayış ve bulma çabası

anlamına gelen kutsal bir yolculuk olabilir. Ve isimsizliğe, boşluğa, hiç kimse olmaya katlanmak

imkânsızdır.

B e n l i k yaratmanın niyeti sevgiden kaynaklanır, bu sayede en başından itibaren k i m olduğunu hissetmeye

başlarsın; aksi taktirde nasıl yaşayacaksın? Sana nasıl hitap edilecek? B e n l i k f i k r i n i yaratan insanlar i y i

niyetlerle doluydular ancak, bizzat kendilerinin ruhlarıyla ilgili hiçbir f i k r i olmadığından sahte bir benlik

yarattılar ve yaratılmış bir benlik olarak öldüler. Onlar gerçekten varoluşun onları ne yaptığını, ne için

yaptığını asla bilemediler.

Senin ruhun varoluşun parçasıdır. Benliğinse toplumsal bir kurumdur. O yüzden bilinmesi gereken i l k şey

aradaki mesafenin kapatılamaz olduğudur. Eğer gerçekten k i m olduğunu aramak ve bilmek istersen, kendi

benliğini yok etmek demek olan radikal bir değişimden geçmek zorunda kalacaksın. Şayet benliği yok

etmezsen ve bir kaza sonucu ruhu keşfedersen tek olmayacaksın: Psikologların "şizofreni" olarak

adlandırdığı şey budur. Bölüneceksin. Bazen kendin gibi davranacaksın ve bazen de bir ruh olarak. Sürekli

bir gerginlik içinde olacaksın. Hayatın s ı r f derin bir ıstırap ve kaygı olacak; ve böyle bir hayatı yaşamak

imkânsızdır. Bu yüzden de toplum, eğitim sistemi, ebeveynler, din adamı; çevrendeki herkes her yoldan

sende öyle güçlü bir benlik yaratmaya çalışır ki bu sayede gizlenmiş ruhu asla fark edemezsin.

Yolculuk uzun değildir ancak kesinlikle zordur. B e n l i k basit bir şey değildir, çok karmaşıktır. Sen bir

profesörsün, doktorsun, hukukçusun, başkansın; güzelsin, çok bilgilisin, zenginsin, h ı r s l ı s ı n : tüm bu

boyutlar benliğe aittir. Ve benlik sürekli olarak daha çok para, daha çok güç, daha çok prestij, daha çok

saygınlık biriktirmeye devam eder; onun hırsı tatmin edilemez. Sürekli olarak yeni benlik katmanları

yaratıp durursun.

İnsanın ıstırabı, temel ıstırabı budur. İnsan k i m olduğunu bilmez, yine de şuyum, buyum diye inanmaya

devam eder. Eğer sen bir doktorsan bu senin işlevindir, gerçekliğin değil; eğer bir başkansan bu senin

işlevindir, tıpkı başka birisinin işlevinin ayakkabı yapmak olması gibi. Ne ayakkabıcı ne de başbakan

gerçek benliğini bilmez. Anne-babalar en baştan, daha i l k günden başlarlar. Ve bu sahte ego, benlik ya da

ona ne demek istersen o, neredeyse senin gerçeğin olur ve gerçek olan unutulur.

İngilizce günah demek olan " s i n " sözcüğü çok önemlidir; Hıristiyanların onu kullandığı anlamda, tüm

dünyada anlaşılmış olduğu anlamda değil. Ancak, köklerinde sözcük tamamıyla farklı bir anlama gelir. O

unutkanlık anlamına gelir. Onun senin yaptıklarınla hiçbir alakası yoktur, onun unutmuş olduğun kendi

gerçekliğinle bir alakası vardır.

68 -> 72

Gerçekliğini unutmuş olduğun için ve onun yerine geçen sahte bir şeyle yaşadığın için, tüm eylemlerin

i k i y ü z l ü bir hal alır. Gülümsersin ama gülümsemen kalbinden gelmez. Gözyaşı döker, ağlarsın ama göz

yaşların çok yüzeyseldir. Seversin ama sevginin varlığında kökleri yoktur. T ü m eylemlerin uykusunda

yürüyen bir kimseninki gibidir; bir uyurgezermişsin gibidir.

New York'ta bir olay olmuştu... O kadar çok uyurgezer vardır k i , insanların yüzde onudur. Geceleyin

uyanırlar ve buzdolabına giderler; doktorun onlara giderek daha çok şişmanladıkları, kendi ölümlerini

yarattıkları, yavaşça intihar ettikleri için yasaklamış olduğu bir şeyi yerler. Gündüz bir şekilde bunu

bastırmayı başarırlar fakat geceleyin bilinçli zihin derin uykudayken bilinçsiz zihin fırsatı kaçırmaz. O

yöntemi bilir ve karanlıkta bile takılmadan açık gözlerle yürür.

Endişelenirler, doktor endişelenir, aileleri endişelenir: "Yiyeceklerini azalttık, sana hiç şeker vermiyoruz

ve sen hâlâ şişmanlıyorsun!" Ve onlar ayrıca buzdolabından bir şeyler eksildiği için de endişelenirler. Ve

kimseyi de suçlayamazsın çünkü o sabah olduğunda hiçbir şey hatırlamaz.

Ancak bu New Y o r k vakası dünyaca meşhur olmuştur. Bu adam elli katlı bir binanın en üst katında

yaşıyordu. Geceleyin uyanır, çatıya çıkar ve yakındaki binaya atlardı. Bu mesafe bilinçli olarak hiç

kimsenin cesaret edemediği bir mesafeydi. Böyle bir atlayışı yapmak! Ve o gündelik bir rutindi!

B i r süre sonra aşağıda insanlar bunu görmek için toplanmaya başladı çünkü bu neredeyse bir mucizeydi.

Kalabalık giderek büyüdü ve bir gün adam tam atlayacakken kalabalıktan biri yüksek sesle adama

seslendi. Bu onu uyandırdı. Ancak çok geçti; o atlamıştı. H e r ne kadar her gün diğer çatıya ulaşıp odasına

geri gelebiliyor ve uykuya dalıyor olsa da, diğer çatıya ulaşamadı. B i l i n ç l i hale gelip ne yapıyor olduğunu

gördü... Ancak, çoktan atlamıştı. E l l i n c i kattan aşağı düştü ve bedeni yolun üzerinde parçalara ayrıldı.

Sahte benliğin senin uykundur. R u h senin uyanık olmandır.

Ve benliği sürdürebilmen için toplum sana belirli kurallar ve disiplinler vermiştir. Örneğin, her küçük

çocuk h ı r s l ı yapılır. H i ç kimse birisine "Sadece kendin ol" demez. Herkes ona muhteşem idealler verir:

" B i r Gautam Buda ol ya da bir İsa ol ya da bir Albert Einstein ol...ama birisi ol! Sadece kendin kalarak

devam etme; sen hiçbir şey değilsin." Benliğinin pek çok dereceye ihtiyacı vardır, benliğinin kabul

edilmeye, onurlandırılmaya ihtiyacı vardır. Onun besinleri bunlardır; o bunlara dayanarak yaşar. Ve

dünyadan vazgeçen insanlar bile —sannyasin olanlar, keşiş olanlar— kendi benliklerinden vazgeçmezler.

Dünyadan vazgeçmek kolaydır; benlikten vazgeçmek çok zordur çünkü sen kendin hakkında hiçbir şey

bilmiyorsun. İş hayatını biliyorsun, eğitimini biliyorsun, ismini biliyorsun; ve bir ismin olmadan geldiğini de

çok i y i biliyorsun. Sen bir tabula rasa olarak gelmiştin; üzerinde hiçbir şey yazmıyordu ve ebeveynlerin ve

öğretmenlerin ve din adamların her yanına yazmaya başladı. T ü m yaşamın boyunca benliğe inanmaya

devam edersin.

Ve o çok dokunulabilirdir çünkü o çok kalındır; sahte olması bağlamında incedir. Bu nedenle egoist çok

alıngan bir kişidir.

Üniversitede hocayken sabahları yürüyüşe giderdim. K i m olduğu hakkında hiçbir f i k r i m yoktu ama yaşlı

bir adam vardı ve ben onun yaşı nedeniyle "Günaydın" derdim.Ve bu erken saatte, sabahın üçünde sadece

biz i k i m i z olurduk. B i r gün adama günaydın demeyi unuttum ve "Hey unuttun mu?"dedi.

" B u çok garip! Seni tanımıyorum bile; sadece büyük babam yaşındaki bir ihtiyar adama karşı nezaket

olarak günaydın diyordum. Ancak bu onu her gün yapacağım anlamına gelen bir sözleşme değildir" dedim.

O bunu talep ediyordu çünkü onun benliğinin belli bir k ı s m ı için bir tatmin haline gelmişti. Onun k i m

olduğu hakkında hiçbir f i k r i m yoktu fakat onun benim hakkımda her türlü f i k r i vardı ve ona "Günaydın

efendim" dememiş olmam onu incitiyordu.

"Sana —ya da herhangi bir yaşlı adama— bir daha asla bunu nazik olmak için söylemeyeceğim çünkü

senin zihnini zehirliyormuşum" dedim.

B u n u tamamen unuttun mu? Dünyaya bir ismin olmadan geldin ama eğer birisi ismine karşı bir şey

69 -> 72

söyleyecek olursa dünyaya bir ismin olmadan geldiğini hiç düşünmeden savaşmaya hazır olacaksın; bu

i s i m sahte bir etikettir. Senin hiçbir ismin yok; senin gerçekliğin isimsizdir.

Dünyadan vazgeçen insanlara aziz oldukları için ibadet edilir. Ancak hiç kimse onların egolarının daha zor

fark edilir, öncekinden daha güçlü hale geldiğini göremez.

B i r hikaye duymuştum:

Dağların derinliklerinde üç tane H ı r i s t i y a n manastırı vardı ve bir gün rastlantı eseri her manastırdan bir

keşiş yolda karşılaştılar. Yorulmuşlardı —şehirden geliyorlardı—o yüzden bir ağacın altında

dinleniyorlardı. B i r keşiş "Manastırımla gurur duyuyorum. S i z i n manastırlarınızdaki insanlar kadar bilgili

olmayabiliriz ama azla yetinme söz konusu olduğunda bizimle hiç kimse yarışamaz" dedi. İkinci keşiş

kahkahayı bastı. "Azla yetinmeyi tamamen unut! Azla yetinmek kendine eziyet etmekten başka bir şey

değildir. Gerçek olan eski kutsal metinleri bilmektir. H i ç kimse bizle yarışamaz. B i z i m manastır en eskisidir

ve biz bütün kutsal metinlere sahibiz ve bizimkiler çok bilgilidir. Ya azla yetinmek nedir? Oruç tutarsınız,

geceleyin yemezsiniz, günde sadece bir kez yersiniz. Ne kadar da cesursunuz; tüm bu şeyler herhangi bir

ahmak tarafından yapılabilir. Ancak ne bilgelik kazandınız?" dedi.

Üçüncü keşiş sessizce dinliyordu. "Her i k i n i z de haklı olabilirsiniz. B i r i n i z çok zor ve meşakkatli bir

şekilde, bedenini kurban ederek yaşıyor; ve belki diğeriniz de herkesten daha çok bilgili olduğundan

haklıdır" dedi.

İ k i s i birden sordu: " İ y i de ya senden ve senin manastırından ne haber?"

"Ben ve benim manastırım mı? B i z alçak gönüllükte zirvedeyiz" dedi.

Alçak gönüllükte en tepede olmak! Bu çok zordur... Şimdi onlar kendi benlikleri için dini bir k ı l ı k

oluşturmuşlardır. O daha da güçlenmiştir. O nedenle ben günahkârlar dahi hayatın nihai kıyılarına

ulaşmışlardır ama azizler değil derim...çünkü günahkârlar azla yetinmediklerini, bilgili olmadıklarını,

alçakgönüllü olmadıklarını bilirler; o hiçbir şey bilmeyen sıradan bir kimsedir. Ve muhtemelen o daha

dindar kimsedir çünkü o daha az benliktir ve ruha yaklaşıyordur.

Gerçek özgürlük ne politiktir, ne toplumsaldır, ne de ekonomiktir; gerçek özgürlük manevidir. Bu böyle

olmasaydı Ramakrishna olduğu şey —kendisi üzerine bir ı ş ı k — olamazdı çünkü o zamanlar Hindistan

İngiliz yönetiminin esareti altında yaşıyordu. O zaman Raman Maharshi böylesi bir ihtişam, böylesi bir

sessizlik ve böylesi bir lütuf olamazdı çünkü İngiliz emperyalizmi hâlâ ülkeyi esaret altında tutuyordu.

Manevi özgürlüğe dokunulamaz.

Benliğin köleleştirilebilir ama ruhun edilemez. Benliğin satılabilir ama ruhun değil. Gerçek özgürlüğün ne

olduğunu bilmek istersen, bir surda değil de bir Brahmin olduğunu unutarak, sadece herhangi bir insan

değil H ı r i s t i y a n olduğunu unutarak, isminin ne olduğunu unutarak, onun senin gerçekliğin değil sadece

pratik bir şey olduğunu bilerek, tüm bilgilerinin ödünç alınma olduğunu, senin deneyimin, senin ulaştığın

bir şey olmadığını bilip unutarak, benliğinin parçalarını bırakmaya devam etmelisin.

T ü m dünya ışıkla dolu olabilir ama içinin derinliklerinde sen karanlıkta yaşıyorsun. İçinde küçücük bir

alev dahi yokken, doğumundan sonra sana eklenmiş olan her ne ise senin gerçekliğin olmadığını yavaş

yavaş anlamaya çalışırken tüm dünyanın ı ş ı k l a dolu olmasının ne yararı var?

Ve benliğinin parçaları ortadan kalktıkça muazzam bir gökyüzünün, dışarıdaki kadar engin bir gökyüzünün

farkına varmaya başlarsın... çünkü varoluş her zaman dengededir. D ı ş s a l olan ve içsel olan ahenk ve denge

içindedir. Benliğin bedeninle s ı n ı r l ı değildir; gerçek ruhun bedenin yakılsa bile yanmayacak olan bir

şeydir.

K r i s h n a "Hiçbir silah bana dokunamaz ve hiçbir ateş beni yakamaz" derken haklıdır. O bedenden,

beyinden benlikten bahsetmiyor —bunların hepsi yok edilebilir— ancak senin içinde yok edilemez,

70 -> 72

ölümsüz, sonsuz bir şey var. O senin doğumundan önce seninleydi ve o senin ölümünden sonra da seninle

birlikte olacak çünkü o sensin, senin özündeki varlıktır.

Onu bilmek özgür olmaktır, tüm hapishanelerden özgürleşmektir: Bedenin hapishanesinden, zihnin

hapishanesinden, senin dışında var olan hapishanelerden.

Sen sadece hayatını varoluşun bir armağanı gibi mümkün olduğunca çok keyifle ve kutlamayla yaşa.

Güneşte, yağmurda, rüzgârda ağaçlarla dans et. Ne ağaçların herhangi bir kutsal metni vardır, ne de

hayvanların kutsal metni vardır; ne yıldızların herhangi bir kutsal metni vardır, ne de onların herhangi bir

azizi vardır. İnsan dışında hiç kimse ölülere takıntılı değildir. B e n bu takıntıyı binlerce y ı l süresince

işlenmiş olan en büyük hatalardan birisi olarak adlandırıyorum. Zamanı geldi, bu tamamen durdurulmalı.

H e r yeni kuşak için hakikati aramak için, bulmak için bir boşluk bırak çünkü hakikati bulmak onu

aramaktan daha az mutluluk verir. Kutsal yolculuk gerçek olandır, tapınağa ulaşmak değil. Çocuklarına

onurlu olmayı öğret, itaatkâr, köle olmayı değil. Onların özgür olmasına yardım et. Onlara özgürce

yaşamaktan ve özgürce kendini ifade etmekten daha yüksek bir değer olmadığını öğret. Eğer gerekirse

herhangi bir esareti kabul etmektense ölmenin daha i y i olacağı konusunda onları yetkinleştir.

Ancak bu yapılmaz. Ve bu yapılmadığı sürece dünyayı Adolf Hitlerlerden, Joseph Stalinlerden, Mao

Tse-tungs, Ronald Reaganlardan kurtaramazsın; insanlığı zorbalardan, diktatörlerden kurtaramazsın.

Aslında içten içe onları arzuluyorsun. İçten içe birisinin hayatının tarzını ve koşullarını dikte etmesini

istiyorsun. Hata yapmaktan o kadar korkuyorsun ki... çünkü özgür olursan, doğal olarak pek çok hata

yapacaksın. Ama unutma hayat böyle bir şey.

Pek çok defa düşeceksin. B u n u n bir zararı yok. Yine ayağa kalk ve düşmemeyi öğren. Daha uyanık ol.

Hatalar yapacaksın ama aynı hataları tekrar etme. K i ş i böyle bilge olur. K i ş i böyle bir birey haline gelir.

Yükseklere, yıldızlara ulaşan bir Sedir Ağacı gibi mağrur.

B i r pigme olma. Yapabileceğinin en yükseğine ulaşmaya çalış.

Ve ben sana diyorum k i , dünyaya gelip de onu mağrur yapacak bir kapasitesi olmayan, güzel ve yeni bir

şeyi doğurmaya, üretmeye, varoluşu daha zengin yapmaya gebe olmayan, tek k i ş i dahi yoktur. Dünyaya

boşuna gelmiş tek bir kimse dahi yoktur.

H i ç doğduğunda çocukları gördün mü? E l l e r i kapalıdır. Kapalı bir el, bir yumruk gizemli bir şeydir; kimse

içinde ne olduğunu bilemez. Ve sen hiç ölü bir insan gördün mü? B i r kimse ölürken...hiç yumruğu olan bir

ölü gördün mü? Bu imkânsızdır. İnsan eli açık olarak, boş, harcanmış ölür. Bunlar sadece mecazidir.

Dediğim şey şudur: çocuk olasılıklarla dolu olarak gelir; onun kimseyi kıskanmasına gerek yoktur.

Sahte benliğin ötesine gittikçe, ansızın sonsuz bir gökyüzünü keşfedersin. B a z ı s ı ona T a n r ı dedi, bazısı

Brahma ama en i y i sözcük Mahavira ve Gautam Buda tarafından kullanıldı: onlar ona moksha dedi.

Moksha "tam özgürlük" demektir; seni bağlayan her şeyden özgürlük, sahte olan her şeyden özgürlük,

ölecek olan her şeyden özgürlük. Ve sen sahte ve ölecek olan her şeyden özgürleştikçe ansızın

ölümsüzlüğün kapısı sana açılır.

Umarım hiçbiriniz bu dansı, bu şarkıyı, bu sonsuza dek süren müziği kaçırmazsınız.

İçindekiler

71 -> 72

Önsöz

Özgürlüğün.Üç.Boyutu

Köleliğin Kökenlerini Anlamak

Bir Mülakat: Toplum ve Bireyin Özgürlüğü

Tanrı_Problemi

Alınyazısı ve Kader Fikri

Uçma.Korkusu

Özgürlüğe Giden Yollar

Deve, Aslan, Çocuk

Sevgiden Sevgi Dolu Olmaya

Tepkiden Eyleme

Devrim Değil Başkaldırı

Engeller ve Atlama Taşları: Sorulara Verilen Yanıtlar

Sonsöz

Hakiki Özgürlük Manevidir

72 -> 72